Truyện ngắn Nguyễn Công Hoan

Nội dung text: Truyện ngắn Nguyễn Công Hoan

1. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 1 MUÅC LUÅC Rùng con choá cuãa nhaâ Tû saãn 3 Oùèn taâ rroùçn 8 Thêåt laâ phuác 16 Hai thùçng khöën naån 21 Ngûåa ngûúâi vaâ ngûúâi ngûåa 25 Thïë laâ múå noá ài têy 33 Xin chûä cuå ngheâ 42 Thùçng ùn cùæp 46 Baáo hiïëu: traã nghôa cha 52 Baáo hiïëu: traã nghôa meå 58 Vúå 63 Cuå chaánh baá mêët giaây 67 Keáp Tû Bïìn 72 Thanh! Daå! 79 Thùçng àiïn 85 Xuêët giaá toâng phu 90 Àaâo keáp múái 97 Phaânh phaåch 104 Töi cuäng khöng hiïíu taåi laâm sao (I) 108
2. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 2 Töi cuäng khöng hiïíu taåi laâm sao (II) 114 Chiïëc quan taâi 120 Àöìng haâo coá ma 125 Ngêåm cûúâi 129 Thõt ngûúâi chïët 134 Saáu maång ngûúâi 141 Con ngûåa giaâ 147 Tinh thêìn thïí duåc 152 Hai caái buång 158 Saáng, chõ phu moã 162 Ngûúâi vúå leä baån töi 169 Cöng duång cuãa caái miïång 176 Ngûúâi thûá ba 180
3. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 3 Rùng con choá cuãa nhaâ Tû saãn Luác êëy, àöå saáu giúâ chiïìu. Möåt caái ö tö àùçng xa chaåy laåi. aánh saáng hai ngoån àeân pha chiïëu toáe àïën chên trúâi. Xe qua cêìu, àïën trûúác caái nhaâ têy coá giêåu sùæt thò coâi boáp ran nhû ïëch kïu vaâ dûâng laåi. Khi ö tö chûa àöî hùèn, thò àaä thêëy con choá nhaãy voåt tûâ trïn xuöëng àêët, ngoe nguêíy àuöi vûâa suãa, vûâa chöìm lïn hai ngûúâi àûúng bûúác xuöëng. Hai ngûúâi àoá, möåt ngûúâi laâ chuã nhaâ naây, coân möåt ngûúâi laâ khaách. Àeân xe tùæt. Cûãa xe àoáng. Chuã khaách bûúác vaâo nhaâ. Hoå àïìu êu phuåc, mùåc löëi ài sùn, trïn àöi ghïåt coân bï bïët nhûäng buân, vai àeo suáng, tay xaách xêu chim nùång trôu. Con choá chaåy trûúác, vûâa chaåy vûâa quay cöí laåi, vûâa vêîy àuöi, vûâa ùèng. Chuã múâi khaách vaâo xa löng. Buöìng naây baây biïån àuáng kiïíu tên thúâi, toaân àöì bùçng göî laát àaánh boáng nhoaáng. Tûúâng nhaâ queát vöi xanh, gaåch chó xanh, laåi àûúåc ngoån àeân mùng söng aánh saáng cuäng xanh xanh. Cûá tröng buöìng khaách, cuäng àuã àoaán têët öng chuã nhaâ naây laâ möåt nhaâ giaâu, ùn chúi lõch thiïåp. Baâ chuã vûâa trang àiïím xong, ra ngöìi àoá àïí tiïëp khaách. Trïn chiïëc ghïë thûá tû, con choá nhaãy toát lïn, ngöìi chöìm chöîm, theâ lûúäi, nhòn hïët ngûúâi noå àïën ngûúâi kia. Ngûúâi àúâi ai àûúåc phuá quyá cuäng hay khoe cuãa. Cho nïn, duâ khön ngoan kheáo leáo hún ngûúâi, öng chuã nhaâ naây cuäng mùæc phaãi caái bïånh êëy. Nay caái dinh cú naây, caái ö tö naây, caái böå buöìng khaách, buöìng ùn naây, àöëi vúái öng, àaä laâ cuä röìi, khoe lùæm cuäng chaán miïång, cho nïn öng noái àïën caái múái. Caái múái àêy, laâ con choá Lu. - ÊËy, chñnh noá laâ giöëng Bleu d'Auvergne àêëy, baác aå. Töi mua noá mêët ba trùm baãy mûúi àöìng. Caái ngûúâi Têy baán noá cho töi, vò nïí töi lùæm, múái àïí reã thïë. Cûá kïí ra thò nhûäng hún böën trùm kia! Cuäng coá con àeåp hún thïë naây, nhûäng hún nùm trùm. Nhûng kïí ra An Nam
4. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 4 maâ àaä daám boã ra ngoát böën trùm baåc àïí mua choá, thò àaä laâ ngöng lùæm röìi! Vaã laåi, ngûúâi mònh mêëy ai chúi choá saânh, cho nïn mua con nhiïìu tiïìn quaá cuäng phñ mêët. Naây, baác ngùæm kyä noá maâ xem. Giöëng choá naây tai to, muäi luác naâo cuäng ûúát ûúát, chên cao vaâ to, löëm àöëm. êëy, khöng biïët nhêån xeát thò lêìm vúái giöëng khaác àêëy. Con naây, töi chó yïu vïì caái àêìu vuöng nhû chûä àiïìn, naây, neát ngang àêy nheá neát söí àêy nheá,, thêìn tònh khöng? Con naâo àûúåc caái buång thon, moäm ngùæn, nhêët laâ hai lûúân phònh ra nhû lûúân dï thïë naây, laâ khoeã vaâ nhanh lùæm àêëy. Hùèn ban naäy, baác àaä thêëy caái daáng noá oai vïå laâ ngêìn naâo röìi àêëy nhó. Coá phaãi bao giúâ noá cuäng ài trûúác töi mûúâi thûúác khöng? Cûá lêëy thûúác maâ ào, cuäng chaã sai mêëy tñ àêu. Luác ài nhû thïë, caái mùæt noá àûa àûa caái muäi noá ngûãi ngûãi, tröng àeåp àaáo àïí. Khi naâo noá àaánh húi thêëy chim nêëp úã trong buåi, thò noá guåc àêìu xuöëng, kheä ngoãng ngoãng caái àuöi. Thïë laâ töi biïët hiïåu. Luác töi lùæp àaån xong, töi "chutt!" möåt tiïëng, thò noá chöìm ngay vaâo con chim. Anh chim bay ra, "Pan!" thöi coân chaåy àùçng trúâi! Mûúâi lûúåt nhû thïë caã mûúâi, chùèng sai möåt lûúåt naâo! Luác êëy, con Lu ngöìi trïn ghïë, àöëi diïån vúái chuã, chuám chuám caái moäm àïí nghe chuyïån. - Khöng nhûäng noá sùn gioãi, maâ giûä nhaâ, tòm àöì àaánh mêët cuâng taâi. Bêy giúâ baác thûã àûa caái kñnh cuãa baác cho noá ngûãi húi möåt luác, röìi baác giêëu vaâo trong vûúân, töi baão noá tòm cho maâ xem. Àûúåc öng baån cuäng laâ ngûúâi hêm möå choá, cho nïn thûã biïåt taâi con Lu. Quaã nhiïn, chûa àûúåc nùm phuát, con Lu àaä ngoaåm caái kñnh, ngoe nguêíy àuöi, àûa traã khaách. Öng chuã àùæc chñ, cûúâi ha haã, vuöët ve, vöî maäi maá noá, röìi bïë noá vaâo loâng, hön lêëy hön àïí, vui thuá nhû àûúåc cêåu con hay chûä vêåy! - Töi nuöi noá cêín thêån lùæm. Töi khöng cho noá ùn dûúái àêët bao giúâ. Cho nïn noá quen thoái saåch seä vaâ khön ngoan lùæm. Thïë múái biïët caái giöëng choá Têy noá cuäng hún caái giöëng choá An Nam mònh thûåc. Choá An Nam thò löng àaä xêëu, laåi hay ùn bêín, àaä ùn bêín laåi hay cùæn caân. Lùæm bêån, noá lûâ lûâ úã àùçng sau mònh, röìi àúáp tröåm ngay möåt miïëng vaâo quêìn, múái nan du chûá! Con naây, hïî àaä lïn tiïëng thò y nhû coá keã gian vaâo nhaâ. Noá chöìm hùèn lïn mùåt maâ cùæn, thùçng tröåm naâo vö phuác vaâo nhaâ naây thò hùèn laâ mêët chöî àöåi noán! Nhûng chó tûâ mûúâi giúâ àïm trúã ài, noá múái suãa maâ thöi.
5. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 5 Luác êëy, cúm bûng lïn, àïí trïn baân ùn. Chuã khaách àang múâi nhau laåi ngöìi, thò con choá àaä nhaãy toát lïn baân, chöìm chöîm ngöìi trûúác chuã. - Con Lu naây àûúåc caái lïî pheáp lùæm. Töi daåy maäi múái àûúåc àêëy. Naây, àôa àöì ùn cuãa noá àêy nheá, cúm tröån vúái thõt, ngon laânh thïë naây, nhûng töi chûa cho ùn, thò àöë daám ùn. Ngay khuêët mùæt mònh cuäng vêåy. Öng chuã cêìm àôa àöì ùn cuãa con choá, mang ra sên àùçng trûúác. Khaách vaâ con vêåt ài theo sau. Con Lu vêîy àuöi, ra daáng mûâng rúä. Öng chuã àïí àôa cúm úã giûäa sên. Con Lu cuái cöí xuöëng ngûãi. Noá sùæp ùn, thò chuã noá mùæng ngay bùçng tiïëng têy: - Tùng xöng1 Thêëy khöng àûúåc phuång dûúäng tûã tïë nhû moåi khi, con Lu tûâ tûâ lui ra. - Ta khöng cêìn phaãi coi. Luác ta ùn xong, maâ àôa naây noá vêîn khöng daám àuång àïën àêu. Thöi, múâi baác vaâo xúi cúm. Luác bêëy giúâ, giaá öng chuã coá yá möåt tñ, thò chùæc àaä thêëy möåt vêåt gò àen àen, luâ luâ úã ngay ngoaâi cöíng. Àoá laâ möåt ngûúâi ùn maây, ngöìi boá gioâ úã àêëy. Ngûúâi êëy àöåi caái noán toaåc tung caã caåp, àaä àoáng khöë, laåi mùåc caái aáo raách cuåt caã tay. Thaânh ra böën chên tay khùèng khiu, àen thui thuãi, daâi ngoùçng ngoùéng. Caái bõ beåp haá höëc miïång, nùçm chúâ bïn caånh caái daå daây leáp keåp. Ngûúâi ùn maây chúâ àêëy tûâ lêu. Thêëy trong nhaâ laåch caåch tiïëng àuäa baát, muâi àöì xaâo theo chiïìu gioá àûa ra, hùæn gaâo lïn xin, maâ cuäng chùèng coá ai nghe tiïëng. Luác hai ngûúâi ra sên, hùæn laåy van vaä boåt meáp. Nhûng hai öng coân àûúng dúã bêån chúi vúái choá, khöng ai àïí yá àïën ngûúâi. Ngûúâi ùn maây biïët thïë, nïn laåi cöë lêëy sûác àïí gaâo to. Nhûng caái tiïëng hïët húi cuãa hùæn àêåp àïën maâng tai öng chuã, thò öng chuã trúån mùæt, hêìm hêìm quaát: - Laâm gò maâ leáo nheáo lïn thïë? Laâm aát caã cêu chuyïån cuãa ngûúâi ta! Bûúác ngay! Khöng öng àaá cho möåt caái thò chïët bêy giúâ! 1 Liïåu höìn
6. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 6 Ngûúâi khöën naån im thin thñt. Chuã khaách beân vaâo buöìng ùn cúm. Luác êëy, hai con mùæt ngûúâi ùn xin choâng choåc nhòn vaâo àôa cúm cuãa con choá. Hùæn theâm quaá. Nûúác daäi chaãy roâng roâng, khöng nuöët kõp. Muöën vaâo ùn tröåm möåt miïëng, nhûng chó súå con choá cùæn cho möåt miïëng thò chïët! Hùæn thêëy con choá cûá àûáng gêìn àôa cúm maâ khöng ùn, thò khöng hiïíu ra laâm sao. Hùæn tûúãng con choá chï cúm nhaåt, khöng theâm ùn, thò hùæn muöën àaánh àöíi söë phêån hùæn cho con choá nhaâ giaâu! Giaá con choá biïët tiïëng ngûúâi, hùèn hùæn àaä lên la àïën gêìn àïí àaánh baån, röìi kïí lïí nöîi àoái khaát, coá leä, chöî anh em, con choá cuäng àöång têm maâ lêëy tònh "nhên àaåo" nhûúâng cho hùæn àôa cúm êëy. Hay laâ vò hùæn xuâ xuâ ngöìi àoá, cho nïn con choá phaãi àûáng canh chùng? Hùæn liïìn lêín ra sau caái cöåt cöíng àïí doâm vaâo. Möåt luác, quaã hùæn thêëy con choá lûâ lûâ ra nùçm chöî khuêët boáng úã caånh tûúâng. Àûúåc dõp may, ngûúâi ùn maây àaánh liïìu döì ra, tiïën gêìn laåi mêëy bûúác. Nhûng con choá lêåp tûác àûáng dêåy, cuäng tiïën gêìn laåi mêëy bûúác, vûâa ài vûâa gûâ. Thùçng ngûúâi giûúng hai mùæt nhòn con choá, con choá cuäng giûúng hai mùæt nhòn laåi thùçng ngûúâi. Thaânh ra àôa cúm úã giûäa, ngûúâi tiïën thò choá cuäng tiïën, ngûúâi lui thò choá cuäng lui. Hai bïn hêìm heâ nhau, ngûúâi lûúâm choá, choá lûúâm ngûúâi àïìu cuâng giûä miïëng nhau, nhû hai keã thuâ khöng àöåi trúâi chung vêåy. Cûá nhû thïë, khöng bïn naâo chõu bïn naâo. Àöå hún mûúâi phuát, ngûúâi ùn maây cuâng thïë, nghô ngay àûúåc möåt kïë. Tay hùæn vúá àûúåc hoân àaá to tûúáng, thu thu àùçng sau, chaåy toåt laåi àôa cúm, roán möåt miïëng roä nhanh, àuát toãm vaâo möìm. Nhûng con choá nhanh hún. Noá cuäng chöìm voåt laåi, nhêíy xöí lïn, haá möìm, nhe rùng ra cùæn. Ngûúâi ùn maây giú thùèng caánh tay, nhùçm giûäa möìm con choá, uyåch hoân àaá möåt caái roä maånh. Con choá ùèng lïn möåt tiïëng, röìi nhanh nhû chúáp, noá vêåt àûúåc keã thuâ xuöëng àêët, giú hai chên ra caâo mùåt vaâ moác möìm. Nhûng noá bõ ngay möåt caái àêëm nûäa vaâo àêìu. Noá chõu buöng thùçng ngûúâi ra, nùçm soáng soaâi, ùèng rêìm lïn. Öng chuã àûúng ùn cúm, nghe tiïëng choá kïu, vöåi boã caã baát àuäa, lêîn vúå, lêîn khaách, öng cêìm àeân hêëp têëp chaåy ra: - Thöi chïët röìi! Con Lu laâm sao thïë naây! öëi giúâi úi! Noá gaäy hai caái rùng röìi! Khöí töi quaá!
7. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 7 Thïë röìi theát ngûúâi nhaâ vaáng lïn, öng bïë con Lu vaâo. Coân mònh thò chaåy ra cöíng xem ai àaánh choá. Böîng öng tröng thêëy úã àùçng xa, coá caái boáng àen àen, chaåy nhanh tñt, öng beân bêëm àeân ötö àïí chiïëu theo, thò tröng roä ngûúâi ùn maây ban naäy àûúng chaåy. - AÂ, maây àaánh gaäy rùng choá öng, öng chó keåp cho maây chïët tûúi, röìi öng àïìn maång. Bêët quaá ba chuåc baåc laâ cuâng! Noái àoaån, öng tùæt àeân pha, phoáng xe hïët sûác nhanh àïí àuöíi theo Viïët 12-1929 (Àùng Annam taåp chñ söë 23 – 1931 vúái nhan àïì Rùng con vêåt nhaâ tû baãn).
8. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 8 Oùèn taâ rroùçn - Anh Phong, thïë anh àõnh boã chïët töi aâ? Khöng traách ngûúâi ta baão àaân öng baåc tònh, coá oan tñ naâo àêu! Töi vò nghe anh döî ngon döî ngoåt, naâo nhûäng laâ lêëy nhau, naâo nhûäng laâ ùn àúâi úã kiïëp cuâng nhau Tûâ àoá àïën nay, töi döëc möåt loâng chúâ àúåi, ai àïën daåm hoãi, töi cuäng kiïëm cúá thoaái thaác. Vò töi àaä troát hûáa cuâng anh. êëy thïë maâ anh quyïët tònh giúã mùåt. Hùèn anh cuäng biïët töi chó laâ quaá daåi döåt maâ nghe anh, nïn múái mang vaå vaâo mònh. Anh nghô sao cho vuöng troân thò nghô - Caái buång Nguyïåt vaâi thaáng nûäa thò troân bùçng caái thuáng, Nguyïåt coân phaãi cêìn gò àïën töi nghô nûäa! - Töi khöng noái àuâa! Nïëu anh khöng laâm haåi töi, thò laâm gò töi khöng lêëy àûúåc ngûúâi chöìng tûã tïë. Luác bêëy giúâ, úã búâ höì Hoaân Kiïëm, maãnh trùng ngoån gioá nhû khúi àöång têm tònh gioá trùng. Nguyïåt vaâ Phong lûäng thûäng bûúác vaâo cêìu Thï Huác. Hai veã mùåt cuâng lo, nhûng hai caái lo khaác nhau. Naâng vò quaá nheå daå, nïn phaãi nùång loâng, caái khöëi lo noá àûúng nùçm co úã trong buång. Chaâng lo vò vö tònh àõnh thoaã buång muöën, bêy giúâ phaãi cöë tònh àêíy caái khöng muöën ra. - Thïë coá chùæc Nguyïåt chûãa vúái töi khöng? - Naây, nùm nay töi múái mûúâi taám tuöíi àêìu, sao anh àaä àöí bêåy, àöí baå cho töi caái tiïëng khó gioá êëy! Anh hoãi töi chûãa vúái ai aâ? Röìi noá giöëng ai, noá maáu muã ai, thò anh biïët. Töi con nhaâ trêm anh, anh cuäng con nhaâ thïë phiïåt, vò möåt lúâi giao ûúác, nïn töi múái quaá chiïìu anh. Tuy töi chûa laâ vúå anh, nhûng cuäng nhû laâ vúå, nïn töi döëc möåt loâng chung thuãy, thò chûä trinh töi giûä nguyïn cho anh. Nïëu bêy giúâ töi loan chung phûúång chaå thò àêy naây, töi seä chïët nhû thïë naây naây! - Àûâng thïì àöåc, lúä chïët thêåt thò oan!
9. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 9 - AÂ anh nhiïëc töi maäi. Thöi, àöì baåc tònh! Anh buöng töi ra! - Naây, cêìm lêëy caái naây. - Caái gò àêëy? - Loå thuöëc thöi thai, Nguyïåt uöëng noá vaâo, cho caái thai ra, thïë laâ mêët tñch. - Eo úi! Anh noái maâ töi ghï caã mònh! Nïëu anh cöë tònh giïët caã hai meå con töi, thò àêy naây, töi liïìu chïët ngay trûúác mùåt anh, cho anh tröng thêëy. Anh buöng töi ra. Trúâi úi! Ngúâ àêu höì Hoaân Kiïëm naây chó laâ möì höìng nhan! Naâng giêåt tay ra, chaåy laåi meá àêìu cêìu. Phong vöåi chaåy theo, nñu vaåt aáo laåi: - ÊËy chïët! Chúá chúá! Töi thûã Nguyïåt àêëy maâ! - ! - Naây em úi! Nguyïåt guåc àêìu, öm mùåt, hu hu khoác - Nguyïåt úi! Em chúá lo, anh vêîn biïët Nguyïåt laâ ngûúâi chung tònh vúái anh, Nguyïåt khöng phaãi phiïìn loâng. Caái thai trong buång Nguyïåt laâ con anh, laâ con Nguyïåt, Nguyïåt cûá yïn têm. Anh thïì rùçng seä chu toaân danh tiïët cho Nguyïåt. Àïën ngaây khai hoa, anh seä àûa Nguyïåt sang nhaâ höå sinh tónh Bùæc Ninh. Sau khi meå troân con vuöng, anh seä tñnh cuöåc trùm nùm vúái Nguyïåt. - Naây àûâng noã möìm! - Em àûâng mùæng anh maâ oan! Thöi, em cûá ài vïì - Töi khöng vïì àêu caã. Söëng gûãi thaác vïì, maã töi àêy röìi! - Anh van Nguyïåt, nïëu anh khöng giûä àûúåc lúâi hûáa, xin nguyïån trúâi tru àêët diïåt! Em cûá vïì, cûá yïn loâng Naâng lau mùæt, kheä gûúång àûáng dêåy, goåi xe vïì nhaâ. Phong vûâa ài vûâa nghô: "ÛÂ, suyát nûäa mònh gieo caái vaå têìy àònh, giïët caã hai nhên maång. Giaá möåt mònh con Nguyïåt noá tûå tûã, thò mùåc quaách noá, nhûng laåi àeâo caã àûáa con ta úã trong buång noá! ÛÂ, tñnh thaáng, tñnh ngaây, quaã noá coá mang vúái ta Vêåy àúåi luác noá àeã, ta lêëy con vïì nuöi, coân viïåc trùm nùm vúái noá thïë naâo ta khöng nïn nghô trûúác".
10. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 10 * * * - Chïët chûãa! Thïë múå àõnh uöëng thuöëc thöi thai thêåt àêëy aâ? - Cêåu tñnh töi múái coá mûúâi taám tuöíi àêìu, chöìng con chûa coá, maâ chûãa hoang, thò coân xêëu gò bùçng! - Chaâ, viïåc gò maâ xêëu, sûå xêëu töët àöëi vúái phong traâo dû luêån xaä höåi nhû laân khoái trûúác ngoån gioá to, chó àaánh loaáng laâ khöng ai tröng thêëy nûäa. Thïë thò dû luêån coá gò laâ àaáng súå? Vaã laåi töi hiïëm hoi, lêëy nhaâ töi ngoát hai mûúi nùm giúâi, con caái chûa coá, thò múå cûá yïn loâng, sau khi úã nhaâ höå sinh ra, töi seä thu xïëp àïí múå vúái töi ùn àúâi úã kiïëp. - Töi caám ún cêåu! Cêåu hún töi böën chuåc tuöíi àêìu, töi maâ lêëy cêåu thò ngûúâi ta cho laâ böë lêëy con. Vaã vúå caã cêåu nhû con sû tûã caái, leä naâo laåi àïí yïn cho cêåu thûúng töi. Cêåu cûá mùåc töi, àïí töi tûå xûã, cêåu khöng cêìn nghô àïën. Bao nhiïu viïåc, töi àaä àõnh sùén, töi àaânh uöëng thuöëc àïí giûä cho vuöng troân tiïëng tùm. Vaã töi laâ con nhaâ thi lïî, mún múãn àaâo tú, laâm gò khöng lêëy àûúåc chöìng öng noå öng kia, can chi vöåi vaâng maâ vú quaâng vú xiïn vöåi. - Múå noái thïë, töi àau loâng quaá. Múå phaãi hiïíu cho rùçng caái thai trong buång múå laâ àûáa con sau naây cuãa àöi ta. - Nïëu cêåu coá thûúng con cêåu, thò mai, töi xin gûãi laåi giao traã cêåu. - Chïët nöîi! Töi xin múå. Luöìng nûúác cuöìn cuöån dûúái söng, haâng cöåt uâ uâ trûúác gioá, dêy sùæt cêìu nhû dùng mùæc möëi tú tònh. Trïn cêìu söng Caái, Nguyïåt àûáng thûâ ra, tûåa tay vaâo lan can, mùåt nhòn laân soáng lïình bïình trûúác mùåt. Bùæc vïính böå rêu ghi àöng, neát mùåt ra daáng van lún lo lùæng. - Naâo töi coá phaãi ùn úã baåc tònh vúái múå àêu maâ múå núä dûát lòa thïë? - Töi cuäng biïët vò töi àöëi vúái cêåu chung tònh, nïn cêåu àöëi vúái töi trung hêåu, nhûng töi khöng thïí naâo àeo mo maâ söëng úã àúâi àûúåc. - Sao múå laåi baão laâ àeo mo? Vêîn biïët rùçng àaân baâ quyá giaá úã chûä trinh, nhûng múå coá phaãi laâ gaái thêët trinh àêu? Vò múå quaá yïu töi, quaá chiïìu töi, nïn àïën nay àeo àùèng khöëi tònh cuâng töi. Vêåy röìi sau, töi nuöi con, laåi cûúái múå vïì laâm vúå. Laâm ngûúâi vúå, cêìn giûä chûä trinh vúái chöìng. Múå chung tònh vúái töi tûâ trûúác àïën nay, thò àöëi vúái riïng
11. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 11 töi, múå vêîn chu toaân àûúåc chûä trinh. Vêåy cúá laâm sao maâ phaãi nghô? Nïëu töi baåc tònh cuâng múå, toan boã lûãng múå, thò múå múái àaáng húân duyïn tuãi phêån chûá! - Thöi töi xin cêåu, töi naâo daám tin caái möìm meáp àaân öng! - Nïëu töi ùn úã nhû keã khaác, xin thïì rùçng ngoån àeân àiïån naây tùæt, töi cuäng chïët. - Thïì! Thïì caá trï chui öëng! Cêåu buöng töi ra, töi xin gûãi thên töi cho Haâ baá dûúái söng naây. - Múå àõnh tûå tûã? Nïëu múå chïët, töi xin chïët theo ngay. - Khöí lùæm, cêåu kïå xaác töi! Töi khöng tin ai úã àúâi naây nûäa! Nhûäng caái mùåt nhùén nhuåi trún tru, nhûng toaân laâ buång ba que xoã laá caã. Töi vò daåi döåt múái nïn nöng nöîi naây. Möåt caái ö tö sònh sõch qua, chiïëu hùèn aánh saáng vaâo mùåt Bùæc, tröng roä caái neát nhùn nhoá, cùåp mùæt gêëp gay. - Múå úi, múå yïn loâng. Múå nïn hiïíu töi, àûâng phuå buång töi, búãi töi biïët buång múå lùæm. Vaã dô, bêëy lêu töi khao khaát chuát con àïí sau naây noá chöëng gêåy cho töi, nöëi doäi töng àûúâng cho nhaâ töi. Nïëu nay múå quyïët tònh giïët caã múå lêîn con, töi seä phaãi êu sêìu ên hêån suöët àúâi. Nguyïåt bûng mùåt khoác, Bùæc lêëy vaåt aáo chuâi nûúác mùæt höå vaâ döî: - Múå úi! Töi àaä theo lúâi múå laâ àïën ngaây múå àeã, thò sang nhaâ höå sinh tónh Bùæc Ninh maâ nùçm cho ïm tiïëng. Bêy giúâ, chó cêìn múå giûä caái buång cho kñn àaáo. Múå àeã xong, töi nuöi lêëy con. - Thïë röìi cêåu boã töi bú vú? Bùæc nhùn mùåt, giêåm chên: - Khöën naån, cho töi noái hïët cêu àaä. Töi laåy múå! Töi tñnh viïåc xin cûúái múå sau. Nguyïåt thúã daâi. - Múå àaä bùçng loâng nhû thïë chûa? Nguyïåt àûa tay lïn miïång, cùæn moáng tay uát, khöng traã lúâi, ra daáng nghô ngúåi. - Múå ûâ ài, múå àûâng uöëng thuöëc thöi thai nûäa, phaãi töåi àêëy! - - Múå cûá yïn buång cho töi àûúåc yïn loâng. Múå ûâ ài!
12. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 12 - ÛÂ! Hai ngûúâi lûäng thûäng ài, gùåp hai caái xe, liïìn thuï vïì nhaâ. Luác sùæp ly biïåt, Bùæc coân dùån vúái möåt cêu: - Múå yïn daå, cho töi yïn loâng nheá! - ÛÂ! * * * - Baâ àeã con so hay con raå? - Thûa baâ, con so. - Baâ nïn noái thûåc, thò töi múái liïåu àûúåc. Töi xem buång baâ, hònh nhû àeã con raå thò phaãi hún. - Thûa baâ, thûåc töi àeã con so. Àoá laâ lúâi baâ àúä nhaâ höå sinh cuâng noái chuyïån vúái Nguyïåt. Baâ àúä ngúå quaá, hoãi vùån: - Moåi khi nhûäng ngûúâi àeã con so thò da buång cûáng vaâ coá ngêën vùçn àoã. Ngûúâi àeã con raå thò da buång mïìm, maâ coá ngêën vùçn trùæng. Nay töi xem buång baâ, quaã laâ baâ àeã con raå. Pheáp nhaâ thûúng khöng nïn noái döëi, lúä ra nguy àïën tñnh mïånh, chûá chaã chúi àêu. - Thûa baâ, xin baâ kñn cho, töi àeã con raå! - Vêng, baâ nïn noái thûåc thïë múái phaãi. aâ, öng nhaâ ta tïn laâ gò? úã àêu? - Thûa, cêåu chaáu tïn laâ Nguyïîn Vùn Tònh, àaä mêët nùm ngoaái, sau khi töi coá mang àûúåc vaâi thaáng. - Töåi nghiïåp! Thïë öng mêët, baâ coá mang àûúåc mêëy thaáng? Nguyïåt luöëng cuöëng noái chûäa: - AÂ, thûa baâ, cêåu chaáu mêët nùm nay aå. Múái mêët thaáng tû, maâ töi coá mang tûâ thaáng giïng. - Baâ cuäng chó àöå töëi höm nay thò trúã daå thöi. Baâ cûá nùçm nghó yïn. Lêìn trûúác baâ úã cûä, trai hay gaái? - Thûa baâ, chaáu gaái. - Nay chaáu biïët laâm gò röìi?
13. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 13 - Thûa baâ, töi sinh chaáu àûúåc vaâi höm thò boã chaáu. - Thïë baâ àeã dïî hay khoá! - Thûa baâ, dïî aå. - Àûúåc, vêåy baâ cûá nghó yïn àïí lêëy sûác. * * * Ngaây chuã nhêåt, sau khi Nguyïåt àeã, coá mêëy boån ngûúâi úã Haâ Nöåi sang, vaâo nhaâ thûúng thùm. Boån trûúác, hai cöng tûã ùn mùåc têy, àuáng möët quêìn thuång àoã, aáo cöåc xanh, úã trong gian Nguyïåt nùçm bûúác ra, bûng miïång, ruác rñch nhòn nhau cûúâi, thò thaâo: - Huá vña! Tao tûúãng con Nguyïåt noá chûãa vúái tao, tao súå quaá! - Tao chaã ngúâ noá chûãa vúái maây, nhûng tao thêëy möìm thùçng beá giöëng möìm tao, tao àaä giêåt mònh. Noá ùn vaå tao, thò tao boã meå! May àûúåc caái nûúác da thùçng beá noá minh oan cho tao. Hai ngûúâi vûâa ài khoãi thò Phong àïën. Phong êíy cûãa laåi gêìn Nguyïåt, hoãi: - Trai hay gaái? Nguyïåt traã lúâi kheä: - Trai. - Thïë aâ? Múå coá maånh khöng? Coá ùn àûúåc khöng? Nguyïåt thûâ mùåt ra, khöng àaáp. - Múå laâm sao thïë? - - Cho töi bïë con möåt tñ. - Khöng bïë! - AÁi chaâ! Meå cu laâm böå. - - Con nguã aâ! Mùåt giöëng cêåu hay giöëng múå? -
14. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 14 - Cöng tûã ruác maäi vaâo naách múå! Ra àêy cêåu yïu tñ. - Yïn! Phong múã caái loát truâm àêìu thùçng beá ra. Nguyïåt nhùæm nghiïìn mùæt laåi. Khi naâng múã mùæt, àaä thêëy Phong len leán cuát tûâ bao giúâ röìi. Luác bêëy giúâ, Bùæc öm möåt boåc to tûúáng àïën nhaâ thûúng. Nhûng khi úã ngoaâi cûãa kñnh, Bùæc thêëy coá ngûúâi àïën thùm Nguyïåt, thò ngúâ laâ hoå haâng, khöng daám vaâo vöåi. Chaâng vûâa ài baách böå, vûâa liïëc mùæt vaâo trong. Chaâng àaä huát hïët àiïëu thuöëc laá röìi, nhòn hïët caác nhaâ cûãa, cêy cöëi röìi, maâ ngûúâi hoå vêîn chûa vïì. Möåt luác thêëy keåt cûãa, buång chaâng mûâng lùæm. Chaâng nhòn theo huát ngûúâi êëy, àïën khi thêëy reä hïët phöë, múái daám vaâo. - Chaâo múå! Trai hay gaái? - Trai. Bùæc löå ra neát mûâng rúä, vui veã hoãi: - AÂ! Ai vûâa vaâo àoá? - - Múå mïåt aâ? - Khöng! - Múå coá ùn àûúåc cúm khöng? Coá maånh khoeã khöng? Nguyïåt thúã daâi, Bùæc múã boåc, lêëy ra naâo rûúåu böí, naâo sûäa boâ, naâo vuá cao su. - Con coá cûáng caáp khöng? Múå coá nhiïìu sûäa khöng? - Yïn cho töi nùçm nghó. - Cho töi bïë con möåt tñ, noá giöëng töi hay giöëng múå? - Im cho noá nùçm. - Ú hay! Múå giêån töi àêëy aâ? - Khöng! - Bao giúâ múå àõnh vïì? - Khöng biïët. Nguyïåt thúã daâi maäi, thùçng beá con úã trong boåc, cûåa caåy, tiïëng nhoe nhoe. - Dêåy vúái cêåu, con!
15. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 15 - Yïn cho noá nguã! Thùçng beá vêîn khoác. Caái loát truâm àêìu noá xï ra ngoaâi. Bùæc lêåt ra xem mùåt con: - Cêåu àêy, nñn ài! Nguyïåt nhùæm nghiïìn àöi mùæt laåi, vùæt tay lïn traán àïí che mùåt. Bùæc nhòn kyä caái toác, caái mùåt, caái muäi con Röìi giúã boåc ra ngùæm caã ngûúâi thùçng beá Ngùæm xong, boåc cêín thêån traã laåi, chaâng tûâ tûâ lui ra, thúã daâi möåt caái roä daâi, neát mùåt thêët voång. Teá ra thùçng beá con chaâng maâ nûúác da laåi àen nhû caái cöåt nhaâ chaáy! Vêåy noá khöng phaãi con Röìng chaáu Tiïn. Noá laâ giöëng "Oùèn taâ rroùçn" khöng biïët chöëng gêåy. PTBNS söë 13; 1-12-1937.
16. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 16 Thêåt laâ phuác Chuá lñnh cú Vaán-caách1, cûá buöíi chiïìu, ngöìi trïn phaãn trong traåi, tröng ra ngoaâi maânh maânh, thò cuäng cho àöi mùæt àûúåc möåt bûäa tiïåc no nï bùçng cuöåc ngùæm nhûäng chõ ài gaánh nûúác úã giïëng trong huyïån. Trong caác chõ gaánh nûúác àoá, chuá chuá yá nhêët möåt chõ, laâ "ma phùm" anh haâng baánh gioâ úã cöíng huyïån, tïn laâ Tam. Cûá kïí ra, chõ Tam tröng cuäng tònh thûåc! Caái quêìn söìi àen nhaánh, caái aáo caánh höì lú, caái thùæt lûng àoã phêëp phúái bay theo gioá, caái böå xaâ tñch luãng lùèng àêåp vaâo àuâi, àaä laâm cho Vaán-caách ta say lûã coâ búå! Khöng nhûäng thïë, chõ Tam laåi coân coá caái böå mùåt "gioong"! Möîi khi chõ gaánh hai thuâng nûúác nùång maâ ài qua traåi, thò mùæt cöë nhòn thùèng, muäi cöë cêìm húi, tay nguêíy àùçng sau, àêìu nghiïng bïn caånh, cöë keáo caái hoâ aáo cho kñn ngûåc, tuy mêët veã tûå nhiïn, nhûng muäm môm nhû quaã àaâo Vên Nam múái trêíy, khiïën cho Vaán-caách ta chïët cuäng vúá vöåi lêëy caái àaân bêìu, maâ tùèng tùèng vaâi tiïëng. Nhiïìu khi thêëy chõ Tam húán húã, chuá chó phaân naân coá möåt cêu rùçng: - Hoaâi cuãa! Giaá mònh "suá-vú-nia" cho noá ñt giêëy raáp àïí àaánh àöi thuâng roä saáng, thò thûåc laâ baãnh choåe. Noái nöm ra, chuá Vaán-caách cuäng muöën chim chõ Tam àaáo àïí. Coá bêån chuá àõnh ngöìi trong maânh maânh, vñ cho chõ Tam möåt cêu roä hay. Giaá chuá biïët laâm thú, laâm vùn thò hùèn àaä nghô àûúåc möåt baâi trûúâng thiïn roä daâi àïí tùång! Khöën nhûng chuá chó quen thoái töåp ngûåc lêìn lûng dên, cho nïn chó hoåc àûúåc möët chim gaái cuãa baån àöìng nghiïåp, thùèng nhû noâng suáng, laâ giûä noán, chùæn àûúâng, hoùåc nùæm cöí tay maâ bùæt noái möåt cêu. 1 Söë hiïåu lñnh 24, nguyïn tûâ tiïëng Phaáp vingt-quatre.
17. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 17 - Van nhaâ, nhaâ buöng em ra! Nhûng maâ ngûúâi anh em chó daám "tiïíu-di", thïë thöi, chûá maâ thêìy quaãn àöìn naây nghiïm khùæc lùæm, lúä chuá bõ "lêåp-giooâng", hoùåc baåt tai thò phaãi biïët! Cho nïn, lùæm luác gùåp cú höåi töët, maâ chuá nghô àïën hònh phaåt nhaâ binh, chuá àaânh phaãi "àï mi tua" ngay! Coân möåt kïë sau cuâng, chuá nghô àaä chñn lùæm, laâ nhên ngaây lônh lûúng, hoùåc gùåp buöíi boáp nùån àûúåc thùçng dên naâo, chuá quyïët boã hùèn ba haâo chó, ra haâng chõ Tam àaánh möåt bûäa baánh gioâ roä no, thïë laâ "a- lï", tha höì taán chuyïån! Buöíi töëi höm êëy, trong tuái chuá Vaán-caách xuãng xoaãng coá tiïìn. Chuá beân buái toác yïn ngûåa cho thûåc nïìn, gaâi caái lûúåc xûúng trùæng cho thêåt kheáo, chñt caái khùn lûúåt cho thêåt vöë, vuöët ñt nûúác hoa cho thêåt thúm, röìi soi gûúng àùçng trûúác, àùçng sau, ngùæm nghña maäi, múái thay quêìn, gaâi khöë, boác goái thuöëc laá múái, phò pheâo, huyát coâi ài "la maát". Luác bêëy giúâ àaä vaâo chñn giúâ khuya. Nhaâ haâng phöë àaä àoáng cûãa kñn mñt. Chuá Vaán-caách lûúån qua nhaâ chõ Tam mêëy lûúåt, thöíi baâi keân "la vêìy" roä lùèng àïí àaánh tiïëng, röìi doâm qua löî liïëp. Chõ ngöìi möåt mònh, àûúng cheã laåt. Chuá ngùæm nghña thïë möåt luác lêu, àùæn ào, khöng biïët thùçng chöìng ài àêu, nhûng cûá liïìu goä cûãa. Chõ Tam àûúng luái huái, beân ngêíng àêìu lïn hoãi: - Ai? - Töi àêy! Cho töi mua ñt baánh gioâ! Chõ Tam àûáng dêåy vûâa nêng heá caái liïëp ra, Vaán-caách àaä laách àûúåc vaâo röìi. - Chaâo chõ, "mùm-den" coân baánh gioâ khöng? - Thûa thêìy, höm nay phiïn chúå, nïn nhaâ coân ñt thêìy mua giuâm cho chaáu. - Àûúåc! Coân bao nhiïu mang caã ra àêy. Anh êëy nhaâ chõ àêu? - Thûa thêìy, chaåy àêu êëy aå. Vaán-caách àûúåc dõp töët, "a la vùng" ngay àïën trûúác mùåt chõ Tam, vûâa cûúâi vûâa laã lúi noái: - "Cêím-ma-laách" vúái nhau caã, thêìy vúái chaáu gò! Àûâng noái thïë, phaãi töåi! Noái xong, chuá sêën ngay vaâo, nùæm lêëy cöí tay ngûúâi yïu möåt caách êu yïëm:
18. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 18 - Nhaâ úi! Thïë röìi mùæt chuá lim dim nhû luác ngùæm suáng. Chõ Tam nhanh thoùn thoùæt, giêåt ngay ra, luâi laåi mêëy bûúác: - Ö hay! Thêìy quyïìn laâm caái troâ gò thïë naây? Töi kïu to bêy giúâ! - Mònh úi, töi yïu mònh lùæm! Vûâa noái, chuá vûâa sêën vaâo, öm lêëy chõ Tam, àêíy ngaä xuöëng àêët, röìi cuäng ngaä theo - ÖËi giúâi àêët öi! Thêìy quyïìn laâm gò töi thïë naây? Tiïëng kïu rêìm haâng phöë. Thònh lònh, anh Tam úã àêu chaåy vïì àïën núi. Hùèn caác ngaâi àaä àoaán trûúác ngay rùçng maáu ghen cuãa anh Tam maâ àuâng àuâng nöíi lïn, thò chuá quyïìn Vaán-caách seä bõ troái gö vaâo chên giûúâng, vaâ phaãi trêån àoân naát da tan thõt. Thïë nhûng anh Tam tuy húi tûác àêìy lïn cöí, maâ cuäng cöë neán ngay. Anh súå Vaán-caách laâ ngûúâi Nhaâ nûúác laåi coá sûác, coá quyïìn hún anh, maâ anh thò heân haå. Chi bùçng thöi, thu xïëp cho ïm laâ hún caã. Cho nïn anh chó lêëy lúâi ngoåt ngaâo maâ noái vúái Vaán-caách, chûá khöng daám löi thöi. Vêåy maâ Vaán-caách naâo phaãi ngûúâi biïët àiïìu. Thêëy Tam chõu nûúác leáp, chuá laåi laâm giaâ, sêën àïën, taát cho Tam mêëy caái. Ngúâ àêu Tam giûä àûúåc caái chêìy giaä gioâ, giú lïn àúä. Vaán-caách tûúãng Tam àaánh, quúâ tay, giêåt phùæt ngay àûúåc chêìy. Röìi giú thùèng caánh: "A, àï, toa, hêëp!". Söëng muäi Tam maáu chaãy àêìm àòa! Tam ngaä quay ra, miïång kïu rêìm laâng xoám. Nghe tiïëng kïu cûáu, ngûúâi phöë keáo laåi rêët àöng, múái gúä àûúåc àaám àaánh nhau. Nhûng Vaán-caách vêîn coân hung hùng, troã vaâo mùåt Tam maâ mùæng: - Maây laáo! "Tùng xûúng"! Maây khöng biïët öng laâ ai aâ? Haâng phöë thêëy chuyïån bêët bònh, ai cuäng thûúng haåi vúå chöìng Tam bõ bùæt naåt möåt caách vö lyá. Luác êëy, Vaán-caách àaä vïì röìi, nïn nhiïìu ngûúâi xui Tam ài trònh ngay quan huyïån, àïí ngaâi trûâng phaåt keã hay lêëy thõt àeâ ngûúâi. - ÛÂ, cêåy laâ lñnh huyïån maâ vaâo hiïëp vúå ngûúâi ta, laåi coân àaánh ngûúâi ta, thò phaáp luêåt naâo dung? - Phaãi ài kiïån múái àûúåc, bùæt naåt thïë, ai chõu nöíi!
19. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 19 - Cûá kiïån ài, àaä coá töi laâm chûáng. Nïëu cûá àïí noá quen thoái, thò nay noá hiïëp vúå anh, mai noá tha gò vúå töi? Sau möåt luác baân ra baân vaâo, maäi anh Tam múái daám àöåi khùn, mùåc aáo, ài vaâo huyïån Quan úã trong nhaâ tû. Ngaâi àûúng àaánh taâi baân. Thêëy àûúng àïm coá êìm êìm tiïëng kïu, ngaâi cuäng àoaán laâ coá chuyïån gò to xaãy ra àoá. Nhûng vò chûa coá ai baáo, thò chûa chùæc àaä to bùçng vaán baâi phaãi baáo cuãa thêìy thûâa uâ sûãu baân thiïëu lûng! Quan cûúâi ha haã. Caác cêåu lïå thêëy quan vui, cuäng tuãm tóm liïëc nhau. Böîng coá tiïëng rò raâo ngoaâi cûãa, vaâ ngûúâi keáo löë nhöë àêìy sên. Cêåu lïå àang hêìu nûúác baâi, phaãi ngêëc mùæt lïn nhòn maäi, àïën nöîi phaãi chûãi, vò quan baân quên ùn quên àaánh maâ khöng biïët. Luác êëy, tiïëng xön xao caâng to, nïn quan biïët têët laâ àaám kïu to ngoaâi phöë khi naäy. Thêåt may cho anh Tam vò trònh quan ngay vaâo luác ngaâi àûúng vui. Àaáng leä phaãi chúâ àïën buöíi hêìu saáng höm sau múái àûúåc vaâo. Quan cho cêåu lïå hoãi chuyïån, thò thêëy cêåu dùæt anh Tam vaâo. Giaá luác êëy quan khöng maãi nhòn quên baâi dûúái chiïëu, hùèn ngaâi àaä thêëy anh Tam mùåt muäi bï bïët maáu mï. Tam vaái chaâo, khuám nuám gaäi àêìu, chùæp tay, bêím hïët caã nöîi vúå bõ hiïëp laâ thïë, mònh bõ àaánh laâ thïë. Cêu chuyïån rêët daâi, nïn anh phaãi kïí laâm ba böën nêëc múái hïët, vò thónh hoaãng quan cùæt ngang maâ hoãi vùån: - Khoan! Cûãu vùn àêëy coá phaãi khöng? Chñu Gûúåm! Gò? Sao khöng xûúáng to lïn? Khi cêu chuyïån bêím xong, thò vûâa hïët vaán baâi. Quan ngêíng àêìu lïn nhòn anh Tam, röìi cho goåi chõ Tam vaâo. Quan ngùæm möåt luác, hai con mùæt saáng quùæc nhû hai ngoån àeân trúâi, khiïën cho hai vúå chöìng nhaâ haâng baánh gioâ phaãi thêët àaãm. Röìi ngaâi nghiïm neát mùåt laåi, nhû coá yá muöën nghô àïí phên xûã cho cöng minh. Luác àoá, ngoaâi sên töëi muâ muâ. Ngûúâi àûáng xem àùçng xa cöë ngêåm miïång, nñn húi, àïí nghe. Möåt luác, ngaâi sang saãng tiïëng truyïìn xuöëng, nhû öng Long thêìn ban haånh phuác cho chuáng sinh maâ daåy rùçng: - Àaáng leä àûúng àïm chuáng bay àaánh nhau, thò khöng biïët nïëp teã ra sao, öng haäy boã tuâ hùm böën giúâ caái àaä. Nhûng öng tha cho vïì
20. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 20 maâ laâm ùn lûúng thiïån, khöng àûúåc löi thöi nûäa. Vaã laåi vúå maây mùåt muäi thïë kia, chùæc hùèn cuäng coá thïë naâo vúái noá, thò noá múái thïë chûá? Thöi öng cho vïì. Öng àang bêån. Möåt tiïëng "daå" daâi, anh Tam thuåp xuöëng àêët laåy taå quan hai laåy. Àoaån anh lom khom lui ra, neát mùåt vui veã nhû ngûúâi biïët an phêån, ró tai noái vúái vúå: - May quaá! Suyát nûäa thò phaãi ngöìi tuâ. Thêåt laâ phuác! Laåy quan lúán ngaân nùm! Annam taåp chñ, söë 17, 1931
21. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 21 Hai thùçng khöën naån Nùm 1926, nûúác to, àï vúä tûá tung, nhên dên bïu rïëch, khöí súã. Nhêët laâ khi nûúác àaä ruát röìi, tröng caãnh tûúång múái laåi caâng àaáng ngêåm nguâi nûäa. Coã taân khùæp caánh àöìng xa, Bïn laâng hoang huyã mêëy nhaâ lú thú, Àêìu àûúâng meå bïë con thú, Ngûúâi tòm sang Bùæc, keã àûa vïì Àoaâi. Búãi thïë, baác Lan luön mêëy thaáng, naâo nhaâ àöí, naâo trêu chïët, naâo àêët baán, naâo ruöång cêìm. Gia taâi tuy chùèng àûúåc laâ bao, nhûng àïën caái caãnh tai bay vaå gioá maâ saåch saânh sanh, thò dêîu öng vua àúâi xûa mêët nûúác, hay thùçng beá bêy giúâ mêët tiïìn, caái têm lyá cuäng àau àúán ngang nhau vêåy. Khöng nhûäng thïë, vúå baác laåi múái chïët vïì bïånh dõch, àïí cho baác möåt dûáa con trai múái biïët ngöìi. Caái caãnh gaâ söëng khöng coân möìi maâ nuöi con múái àaáng àau loâng. Baác Lan thûåc laâ möåt thùçng khöën naån vêåy. Àïm höm trûúác, baác ngöìi nghô maâ rúát nûúác mùæt. Cuãa chòm cuãa nöíi àaä khöng coân gò, nhõn cúm tûâ saáng nhûúâng con àaä laã caã daå daây. Nïëu mai cuäng thïë naây nûäa, thò böë chïët àoái, con chïët àoái. Êu laâ trong nhaâ coân möåt thûá cuãa nöíi nûäa, àem baán nöët ài chùng? Baác Lan nghô thïë thò laâm thïë. Baác xin àûúåc caái thuáng sûát caåp bïån àöi quang vaâ cheã caái àoân gaánh. Saáng súám, gaánh thùçng beá con ài. Möåt bïn quang laâ möåt taãng gaåch àïí thùng bùçng thuáng haâng bïn kia. Möåt bïn quang laâ möåt caái thuáng àûång haâng. Trïn caái thuáng, tuâm hum manh chiïëu raách che haâng cho àúä nùæng. Baác ài lang thang laâng naây, laâng khaác, qua chúå noå, chúå kia. Nhûng chó thêëy coá ngûúâi xem, maâ khöng thêëy coá ngûúâi mua. Baác Lan àoái quaá, mùæt àaä múâ. Thùçng beá con trêìn truöìng trong thuáng, nùçm ngaã ra, möìm miïång bï bïët nhûäng daäi, muäi vaâ voã khoai
22. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 22 lang. Ài àûúâng, baác gùåp toaân boån khoác dúã mïëu dúã nhû baác caã. An uãi nhau cuäng chó coá möåt cêu: - Naây, baác àïën nhaâ öng nghõ Trinh, may öng êëy hiïëm hoi, thò öng êëy mua cho. Ài lêìn maäi mêëy laâng, baác múái àïën nhaâ öng nghõ Trinh. Trúâi àaä sùæp xêím töëi. Àûáng úã cöíng, tröng vaâo trong nhaâ, baác thêëy gaåch têy àaánh boáng löån, sêåp guå, tuã cheâ, gûúng àûáng, giûúâng têy, thêåt coá veã àónh chung sung sûúáng. Baác Lan àaánh liïìu goåi cöíng. Anh bïëp úã trong chaåy ra: - Nhúâ cêåu vaâo bêím vúái öng baâ rùçng coá ngûúâi baán con àûúng úã cöíng. Cêåu bïëp hoãi han möåt vaâi àiïìu ra daáng tûã tïë, sùn soác, nhanh nheån lùæm, röìi múái ài vaâo. Baác Lan, vò caái àoái khaát cêëp baách quaá, nïn tûúãng tûúång ngay àöå dùm phuát nûäa thò buång seä àûúåc no àêìy. Nhûng tûúãng tûúång thïë laâ lêìm. Àöå möåt giúâ sau, baác thêëy möåt ngûúâi mùåt muäi phûúng phi, cöí ruåt, buång phïå möi trïì maâ khöng rêu, mùåc quêìn aáo luåa, phe phêëy caái quaåt, ra vûúân chúi. Baác àoaán laâ öng Nghõ, beân àaánh tiïëng. Thò quaã laâ öng Nghõ thûåc. Vò nghe gioång noái haách dõch lùæm: - Sao khöng giêåt chuöng goåi ngûúâi nhaâ noá vaâo bêím? Baác Lan kïí nöîi cú cûåc, vaâ ngoã yá daåm baán àûáa con. Öng Nghõ nhòn qua baác, nhòn qua àûáa beá, röìi noái: - ÛÂ, àïí röìi tao noái chuyïån vúái baâ seä hay. Chúâ àêy, tao ra ngay. Nghe cêu êëy, baác Lan tuy trong buång leáp keåp, nhûng thêëy nhû àûúåc no möåt nûãa vêåy. Hún nûãa giúâ nûäa, öng baâ Nghõ múái ra. Baác Lan chaâo, röìi cuäng nhûäng cêu khi naäy, baác noái vúái baâ Nghõ. Baâ Nghõ ra yá caãm àöång. Baâ bïë àûáa con vaâo loâng, ngùæm nghña maäi. Öng Nghõ thêëy baâ coá veã vûâa yá, beân hoãi giaá: - Maây àõnh baán bao nhiïu, noái cho thûåc. - Bêím tuây öng baâ cho. Ngûúâi baán khöng noái giaá, ngûúâi mua khöng biïët giaá, thò laâm thïë naâo? Àöåc giaã caác ngaâi àaánh giaá höå ài? Möåt ngûúâi nhû chuáng ta
23. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 23 àêëy, kheáo nuöi, kheáo daåy, thò chûa biïët chûâng, vô nhên cuäng nïn àêëy. Möåt trùm nheá! Hai trùm nheá! Nùm trùm nheá! Öng Nghõ thêëy baác Lan lûúäng lûå, khöng muöën noái giaá, thò àûúng ngöìi xöím úã trûúác caái thuáng, böîng öng àûáng phùæt dêåy: - Àaáng leä anh cho khöng töi, töi cuäng khöng lêëy, vò töi phaãi nuöi noá cho anh. Nhûng thöi, viïåc phuác àûác, töi cho anh ba haâo, cêìm lêëy! Vûâa noái, öng vûâa moác tuái lêëy tiïìn àûa. Baác Lan gaäi tai thúã daâi. Coá leä khöng ngúâ àêu caái giaá trõ möåt thùçng beá con coá thïë maâ thöi. - Thûa öng - Töi khöng noái löi thöi. Öng vúái ïnh gò! Töi khöng quen mùåc caã. Ba haâo khöng baán thò thöi! Noái xong öng quay lûng vaâo, goåi baâ ài, vaâ àoáng cöíng laåi. Baác Lan vú vêín nghô ngúåi maäi. Chúâ maäi cuäng khöng thêëy coá ngûúâi ra traã thïm xu naâo. Nûãa giúâ sau, baác khöng thïí naâo nhõn nöíi àûúåc caái daå daåy röîng tuïëch tûâ höm trûúác. Thöi thò ba haâo thò ba. Con mònh àûúåc chöî êëm no nûúng tûåa, coân hún laâ böë con bïu rïëch, xoá chúå àêìu àûúâng. Nghô vêåy, baác giêåt chuöng. Möåt laát, öng Nghõ ra. - Thïë naâo? Anh coá àõnh baán nhû thïë khöng maâ goåi? - Thöi, laåy öng, öng thûúng phêån naâo, con nhúâ phêån êëy. - Thûúng laâ thïë naâo! Noái cho dûát khoaát. Bùçng loâng baán ba haâo khöng? Baác Lan móm miïång, gûúång cûúâi möåt caách rêët chua chaát: - Vêng! Öng Nghõ àûa baác vaâo trong nhaâ. Laâm giêëy maá xong, öng coân xem xeát àûáa beá rêët kyä caâng. Khi thêëy sau lûng noá coá nhiïìu nöët ruöìi quaá, thò öng coá yá khöng bùçng loâng, chï bai maäi rùçng xêëu. Xêëu thò phaãi búát tiïìn. Cho nïn khi traã, öng khöng cho baác caã ba haâo, maâ phaåt hai xu nöët ruöìi! Baác Lan laåy van maäi. Nhûng baác nghô, nïëu cöë nùçn nò hai xu, thò chûa chùæc àaä àûúåc, maâ khöng kheáo thò bõ traã tiïìn laåi. Nghô nûåc cûúâi, mònh àaä khöën naån, laåi gùåp phaãi möåt thùçng khöën naån hún, thò thöi, chõu cêìm hai haâo taám vêåy.
24. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 24 Baác bïë àûáa con lêìn cuöëi cuâng, hön hñt, dùån doâ maäi, múái dûát. Khi ra ngoaâi cöíng, baác ài khöng núä, tònh cha con vûúáng vñt, baác nghô muöën traã laåi hai haâo taám maâ lêëy con vïì. Baác àûáng laåi, quay nhòn trong nhaâ öng Nghõ, thò thêëy keã bûng chêåu nûúác, ngûúâi lêëy xaâ phoâng, ngûúâi tòm khùn mùåt. Baâ Nghõ thò tûå tay tùæm cho àûáa beá, ra daáng êu yïëm, nêng niu. Baác nhòn maâ cuäng haã têëm loâng, nöîi àau àúán cuäng nhû tiïu tan vêåy. Coân öng Nghõ, hai mùæt vêîn nhòn caái lûng nöët ruöìi, neát mùåt coân nhû tiïëc moán tiïìn tiïu vö ñch khi naäy. Möåt chöëc, öng ra yá höëi hêån, noái vúái vúå: - Baâ aå, hoaâi cuãa, giaá búát hùèn nùm xu, noá cuäng phaãi chõu. - Sao öng nghiïåt thïë! Tiïìn haâng vaån lo nghõ viïn khöng tiïëc, maâ mêëy xu naây laåi tiïëc hay sao? Öng Nghõ àang tûác húi, phaát gùæt maâ rùçng: - Tiïu nhûäng moán àaáng tiïu thò coân tiïëc caái gò! Thùçng bïëp àêu! Maây chaåy ài tòm thùçng baán con ban naäy, baão noá giaã tiïìn tao maâ lêëy laåi con lêåp tûác! Baác Lan giêåt nêíy mònh, co cùèng, uâ teá chaåy baán söëng baán chïët, vûâa chaåy vûâa àïëm: - Möåt, hai. Möåt, hai, ba, böën, nùm, saáu, baãy, taám Viïët 7-6-1930 Annam taåp chñ söë 12; 1930
25. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 25 Ngûåa ngûúâi vaâ ngûúâi ngûåa Àöë ai biïët anh phu xe àûúng lûäng thûäng dùæt caái xe khöng úã àùçng ngaä tû àêìu phöë kia, ài nhû thïë tûâ bao giúâ àêëy? Tröng anh êëy coá veã "àoái" khaách lùæm. Coá leä thïë thêåt. Vò ai laåi taám giúâ töëi ba mûúi Tïët röìi, coân lang thang phöë noå sang phöë kia thïë? Maâ haâng phöë, nhaâ naâo nhaâ nêëy àoáng cûãa caã röìi, coân mêëy ai ra ngoaâi àûúâng laâm gò, maâ coân hoâng möåt "cuöëc" têët niïn? ÊËy thïë! Traã xe cho xong quaách, vïì nhaâ huá hñ vúái vúå con coá hún khöng, töåi gò! Vúå anh, con anh, àûúng chúâ anh úã cûãa àoá. Nùm hïët Tïët àïën röìi. Coân mêëy giúâ àöìng höì nûäa thöi, chûá coân lêu la gò? ÊËy, giaá trong tuái coá nùång caái àöìng tiïìn, thò chaã phaãi baão, anh ta cuäng vïì nhaâ cho xong quaách, viïåc gò coân phaãi vú vêín vêín vú nhû thïë naây! Khöën nhûng anh êëy vûâa múái öëm dêåy, öëm möåt trêån tûúãng mûúâi mûúi chïët, thaânh ra khöng nhûäng mêët möåt dõp kiïëm tiïìn vaâo luác cuöëi nùm, maâ bao nhiïu tiïìn daânh duåm trong bêëy lêu, saåch saânh sanh caã. Búãi vêåy, höm nay, anh êëy cöë vay àûúåc caái vöën àïí ài thuï xe, kiïëm bûäa gaåo àïí ùn Tïët. Quaái, khöng hiïíu caái ngaây naây laâ ngaây gò, maâ tûâ chiïìu àïën bêy giúâ, anh êëy múái àûúåc coá hai haâo chó! Ban chiïìu, khaách aáo gêëm, aáo nhung, ài nhan nhaãn úã àûúâng, maâ múâi moãi miïång, cuäng khöng coá möåt ai lïn xe, nûäa laâ bêy giúâ! Bûåc nhêët laâ thónh thoaãng laåi leåt àeåt traâng phaáo nöí, laâm cho anh êëy noáng caã ruöåt gan. Nghô àïën caái caãnh Tïët nhaâ giaâu maâ theâm roã daäi. Hoå quùng tiïìn ài vïì dõp Tïët, thi nhau tiïìn trùm baåc nghòn àïí xa phñ vö ñch, maâ mònh thò lo meáo mùåt mêëy haâo baåc gaåo ngaây mai khöng xong. Thónh thoaãng, anh ta doãng tai quay cöí, xem coá ai goåi úã àùçng xa khöng. Thò chó thêëy àaánh àeåt, loeâ möåt caái úã giûäa àûúâng, laâm cho anh ta giêåt mònh àaánh thoát. Giêåt mònh, röìi laåi thúã daâi, ngaán cho caái àúâi
26. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 26 bêëp bïnh, lùæm luác muöën quùèng phùng caái xe ài, laâm nghïì khaác. Nhûng boã nghïì naây thò xoay ra nghïì gò? Anh êëy lûäng thûäng nhû thïë, qua Haâng Tröëng, quùåt ra phöë Nhaâ Thúâ, xuyïn thùèng ra löëi nhaâ thûúng Phuã Doaän, thò böîng àûáng dûâng, quay cöí laåi nhòn. - Xe! - Àêy! Ba chên böën cùèng, anh êëy chaåy vöåi laåi phña coá ngûúâi goåi, haå hai caâng xuöëng. - Baâ vïì àêu? Möåt baâ traåc àöå ngoát ba mûúi tuöíi, mònh mùåc xa tanh nêu, àêìu quaâng khùn bõt trùæng, boã gioåt xuöëng têån buång, àûáng úã àêìu heâ: - Anh coá ài giúâ khöng? - Baâ ài mêëy giúâ? - Möåt giúâ. - Xin baâ saáu haâo. - Sao anh lêëy àùæt thïë? Hai haâo! - Thûa baâ, xe ngaây Tïët vêîn thïë, vaã laåi bêy giúâ coân ai keáo nûäa, maâ baâ giaã reã thïë. Con keáo möåt chuyïën, röìi cuäng giaã xe, vïì ùn Tïët àêy! Baâ khaách thêëy anh xe noái ra yá khöng thiïët keáo, nïn quay lûng ài. - Naây, baâ giaã bao nhiïu? - Hai haâo laâ àùæt röìi, ngaây dûng chó coá haâo rûúäi möåt giúâ thöi. - Thöi, nùm haâo rûúäi, baâ coá ài, khöng thò thöi. - Thöi. Baâ khaách quay lûng ài, lêìn naây ài thùèng. Anh xe vùæt chên cheáo kheo, choãng caâng lïn trúâi maâ nhòn theo maäi möåt luác. Anh àoaán coá leä ngûúâi naây cuäng laâ khaách kiïët, nïn múái traã reã quaá nhû vêåy. Thöi thò ngûúâi giaâ thò ta non. Anh chaåy theo vaâ goåi: - Naây, múâi baâ lïn xe! Hai haâo ! Xin baâ hai haâo rûúäi!. Baâ khaách vûâa bûúác chên lïn saân xe, thêëy anh xe voâi hai haâo rûúäi, vöåi nhaãy toåt ngay xuöëng àêët:
27. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 27 - Khöng hai haâo thò thöi. - Thöi, àêy, múâi baâ lïn. Baâ khaách vaåch cöí tay aáo, xem àöìng höì: - Chñn giúâ nùm nheá, nhûng kïí laâ chñn giúâ àuáng cuäng àûúåc. Anh xe keáo giúâ, nïn cuäng chó chaåy "dûúäng laäo" thöi, àñt nhöím maånh, maâ bûúác ngùæn. Vò thò giúâ laâ tiïìn baåc, chêåm phuát naâo laâ tiïìn phuát êëy. Trûúác anh xe tûúãng baâ khaách ài coá viïåc gò, cho nïn coân chaåy. Sau thêëy baâ cûá troã vú vêín hïët phöë noå sang phöë kia, maâ chaã àöî úã phöë naâo caã, thò múái àoaán coá leä laâ caánh "ùn sûúng" chi àêy. Anh beân ài bûúác möåt. Nhiïìu luác muöën hoãi thûåc, nïëu coá phaãi giùng haá thò mònh giúái thiïåu cho möåt moán söåp àaáo àïí. Nhûng lúä khöng phaãi thò hoå mùæng cho vaâ khöng traã tiïìn thò khöí. Qua chúå Àöìng Xuên, voâng vïì Haâng Coát, laåi reä sang Cûãa Àöng, baâ khaách böîng hoãi: - Anh xe coá bùçng loâng keáo töi giúâ nûäa khöng? - Vêng, nhûng baâ coá cho chaáu hai thïm haâo thò chaáu keáo hêìu baâ giúâ nûäa. - Àûúåc. - AÂ, anh coá haâo leã khöng, cho töi vay mêëy haâo, chöëc nûäa, töi giaã caã àöìng cho tiïån. Anh xe moác bao phuåc, lêëy ra hai haâo, àûa cho baâ khaách. Baâ khaách vaâo hiïåu, mua goái thuöëc laá, bao diïm, coân tiïìn mua caã haåt dûa àïí cùæn. Anh xe nhêëp nhöím chaåy raão cùèng vaâi bûúác, röìi laåi tiïën bûúác nhû trûúác. Möåt luác, anh múái àaánh baåo hoãi möåt cêu roä khön: - Baâ tòm ai, thûa baâ? - Töi tòm ngûúâi quen. - Ngûúâi quen baâ úã phöë naâo? - Anh cûá keáo ài. Anh xe laåi cûá keáo nhû thïë, ra Ga, voâng vïì àûúâng Sinh Tûâ, quùåt vïì Haâng Böng, Haâng Maânh, Haâng Vaãi Thêm, vên vên. Maäi maäi, maâ ngûúâi khaách vêîn khöng tòm thêëy ai quen. - Thûa baâ, bêy giúâ mêëy giúâ röìi?
28. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 28 - Mûúâi möåt giúâ keám nùm. - Con keáo hïët giúâ naây, xin baâ cho tiïìn àïí con ài àoán khaách úã ga vïì. - Anh coá bùçng loâng keáo töi giúâ nûäa khöng? - Thûa baâ, con àoán khaách úã ga hay úã nhaâ chúáp boáng thò möåt cuöëc cuäng àûúåc hai haâo chó. - Anh àaä chùæc coá khaách chûa? Hay laâ mêåt ñt ruöìi nhiïìu, röìi dùæt xe vïì khöng. Anh laåi cöë keáo töi giúâ nûäa, ài thuãng thónh thïë naây maâ àûúåc tiïìn, chaã hún chaåy mûãa mêåt ra û? Anh xe nghe buâi tai, laåi bùçng loâng keáo. Haâng phöë caâng thêëy thûa ngûúâi ài. Caác cûãa àoáng kñn mñt. Ài möåt luác, qua Ngoä Traåm, voâng sang Haâng Àiïëu, röìi reä sang Haâng Böì. Luác êëy, böën bïn im lùång nhû túâ, chó thêëy tiïëng laách taách baâ khaách cùæn haåt dûa thöi, thò böîng möåt traâng phaáo nöí, àò àeåt baáo giao thûâa. - Mêëy giúâ röìi, thûa baâ? - Phaãi gioá nhaâ naâo bêy giúâ àaä àöët phaáo giao thûâa! Múái coá mûúâi hai giúâ keám mûúâi lùm. Anh xe múái nghô: "Mûúâi lùm phuát nûäa, mònh seä coá saáu haâo. Saáu haâo vúái hai haâo laâ taám. Thïë naâo ta cuäng naâi thïm baâ êëy múã haâng cho möåt haâo nûäa laâ chñn. Chñn haâo! Múã haâng ngay vaâo luác nùm múái vûâa àïën. Thêåt laâ may! Múái nùm múái àaä phaát taâi! Thöi, sang nùm têët laâ laâm ùn bùçng mûúâi bùçng trùm nùm nay". Röìi anh nghô àïën vúå con anh, maâ phêën chêën trong loâng, nhû coá caái sûác gò noá xuái giuåc anh quïn khöí àïí vui loâng laâm viïåc vêåy. "Saáng mai, keáo chuyïën khaách qua ga, xong röìi, ta àaánh baát phúã taái, röìi mua cho con caái baánh ga tö cho noá mûâng. Vúå ta nghe thêëy trong tuái ta coá tiïìn, thò chùæc húán húã, thêëy ta laâm luång vêët vaã àïí kiïëm tiïìn nuöi caã nhaâ, têët laâ thûúng ta lùæm. Nhûng ta seä laâm ra daáng khöng mïåt nhoåc, àïí vúå chöìng con caái ùn Tïët vúái nhau cho hïí haã". Anh vûâa nghô thïë, vûâa keáo vïì phña nhaâ thûúng Phuã Doaän. Túái chöî khi nêîy, anh dûâng xe laåi, noái: - Bêy giúâ coá leä mûúâi hai giúâ, xin baâ cho chaáu tiïìn. Baâ khaách coá yá luöëng cuöëng, noái:
29. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 29 - Chïët! Anh hoãi tiïìn töi bêy giúâ aâ? Anh chõu khoá keáo töi möåt giúâ nûäa ài. - Thöi khuya röìi, chaáu phaãi vïì nhaâ. - Naây, chaã noái giêëu gò anh, töi cuäng ài kiïëm khaách tûâ töëi àïën giúâ. Coá anh biïët àêëy. Coá gùåp ai hoãi han gò àêu. Töi àõnh nïëu coá khaách thò hoãi vay tiïìn trûúác àïí giaã anh. Nhûng chùèng may gùåp phaãi caái töëi xuái quêíy thïë naây, thò töi biïët laâm thïë naâo? - Thïë cö ài xe töi tûâ chñn giúâ, cö khöng giaã tiïìn töi aâ? - Bêy giúâ thò töi biïët laâm thïë naâo? - Töi keáo cö lïn Cêím. - Lïn Cêím thò töi cuäng àaânh lïn vúái anh, chûá töi biïët laâm thïë naâo! - Thïë maâ cuäng vaác mùåt mùåc caã xe giúâ, laåi coân vay tiïìn ngûúâi ta maâ mua thuöëc laá vúái haåt dûa! - Nhaâ töi úã ngay àêìu ngoä Haâng Buán, khi naâo anh ài qua, thò töi giaã tiïìn anh chûá gò! - Chûá gò! Möåt trùm ngoä Haâng Buán, ai biïët ngoä naâo maâ tòm! - Töi khöng coá tiïìn àêu, chaã tin anh khaám maâ xem. - Töi khöng khaám, cö giaã tiïìn töi cho töi vïì! - Àêy, hay laâ phu la, aáo, àöìng höì àêy, anh muöën lêëy thûác gò thò lêëy. - Töi lêëy àïí laâm ma meå töi aâ? - Thöi naây, àûâng caáu laâm gò. Töi baão, caãnh töi cuäng nhû caãnh anh, cuäng ài kiïëm khaách caã. Nhúä phaãi möåt töëi thïë naây, thò chõu vêåy, chûá biïët laâm thïë naâo? - Thïë sao cö khöng baão thûåc töi tûâ trûúác, àïí töi keáo cö qua caác nhaâ sùm àïí hoãi, cö coân sô diïån maäi. - Naâo ai biïët cú sûå noá ra thïë naây. Thöi, naây, töi noái thïë naây thò anh nghe. Nïëu bêy giúâ anh boã töi úã àêy, thò töi khöng coá tiïìn giaã anh, sûå êëy àaä àaânh röìi, nhûng maâ anh thiïåt. Vêåy anh cöë keáo töi nûäa, may töi coá khaách thò töi coá tiïìn, maâ anh cuäng khöng phaãi phaân naân nûäa. - Töi thêåt laâ núå nêìn gò cö kiïëp trûúác hay sao, maâ nay töi khöí vúái cö nhû thïë naây. Àêìu nùm maâ àaä rêëp! Rùæc röëi!
30. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 30 - Anh àûâng noái thïë, ai muöën thïë naây laâm gò! Bêët àùæc dô, con ngûåa ngûúâi laåi phaãi keáo con ngûúâi ngûåa vêåy. Nhûng lêìn naây thò thêåt laâ khöng buöìn bûúác lïn nûäa. Chaán quaá! Roä söë àêu maâ söë ùn maây thïë naây! Anh xe vûâa ài, vûâa thúã daâi. Khaách cuäng vûâa ài, vûâa thúã daâi. Caâng ài, caâng thêëy phöë vùæng tanh, vùæng ngùæt. Thónh thoaãng múái gùåp möåt ngûúâi tuâm hum caái aáo ba àúâ xuy, maâ ài coá yá vöåi vaâng. Buöìn thay! Àaân muöîi vo vo bay, àuâa nhau xung quanh ngoån àeân. Laá cêy söåt soaåt ruång, àuöíi nhau úã trïn àûúâng nhûåa. Anh xe dùæt xe ài diïîu qua caác cûãa nhaâ sùm àïí xin viïåc cho cö aã. Nhûng luác êëy àaä hai giúâ saáng röìi, cho nïn ïë! May sao, àïën àêìu phöë Haâng Gai, thò gùåp möåt ngûúâi ùn mùåc ra daáng ùn chúi, àang têët taã cuái àêìu ài. Cö aã dûã möìi, àaánh liïìu goåi laåi, vúâ vônh hoãi thùm àûúâng. Nhûng khöën naån, anh chaâng naây lùæc àêìu, vaâ cûá raão cùèng bûúác àïìu: - Töi khöng biïët, cö hoãi thùm anh xe naây cuäng àûúåc. Töi coân vöåi ài múâi àöëc túâ cho vúå töi öëm àêy! Hai caái thúã daâi thêët voång theo àuöi nhau, röìi khöng ai noái thïm möåt lúâi naâo. Anh xe laåi tûâ tûâ tiïën bûúác. - Cö laâm thïë naây thò töi chïët mêët! - Thöi anh bùçng loâng vêåy. - ÊËy cuäng may cho cö, vúá vêín maäi úã ngoaâi phöë thïë naây, maâ gùåp mêåt thaám hoùåc àöåi con gaái thò khöën! - Mêåt thaám töi cuäng chaã súå, àöåi con gaái töi cuäng chaã cêìn, vò töi coá "ba tùng". Ài möåt luác lêu, chùèng gùåp möåt ai caã, cö aã baão anh xe: - Naây, anh àöî xuöëng töi baão. Töi noái thûåc vúái anh nheá. Bêy giúâ àaä vïì saáng röìi, chùæc anh keáo töi maäi cuäng àïën thïë maâ thöi. Töi thò thûåc khöng coá tiïìn giaã anh àêu. Töi gaán cho anh khùn, aáo, àöìng höì maâ anh khöng lêëy, thò töi chaã biïët nghô thïë naâo cho phaãi caã. Thöi thò anh keáo töi ra chöî kñn, vùæng, anh muöën bùæt töi gò, töi xin chõu. - Töi bùæt gò cö maâ töi bùæt! Cö aã nùæm lêëy tay, vöî vaâo vai anh xe, nhùn nhúã cûúâi: - Anh naây thûåc thaâ quaá, nghôa laâ chó coá anh vúái töi thöi, thò ngûúâi töi àêy, anh muöën laâm gò, töi cuäng bùçng loâng.
31. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 31 - ÖËi thöi! Töi laåy cö. Nhúä cö àöí bïånh cho töi thò töi boã meå töi. - Khöng súå, töi múái khaám bïånh höm qua. - Thöi, töi chùæp tay töi van cö, cö coá thûúng thò múâi cö xuöëng xe cho töi vïì, vaâ xin cö tiïìn xe! - Thïë thò anh cûá keáo töi vïì nhaâ töi, xem coá àöì àaåc gò àaáng giaá, thò anh cûá viïåc lêëy. Anh xe buång baão daå, thöi thò cêìm bùçng nhû mêët caã buöíi àïm nay laâ cuâng. Nhûng ta chõu khoá keáo noá vïì, may xem coá caái gò thò ta lêëy, coân hún vïì khöng. Thêåt laâ àoâ naát àuång nhau. - Nhaâ cö úã àêu? - Trïn Haâng Buán. Anh xe vûâa keáo, vûâa lêím bêím noái möåt mònh: - Khöng coá tiïìn, cuäng leo lïn xe maâ ngöìi, chó sô diïån haäo thöi, laåi coân tñ taách haåt dûa, vúái phò pheâo thuöëc laá maâ khöng biïët ngûúång! Cö aã àaânh chõu mùåt dêìy cho anh xe mùæng möåt ñt cêu cho boä húân, cûá ngöìi im nhû phöîng. Luác êëy, gioá bêëc thöíi cùm cùm, buöët àïën têån xûúng. Nhaâ haâng phöë àaä thêëy coá ngûúâi dêåy. Nhûng hoå dêåy coá phaãi àïí ài tòm gaái àêu! Àïën cûãa möåt nhaâ sùm, cö aã baão: - Anh haäy gheá vaâo àêy möåt tyá cho töi hoãi vay tiïìn ngûúâi naây xem coá àûúåc khöng. Anh xe húi coá hy voång, àöî laåi àïí cho cö aã vaâo. Röìi vò mïåt lûã, anh ngöìi phõch xuöëng saân xe, tûåa lûng vaâo thaânh, vûâa chúâ, vûâa nghô vú nghô vêín. Möåt luác lêu, möåt traâng phaáo nöí vang trúâi, laâm anh giêåt mònh. Anh sûåc nghô àïën cö aã, khöng biïët cö ta vaâo àêy laâm gò maâ lêu thïë. Hay coá leä àaä coá moán khaách naâo chùng. Nhûng thïë naâo cuäng phaãi traã tiïìn cho mònh vïì àaä chûá, laåi bùæt mònh chúâ àïën saáng hay sao? Anh goä cûãa goåi. Ngûúâi böìi sùm ra. - Öng úi, töi hoãi thùm öng, ngûúâi con gaái quêën khùn quaâng trùæng vaâo àêy ban naäy, nùçm úã buöìng naâo? - Chaã coá buöìng naâo coá khaách caã. - Thïë ngûúâi con gaái êëy àêu?
32. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 32 - Ra ngay tûâ bao giúâ röìi, coân àêu maâ hoãi? - Thöi chïët töi röìi, ra cûãa naâo? Ngûúâi böìi lêëy ngoán tay caái, hêët ngang vïì phña cöíng sau. Anh xe choaáng ngûúâi, nhû nghe tiïëng seát àaánh. Anh baâng hoaâng nhû chúåt tónh giêëc chiïm bao. Ngûúâi böìi sùm noái xùéng: - Ài, cho ngûúâi ta àoáng cûãa. Ai baão anh xöng nhaâ cho töi? Nùm múái àûâng bñ beng! - Öng úi! Ngûúâi böìi giuái vai anh xe, àêíy ra, röìi àoáng êåp cûãa laåi. Anh xe nghiïën rùng, cau mùåt, luãi thuãi ra heâ, cêìm caái àïåm quêåt maånh vaâo hoâm àaánh thònh möåt caái! Anh moác tuái lêëy bao diïm àöët vña, röìi khoeâo baân chên, co caái caâng lïn, àûa tay ra àúä, thuãng thùèng dùæt xe ài. Tiïëng phaáo chaâo xuên nöëi àuöi nhau àuâng àuâng, toaåch toaåch Annam taåp chñ söë 18, 1931
33. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 33 Thïë laâ múå noá ài têy A bord du Chantilly, le 10 Deácembre 1927 Cêåu. Trúâi úi, thûåc laâ töi àïí luåy àïën cêåu! Nïëu biïët trûúác rùçng caãnh ly biïåt noá xeá tan naát gan ruöåt töi nhû thïë naây, thaâ cûá chõu úã nhaâ daåy hoåc, àúä cêåu möîi thaáng ba böën chuåc baåc lûúng, thò àûúåc gêìn guåi gia àònh, súám töëi vui thuá vúái cêåu, vúái con, viïåc gò àoâi xuêët dûúng du hoåc, àïën nöîi bêy giúâ vêët vaã möåt mònh, thên gaái dùåm trûúâng, khoác thêìm vúái boáng! Tûâ luác con taâu chaåy xa, nhòn vaâo búâ, chöî cêåu àûáng bïë con, chó thêëy caái muâi soa bay phêëp phúái maâ thöi, thò töi böìi höìi têëc daå, gioåt lïå khön cêìm, têm sûå êëy buát naâo taã xiïët! Chó tiïëc ngaây thûúâng khöng chõu nghiïn cûáu vùn chûúng An Nam, àïí luác êëy töi laâm möåt baâi thú kyã niïåm sûå biïåt ly! Vaâo àïën buöìng, nùçm laã trïn giûúâng, töi khöng buöìn dêåy nûäa. Àaä toan lêëy buát ghi cheáp mêëy cêu vaâo quyïín söí tay, nhûng thaãm quaá, nûúác mùæt àaä traân truåa, khöng nghô ra cêu naâo maâ viïët! Cêåu úi! Cêåu coá laâm thïë naâo cho töi àúä nhúá khöng? Nhûng nay biïët laâm thïë naâo bêy giúâ? Con têìu aác nghiïåt noá cûá möîi luác möåt laâm cho mònh xa núi xûá súã thên thñch, röìi noá laåi che kñn bùçng bûác maân sûúng. Nghô laåi luác múái caåo rùng, mùåc böå quêìn aáo àêìm, luác múái bûúác chên xuöëng taâu, trong buång hùm húã thïë naâo, thò bêy giúâ nhúá àïën caái tònh vúå chöìng, caái tònh meå con, töëi töëi àûúåc xum hoåp cuâng nhau dûúái ngoån àeân, thò ruöåt töi laåi cuäng àau nhû cùæt thïë! Nhûng àaä troát ài thò cûá dêën, töi khöng naãn chñ àêu, cêåu aå! úã Haâ Nöåi, thò chñn khoa àaä trûúåt caã, thò sang Têy phen naây, ba nùm ùæt giêåt àûúåc maãnh bùçng tuá taâi. Cêåu seä chùèng xêëu höí mêët tiïìn cho vúå du hoåc àïën nöîi tay trùæng vïì khöng. Töi buöìn thûåc. Nhûng buöìn bao nhiïu, töi nhúá cêåu bêëy nhiïu. Töi nhúá cêåu bao nhiïu, töi laåi caâng khöng daám phuå cöng cêåu nuöi cho ùn hoåc.
34. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 34 Thùçng choá con, tröng aãnh noá, töi nhúá noá quaá! Noá coá hoãi töi luön khöng? Noá coá biïët rùçng múå noá ài Têy khöng? Mêëy höm nay, noá coá hay quêëy khöng? Cêåu nhúá cho noá chuãng àêåu ài nheá. Meå töi úã nhaâ coá buöìn khöng? Nïëu cêåu thûúng nhúá töi, thò nhúâ cêåu thay töi, thónh thoaãng ài laåi khuyïn giaãi meå töi cho khuêy khoãa. Viïët àïën àêy, nghô àïën meå giaâ, töi laåi tuãi. Chùèng may nhaâ ngheâo, àïën nöîi bao nhiïu phñ töín ài Têy hoåc, töi àïí phêìn cêåu chõu caã! Töi thûúng cêåu quaá. Thûåc laâ möåt ngûúâi chõu khoá nhoåc möåt mònh àïí kiïëm lûúng nuöi vúå ài du hoåc nhû cêåu, ñt coá lùæm. Nhûng cêåu cuäng nïn thûúng töi maâ àûâng chúi búâi gò caã. Luác naâo cêåu cuäng nïn nghô àïën töi, thui thuãi quï ngûúâi, vò thûúng cêåu maâ àïm ngaây cöë cöng àeân saách. Töi noái thïë, chûá chùæc chaã àúâi naâo cêåu laåi phuå loâng yïu cuãa töi nhó! Quaái, sao höm nay töi thêëy lao àao thïë naây, hay laâ say soáng röìi àêy? AÂ quïn, caái höåp phêën cuãa töi duâng dúã àïí úã baân, cêåu cho mang laåi àùçng chõ Diïåp höå, vò chõ êëy xin, maâ töi quïn ài mêët. Xin chuác cêåu vaâ con maånh khoãe luön. Taå Tuyïët Anh A bord du Chantilly, le 1er Janvier 1928 Cêåu, Nhûäng thû trûúác töi gûãi vïì, chùæc cêåu tiïëp àûúåc caã röìi. Laá thû thûá nhêët vaâ thûá ba, coá leä cêåu xem lêëy laâm buöìn lùæm thò phaãi. Sûå àoá töi cuäng biïët löîi, àaáng leä ngûúâi ài phaãi yïn uãi keã úã bùçng nhûäng cêu vui veã, chûá töi laåi kïí nöîi loâng thûúng nhúá chöìng con, cho cêåu phaãi phiïìn, thêåt bêy giúâ töi lêëy laâm höëi hêån quaá. Gêìn túái Marseille röìi, cêåu aå. Tûâ khi con taâu qua kïnh Suez, vaâo àõa phêån bïí Meáditerraneáe túái nay, töi thêëy phêën chêën trong loâng lùæm. Trúâi têy baãng laãng boáng vaâng, caái khöng khñ ïm àïìm, nheå nhoäm, laâm cho töi àûúåc thêëy nhû khoãe maånh hún. Nhêët laâ tûâ khi töi àûúåc quen mêëy baâ ngûúâi Phaáp cuâng ài möåt chuyïën, thò nhûäng luác nhúá nhaâ, noái chuyïån cuäng àûúåc khuêy buöìn. Cho nïn caâng khuêy buöìn bao nhiïu, töi caâng nhúá àïën cêåu bêëy nhiïu. Chó thûúng cho cêåu luác naây, coá leä àang nùçm thûâ trïn giûúâng maâ nghô àïën vúå, lïnh àïnh giûäa bïí, khöng biïët coá bònh yïn maånh khoãe khöng. Nhûng cêåu
35. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 35 nïn yïn têm nheá. Vúå cêåu buöìn thò vúå cêåu àûúåc thúã than vúái baån àûúåc viïët thû noái chuyïån vúái cêåu, chûá nhûäng luác cêåu nhúá vúå cêåu thò cêåu than thúã cuâng ai? Cêåu chó ngêåm möëi sêìu trong buång maâ khöng viïët àûúåc ra thû, vò thû cuãa cêåu duâ coá gûãi ngay, töi cuäng chûa tiïëp àûúåc! Sûå àau loâng maâ khöng toã ra àûúåc múái thêåt laâ nïn thûúng! Quaái töi laåi noái chuyïån buöìn röìi! Thïë naâo? Höm lïî Noel vûâa röìi, cêåu coá mua cho con thûác gò cho noá chúi hay khöng? Höm nay cêåu coá ài chaâo Tïët hay khöng? Chaâo nhûäng ai? úã dûúái taâu, saáng ngaây, haânh khaách cuäng tuå hoåp àïí chuác nhau, vui àaáo àïí. Meå töi vêîn àûúåc maånh khoãe àêëy chûá? Cêåu àaä khoãi thûåc àau mùæt chûa? Hoãi thïë khñ lêím cêím, ngoát möåt thaáng röìi, coân gò maâ chûa khoãi nhó! Thöi, höm naâo túái Marseille, töi seä àaánh dêy theáp baáo cêåu biïët. Vúå yïu cêåu Tuyïët Anh Aix-en-Provence, le 7 Janvier 1928 Cêåu, Ban naäy túái Marseille, töi àaä àaánh dêy theáp vïì cho cêåu biïët röìi. Chùæc cêåu àaä tiïëp àûúåc hún möåt thaáng nay, maâ biïët àêu, trong khi caái thû naây vûúåt biïín vïì Haãi Phoâng, noá khöng gùåp caái thû cuãa cêåu gûãi cho töi sang Phaáp. Thïë maâ chuáng noá khöng bùæt tay nhau, tïå nhó! Töi túái Aix múái àûúåc hún möåt giúâ àöìng höì! Tuy trong ngûúâi vêîn coân lao àao nhû khi úã dûúái taâu, nhûng khöng thïí naâo ngöìi yïn maâ khöng thaão vaâi cêu àïí noái chuyïån vúái cêåu biïët àûúåc. Öng baâ Madron ra têån Marseille àoán, cêåu aå. Öng baâ êëy vêîn vui veã nhû xûa, duy öng êëy thò tröng khaác trûúác vò bêy giúâ caåo truåi caã rêu ài röìi. Öng baâ êëy nhêån ra töi chûá giaá àïí kïå, coá leä töi khöng biïët öng êëy nûäa. Baâ êëy coá húi giaâ hún trûúác, vaâ noái rùçng tûâ ngaây vïì Phaáp, thò sûå laâm ùn coá vêët vaã hún úã Haâ Nöåi ta. Thùçng Robert noá coân nhúá töi! Bêy giúâ noá lúán lùæm, bùçng con ngûúâi ta lïn mûúâi êëy! Öng baâ Madron àûúåc mêëy chai nûúác mùæm cuãa töi biïëu thò mûâng rún, noái rùçng tûâ ngaây vïì Têy, chó nhúá nhêët laâ thûá àöì ùn àùåc biïåt êëy. Öng baâ êëy quyá lùæm, àem cêët kyä vaâo trong tuã. AÂ quïn, tûâ Marseille àïën Aix, chó coá 29 km thöi, chûá coá phaãi 39 km àêu maâ trûúác cêåu cûá caäi maäi. Töi ài xe àiïån chûá khöng ài xe lûãa,
36. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 36 chó àöå ngoát möåt giúâ thò túái. Hai bïn àûúâng phong caãnh àeåp lùæm, nhûng vò töi mïåt, nïn chûa quan saát kyä, àïí möåt thû sau, töi seä taã roä. Mai töi nhúâ öng Madron giúái thiïåu höå vúái giaáo sû Bourguignon àöå àïën thaáng Octobre naây thò coá thïí thi vaâo lúáp 1eâre úã Lyceáe Mignet àûúåc. Kñnh chuác cêåu vaâ thùçng choá maånh khoãe, Jet'embrasse TuyïëtAnh Aix, le 12 Janvier 1928 Cêåu, Tûâ nay, cêåu viïët thû cho töi, thò cûá àïì vïì No 2 phöë Emeáric David laâ nhaâ töi thuï. Töi súã dô phaãi thuï nhaâ, laâ vò úã àùçng öng baâ Madron chêåt quaá, khöng coá chöî tônh àïí hoåc, maâ chñnh baâ Madron giûä yá, khöng muöën àïí töi úã àùçng êëy. Nhûng thïë laâ tiïån lùæm. Nhaâ thuï mêët 200 f möåt thaáng. Reã àêëy, vò chuã nhaâ laâ ngûúâi baâ con vúái öng Madron. Chöî úã xinh lùæm, laåi àûúåc gêìn nhaâ höåi quaán cuãa tuåi hoåc sinh An Nam, söë nhaâ 25. Tûâ nhaâ töi àïën nhaâ öng Bourguignon cuäng gêìn. Öng Bourguignon úã àêìu phöë, giaáp ngay Cours Mirabeau. Möîi khi túái àêy, thêëy xe àiïån chaåy vïì phña Marseille, thò töi laåi nhúá nhaâ lùæm. Nhêët laâ úã trûúác cûãa nhaâ troå, coá möåt caái cêy sao maâ giöëng caái cêy trûúác cûãa nhaâ ta thïë! Cuäng coá caái caânh cuåt, trûúác cêåu vêîn baão nhû caái nùæm tay giú ra àïí uåc nhau êëy maâ! AÂ, gúám chiïìu höm nay, úã Cafeá Leaydet, gêìn phöë töi úã, coá möåt chuyïån xaãy ra ghï caã ngûúâi. Coá hai ngûúâi hoåc sinh ta hoå caäi nhau vïì nghôa lyá vùn baâi thïë naâo, thaânh ra to tiïëng. May coá anh em vaâo can múái yïn. Hoåc sinh An Nam ta, cûá chiïìu töëi laâ hay ngöìi àoá. Hoåc sinh ngûúâi mònh úã Aix coá àöå ngoát trùm. Nhiïìu ngûúâi hoåc haânh xuêët sùæc lùæm, nhûng lùæm böë con nhaâ giaâu thò chó chúi búâi maâ thöi! Coá ñt ngûúâi cuäng úã phöë David, vò gêìn höåi quaán, laåi gêìn Lyceáe Mignet, ài àöå 5, 6 phuát thò túái. Töëi mai, baâ Madron ruã töi ài xem cineáma, caách chöî töi úã möåt quaäng, töi àaä nhêån lúâi.
37. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 37 Töi xin thïì rùçng seä hïët sûác hoåc haânh àïí khoãi phuå loâng cêåu tröng cêåy, xin cêåu yïn têm. Öng Bourguignon gioãi khoa vùn chûúng lùæm, nghe öng giaãng nhû nûúác chaãy, mï caã têm thêìn! Chùæc vaâi höm nûäa, töi seä tiïëp thû cêåu. úã nhaâ coá viïåc gò laå, xin cêåu àûâng giêëu töi. Taå TuyïëtAnh Aix, le 4 Feávrier 1928 Cêåu, Àoåc thû cêåu, nûúác mùæt töi traân truåa àêìy caã ra giêëy. Trúâi úi! Biïët thïë naây, thò töi chùèng ài Têy cho noá àaânh! Thöi cêåu aå, cêåu coá thûúng töi, thò cêåu nïn nghe töi, cêåu àûâng ài laâm thïm giúâ nûäa. Vêîn biïët möîi töëi laâm thïm vaâi giúâ chùèng laâ bao, cuöëi thaáng cuäng àûúåc ba böën chuåc baåc phuå cêëp, nhûng cêåu cûá cùåm cuåi quaá sûác thïë thò àïën kiïåt lûåc maâ ho lao mêët! Cêåu coá khoãe gò bùçng ai, töi tûúãng chaã nïn tham viïåc quaá thïë. Thò ra chó taåi töi maâ àïën nöîi möåt mònh cêåu vêët vaã, cêåu laâm cho töi thûúng cêåu àïën nöîi öëm mêët. Cêåu úi! Cêåu nïn tônh dûúäng, nïn coi sûác khoãe laâm troång múái àûúåc. Lûúng cêåu hiïån àaä àûúåc 140 àöìng möîi thaáng, chó phaãi gûãi cho töi coá 80 àöìng, coân ùn tiïu úã nhaâ cuäng tiïåm àuã röìi, thò thöi, töi xin cêåu, àûâng nïn quaá tham, lúä coá mang bïånh, laåi àïí töi ên hêån suöët àúâi vò con vi truâng ho lao coá nïí ngûúâi töët buång àêu? Nïëu cêåu khöng nghe töi, thaâ rùçng cêåu cho töi xuêët taâu àïí töi vïì coân hún. Nhên tiïån xin noái àïí cêåu biïët, cêåu nghô vêåy maâ khuyïn töi nhû thïë cuäng laâ phaãi. Nhûng tuy töi laâ thên gaái möåt mònh úã nûúác tûå do, song, xin cêåu biïët rùçng úã àêy tûå do thêåt, nhûng laâ caái tûå do coá giaáo duåc, chûá khöng nhû úã bïn ta àêu. Vaã laåi bao giúâ ài ra ngoaåi quöëc cuäng phaãi giûä sô diïån cho noâi giöëng chûá. Töi noái quaá nhû thïë àïí cêåu yïn têm, chûá naâo cêåu coá ngúâ gò töi àêu. Xin cêåu biïët cho rùçng khöng phuát naâo laâ töi khöng nhúá cêåu, nhúá con, laâ hai ngûúâi thên nhêët cuãa àúâi töi. Trûâ nhûäng khi mùæt àïí vaâo quyïín saách, thò luác naâo töi cuäng nhòn lïn aãnh cêåu vaâ aãnh con àïí ngay trûúác baân maâ ngùæm cho khoãi nhúá.
38. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 38 ÚÃ àêy, thaáng Feávrier naây reát lùæm. Saáng höm nay coá mûa tuyïët. Chiïìu àïën, úã Cours Mirabeau, treã con nùæm tuyïët neám nhau tröng thêåt vui mùæt. Mûa tuyïët xong, tiïëp luön mêëy trêån gioá mistral thöíi reát thêëu xûúng. Àûúâng phöë löåi nhúm nhúáp, bêín quaá. aâ, töi àaä noái chuyïån cho cêåu nghe caái löëi àöî ötö úã phöë chûa nhó? Múái tröng laå mùæt, buöìn cûúâi lùæm. Noá khöng àöî theo doåc àûúâng, saát heâ phöë nhû bïn ta àêu. Xe naâo cuäng àûáng ngang àûúâng, quay muäi ra ngoaâi. Bêy giúâ tröng quen, khöng thêëy laå nûäa, mêëy höm àêìu, ài saát vaâo muäi, tûúãng hònh nhû noá sùæp xeáo beåp mònh! Cêåu àaä nhêån àûúåc aáo àan chûa, sao khöng thêëy noái trong thû? Cêåu viïët cho töi ài, daâi vaâo nheá! Nhúá cêåu quaá! Tuyïët Anh Aix, le 2 Mai 1928 Cêåu, Khöën naån thên töi, sao caái tin àau àúán cuãa töi, cêåu khöng baáo cho töi biïët bùçng dêy theáp. Àaânh rùçng meå töi chïët, duâ coá biïët súám cuäng khöng laâm gò àûúåc, nhûng sao cêåu aác nghiïåt quaá thïë, trúâi úi! Cêåu úi! Töi bêët hiïëu quaá, maâ öng trúâi kia sao kheáo lûâa döëi töi laâm vêåy, bùæt töi ài xa röìi àem meå töi ài àêu? Öng baâ Madron thêëy töi coá tin buöìn, sang khuyïn giaãi vaâ tiïm cho töi liïìu thuöëc böí. Bêy giúâ töi khöng mï man nhû luác múái tiïëp tin nûäa. Khöën naån, duâ töi coá than khoác hïët húi cuäng khöng sao thêëu àûúåc àïën cûãu tuyïìn, àïí yïn uãi linh höìn meå. Sao töi chùèng àûúåc chïët ài cho röìi! Nhûng àïën trûúâng húåp naây, töi múái roä buång cêåu. Thûåc laâ ñt thêëy coá. Maâ nhaâ töi cuäng laâ àaåi phuác, nïn trúâi kia xui khiïën töi àûúåc hêìu haå cêåu. Meå töi chùèng may chïët ài, coá töi laâ lúán laåi ài vùæng, nhûng àûúåc cêåu úã nhaâ, lêëy tònh rïí cuäng nhû con, maâ caáng àaáng lo lùæng cho caác viïåc ma chay, caái ún trúâi bïí êëy, töi biïët lêëy gò àïìn laåi. Töi chó khêën cho cêåu seä àûúåc tröng thêëy töi cöng thaânh danh toaåi, möåt mai vïì nûúác, àem tiïëng thúm vïì àïìn ún traã nghôa cêåu maâ thöi. Nïëu kiïëp luên höìi maâ coá thûåc, thò töi xin caã kiïëp sau cuäng tòm àûúåc cêåu àïí àûúåc traã nghôa cho troån caái ún naây.
39. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 39 Cêåu úi, töi noái khöng sao xiïët yá àûúåc. Maâ nhêët laâ trong luác töi gùåp caãnh àau àúán naây, thò töi chó biïët than thúã, khoác loác maâ thöi. Coân thùçng em beá töi àêëy, töi cuäng xin cêåu tröng nom cho noá àûúåc nïn ngûúâi, àïí töi yïn têm hoåc têåp. Xin cêåu vò thûúng töi maâ thûúng àïën noá, chûá bêy giúâ tûá cöë vö thên, nïëu cêåu khöng àoaái hoaâi àïën noá thò thêåt khöng coân bêëu vñu vaâo àêu àûúåc nûäa. Khöën naån cho töi, úã vaâo caái caãnh ngheâo! Töi ngheån lúâi, khöng sao viïët àûúåc thïm nûäa. AÂ, thû trûúác viïët bùçng tiïëng têy laâ yá àïí cêåu biïët sûác hoåc cuãa töi bêy giúâ thïë naâo, chûá coá daám nghô nhû thïë àêu, cêåu miïîn traách cho. Cêåu àûâng chúi búâi gò nheá, nïn thûúng àïën töi. Vúå khöën naån cuãa cêåu Tuyïët Anh trùm laåy Aix, le 29 Juillet 1929 Cêåu, Thïë naâo? Sao cêåu khöng múâi docteur cho con, uöëng thuöëc ta, töi tûúãng chaã ùn thua gò àêu. Nhûng noá cuäng mïåt xoaâng thöi àêëy chûá? Àêìu thaáng naây, coá kïët quaã kyâ thi tuá taâi, töi tröng thêëy ngûúâi àöî, maâ laåi lo, chùèng biïët sang nùm, söë phêån mònh ra sao. Nhûng maâ xem ra töi hoåc têën túái lùæm, cêåu aå. Cêåu cûá yïn têm maâ laâm ùn. Caái baát hoå cuãa chõ Tham, cêåu nhêån nhû thïë cuäng phaãi. Thaâ mua súám maâ traã núå, coân hún laâ àïí noá dêy dûa, röìi àïën heån, phaãi lo möåt moán to. Cêåu cûá chõu khoá ùn seãn àïí daânh, nay mai phuác nhaâ coân vûúång, töi àöî vïì, thò luác bêëy giúâ ta laâm giêìu! Nghô àïën tûúng lai thò phêën chêën trong loâng, maâ nghô laåi riïng mònh cêåu khoá nhoåc, thò töi laåi àau tûâng khuác ruöåt. Vò töi maâ cêåu mang cöng mùæc núå, möåt mònh lo lùæng nùm canh! Naâo cho töi ài hoåc, naâo lo lùæng ma chay cho meå vúå, naâo nuöi cho em vúå àaä àöî àûúåc nïn ngûúâi. Àöå naây cêåu phaãi ài laâm thïm nhû thïë coá mïåt lùæm khöng? Cêåu nïn mua thuöëc böí maâ uöëng. Nïëu khöng thò laåi àùçng öng lang Hai maâ mua lêëy mêëy laång cao ban long àïí ùn. Cêåu chúá nïn coi thûúâng sûác khoãe laâm vêåy. Nùm nay úã bïn naây nùæng lùæm, caái nùæng khö khan úã miïìn Nam naây, lùæm luác töi cuäng thêëy khoá chõu, nhûng vêîn àûúåc maånh khoãe.
40. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 40 Töi gûãi theo àêy goái àöì chúi cho con, noá mûâng rúä thïë naâo, cêåu cho töi biïët. Caái aãnh cêåu múái gûãi sang, sao töi tröng gêìy thïë? Maâ muäi con coá vïët gò àau, hay caái vïët súân trong aãnh, cêåu cho töi biïët. Töi khoãi öëm ngay töëi höm töi viïët thû vïì cêåu. Nïëu biïët rùçng cêåu lo, thò töi chùèng noái cho xong. Mille baisers Tuyïët Anh Aix, le 15 Aout 1930 Cêåu, Thêåt laâ tûâ ngaây töi sang bïn naây túái nay, töi tiïëp thû naâo úã nhaâ cuäng lêëy laâm buöìn bûåc, ên hêån. Ai ngúâ vûâa thaáng trûúác àaánh dêy theáp baáo tin àöî cho cêåu biïët, thò nay àaä tiïëp àûúåc tin cêåu nhû seát àaánh ngang tai. Thïë naâo, cêåu ho ra laâm sao maâ coá maáu thïë? Töi noái coá sai bao giúâ àêu. Cêåu chaã nghe töi, cêåu chaã böí dûúäng sûác khoãe, àïí àïën nöîi mang bïånh vaâo mònh. Nïëu cêåu ho lao, thò caái vö phuác, trùm phêìn töi xin chõu caã. Thaâ rùçng töi chïët cho cêåu àûúåc sung sûúáng, coân hún töi àïí cêåu phaãi caáng àaáng möåt mònh hïët nöîi noå àïën nöîi kia. Caái aãnh phöíi cêåu chuåp xong, cuäng cho töi xem vúái. Nïëu thêìy thuöëc chiïëu àiïån maâ àaä noái thïë, thò töi tûúãng chó nïn nghó viïåc ài laâ hún. Nhûng laâm thïë naâo? Cêåu tröìng cêy sùæp túái ngaây ùn quaã. Àïën sang nùm, töi thi nöët phêìn thûá hai kyâ tuá taâi röìi, vêåy cêåu nghô töi thïë naâo, töi cuäng xin vêng theo. ÚÃ bïn naây, öng Madron mêëy höm nay cuäng öëm, àïën nay bïånh vêîn chûa thêëy lui. Thò ra xung quanh mònh, töi chó thêëy nhûäng sûå buöìn maâ khöng àuã sûác àïí can ngùn noá àûúåc. Töi khöí lùæm! Bïånh tònh cêåu hiïån nay thïë naâo, tûâ nay xin cûá möîi kyâ taâu, cêåu nhúá cho töi biïët. Con thïë naâo? Vêîn chúi ngoan àêëy chûá? Chuyïån gò bñ mêåt maâ töi hoãi trong ba bûác thû luön, cêåu chûa traã lúâi thïë? Àûâng chúi búâi gò nheá! Nay kñnh thû Tuyïët Anh
41. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 41 Aix, le Septembre 1931 Thûa cêåu, Töi bêët àùæc dô cêìm buát viïët bûác thû naây àïí taå töåi cuâng cêåu, xin cêåu tha thûá cho ngûúâi vúå baåc beäo, phaãn böåi naây. Töi chõu ún cêåu rêët nhiïìu, cuäng mong àïën ngaây cöng thaânh danh toaåi, vïì àïí hêìu haå cêåu, giuáp àúä cêåu trong luác öëm àau. Nhûng maâ toác tú ngùæn nguãi coá ngêìn êëy thöi, cêåu cuäng cêìm loâng nhû töi hû maâ cêåu boã töi tûâ trûúác, hoùåc duyïn àöi ta giûäa àûúâng àûát quaäng, thò tûâ nay xin cêåu coi töi nhû khöng coá nûäa maâ thöi. Sûå vúå chöìng öng trúâi àaä àõnh sùén, coá leä duyïn núå cuãa cêåu vúái töi, àaä hïët tûâ ba nùm trûúác, luác àûa nhau úã bïën taâu Saáu Kho. Cêåu cuäng àûâng nghô, àûâng tòm töi nûäa, töi seä úã Nam Kyâ vúái möåt ngûúâi baån hoåc töi múái àêåu Y khoa baác sô. Nay vônh quyïët Tuyïët Anh
42. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 42 Xin chûä cuå ngheâ Gêìn chöî töi úã, coá möåt cuå Ngheâ, àöî khoa naâo töi khöng roä. Cuå Ngheâ nöíi tiïëng laâ hay chûä. Nhûäng thú phuá, cêu àöëi, cuå laâm ra, toaân laâ chûä nho caã, töi uâ caåc nhû võt nghe sêëm, nhûng thêëy ngûúâi vuâng naây thuöåc nhiïìu vaâ àïìu phuåc laâ hay lùæm. Laâng cuå úã caách nhaâ töi àöå ba cêy söë. Nhûäng ngaây röîi viïåc, töi thûúâng ài laåi àïí àûúåc hêìu chuyïån cuå. Vò tñnh cuå vui veã, dïî daäi, nhêët laâ tiïëp àaäi töi, thò bao giúâ cuäng möåt caách àùåc biïåt. Thûúâng cuå vêîn baão töi rùçng nïëu coá cêìn viïåc gò vïì chûä nho, thò cuå sùén loâng giuáp. Töi vêng daå, nhûng chûãa coá dõp naâo àûúåc phiïìn àïën cuå, vò chûãa coá dõp naâo phaãi cêìn giao thiïåp bùçng chûä nho. Nhiïìu ngûúâi cûá xui töi xin cuå àöi cêu àöëi, nhûng töi khöng muöën. Vò vêîn biïët cuå sùén loâng cho, nhûng chñnh mùæt töi thûúâng tröng thêëy phaâm ai muöën nhúâ vaã cuå vïì chûä nghôa, àïìu phaãi coá àem hoùåc caânh cau, hoùåc goái cheâ, hoùåc coá khi caã àöìng baåc nûäa, àïí biïëu cuå. Chûá khöng ai chúi caái löëi "nûúác daäi" bao giúâ. Nhû thïë thûåc laâ phaãi. Cho nïn, chùèng leä bêy giúâ mònh nhúâ cuå, maâ cuäng xûã nhû ngûúâi ta, àem gò àïën, thò súå cuå cûúâi rùçng treã con khöng biïët gò. Nhûng nïëu ngöå khöng taå cuå bùçng thûác gò, thò cuå laåi chùèng bùçng loâng vò caách "têy" quaá êëy chùng. Bêët nhûúåc chùèng phiïìn cuå cho xong quaách. Möåt höm nhêån àûúåc giêëy caáo phoá cuãa möåt ngûúâi baån thên baáo tin öng cuå thên sinh múái taå thïë, töi cuâng vaâi ngûúâi anh em àõnh ruã nhau sûãa àöì phuáng chung. Ngaây thûúâng, chuáng töi vêîn nghe loãm nhiïìu ngûúâi noái chuyïån rùçng phuáng àaám ma caác cuå giaâ, ngûúâi ta hay duâng böën chûä Haåc giaá tiïn du. Chuáng töi àõnh thûãa úã hiïåu böën chûä êëy. Nhûng mùåt chûä khöng thuöåc, nïn khöng biïët viïët thïë naâo. Maâ àaânh phêån chûä chi laâ coâ cuäng khöng biïët, thò thaâ chõu döët coân hún. Vaã laåi böën chûä sùén naây, tuy húåp nghôa, nhûng noá cuä rñch, laåi chùèng hay ho gò, khöng àuã toã àûúåc caái tònh thên mêåt cuãa chuáng töi àöëi vúái hiïëu chuã. Chuáng töi
43. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 43 beân quyïët khöng duâng mêëy chûä saáo Haåc giaá tiïn du êëy nûäa. Nhên coá cuå Ngheâ úã gêìn, chi bùçng chuáng töi laåi xin ngay chûä cuå, têët àûúåc hay lùæm. Chuáng töi biïët tñnh cuå Ngheâ thñch àaánh cheán, maâ xûa nay chuáng töi laåi chûa àûúåc dõp vaâo hêìu rûúåu cuå, nïn nhên viïåc naây, chuáng töi múâi cuå àïën xúi cúm, röìi noái chuyïån xin chûä cho tiïån. Dùån doâ ngûúâi nhaâ laâm cúm vaâ mua rûúåu xong, chuáng töi cuâng thên haânh àïën nhaâ cuå Ngheâ àïí àoán cuå. Höm êëy, àûúåc ngaây cuå thong thaã vaâ maát trúâi, nïn cuå ài ngay. Cúm xong, töi noái: - Thûa cuå, tiïån àêy, chuáng con coá möåt viïåc muöën phiïìn cuå. - Hûâ! Caác öng laåi muöën nhúâ laâm cêu àöëi chûá gò? - Daå. - Thïë thò viïåc quaái gò phaãi baây veä ra nhû thïë naây cho thïm töën? - Bêím coá gò laâ baây veä. Chuáng con chuã yá múâi cuå quaá böå àïën xúi cúm àïí chuáng con àûúåc hên haånh hêìu rûúåu cuå maâ thöi. - Cêu àöëi gò? - Bêím cêu àöëi phuáng. - Phuáng ai. - Bêím phuáng öng thên sinh möåt ngûúâi baån thên. - Àûúåc! Àem giêëy, buát, mûåc ra àêy. Chuáng töi àûa loå mûåc têy vaâ buát sùæt. Cuå khöng nghe, cûúâi: - Töi coá quen duâng nhûäng thûá naây àêu? Chuáng töi beân chia nhau ài mûúån cho àuã böå. Khi thêëy mang vïì, cuå baão: - Maâi mûåc ài. Öng àöí ñt nûúác laä vaâo àêy, röìi maâi thoi mûåc naây mûúi voâng vaâo chöî naây, khi naâo àen thò thöi. Chuáng töi vêng lúâi cuå. Khi mûåc maâi xong, cuå àïí caác àöì duâng trûúác mùåt, lïn ngoån kñnh, röìi hoãi: - Viïëng öng cuå thên sinh ra baån thên phaãi khöng? - Daå. - Öng cuå êëy bao nhiïu tuöíi? - Bêím ngoát baãy mûúi.
44. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 44 - AÂ thoå nhó? Con chaáu khaá caã àêëy chûá? - Bêím vêng. - Öng cuå êëy coân cha meå giaâ khöng? - Khöng aå. - Baâ cuå coân chûá? - Daå. - Àûúåc. êëy, phaãi biïët àuã nhû thïë, múái coá thïí giaäi toã hïët caã têëm loâng mònh àûúåc. Cuå nùçm phuåc võ trûúác túâ giêëy, chöëng tay vaâo cùçm, nghiïm neát mùåt laåi, röìi rung àuâi, cú chûâng àïí nghô. Chuáng töi ngöìi chùæp tay, yïn lùång caã, àïí khoãi laâm röëi mêët möëi vùn chûúng cuãa cuå Ngheâ. Möåt luác, cuå ngöìi nhöím dêåy, noái: - Maâ cêìn gò phaãi cêu àöëi? Bêy giúâ nhûäng àaám ma vùn minh ngûúâi ta coá hay duâng cêu àöëi nûäa àêu? Àïí töi nghô cho böën chûä roä hay, caác öng coá bùçng loâng khöng? - Daå! - Àûúåc. Cuå laåi phuåc võ, cêìm buát chêëm vaâo nghiïn, xoe ngoâi cho troân röìi viïët. Chuáng töi chêu àêìu caã vaâo àïí nhòn tay cuå. Àêìu tiïn, cuå nùæn noát viïët möåt doâng chûä vïì meá tay phaãi úã túâ giêëy, chöî àïì niïn hiïåu: Baão Àaåi Nhêm thên niïn troång haå nhêåt. Röìi cuå àûa phùæt tay sang meá traái túâ giêëy, viïët luön möåt doâng chûä nûäa àïì laåc khoaãn: Tûã chêëp: Trêìn Vùn X, Trõnh Hûäu Y, Nguyïîn Maånh Z, àöìng trang vaän. Cuå hoãi: - Coá phaãi tïn caác öng viïët thïë khöng? Doâng bïn kia laâ àïì ngaây, thaáng, nùm àêëy. - Daå. - Tûã chêëp nghôa laâ haâng con, caác öng cuäng vaâo haâng con cuå êëy. - Daå. Chöî giûäa vêîn coân àïí tröëng. Cuå laåi hoãi:
45. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 45 - Öng cuå coá phaãi khöng nhó? - Daå. Luác êëy cuå laåi ra daáng nghô ngúåi hún, guåc hùèn mùåt vaâo baân tay vaâ rung chên maånh hún trûúác. Röìi ngêíng dêåy, cuå àùåt buát, chêëm vaâo mûåc, lùn maäi ngoâi vaâo nghiïn. Chuáng töi laåi phaãi im phùng phùæc, khöng daám thúã maånh àïí cuå loaån trñ, mêët chûä hay, chùm chùm con mùæt nhòn theo tay cuå. Àöå nùm phuát sau, cuå àùåt buát xuöëng chiïëu, gaäi chên, röìi kïu nûåc, chuáng töi quaåt hêìu. Cuå cêìm buát röìi rung àuâi. Möåt chöëc, cuå laåi xoay buát, khöng rung àuâi nûäa, àùåt hùèn ngoâi trïn mùåt túâ giêëy, àûa ài àûa laåi caái quaãn, ngoaáy ngoaáy trïn khöng àïí lêëy gên, röìi dñ hùèn xuöëng, nùæn noát, viïët böën chûä neát rêåm rò to tûúáng. Viïët xong, cuå nhöím phùæt dêåy, troã vaâo tûâng chûä maâ giaãng cho chuáng töi àûúåc hiïíu thêëu caái hay. Cuå Ngheâ giaãng rùçng: - Haåc laâ con haåc, giaá laâ xe, tiïn laâ coäi tiïn, du laâ chúi, caác öng hiïíu chûa? Hiïíu röìi, chuáng töi lûúâm nhau, chó súå coá anh naâo cûúâi thò chïët! Annam taåp chñ söë 45, 1932
46. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 46 Thùçng ùn cùæp Phaãi àoân trêån naây thò noá caåch àïën giaâ! Nhûng àaáng kiïëp lùæm! Ai thûúng? Ai baão múái nûát mùæt ra àaä ài ùn cùæp? Ngûúâi ta khaáo nhau: - Quên êëy tinh quaái lùæm! êëy, noá cûá giaã vúâ àoái khaát àïí ùn xin, traát buân vaâo mùåt, vaâo ngûúâi, lûã thûã lûâ thûâ, laâm nhû thùçng öëm, nhûng hïî rònh nhaâ naâo vö yá, laâ thûâa cú thoá ngay, röìi lêín mêët, nhanh nhû caái cùæt! Ngûúâi ta gúâm mùåt noá! Ngûúâi ta súå noá! Hïî noá laãng vaãng àïën, ngûúâi ta ngúâ, ngûúâi ta canh, ngûúâi ta giûä, coi noá nhû möåt con choá àoái. Möåt höm, noá vú vêín giûäa àaám haâng baán rong. Thêëy noá, baâ haâng rau àûáng dêåy, quêíy gaánh lïn vai, ài chöî khaác. Baâ haâng thõt súâ laåi ruöåt tûúång. Baâ haâng buán riïu nùæn laåi tuái tiïìn. Baâ haâng lï bêëm cö haâng baánh àuác. Chõ baán baánh raán söët àûa mùæt cho baác baán khoai. Hoå thò thaâo: - Thùçng ùn cùæp. Tröng noá àaáng súå thêåt. Hai mùæt trùæng daä, lêëm la lêëm leát, toác thò böìng lïn nhû töí quaå. Da àen thui thuãi. Mùåt raån nhû men loå cöí. Hai tay thoåc vaâo tuái caái aáo têy taâng, xú xaác nhû töí àóa, noá àûáng nhñch ra chöî boáng nùæng, duán dêíy cho êëm. Noá nhòn gaánh buán riïu. Noá nhòn meåt baánh àuác. Noá nhòn röí khoai lang. Cú chûâng noá theâm. Noá theâm vò noá àoái. Thêëy noá aám, caác baâ chùèng daám àuöíi, nhûng buång mong noá cuát ngay ài.
47. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 47 Noá àûáng möåt luác. Röîi quaá. Noá chòa baân tay ra xin, xin bùçng nhûäng cêu vùn saách thuöåc loâng, chûá khöng cöë lêëy gioång nùçn nò khöën naån: - Cùæn coã laåy baâ, con àoái khaát, baâ laâm phuác thñ boã cho con àöìng cúm baát chaáo. Thêëy noá giúã gioång, caác baâ giûä riïët ruöåt tûúång, tuái tiïìn, thûác haâng. - Àïí bêån sau, ài maâ xin chöî khaác. Noá nhùn böå rùng trùæng nhû bêìu ra, cûúâi laáu caá. Gúám chïët! Noá cûúâi gò? Ai biïët àûúåc! Hay laâ noá chïë caác baâ lêìn naây quaá khinh noá? Vò noá tham cú höåi maâ xin àoá thöi. Noá laâm böå, lùæc tuái cho caác baâ nghe thêëy tiïëng xu kïu loeãng xoeãng! Ranh con thûåc! Noá laåi àûáng yïn. Noá ngùæm. Hai mùæt choâng choåc vaâo caái nöìi buán riïu khoái böëc lïn nguân nguåt, vaâo caái nöìi baánh àuác ngon laânh, vaâo caái röí khoai troân trônh nhû "Öng yã". Noá chaãy nûúác daäi. Noá theâm. Vò noá àoái thûåc. Suöët tûâ saáng, noá chó àûúåc coá saáu àöìng trinh, vaâ möåt baát cúm nguöåi. Baát cúm êëy, chûa àuã sûác àïìn vaâo chöî nhõn chiïìu höm qua. Nhûng thöi, laâm quaái gò caái vùåt! Ùn khöng ra bûäa àaä quen tûâ thuúã beá. Noá chó thêëy àoái. Chûá khöng thêëy cöìn caâo. Noá ngöìi saán vaâo cö baán baánh àuác. Noá chòa tay ra xin möåt miïëng. Cö haâng öm khû khû lêëy meåt vaâo loâng, xua lêëy xua àïí: - Chûa baán múã haâng àêëy! Khó aå! Noá laåi lï dõch sang kïì nöìi buán riïu: - Laåy baâ, con ùn maây baâ möåt baát. - Ba mûúi saáu caái noän nûúâng! Möîi baát mêëy àöìng xu cuãa ngûúâi ta àêëy! Thöi ài! Dú! Noá laåi moá vaâo cuã khoai lang, tuãm tóm cûúâi. Baâ êëy vöåi hêët tay noá ra, vaâ mùæng: - Baâ thò taát cho möåt caái bêy giúâ, àûâng laáo! Baâ haâng lï chùæc chùèng àúâi thuúã naâo noá daám àöång àïën haâng mònh, laâ thûá xa xó phêím, àuâa noá rùçng: - Möåt haâo möåt quaã, boã tiïìn àêy, tao baán cho.
48. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 48 Noá cûúâi, lùæc àêìu. Baâ êëy neám vaâo loâng noá möåt maãnh voã quyát. Noá àúä àûúåc, boã vaâo möìm, nhai gau gaáu. Röìi nghô thïë naâo, noá àûáng dêåy. Tay noá àïëm xu trong tuái, noái vúái baâ haâng buán riïu: - Baâ baán cho chaáu möåt baát. - Maây coá tiïìn khöng? Noá gêåt àêìu, maånh baåo. Röìi àùæc chñ, noá lùæc tuái. Baâ êëy muác cho noá möåt baát àêìy. Noá ùn. Phuâ phuâ! Noáng! Xuyåt xoaåt! Cay! Ngon quaá. Ai cuäng yïn buång. Khöng ai àïí yá àïën noá nûäa. Hoå nghïnh xe àaåp. Hoå nhòn ö tö. Hoå pha troâ. Hoå cûúâi ha haã. Noá vêîn ùn. Ngon quaá! * * * Nùm phuát Mûúâi phuát Böîng chöëc: - ÖËi öng àöåi sïëp úi! Thùçng ùn cùæp! Ai àuöíi höå töi! Boån baán haâng nhöën nhaáo. Chaåy tûá tung. Quang gaánh vûúáng. Ngûúâi ngaä. Haâng àöí. Baát vúä. - Bùæt lêëy noá! Thùçng êëy cùæm àêìu cùæm cöí chaåy, nhanh nhû muäi tïn. - Giúâi úi! Noá kia kòa! Ai àuöíi höå töi! Möåt ngûúâi qua àûúâng àuöíi theo noá. Hai ngûúâi qua àûúâng àuöíi theo noá. Röìi ba böën ngûúâi, saáu baãy ngûúâi - Bùæt lêëy thùçng ùn cùæp! Röìi haâng chuåc ngûúâi. Röìi khöng àïëm àûúåc bao nhiïu ngûúâi nûäa. Hoå chaåy huyânh huyåch. Hoå laâm nhû bùæt giùåc! Ai cuäng keáo caã ra àûúâng àïí nhòn theo. Möåt thùçng chaåy. Mêëy trùm ngûúâi àuöíi. Buåi muâ!
49. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 49 Baâ êëy chaåy sau röët. aáo lêëm. Khùn xöí. Toác ruä. Ngûãa mùåt lïn maâ kïu: - ÖËi öng àöåi sïëp úi! Moåi ngûúâi hoãi nhau. - Ai mêët gò? Ngûúâi baão: - Noá cùæt àûát ruöåt tûúång cuãa ngûúâi kia. Ngûúâi baão: - Noá lêìn tuái ngûúâi ta! Chaâ thùçng oe con gúám thêåt! Röìi laåi thïm mêëy chuåc ngûúâi nûäa àuöíi theo thùçng ùn cùæp. - Thùçng ùn cùæp! Bùæt lêëy noá! öëi öng àöåi sïëp úi! Noá ùn cùæp cuãa töi! - Kòa, öng àöåi sïëp àïën thûåc. Boã meå! Öng êëy cùæm cöí, goâ lûng, bêëm chuöng liïn thanh, àaåp xe àuöíi theo. Noá vêîn chaåy nhû khoaâng caã hai chên lïn vai. Chaåy hùng quaá! Nhûng ngûúâi àuöíi chaåy nhanh hún. Baâ êëy thò laåch baåch nhû con võt, kïu khöng ra tiïëng, möîi luác möåt xa noá, xa noá àïën saáu baãy mûúi thûúác. - Khöí thên töi, giúâi àêët úi! Àïën ngaä tû. May quaá. Möåt öng chùèng hiïíu àêìu àuöi ra sao, nghe tiïëng kïu, àêm böí úã trong nhaâ ra, toám ngay àûúåc cöí noá. Noá cuái xuöëng, möì höi trún, öng êëy suyát nùæm trûúåt. Nhûng liïìn vúá ngay àûúåc caánh tay noá. Noá giùçng ra. Öng êëy khoãe nhû vêm, quêåt ngay noá xuöëng àaánh oaách, ngaä sêëp xuöëng àûúâng àaá, sêy saát caã ngûúâi, maáu mï bï bïët. Öng êëy vöì àûúåc noá. - Noá ùn cùæp gò? - Noá giêåt khùn. ÛÁc! Möåt caái àaá vaâo maång múä. - Chaåy nûäa ài! Hûå! Möåt quaã töëng vaâo ngûåc. Noá meáo mùåt, khöng thúã àûúåc! Àaânh chõu nùçm yïn. Ngûúâi ta chaåy túái dêìn.
50. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 50 - Nùæm chùåt lêëy noá! Nhûng chùèng nùæm, noá cuäng chùèng chaåy àûúåc. Huyåch! Huyåch! Böëp! Böëp! - Naây chûâa naây! Ùn cùæp naây! Ai cuäng phaãi giaä cho cêín thêån, àïí boä luác chaåy mûãa mêåt bùæt noá! Noá laåy. Noá van. Nhûng ai tha? Daåi gò maâ tha thùçng ùn cùæp? Hoå caâng gheát, tuám laåi, àaánh nhû mûa. - Cho àaáng kiïëp! Noá giêåt àöi khuyïn vaâng cuãa ngûúâi ta Hoå laåi àaánh tuái buåi, khöng tiïëc tay. - Mûúâi ba mûúâi böën tuöíi àêìu, àaä daám lêìn lûng, lêëy cuãa ngûúâi ta nùm àöìng baåc, röìi laåi àaánh ngûúâi ta! Hoå laåi tûác dûä. Laåi cho thïm möåt trêån. Noá àau quaá. Nùçm soáng soaâi, khöng noái àûúåc nûäa. Hai mùæt lûâ àûâ, khöën naån nhû con choá bõ troái giêåt böën cùèng ra àùçng sau lûng. Hoå khaám tuái noá. Tang vêåt noá têíu ài àêu röìi? - Maây àïí àöì ùn cùæp úã àêu? - Noá coá àaãng! Noá múã mùæt ra nhòn. Hoå laåi uyåch. Hoå laåi thuåi. Hoå laåi taát. Hoå laåi àaá. Khöng tiïëc tay. Röìi laåi hö: - Àaánh chïët noá ài! Noá cuäng gêìn chïët thûåc. Nhûäng muäi giêìy, nhûäng ngoån gên boâ, nhûäng quaã àêëm, nhûäng nhaát gêåy, laâm noá àau ï êím caã mònh. Phen naây coá söëng cuäng thaânh têåt! Noá cûåa. Noá nhùn. Noá öm buång. Àaám àöng caâng uân lïn. Xe phaáo tùæc tõ khöng ài àûúåc. Öng àöåi sïëp löi tay noá dêåy: - A lï! Lïn Cêím! Noá mïìm nhû súåi buán, khöng dêåy àûúåc. - Noá giaã vúâ àêëy! Laåi mêëy caái moáng gioâ. Laåi mêëy caái taát. Àïí àúåi ngûúâi khöí chuã coân àûúng yâ aåch chaåy theo úã àùçng xa.
51. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 51 Baâ êëy mïåt quaá. Khöng lï àûúåc möåt bûúác. Khöng kïu àûúåc möåt tiïëng. Cú chûâng tiïëc cuãa. Cú chûâng hïët sûác. Cú chûâng hïët húi. Khöng biïët mêët caái khùn, àöi khuyïn, hay nùm àöìng baåc? Khöng biïët bõ noá àaánh coá àau khöng? Chúâ baâ êëy àïën seä roä. - Öng baâ giûä lêëy noá cho töi! - Coá thaã noá cuäng khöng chaåy àûúåc, mau lïn! Baâ êëy vêîn chaåy. Baâ êëy vêîn kïu. Baâ êëy vêîn thúã. Thaãm quaá! Voâng ngûúâi àûáng giaän ra. Baâ êëy àïën. Höín hïín thúã chùèng àûúåc. - Phaãi, noá àêy röìi. Baâ êëy vöì lêëy noá, vaã lêëy vaã àïí. Baâ êëy àaánh cûá tûúãng maånh. Noá cuäng khöng biïët àau. Noá mï lïn röìi. Baâ êëy kiïåt sûác, öm chêìm lêëy noá, röìi ngaä soáng soaâi ngay caånh. - Giaã tao àêy! Giaã tao àêy! Noá khöng thúã àûúåc. Noá nhùn. - Noá lêëy gò cuãa baâ? - Caác öng àûa noá lïn Cêím höå töi! - Baâ mêët gò? Baâ êëy cöë traã lúâi, noái rúâi raåc nhû ngûúâi sùæp tùæt thúã: - Noá ùn cuãa töi hai xu buán riïu röìi noá quõt noá chaåy! Keáp Tû Bïìn. Tiïíu thuyïët thûá baãy xuêët baãn, 1935
52. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 52 Baáo hiïëu: traã nghôa cha Mûa phuân. Gioá bêëc. Reát buöët àïën têån xûúng. Nhûng mûa, gioá, reát, coá hïì chi àïën bûäa tiïåc giöî öng cuå àeã ra öng chuã hiïåu xe cao su kiïm chuã haäng ötö "Con coåp"? Búãi vò trong buöìng khaách, cûãa àoáng kñn mñt, húi lûãa loâ sûúãi xöng lïn noáng rûåc. Maâ khaách àïën chúi, öng naâo cuäng goái mònh vaâo àïën trùm thûá aáo, laåi xuâ xuâ úã cöí möåt chiïëc chùn con! Khaách àïën dûå tiïåc toaân laâ haång öng noå öng kia, danh giaá, maâ öng chuã noái laâ chöî thên. Cho nïn cöë múâi cho kyâ àûúåc. Vò chñnh öng cuäng laâ haång tai mùæt trong phöë phûúâng. Öng laâ nhaâ tû baãn vêåy! Vaã laåi, khöng nhên ngaây giöî böë, maâ laâm bûäa tiïåc cho thûåc linh àònh, múâi moåc cho thûåc àöng khaách, àïí toã rùçng mònh tuy nhúâ trúâi laâm ùn àaä àûúåc khaá, nhûng chùèng phaãi haång uöëng nûúác quïn nguöìn - búãi àaåo laâm con laâ phaãi baáo hiïëu cho cha meå, àïí khoãi phuå cöng sinh thaânh dûúäng duåc - thò thïë gian hoå cuäng cûúâi cho. Nghïì thïë, phuá quyá sinh lïî nghôa. Maâ phuá quyá sinh lïî nghôa thûåc. Chùèng tin cûá nhòn caách cûã chó cuãa hai öng baâ chuã nhaâ ra àoán tiïëp khaách thò àuã roä. Hai öng baâ cuâng beáo töët, àeåp àeä. Nhêët laâ öng, caái buång phûúän ra, nêëp trong böå quêìn aáo xïëp nïëp cûáng thùèng nhû caái höåp. Toác boáng mûúåt, nhùén nhû caái gaáo lônh uáp trïn àêìu, khöng chõu keám veã àeåp vúái böå ria sûãa kheáo nhû veä. Miïång luác naâo cuäng chûåc toeá ra möåt chuöîi cûúâi. Vò ngaây höm nay, böín phêån öng laâ phaãi hay cûúâi. Maâ àaä cûúâi thò cûúâi cûåc to, öm buång maâ cûúâi, cûúâi caã tûâ cêu noái buöìn cûúâi àïën cêu noái khöng buöìn cûúâi. Nghôa laâ öng hïët sûác khoe caái cûúâi lêëy loâng, caái cûúâi thiïåp àúâi cuãa nhaâ tû baãn. Phaãi, ngûúâi ta àaä chùèng quaãn mûa, gioá, reát mûúát, maâ quaá böå àïën nhaâ àïí chiïëu cöë thò mònh phaãi lêëy laâm hên haånh, vui veã múái àûúåc. Cho nïn ai àïën, öng cuäng chùæp tay vaái chaâo
53. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 53 cung kñnh, röìi múâi moåc ên cêìn, quyá quyá, hoáa hoáa, ùn noái roä ra möåt nhaâ nïìn nïëp, gia giaáo. Trong buöìng ùn, tiïåc àaä doån trïn baân, caái baân chûä nhêåt, giaãi trïn möåt têëm khùn trùæng nuöåt. Cöëc to, cöëc nhoã, chai lúán, chai con, baát sûá, àôa têy, baây la liïåt, nhûng coá thûá tûå, loáng laánh dûúái ngoån àeân trùm nïën. Chuöng saáu giúâ vûâa dûát. Khaách àïën àaä àuã. Möåt tiïëng öng chuã múâi, thò möåt trùm böën tû chiïëc chên, vûâa chên ngûúâi vûâa chên ghïë, lï sïìn sïåt trïn nïìn gaåch têy boáng löån. Hai mûúi böën chiïëc cöëc àêìy rûúåu àuång nhau, chuã khaách bùæt àêìu cêìm àuäa. - Xin ngaâi cho pheáp chuáng töi vaâo vö pheáp baâ chuã. Cêu noái vûâa dûát, thò àaä thêëy baâ chuã úã trong buöìng ài ra, chùæp tay, tûúi nhû caái hoa: - Caác quan àaä coá loâng yïu chuáng töi, maâ àïën chiïëu cöë bûäa cúm thûúâng nhaâ chuáng töi, chuáng töi xin àa taå. Xin rûúác caác quan xúi rûúåu. - Chuáng töi chùèng daám tin laâ bûäa cúm thûúâng! Kyå cuå cöë öng maâ öng baâ laâm to thïë naây, thò chuáng töi tûå xeát mònh lêëy laâm xêëu höí vò bêët hiïëu. Thöi nhúâ baâ noái giuáp cho chuáng töi xin vö pheáp cuå cöë baâ. - Thûa caác quan, caãm ún caác quan, cuå baâ chuáng töi úã trong nhaâ quï aå. Nhiïìu lêìn chuáng töi múâi ra úã àêy, nhûng khöng chõu ài. Cho nïn chuáng töi vêîn lêëy laâm ên hêån lùæm. Caái lïî pheáp tùæc traách àaä laâm xong, chuã khaách ùn uöëng rêët ïm àïìm vui veã. Ïm àïìm vui veã thûåc! Sung sûúáng thay! Cuãi loâ sûúãi nöí àöm àöëp, aát caã tiïëng gioåt mûa phuân. Chuyïån noái to laâm lêëp caác tiïëng gioá bêëc thöíi. Húi rûúåu nöìng naân, ai nghô àïën reát buöët thêëu têån xûúng. * * * Mûa phuân. Gioá bêëc. Reát buöët thêëu têån xûúng. Ngoaâi àûúâng phöë, úã quaäng trûúác cûãa nhaâ coá bûäa tiïåc naây, coá möåt ngûúâi àaân baâ, lûng khoaác aáo túi laá, àêìu àöåi chiïëc noán nghïå, daáng àiïåu búä ngúä. Baâ doâm hïët nhaâ noå àïën nhaâ kia, maâ laåi doâm möåt
54. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 54 caách ngöëc daåi. Nghôa laâ khöng nghô àïën rùçng lúä ngûúâi ta àuöíi, hay mùæng, cho laâ àõnh rònh ùn cùæp, ngûúâi ta bùæt lïn Cêím thò sao? Doâm chaán röìi laåi hoãi thùm. Maâ hoãi chó àöåc noái tröëng khöng. Khi chùèng ai hoaâi húi maâ traã lúâi, thò baâ ta cuäng khöng biïët phaân naân hoùåc sûãa laåi cêu hoãi cho nhaä nhùån thïm chuát ñt. êëy thïë röìi chõu àûáng ngoaâi àûúâng, nhû yïn trñ rùçng úã àêy cuäng nhû úã nhaâ quï, khöng coá xe phaáo qua laåi. Baâ laåi nhòn quanh quêín tûâng nhaâ möåt Haâng mûúâi lùm phuát, baâ ta loanh quanh, ài laåi àïën nùm saáu lûúåt. Röìi nhêån thêëy möåt caái nhaâ coá caái maái chôa ra, baâ beân àûáng laåi àïí truá mûa. Ngûúâi àaân baâ êëy traåc ngoaâi saáu mûúi, tröng roä quï muâa, àêìn ngöëc. Mùåt muäi àen àuãi, dùn deo, xêëu nhû con khó. Hai mùæt thò toeát nhoeân nhûäng dûã. Caái haâm trïn thò chòa ra nhû maái hiïn. Hai tay thò loáng coáng, gñ caái nuát buöåc giaãi yïëm vaâo têån mùæt, luáng tuáng cúãi maäi múái lêëy àûúåc möåt miïëng trêìu, boã vaâo möìm, nhai phoám pheám. Tröng laåi caâng xêëu. Caái aáo vaãi nêu dêìy cöìm cöåp, caái quêìn möåt öëng - noái nöm ra, laâ caái vaáy - luâng thuâng nhû caái böì, chöî thò ûúát, chöî thò khö. Coá leä laâ böå caánh quyá nhêët, nïn ra tónh, múái daám mùåc àïën, nay bõ ûúát thò tiïëc, nïn cöë vùæt maäi cho khoãi àêîm nûúác mûa. Röìi laåi cúãi caái khùn vuöng ra, àïí húã caái àêìu baåc troåc tïëch maâ gaäi, nhùn mùåt laåi maâ gaäi. Röìi lêëy ngay caái khùn àöåi àêìu êëy maâ lau chöî gêëu vaáy coá dñnh àêët. Gúám, sao maâ ngûúâi àêu laåi coá ngûúâi khöng biïët thïë naâo laâ bêín caã! Reát àaä run lïn chùèng àûúåc, laåi coân cûá lêím bêím noái möåt mònh. Khöng biïët noái nhûäng gò? Tñnh cöng tñnh viïåc hay laâ than thúã, hay laâ vui thuá caái chi chi? Nhûng thïë thûåc roä laâ caái löëi ngûúâi tûâ thuúã beá chûa hïì àûúåc thêëy caái gò laâ hïí haã. Àûúng ngöìi thò böîng àùçng sau lûng coá tiïëng cûãa múã. Ngûúâi àaân baâ nhaâ quï quay laåi, thò thêëy trong nhaâ àeân àiïån saáng trûng, löë nhöë bao nhiïu ngûúâi, hònh nhû ùn uöëng. Chó tröng thoaáng coá thïë thò thêëy cûãa laåi kheáp laåi, vaâ coá ngûúâi ài ra. - Alï! Chaåy! Chöëc nûäa haäy àïën. Ngûúâi ta vûâa múái ùn! Noái xong ngûúâi êëy ài. Baâ laäo nhòn theo, khöng hiïíu hoå baão ai. Nhûng chûâng cuäng àoaán rùçng ngûúâi êëy laâ böìi biïåc úã caái nhaâ naây àêy. Cho nïn, möåt laát sau, tröng thêëy ngûúâi êëy vïì, baâ laäo àûáng ngay dêåy, toan hoãi. Nhûng chûa noái àûúåc gò, àaä bõ mùæng ngay cêu nûäa: - Alï! Khöng ài ài thò öng êëy ra bêy giúâ!
55. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 55 - Àêy coá phaãi nhaâ öng chuã khöng? - Öng chuã naâo? Khöng biïët! Alï! Ài! Thïë röìi cûãa laåi heá ra, röìi aáp laåi. Ngûúâi êëy vaâo trong mêët. Baâ laäo cöë liïìu, roán reán bûúác lïn bêåc thïìm cao, doâm qua cûãa kñnh. Vò àeân saáng, nïn tröng roä lùæm. Röìi khöng biïët nghô sao, baâ lêëy tay súâ maäi vaâo cûãa àïí múã. Nhûng khöng biïët caách naâo, beân lay thònh thònh, nhû khöng súå haäi gò caã. Möåt ngûúâi àûáng hêìu chaåy ra múã cûãa. Coá leä laâ ngûúâi ban naäy, cho nïn thêëy baâ laäo thò àêíy ra, vaâ noái: - Ài! Chöëc nûäa ! Daå! Caánh cûãa laåi àoáng àaánh thònh. Baâ laäo nhòn theo, thò thêëy ngûúâi hêìu êëy khoanh tay àûáng noái gò vúái möåt ngûúâi àûúng ngöìi ùn. Maâ chñnh vò àaä tröng thêëy ngûúâi ngöìi ùn êëy, nïn baâ laäo múái daám baåo daån nhû thïë. Ngûúâi ngöìi ùn êëy tûác laâ öng chuã nhaâ, chuã hiïåu xe cao su kiïm chuã haäng ö tö "Con coåp". Öng chuã àûáng phùæt dêåy, phûúän buång ài ra múã cûãa. Baâ laäo mûâng rúä, hñp mùæt, nhùn nhoá caái mùåt àïí cûúâi vaâ noái to tûúáng: - Thaânh ra töi ngöìi ngay úã cûãa nhaâ maâ khöng biïët! Öng chuã nhaâ cau mùåt, ra yá khöng bùçng loâng, tùåc lûúäi möåt caái. Röìi caánh cûãa laåi àoáng êåp laåi. Baâ laäo khöng hiïíu ra sao. Hay laâ mònh tröng lêìm chùng. êëy thïë maâ coân ngöëc quaá, baâ cöë caåy vaâ àêíy maäi cûãa. Nhûng may, khöng sao àêíy àûúåc. Nhòn theo vaâo, baâ thêëy caái nhaâ öng êëy ài tuöåt vaâo trong, maâ khi ra ngöìi vaâo baân tiïåc, thò laåi cûúâi noái nhû trûúác. Àöå mûúâi lùm phuát sau, coá ngûúâi àêåp tay vaâo lûng. Baâ laäo quay laåi, thò ngûúâi êëy noái: - Töi àûa baâ cuå ài vaâo cöíng àùçng naây, öng töi baão thïë. - Khöng ài àûúåc löëi naây aâ? - Öng töi àûúng coá khaách. Baâ laäo bûúác xuöëng thïìm, ài theo. Voâng hai phöë thò àïën möåt caái cöíng húi röång. Cöíng múã, baâ bûúác vaâo, ài qua möåt caái sên, thò àïën caái nhaâ con, trong coá chiïëc ötö boáng nhoaáng. Ngûúâi êëy baão: - Baâ cuå ngöìi taåm àêy. Baâ laäo nhòn böën bïn. Àeân tuy saáng, nhûng cuäng khöng hiïíu mònh ngöìi taåm nhaâ ai. Maâ noái rùçng ngöìi, chûá coá caái gò àïí ngöìi àêu.
56. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 56 Vaã muöîi vaâ höi thöëi quaá. Nïn chó mong choáng coá ngûúâi àûa vïì, àïí lïî vaâ àïí nùçm nghó. Vò ài xe ngoát möåt giúâ àöìng höì cuäng mïåt. Baâ laäo noáng ruöåt quaá. Nhûng may sao, möåt laát sau thêëy coá ngûúâi ài àïën. Baâ laäo nhúâ nhùæn öng chuã xuöëng cho mònh hoãi. Àöå mûúi phuát, quaã nhiïn coá tiïëng goát giaây löåp cöåp nïån trïn sên gaåch. Baâ laäo cöë nhòn xem ai. Mûâng quaá. Thêåt àñch laâ öng chuã. Öng chuã àûáng trûúác mùåt baâ laäo, neát mùåt hêìm hêìm, trúån mùæt, khoanh tay vaâo ngûåc maâ gùæt: - Möåt suyát nûäa thò laâm töi ï caã mùåt! Ai baão baâ ra laâm gò? Baâ laäo chûa kõp traã lúâi caái cêu hoãi khöng ngúâ, thò àaä bõ mùæng luön mêëy cêu nûäa: - Töi àaä cêëm baâ khöng àûúåc ra àïën àêy kia maâ. Àaä möåt lêìn trûúác röìi, maâ khöng chûâa! Baâ khöng biïët àïí sô diïån cho töi! Àêy naây, baâ cêìm lêëy! Baâ vïì ài! Mùåc kïå baâ! Baâ phaãi vïì ngay bêy giúâ! Múái coá hún baãy giúâ, coân súám! Noái xong, öng êën vaâo tay baâ laäo möåt caái troân troân, röìi quay goát trúã lïn, vaâ goåi rêìm rô: - Thùçng bïëp àêu röìi! Maây àûa baâ êëy ra! Maâ maây phaãi baão chuáng noá rùçng tao cêëm, khöng àûáa naâo àûúåc keáo baâ êëy caã! Cho maâ ài böå àïí bêån sau maâ chûâa. Baâ êëy laâ ai? Baâ êëy laâ möåt ngûúâi àaân baâ goáa. Àaä ngoaåi ba mûúi nùm nay, coá möåt àïm, baâ êëy troát daåi chiïìu chöìng, maâ tònh cúâ àeã ra àûúåc möåt àûáa con trai. Sinh àûúåc ñt lêu, trúâi bùæt töåi baâ êëy goaá buåa. Nhaâ ngheâo, laâm ùn vêët vaã, kiïëm chùèng ùn àuã, nhûng baâ êëy chùèng nhêîn têm boã àûáa beá thú ngêy traã nhaâ chöìng àïí bûúác ài bûúác nûäa maâ vui thuá vúái caái tuöíi xuên àûúng hú húá. Qua mêëy nùm khoá nhoåc, khi saâi, khi àeån, suyát chïët mêëy lêìn, thò àûáa beá àïën tuöíi ài hoåc. Röìi vò ngheâo khöí quaá, noá phaãi ra tónh kiïëm ùn theo anh em. Nhúâ àûúåc caái noá nhanh nhêíu, laáu lónh, liïìu lônh, maâ chùèng biïët noá laâm ùn ra sao, noá coá àûúåc ñt vöën, röìi lêëy àûúåc úã àêu möåt con vúå giêìu. Tûâ àoá, thùçng êëy möåt ngaây möåt khaá, buön baán phaát taâi. Nay giaâu àïën haâng mûúi vaån. Thùçng con êëy tûác laâ öng chuã hiïåu xe cao su kiïm chuã haäng ö tö "Con coåp" vêåy.
57. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 57 Baâ laäo lêíy bêíy, theo ngûúâi bïëp löi ra cûãa ban naäy. Àïën àûúâng, coân àûúng ngú ngú ngaác ngaác, chûa roä nïn ài löëi naâo, thò khöng biïët têm trñ àïí àêu, baâ ta lêåp cêåp, vêëp möåt caái, ngaä xoaâi ngay ra raänh cöëng. Quêìn aáo mùåt muäi lêëm bï bïët. Caái troân troân vêîn nùæm trong tay bùæn quùng ài. Baâ laäo cöë súâ soaång. Khi tòm thêëy, beân gñ vaâo mùæt àïí xem, thò caái troân troân êëy laâ àöìng haâo vaán Mûa àïí khoác, gioá àïí rïn. Reát àïí cùæt àûát ruöåt meå ngûúâi con maâ hoå àûúng khen laâ hiïëu tûã. Keáp Tû Bïìn Tiïíu thuyïët thûá baãy xuêët baãn, 1935
58. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 58 Baáo hiïëu: traã nghôa meå Àêy coá phaãi nhaâ öng chuã ötö "Con coåp" hay khöng? - Phaãi, öng hoãi gò? - Thûa cuå, öng chuã coá nhaâ khöng aå? - Öng êëy ài vùæng chûa vïì. - Thûa cuå, töi hoãi thïë naây khñ khöng phaãi, cuå coá phaãi laâ cuå sinh ra öng chuã töi khöng aå? - Khöng phaãi, con vuá giaâ àêy! Ngûúâi khaách àûúng luöëng cuöëng, sûúång suâng, vò sûå mònh lêìm con vuá giaâ vúái meå öng chuã, thò tröng thêëy möåt ngûúâi àaân baâ beáo töët vaâ treã úã nhaâ trong ài ra àïën sên. Muöën cho khoãi lêìm lêìn thûá hai, ngûúâi khaách vöåi hoãi ngay ngûúâi vuá: - Kia coá phaãi laâ baâ chuã khöng? - Khöng phaãi, àêëy laâ meå àêëy! Cêu traã lúâi dêëm dùèn, àaáng leä laâm cho ngûúâi khaách phaãi luöëng cuöëng sûúång suâng lêìn thûá hai, thò traái laåi, ngûúâi khaách nhêån thêëy veã mùåt uêët ûác nhûäng sûå giêån dûä cuãa baâ cuå tûå xûng laâ vuá giaâ vaâ ngûúâi àûúåc giúái thiïåu laâ meå, nïn nhanh trñ, hiïíu ngay rùçng khöng nhûäng mònh khöng lêìm lêìn thûá hai, maâ lêìn thûá nhêët mònh cuäng hoãi àuáng. Têët laâ trong gia àònh naây, àûúng coá sûå xung àöåt meå chöìng naâng dêu chi àêy. * * * - Töi lêëy cêåu, laâ vò aái tònh cuãa töi àöëi vúái cêåu, thò töi chó biïët coá cêåu, ngoaâi ra, töi chùèng biïët thùçng naâo con naâo úã nhaâ naây caã! Cêåu ngu lùæm, cêåu khöng biïët baão baâ êëy!
59. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 59 - Thöi, ngûúâi giaâ vêîn hay traái tñnh, múå nïn biïët nhõn. Múå úã vúái töi caã àúâi, chûá bêët quaá baâ êëy söëng àûúåc mêëy nûäa! - Baâ êëy úã àêy ngaây naâo, töi ï chïå ngaây êëy. Àêëy cêåu xem, höm qua àêëy, möåt suyát nûäa maâ baâ êëy vaâo cûãa trûúác, thò coá hoåa mùåt mònh laâ mùåt mo! Cêåu chó noái döëi töi. Cêåu àuöíi baâ êëy, sao baâ êëy coân àêëy? - Töi khöng àuöíi thò töi chïët! Múå cûá chûãi àûáa naâo noái döëi múå! Chùèng tin múå hoãi laåi thùçng bïëp maâ xem. Nhûng chùæc baâ êëy phaãi ài böå maâ vïì nïn laåc àûúâng, múái trúã laåi. Töi àaä bùæt baâ êëy mai phaãi vïì röìi. - Àöì mùåt daây! Thïë maâ khöng biïët nhuåc! Sao noá khöng chïët ài cho ngûúâi ta nheå núå! - Thöi, múå noái vûâa chûá. - Töi khöng noái vûâa, cêåu bïnh meå cêåu aâ! öëi giúâi úi! Àêy, cêåu giïët töi trûúác ài! öëi haâng phöë úi! Con gaái giaâ noá haåi töi! - Töi xin múå! Töi van múå! Töi laåy múå! - Cêåu buöng töi ra. Töi khöng àïí con meå êëy yïn àïm nay àûúåc! * * * Saáng höm sau, úã cûãa nhaâ öng chuã xe cao su kiïm chuã haäng ö tö "Con coåp", ngûúâi ta tröng thêëy cùng caái maân àen diïìm trùæng. Maâ ài trïn heâ, ai cuäng ngûãi thêëy muâi khoái hûúng, khoái trêìm, thúm phûác. Trong nhaâ coá àaám tang? Phaãi, baâ cuå sinh ra öng chuã múái taå thïë höìi àïm. Trong nhaâ trong, thùçng bïëp thò thaâo hoãi con vuá: - Cuå tûác baâ, röìi cuå uêët lïn maâ chïët, phaãi khöng chõ? Con vuá nhaáy mùæt, troã tay vaâo cöí, noái: - Thùæt! Thùçng quñt nghe thêëy, bôu möi, troã vaâo möìm mònh: - Chöî naây àen nhûäng maáu, tröng ghï quaá, àñch laâ thuöëc àöåc. Uêët lïn maâ chïët? Thùæt cöí? Uöëng phaãi thuöëc àöåc? Chùèng àuáng! Chuáng noá noái laáo toeát hïët! Quên baåc thïë àêëy! Àem cùæt lûúäi chuáng noá ài!
60. TRUYÏÅN NGÙÆN NGUYÏÎN CÖNG HOAN 60 Ai muöën roä nguyïn nhên vò sao baâ cuå taå thïë, thò haäy àoåc túâ caáo phoá sau naây, seä biïët: Chuáng töi lêëy laâm àau àúán, caáo phoá àïí caác Cuå, caác Quan, caác Öng, caác Baâ biïët cho rùçng thên mêîu chuáng töi laâ: Cuå Trêìn Thõ Y Hûúãng thoå 67 tuöíi, Chùèng may thuå bïånh, àaä taå thïë ngaây 15 thaáng giïng, nùm Quñ Dêåu, tûác laâ ngaây 9 Feávrier 1933, taåi nhaâ riïng chuáng töi, phöë P, söë 15. Chuáng töi àõnh àïën ngaây chuã nhêåt 12 Feávrier 1933 höìi 8 giúâ saáng, seä laâm lïî an taáng taåi nghôa àõa haâng tónh. Cö ai tûã: Nguyïîn Vùn D. Hön tûã: Nguyïîn Thõ N. Àöìng gia àùèng khêëp baái. Lúâi caáo phoá êëy àùng lïn mûúâi túâ baáo haâng ngaây, laåi in riïng thïm möåt nghòn túâ nûäa. Thaânh ra ngoát böën vaån túâ úã nhaâ bûu àiïån bay ra nhû bûúm bûúám khùæp caác núi, khiïën caác cuå, caác quan, caác öng, caác baâ, ai thêëy caái tin àau àúán baâ cuå thuå bïånh maâ taå thïë, cuäng phaãi giêåt mònh maâ vöåi vaä àïën thùm viïëng, vaâ chia buöìn cuâng ngûúâi gùåp luác vêån haån. * * * Röìi àïën àuáng 8 giúâ ngaây 12 Feávrier, àaám tang cûã haânh. Àêìu tiïn, nùm laá cúâ nguä haânh phêëp phúái theo chiïìu gioá. Röìi àïën öng Thiïn löi, baâ La saát, cao lïnh khïnh ài hai bïn. Möåt àoaân tröëng caâ ruâng, rinh tuâng rinh, ài xung quanh chiïëc tröëng caái, maâ nhûäng phu àïìu aáo nó àoã, noán dêëu sún. Kïë àïën möåt caái kiïåu long àònh sún son thïëp vaâng, thong thaã tiïën tûâng bûúác, tröng rêët uy vïå chûäng chaåc. Theo sau long àònh, laâ böën chiïëc xe nhaâ boáng nhoaáng, trïn coá böën võ sû, möîi võ ài hai loång. Röìi ûúác trùm baâ vaäi àöåi cêìu daâi dùçng dùåc, möîi baâ tay cêìm phûúán, miïång tuång kinh êìm êìm. Möåt caái minh tinh cao ngêët ngïíu ài trûúác möåt bûác trûúáng voác nhû cùng ngang àûúâng, coá böën chûä quen quen laâ Dô sún vên aám to tûúáng. Àoaån àïën haâng hai trùm cêu àöëi, caái vaâng, caái trùæng, caái àen, caái