Giáo trình Quy hoạch phát triển nông thôn (Phần 2)

pdf 86 trang ngocly 20/05/2021 2060
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Quy hoạch phát triển nông thôn (Phần 2)", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

Tài liệu đính kèm:

  • pdfgiao_trinh_quy_hoach_phat_trien_nong_thon_phan_2.pdf

Nội dung text: Giáo trình Quy hoạch phát triển nông thôn (Phần 2)

  1. Ch ươ ng 4. QUY HO CH PHÁT TRI N NƠNG THƠN Ch ươ ng này nh m trang b cho sinh viên nh ng lý lu n c ơ b n v quy ho ch, quy ho ch phát tri n nơng thơn. Giúp cho ng ưi đ c cĩ ph ươ ng pháp c ơ b n v l p quy ho ch phát tri n nơng thơn, đng th i ng d ng nĩ trong các l ĩnh v c khác nhau t o ra s phát tri n nơng thơn b n v ng. Nhng n i dung chính c a ch ươ ng là: - Khái ni m c ơ b n, s c n thi t c a quy ho ch và quy ho ch phát tri n nơng thơn - Nguyên lý c ơ b n c a quy ho ch phát tri n nơng thơn. - Nguyên t c c a quy ho ch phát tri n nơng thơn. - N i dung c a quy ho ch phát tri n nơng thơn. - Trình t c a quy ho ch phát tri n nơng thơn. - ðánh giá hi u qu và tác đng mơi tr ưng c a ph ươ ng án quy ho ch phát tri n nơng thơn. 1. KHÁI NI M V QUY HO CH PHÁT TRI N NƠNG THƠN 1.1. Lý lu n chung v quy ho ch và quy ho ch phát tri n nơng thơn Quy ho ch là quá trình t t y u khơng th thi u, nĩ g n v i m i ho t đ ng trong xã h i, điu đĩ đã đưc ch ng minh t xa x ưa ơng cha ta đã b trí n ơi , t ch c s n xu t ngày càng h p lý. ð c bi t trong giai đon hi n nay cơng tác quy ho ch cĩ ý ngh ĩa r t to l n trong quá trình phát tri n, nĩ đã đưc nghiên c u sâu t i t ng đ ng thái ho t đ ng và đưc ng dng trong t t c các ngành các l ĩnh v c. Trong cu c s ng, vi c nâng cao đ i s ng v v t ch t, tinh th n và phân ph i cơng b ng nh ng thành qu t ăng tr ưng trong xã h i, t ăng c ưng h th ng giá tr c a con ng ưi đưc coi là m c tiêu c a s phát tri n, là c t lõi đ t o ra s thay đ i t t h ơn c a t ươ ng lai so v i hi n t i. ð đ t đưc m c tiêu này khơng ph i d dàng mà địi h i chúng ta ph i cĩ nh ng suy ngh ĩ, nh ng ý t ưng, nh ng tính tốn v s phát tri n. Nh ng suy ngh ĩ, ý t ưng này ph i h p lý, ph i mang tính h th ng t o ra s phát tri n chung c a đ a ph ươ ng và ph i cĩ kh n ăng hành đng đ bi n thành hi n th c. Mu n nh ng m c tiêu này th c hi n đưc địi h i ph i xen xét d ưi nhi u gĩc đ , ph i tính tốn đ n hi u qu và nh ng t n th t nhi u m t mà nĩ mang l i trên c ơ s đĩ l a ch n ra ph ươ ng án h p lý nh t. Nh ư v y th c ch t đây là s chuy n hố t t ư duy, ý t ưng v s phát tri n thành nh ng hành đng th c t trong t ươ ng lai, quá trình này g i là quy ho ch. T đĩ chúng ta cĩ khái quát chung v quy ho ch “ Quy ho ch là quá trình lý thuy n v tư t ưng, cĩ quan h v i t ng s v t, s vi c đưc hình thành và th hi n qua m t quá trình hành đng th c t . Quá trình này giúp cho các nhà quy ho ch tính tốn và đ xu t nh ng ho t đ ng c th đ đ t đưc m c tiêu ”. Quy ho ch là vi c l a ch n ph ươ ng án phát tri n và t ch c khơng gian kinh t - xã h i cho th i k ỳ dài h n trên lãnh th xác đ nh. Vùng nơng thơn r ng l n và ph c t p do đĩ phát tri n nơng thơn g m nhi u v n đ ph c t p liên quan t i nhi u ngành, nhi u l ĩnh v c. V y quy ho ch phát tri n nơng thơn là quy ho ch t ng th vùng nơng thơn bao g m nhi u n i dung ho t đ ng trong các l ĩnh v c kinh t , văn hố, xã h i và mơi tr ưng liên qua đn phát tri n con ng ưi trong c ng đ ng nơng thơn theo tiêu chu n b n v ng. ðc tr ưng c a quy ho ch là xây d ng cho t ươ ng lai do đĩ ph i cĩ nh ng m c tiêu c th cn đ t t i, nh ng m c tiêu này ph i đưc nghiên c u tím tịi, cân nh c k càng t chi ti t đ n tng quát. 1.2. S c n thi t c a quy ho ch Ngày nay cơng tác quy ho ch đưc nghiên c u k và sâu h ơn v đ ng thái phát tri n ca m i nhân t , vi c s d ng ngu n l c và h qu c a nĩ t đĩ đưa ra ch ươ ng trình, gi i Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 62
  2. pháp đ đáp ng đưc nhu c u xã h i. Cơng tác quy ho ch ngày càng cĩ ý ngh ĩa trong quá trình phát tri n kinh t xã h i và s phát tri n c a các ngành. Chúng ta ph i làm quy ho ch vì: Mu n đ t đưc s phát tri n chúng ta khơng cĩ nhi u th i gian, trong m t kho ng th i gian nh t đ nh ph i đ t đưc m c tiêu phát tri n nào đĩ nh ư m c tiêu 5 n ăm, 10 n ăm, 20 n ăm ho c xa h ơn. ðiu ki n th c hi n m c tiêu nâng cao đi s ng v t ch t, tinh th n c a ng ưi dân c ũng nh ư nh ng y u t đ u vào (các ngu n l c) c a m i ho t đ ng xã h i đ u cĩ nh ng h n ch nh t đ nh. Các ngu n l c trong thiên nhiên nh ư đt đai, khống s n, tài nguyên r ng, tài nguyên bi n và trong đi s ng luơn luơn h n ch , địi h i chúng ta ph i xem xét, s d ng nh ư th nào đ cho hi u qu cao nh t. Ngu n l c: là nh ng cái mà chúng ta c n đ s d ng cho các ho t đ ng nh m đ t đưc mc tiêu nào đĩ mà chúng ta c n ho c chúng ta mu n. Chúng ta xem xét các ngu n l c c n thi t s d ng trong quy ho ch phát tri n nơng thơn: a. Ngu n nhân l c: ðây là y u t con ng ưi và t ch c s d ng con ng ưi trong m i ho t đ ng nh m đ t đưc m c tiêu c a s phát tri n. Con ng ưi tham gia vào các ngành s n xu t t o ra s n ph m ph c v cho b n thân mình nh ư tr ng tr t, ch ăn nuơi, làm trong nhà máy, xí nghi p Ngồi ra con ng ưi cịn tham gia vào các ho t đ ng ph c v xã h i nh ư giáo d c, y t , v ăn hố, th thao Nhu c u c a con ng ưi v v t ch t và tinh th n ngày càng t ăng nh ưng b n thân con ng ưi t tìm cách đ th o mãn yêu c u c a mình b ng nhi u cách khác nhau trong t ng giai đon l ch s khác nhau. T ư duy, s c sáng t o c a con ng ưi là r t l n, h đã bi t ch t o ra nh ng cơng c lao đ ng t thơ s ơ đn r t tinh x o hi n đ i hi n nay. H đã tìm ra nh ng ph ươ ng th c s n xu t ngày càng hi u qu nh m nâng cao đ i s ng v t ch t c a mình. Tuy nhiên con ng ưi c ũng cĩ nhi u h n ch nh ư s l ưng lao đ ng, s phân b khơng đ ng đ u và trình đ m i ch m c nh t đ nh so v i yêu c u thì r t l n. b. Ngu n l c v thiên nhiên: Ngu n l c thiên nhiên là nh ng y u t v t ch t c a t nhiên mà con ng ưi cĩ th nghiên cu, khai thác và s d ng đ t o ra nh ng s n ph m ph c v cho nhu c u c a xã h i. Các ngu n l c t nhiên bao g m tài nguyên đt đai, tài nguyên r ng, bi n, khí quy n, s c giĩ, năng l ưng m t tr i Các lo i tài nguyên trên cĩ th phân thành 2 nhĩm: m t nhĩm h u h n nh ư tài nguyên đt, r ng, bi n, khống s n và m t nhĩm là dài h n nh ư khí quy n, s c giĩ, năng l ưng m t tr i Tt c các ngu n l c t nhiên khơng ph i là vơ h n vì v y n u khơng bi t khai thác s d ng h p lý, ti t ki m và hi u qu thì ngày càng b c n ki t, suy thối d n t i s phát tri n khơng b n v ng. Nh ư v y s phát tri n cĩ quan h ch t ch v i vi c qu n lý và s d ng các ngu n tài nguyên thiên nhiên. c. Ngu n l c v v n và c ơ s v t ch t: Vn và c ơ s v t ch t đĩ là t ư li u s n xu t, trang thi t b trong ho t đ ng s n xu t và ph c v xã h i. V i điu ki n h n h p v ngu n v n, c ơ s v t ch t kém phát tri n thì v n đ kêu g i các ngu n v n đ u t ư t bên ngồi là r t c n thi t và s d ng ngu n v n s n cĩ nh ư th nào đ cĩ hi u qu cao nh t. V n đ đ u t ư c n ph i đưc tính tốn, s p x p h p lý và ti t ki m. Tĩm l i: t t c các ngu n l c trong xã h i khơng ph i là vơ h n, chúng khơng đ so v i nhu c u mà con ng ưi c n ho c mu n, trong khi đĩ nhu c u c a con ng ưi liên tc t ăng. Vì vy chúng ta ph i tìm cách khai thác s d ng các ngu n l c nh ư th nào đ đáp ng nhu c u ngày càng t ăng c a con ng ưi và khơng làm c n ki n, gi m s c s n xu t c a các ngu n l c đĩ, đĩ là lý do vì sao chúng ta ph i làm quy ho ch. 1.3. Làm quy ho ch nh ư th nào? Khi xã h i phát tri n địi h i ph i cĩ quy ho ch t ng th bao g m nhi u b ph n t ươ ng tác và h tr l n nhau nh m đáp ng nhu c u phát tri n c a vùng. Quy ho ch t ng th l y t ăng Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 63
  3. tr ưng kinh t và ti n b xã h i là m c tiêu và các quan đim phát tri n kinh t , chính tr , xã hi, b o v mơi tr ưng làm ph ươ ng h ưng xây d ng ch ươ ng trình hành đng cho s phát tri n. ð đ t đưc m c tiêu đ ra thì quy ho ch phát tri n ph i th hi n đưc các tính ch t sau: - Tính ưu tiên : quy ho ch phát tri n bao g m nhi u n i dung liên quan đn nhi u l ĩnh vc ho t đ ng khác nhau. Các n i dung này cĩ m i quan h ch t ch v i nhau, t ươ ng tác v i nhau đ đ t đưc m c tiêu phát tri n chung. Các n i dung ph i đưc s p x p theo m t th t ưu tiên nh t đ nh cĩ tác d ng t ươ ng h và thúc đy nhau phát tri n, n i dung tr ưc t o đà thúc đy th c hi n các n i dung sau và sau n a. Tr t t ưu tiên này ph thu c vào th i gian và s s n sàng c a các ngu n l c đ ng th i cũng ph i l y m c tiêu và l i ích c a tồn c ng đ ng mà xem xét th t ưu tiên cho phù h p. - Tính ti t ki m: m t ph ươ ng án quy ho ch cĩ r t nhi u n i dung khơng th làm cùng mt lúc, cĩ nhi u n i dung t ươ ng đng v i nhau do đĩ chúng ta cĩ th liên k t các n i dung li v i nhau nh m ti t ki m đưc th i gian và ngu n l c. Các n i dung cĩ s th ng nh t tươ ng đi và t ươ ng tác v i nhau trong quá trình phát tri n chung. Liên k các n i dung nh ưng khơng b đi hay g p các n i dung l i vì nĩ s nh h ưng t i k t qu c a s phát tri n trong tươ ng lai. Trong quá trình s d ng các ngu n l c ph i quán tri t quan đim s d ng ti t ki m, tránh ch ng chéo, mâu thu n và lãng phí. - Tính tích c c: trong quy ho ch tính tích c c ph i đưc th hi n rõ, điu đĩ cho th y mc tiêu chúng ta đư a ra là h p lý. Tính tích c c th hi n ch v i ngu n l c và điu ki n đa ph ươ ng cĩ h n nh ưng v n t o ra s phát tri n t t nh t. Trong nh ng điu ki n và hồn c nh nh t đ nh, nh ưng ng ưi làm quy ho ch ph i luơn luơn suy ngh ĩ v n d ng nh ng ti n b khoa h c k thu t, đưa cơng ngh tiên ti n vào đ đ t đưc hi u qu cao h ơn, ho c sáng t o trong cơng tác t ch c qu n lý đ k t qu đ t đưc nhanh h ơn, nhi u h ơn. Trong th i k ỳ hi n nay tính tích c c càng th hi n r t rõ, nĩ th hi n vi c xây d ng m c tiêu, các gi i pháp th c hi n h p lý hi n đ i th hi n rõ tính ưu vi t c a cơng tác quy ho ch trong m i đ ng thái ho t đ ng kinh t - xã h i. Trong ph ươ ng án quy ho ch ph i th hi n các tính ch t trên và nĩ cĩ quan h t ươ ng h vi nhau, b sung cho nhau cùng đt đưc m c tiêu là t o ra s phát tri n t t nh t. 1.4. Ai cĩ th là quy ho ch? Hi n nay nhìn nh n v quy ho ch c ũng cĩ s thay đ i, ph i th hi n đưc s tham gia ca m i t ng l p nhân dân, m i ngành, m i l ĩnh v c. Nh ư v y m i ng ưi cĩ ý th c, cĩ trình đ, m i c ơ quan, m i t ch c kinh t xã h i, m i qu c gia đu cĩ th làm quy ho ch. Cĩ 2 lo i quy ho ch: quy ho ch cơng và quy ho ch t ư. - Quy ho ch cơng : là quy ho ch mang tính đa di n, t ng h p, nh h ưng sâu r ng vào đa bàn nghiên c u, vào mơi tr ưng s ng c a c ng đ ng. Quy ho ch cơng ph c v l i ích t p th và tồn cơng đng. Ví d : quy ho ch m ng l ưi giao thơng, quy ho ch m ng l ưi thu l i, quy ho ch s n xu t nơng lâm nghi p Các nhà quy ho ch ph i cĩ s hi u bi t, cĩ t m nhìn bao quát đ th c hi n nhi m v c a quy ho ch phù h p v i đ i s ng th c t c a c ng đ ng dân c ư. Quy ho ch cơng ph i th hi n đưc ph ươ ng h ưng và m c tiêu chính tr c a Nhà n ưc sao cho h p lý v a thúc đ y s phát tri n c a đ t n ưc, nâng cao m c s ng c a nhân dân v a ng ăn ch n nh ng tiêu c c cĩ th x y ra. Ngồi ra quy ho ch ph i đưc v n d ng h p lý các quy ho ch phát tri n. Quy ho ch khơng ch quan tâm đ y đ khung ch tiêu chính tr c p v ĩ mơ mà ph i quan tâm đ n hồn c nh vi mơ c a t ng đ a ph ươ ng. Quy ho ch cơng c ũng phát quan tâm đ n ý ki n đĩng gĩp và nguy n v ng c a ng ưi dân. Nh ư v y trong quá trình l p quy ho ch ph i cĩ s tham gia c a ng ưi dân vì đây s là ng ưi th c hi n các n i dung quy ho ch. Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 64
  4. - Quy ho ch t ư: ph c v cho l i ích cá nhân, nĩ đưc th hi n m c đ nh , mang tính cc b . Quy ho ch này mang tính ch quan c a cá nhân tuy nhiên nĩ c ũng ch u s điu ti t c a quy ho ch cơng. Quy ho ch t ư ph i n m trong khung ch tiêu phát tri n chung c a vùng, ph i hi nh p và thích ng v i quy ho ch cơng c ũng nh ư các lo i quy ho ch c p v ĩ mơ cao h ơn. Ví d : quy ho ch m t khu v ưn, quy ho ch m t trang tr i, quy ho ch c a hàng 2. NGUYÊN LÝ C A QUY HO CH PHÁT TRI N NƠNG THƠN Quy ho ch phát tri n nơng thơn luơn luơn quán tri t nh ng nguyên lý c ơ b n sau: 2.1. Quy ho ch t ng th trên quan đim phát tri n đa m c tiêu Nguyên lý này th hi n hai m t sau: 1. N i dung c a quy ho ch đưc xác đ nh c t m v ĩ mơ và vi mơ trên c ơ s đ m b o phát tri n khơng ng ng c u trúc vùng lãnh th t c p tồn qu c đ n các c p t nh, huy n, xã nh m gi i quy t nh ng v n đ c ơ b n sau: - Thi t l p nh ng điu ki n sinh s ng t t cho con ng ưi và điu ki n lao đ ng thu n li cho các ho t đ ng kinh t . - Ng ăn ch n s phân t ng, phân l p trong xã h i, gi m kho ng cách gi a thành th - nơng thơn. H tr vùng t t h u, vùng sâu, vùng xa v các m t v t cht, v ăn hố, tinh th n , đc bi t đ u t ư h tr v c ơ s h t ng cho các vùng kém phát tri n. - Phát tri n các khu dân c ư theo h ưng đơ th hố, c i thi n vùng dân c ư đơ th v m t nâng cao n ăng su t lao đ ng, th m m hố mơi tr ưng s ng và đm b o s cơng b ng cho mi ng ưi. - Phát tri n nh p nhàng h th ng d ch v xã h i (giao thơng v n t i, đin n ưc, y t ch ăm sĩc s c kho , giáo d c nâng cao trình đ ) - Phát tri n ph i đ t trong m i quan h t ng hồ gi a 2 l ĩnh v c là ho t đ ng kinh t và ho t đ ng xã h i nh m nâng cao n ăng su t, ch t l ưng và hi u qu . - B o t n tài nguyên thiên nhiên đ ph c v cho s n xu t nơng lâm ng ư nghi p m t cách b n v ng. - B o t n và phát huy nh ng truy n th ng t t đ p, b n s c c a dân t c, lịng yêu quê hươ ng đt nưc. - ðm b o yêu c u c a an ninh và qu c phịng. 2. Quy ho ch phân b khơng gian các c ơ s v t ch t k thu t và điu ki n s ng cho con ng ưi. Bao g m các v n đ sau: - Xây d ng các khu ch c n ăng nh ư khu dân c ư, khu s n xu t, khu du l ch, khu ngh ng ơi thích nghi v i s phát tri n khơng ng ng c a c u trúc vùng lãnh th . - Thi t l p ki n trúc c nh quan, b o d ưng và ch ăm sĩc c nh quan đơ th , c nh quan nơng thơn phù h p v i đ c thù c a t ng vùng và s phát tri n lâu dài. - B trí h th ng c ơ s h t ng đáp ng đưc yêu c u c a s n xu t và đi s ng c a nhân dân, nh ư h th ng giao thơng, h th ng thu l i, h th ng cung c p n ưc, h th ng cơng nghi p, h th ng cơng trình h t ng xã h i nh ư tr ưng h c, bênh vi n, cơng trình th thao v ăn hố * Cơng tác t ch c th c hi n: Các n i dung c a ph ươ ng án quy ho ch c n ph i đưc ph i h p đ ng th i nh ưng đ t ch c th c hi n ph i cĩ d án c th , các d án này ph i đưc s p x p theo th t ưu tiên. Các d án đưc xây d ng ph i phù h p v i ch ươ ng trình hành đng, phi cĩ m i quan h ch t ch vi nhau thúc đ y nhau cùng đt đưc m c tiêu phát tri n l n c a tồn vùng. Ph i xây d ng đưc các d án đ u t ư, khái tốn v v n và hi u qu đ u t ư c a t ng d án và c a tốn ph ươ ng án quy ho ch. Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 65
  5. 2.2. Quy ho ch phát tri n nơng thơn tuân thu theo ph ươ ng pháp lu n c a mơ hình “Ch th p”, th c hi n ch c n ăng đan chéo (Cross Function) Quy ho ch phát tri n nơng thơn đưc th c hi n trên nguyên t c ph i h p đ ng th i các ho t đ ng đa m c tiêu trong các l ĩnh v c: phát tri n con ng ưi, các điu ki n kinh t - xã h i, điu ki n mơi tr ưng trong vùng nghiên c u. Quy ho ch phát tri n nơng thơn c ũng ch u s ch đo v ph ươ ng h ưng, đưng l i phát tri n c a quy ho ch c p cao h ơn. Quy ho ch phát tri n nơng thơn tuân th theo ph ươ ng pháp lu n c a mơ hình ch th p đĩ là s liên k t các ho t đ ng c a hai ph m trù: ch c n ăng d c (Vertical Function) và ch c năng ngang (Horizontal Function). Mơ hình đĩ đưc th hi n theo s ơ đ 4.1. Quy ho ch v ĩ mơ (C p qu c gia) Quy ho ch n i b Quy ho ch trung gian Quy ho ch phân b tng ngành (Vùng, t nh, huy n) khơng gian S ph i h p các ho t Lp các d án cho đng kinh t , xã h i vi c th c hi n trong các ngành Quy ho ch vi mơ (huy n, xã) Lĩnh v c d ch v kinh t , xã Lĩnh v c cơng nghi p (s n hi (kinh doanh th ươ ng m i, xu t cơng nghi p, ti u th tr ưng h c, b nh vi n ) cơng nghi p đ a ph ươ ng) Lĩnh v c nơng nghi p (các trang tr i, nơng h ) Sơ đ 4.1 . Mơ hình ch th p - Ch c n ăng d c: th hi n s ph i h p gi a quy ho ch v ĩ mơ v i quy ho ch trung gian và gi a quy ho ch trung gian v i quy ho ch vi mơ. Ch c n ăng d c cho th y s ch đ o nh t quán t trên xu ng và s th ng nh t phù h p t d ưi lên. Gi a quy ho ch v ĩ mơ và quy ho ch vi mơ cĩ th khơng cĩ s ăn kh p, khơng th ng nh t ho c mâu thu n trong các ho t đ ng vì v y địi h i ph i cĩ quy ho ch trung gian (quy ho ch vùng, quy ho ch t nh, huy n) nh m điu hồ s th ng nh t t d ưi lên và s ch đ o nh t quán t trên xu ng. Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 66
  6. - Ch c n ăng ngang : th hi n các n i dung quy ho ch trong ph m vi m t c p, nĩ th hi n s ph i h p t ng hồ gi a các ngành, các l ĩnh v c ho t đ ng trong ph m vi m t c p, nh m đ t đưc m c tiêu phát tri n chung.Tuy nhiên các ho t đ ng trong ph m vi m i c p ph i đưc b trí, t ch c, s p x p theo th t ưu tiên phù h p v i điu ki n, đ c tr ưng c a tng vùng, t ng đ a ph ươ ng. Ch c n ăng d c và ch c n ăng ngang cĩ m i quan h đan chéo v i nhau nĩ th hi n s ch đ o t trên xu ng và s th ng nh t t d ưi lên. Qua mơ hình ch th p cho th y quy ho ch phát tri n nơng thơn cĩ th đ t đưc nh ng kt qu sau đây: + ðt đưc s ph i h p và tính nh t quán gi a các c p làm quy ho ch t v ĩ mơ đ n vi mơ, đĩ là qu c gia - vùng - t nh - huy n. + ðt đưc s phát tri n và s ph i h p t ươ ng h c a 3 l ĩnh v c ho t đ ng kinh t đĩ là nơng nghi p, cơng nghi p xây d ng và d ch v th ươ ng m i. + ðt đưc s phát tri n t ng hồ v kinh t , chính tr , xã h i, mơi tr ưng và t ch c phân b khơng gian trên ph m vi lãnh th . * Tĩm l i: t mơ hình ch th p cho ta th y đưc s liên kt c a các ho t đ ng theo hai chi u d c và ngang, qua đĩ cho th y h ưng đi c ơ b n nh t, rõ ràng nh t trong quy ho ch phát tri n nơng thơn. ð quy ho ch đ t đưc k t qu cao c n ph i cĩ c ơ ch chính sách đúng đ n, cĩ nh ng mơ hình m u và tri n khai th c hi n thơng qua nh ng d án c th . * ði t ưng ch p hành nguyên lý : - Nh ng c ơ quan ch qu n, c ơ quan ch c n ăng cĩ trách nhi m là quy ho ch và thi t k . - Các đơ n v , các t ch c và các cá nhân s d ng m t b ng đ t đai, vi c s d ng đĩ cĩ tác d ng tr c ti p ho c gián ti p đ n ph m vi vùng lãnh th . 3. M C ðÍCH, YÊU C U VÀ NGUYÊN T C C A QUY HO CH PHÁT TRI N NƠNG THƠN 3.1. M c đích c a quy ho ch phát tri n nơng thơn Quy ho ch phát tri n nơng thơn đưc đ t ra nh m gi i quy t các v n đ sau: - T o ra s phát tri n cân b ng trong các m i quan h thu c đ i s ng con ng ưi trên các lĩnh v c kinh t v ăn hố xã h i, h n ch s phân hố gi u nghèo, s phân t ng phân l p trong xã h i. - ðiu ph i các lo i hình quy ho ch chuyên sâu, gi i quy t nh ng mâu thu n phát sinh trong quá trình phát tri n c a các ngành các l ĩnh v c nh ư ch ng chéo, tranh ch p đ t đai, mâu thu n trong ho t đ ng kinh t - Khai thác s d ng các ngu n tài nguyên m t cách đ y đ , ti t ki m, h p lý và hi u qu , b o t n thiên nhiên và t o ra s đa d ng sinh h c. - T o ra điu ki n thu n l i trong s h p tác gi a các vùng, các ngành và quan h h p tác qu c t trong quá trình phát tri n chung c a c n ưc và xu th h i nh p tồn c u. - Xây d ng m t c ơ c u kinh t xã h i h p lý, t o ra s phát tri n b n v ng, hi u qu tr ưc nh ng bi n đ ng khơng ng ng c a nhi u y u t . 3.2. Yêu c u c a quy ho ch phát tri n nơng thơn Trong quá trình xây d ng và th c hi n quy ho ch phát tri n nơng thơn ph i đ m b o các yêu c u c ơ b n sau: - Quy ho ch phát tri n nơng thơn ph i th hi n đưc quan đim phát tri n nơng thơn, đĩ là: + Quy ho ch phát tri n nơng thơn ph i đ t đưc hi u qu 3 m t kinh t , xã h i và mơi tr ưng. Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 67
  7. + Quy ho ch phát tri n nơng thơn ph i tuân thu theo đưng l i đ i m i, phát tri n nơng thơn theo c ơ ch th tr ưng cĩ s qu n lý c a Nhà n ưc theo đ nh h ưng xã h i ch ngh ĩa. + Quy ho ch phát tri n nơng thơn ph i tồn di n, t ng h p và ph i h p t ng hồ gi a các l ĩnh v c, đ m b o t ăng tr ưng kinh t nhanh, ti n b xã h i và b o v mơi tr ưng. + Quy ho ch phát tri n nơng thơn ph i quán tri t đưng l i cơng nghi p hố, hi n đ i hố đc bi t là đưng l i cơng nghi p hố, hi n đ i hố nơng nghi p nơng thơn, bi n vùng nơng thơn thành vùng h p d n cĩ t ăng tr ưng nhanh b n v ng - Ph ươ ng án quy ho ch phát tri n nơng thơn ph i đưc làm tr ưc và là c ơ s , là cơng c điu ti t các lo i hình quy ho ch chuyên sâu nh ư quy ho ch phát tri n các ngành các l ĩnh v c, quy ho ch s d ng đ t, gĩp ph n th c hi n t t cơng tác qu n lý Nhà n ưc v đ t đai và các tài nguyên khác. - Quy ho ch phát tri n nơng thơn là cơng c điu ti t m i cơng cu c đ u t ư vào các ngành, các l ĩnh v c và các đa ph ươ ng. Nh ư v y s d ng h u hi u ngu n v n, tránh ch ng chéo, lãng phí ngu n l c. - Quy ho ch phát tri n nơng thơn ph i đáp ng yêu c u phát tri n khơng ng ng c a c u trúc vùng lãnh th theo h th ng t tồn qu c - vùng - t nh - huy n - xã. - Quy ho ch phát tri n nơng thơn đáp ng yêu c u v an ninh qu c phịng, đm b o an tồn, n đ nh xã h i và tồn v n lãnh th . 3.3. Ch c n ăng, quy n h n c a các c ơ quan tham gia th c hi n quy ho ch phát tri n nơng thơn - Các b , c c, vi n, s v quy ho ch và tài chính cĩ trách nhi m đ ra các d án đ u t ư và bi n pháp phát tri n t ng th dài h n. - C ơ quan chính quy n c p t nh và các c ơ quan ch c n ăng trong t nh đ xut nh ng ch ươ ng trình và d án quy ho ch t ng th c a t nh theo đ nh h ưng c a quy ho ch qu c gia nh ưng ph i phù h p v i điu ki n đ c thù c a t nh. - Các c ơ quan c p huy n và c p xã cĩ nhi m v tri n khai m t cách c th và chi ti t nh ng ch ươ ng trình và d án quy ho ch c a t nh trên đa bàn hành chính c a mình. - Các c ơ quan ch c n ăng v quy ho ch xây d ng nh ng đ án chuyên ngành t i nh ng đa đim và khu v c c th đ t o điu ki n cho s quy t đ nh đ u t ư th c hi n. - Chính quy n các c p và c ơ quan cĩ ch c n ăng v quy ho ch và đu t ư ph i bàn b c, th ng nh t v các ch ươ ng trình, d án đã đ xu t, sau đĩ th ng nh t phê duy t và đu t ư th c hi n ch ươ ng trình d án. 3.4. Nguyên t c ho t đ ng, m i quan h gi a các lo i hình quy ho ch và nhi m v a. Nguyên tc ho t đ ng Quy ho ch phát tri n nơng thơn đưc ti n hành các c p khác nhau, chúng cĩ m i quan h ch t ch v i nhau nh ưng đu tuân th theo nh ng nguyên t c c ơ b n sau: 1. Quy ho ch c p qu c gia (c p v ĩ mơ) là c p cao nh t nh m thi t l p m t tr t t phát tri n đ ng b , tồn di n trên kh p m i mi n đ t n ưc. Các quy ho ch chuyên ngành, quy ho ch vùng, quy ho ch đ a ph ươ ng là các quy ho ch chi ti t, c th đưc s p x p theo m t tr t t nh t đ nh mà quy ho ch v ĩ mơ đã xác l p, nh ư v y tránh đưc nh ng mâu thu n, c nh tranh l n nhau ho c ch ng chéo lên nhau. 2. Quy ho ch v ĩ mơ t o ra nh ng đ nh h ưng đúng cho các quy ho ch vi mơ, tr t t qu c gia ph i quan tâm đúng m c đ n tr t t và đc tr ưng c a t ng đ a ph ươ ng. 3. Các quy ho ch vi mơ s đưc th c hi n trong khuơn kh mà quy ho ch v ĩ mơ đã xác lp, tr t t đ a ph ươ ng ph i h i nh p và thích ng v i tr t t tồn qu c. b. M i quan h gi a qui ho ch v ĩ mơ và vi mơ Mi quan h đưc th hi n trong s ơ đ 4.2. Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 68
  8. ðC ðIM, TÍNH CH T LO I HÌNH QUY HO CH CP QUY HO CH CÁC HO T ð NG 1. K ho ch, chính sách t ng - K ho ch t ng h p th v kinh t , xã h i c a Nh à - Quy ho ch t ng th v ĩ QUY HO CH nưc th ng nh t tác đ ng đ n mơ QU C GIA tt c các vùng - Quy ho ch ngành 2. S phân ph i các d án đ u - Quy ho ch liên vùng (tồn qu c) tư gi a các vùng - Quy ho ch các d án 3. S ho t đ ng c a các d án rng ln tác đ ng đ n m t v ài vùng (giao thơng, thu l i, đin ) 4. S thành l p d án cho m t vùng nh ưng nh h ưng đ n mt vài vùng ho c tồn quc - Quy ho ch vùng QUY HO CH 1. S h p nh t các quy - Quy ho ch phát tri n t ng TRUNG GIAN ho ch đa ph ươ ng v i nhau th kinh t , xã h i t nh 2. S h p nh t các quy - Quy ho ch phát tri n t ng (vùng, t nh, huy n) ho ch đ a ph ươ ng v i quy th kinh t , xã h i huy n ho ch qu c gia - Quy ho ch phát tri n nơng 1. L p, thi t k các d án nghi p và nơng thơn 2. T ch c th c hi n các d - Quy ho ch s p x p các d QUY HO CH án theo th t ưu tiên án kh thi VI MƠ (Thí d : ðin khí hố - cơng - Phân b khơng gian các nghi p nh - giáo d c - y t - chi ti t c a quy ho ch tr ên (xã, thơn, xĩm) giao thơng v n t i - c p n ưc đa bàn lãnh th sch - tr ng tr t - ch ăn nuơi - tr ng r ng ) Sơ đ 4.2. M i quan h gi a qui ho ch v ĩ mơ và vi mơ * Nhi m v c a các lo i hình quy ho ch: Quy ho ch c p qu c gia đây là quy ho ch v ĩ mơ. T t c các n ưc đ u xây d ng và nĩ đ cp t i t t c các l ĩnh v c ho t đ ng kinh t nh ư nơng nghi p, cơng nghi p xây d ng, d ch v th ươ ng m i và các l ĩnh v c ho t đ ng phc v xã h i nh ư giáo d c, y t , c ơ s h t ng, v sinh mơi tr ưng Nh ng v n đ nĩ đ c p bao trùm lên t t c các ho t đ ng c a đ t n ưc nên đĩ là quy ho ch phát tri n qu c gia. ð xây d ng quy ho ch qu c gia thì Nhà n ưc ph i thành l p H i đ ng quy hoch qu c gia. H i đ ng này cĩ trách nhi m v ch ra k ho ch phát tri n cho các l ĩnh v c, ch đ o l p quy ho ch cho các l ĩnh v c khác nhau c a đ t n ưc, đ ng th i ph i ch ra đưc nh ng ngu n l c s n cĩ, nh ng v n đ c n ưu tiên phát tri n, đưa ra nh ng m c tiêu ph i đ t đưc trong nh ng kho ng th i gian nh t đ nh. Nh ư v y, H i đ ng quy ho ch qu c gia ph i xây d ng m t khung ch tiêu v ĩ mơ, các ngành, các l ĩnh v c chuyên mơn s hồn thành các chi ti t c a khung đĩ. ð ng th i H i đ ng quy ho ch qu c gia ph i ki m tra xem xét vi c th c hi n quy ho ch chi ti t cĩ phù h p v i khung ch tiêu mà quy ho ch v ĩ mơ xác l p khơng. Tuy nhiên đ đ t đưc m c tiêu l n c a c n ưc thì quy ho ch c p v ĩ mơ ph i quan tâm t i các quy ho ch chi ti t đ a ph ươ ng. ðơ n v l p quy ho ch đ a ph ươ ng cĩ th là đơ n v xã, huy n, t nh ho c đơi khi m t s huy n ho c t nh cĩ th liên k t l i v i nhau trong ph m vi mt vùng. Vùng khơng ph i là đơ n v hành chính nên khơng cĩ t ch c hành chính giám sát, ch u trách nhi m th c hi n quy ho ch. Vì v y quy ho ch vùng ch đưc coi là quy ho ch đ nh hưng cho vi c khai thác s d ng tài nguyên và các ngu n l c, và là quy ho ch trung gian Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 69
  9. làm c ơ s cho các quy ho ch chi ti t đ a ph ươ ng. Trong quy ho ch nhi u khi quy ho ch t nh, quy ho ch huy n c ũng đưc coi là quy ho ch trung gian, nĩ là c u n i gi a quy ho ch qu c gia v i các quy ho ch vi mơ c p xã, ho c c m dân c ư. Quy ho ch c p vi mơ cĩ th là c p xã, ho c c m dân c ư, làng b n đĩ là c p th p nh t, bao g m nh ng ho t đ ng c th đưc ti n hành cho t ng l ĩnh v c riêng bi t. T t c nh ng n i dung, nh ng m c tiêu phát tri n đ u ph i đưc th hi n qua nh ng d án kh thi và nh ng d án kh thi này đưc s p x p theo m t khơng gian và th i gian h p lý g i là “quy ho ch d án”. Ví d nh ư xây d ng m t khu cơng nghi p, khu làng ngh , xây d ng m ng l ưi đin, xây d ng m ng l ưi giao thơng, xây d ng h th ng c p thốt n ưc T m i quan h gi a các lo i hình quy ho ch các c p khác nhau cho th y đưc n i dung và m c đ khác nhau m i c p. Tuy nhiên khi làm quy ho ch b t k ỳ c p nào c ũng ph i th hi n đưc s ch đ o nh t quán t trên xu ng, s th ng nh t t d ưi lên, ph i tho mãn yêu c u phát tri n t ng h p c a m i ngành, m i l ĩnh v c. 4. N I DUNG VÀ PH ƯƠ NG PHÁP QUY HO CH PHÁT TRI N NƠNG THƠN 4.1. N i dung c ơ b n c a quy ho ch phát tri n nơng thơn Khi xây d ng ph ươ ng án quy ho ch ph i th hi n đưc các n i dung sau: 1. ðiu tra, phân tích, đánh giá hi n tr ng ðiu tra, đánh giá hi n tr ng các ngu n l c c a vùng nghiên c u v con ng ưi, v thiên nhiên và v v n c ơ s v t ch t k thu t đưc khai thác s d ng nh ư th nào. Phân tích đánh giá th c tr ng các ho t đ ng kinh t , xã h i, mơi tr ưng c a vùng nghiên c u. * S li u tài li u c n điu tra đánh gia g m 4 chuyên m c sau: - S li u tài li u v điu kin t nhiên, tài nguyên thiên nhiên và mơi tr ưng: bao g m nh ng y u t nh ư v trí đ a lý, đ a hình, khí h u, tài nguyên đt, tài nguyên n ưc, tài nguyên rng, tài nguyên bi n, khống s n, đ ng th c v t và điu ki n c nh quan mơi tr ưng. - S li u v điu ki n xã h i: đĩ là nh ng y u t v ngu n nhân l c và các y u t xã h i khác, g m các v n đ : + V n đ dân s , lao đ ng và vi c làm. + V n đ y t , ch ăn sĩc s c kho , v sinh mơi tr ưng. + V n đ giáo d c đào t o nâng cao trình đ. + V n đ v ăn hố th thao, tơn giáo, phong t c t p quán. + V n đ tr t t an ninh, cơng b ng, t do, dân ch . - S li u v điu ki n kinh t : c n điu tra xem xét đánh giá ho t đ ng c a 3 nhĩm ngành là nơng nghi p, cơng nghi p xây d ng và d ch v th ươ ng m i. - S li u v điu tra, đánh giá th c tr ng h th ng c ơ s h t ng: bao g m h th ng giao thơng, thu l i, đin, thơng tin liên l c, h th ng d ch v ph c v s n xu t và ph c v xã h i. * Ph ươ ng pháp điu tra thu th p s li u, tài li u: a. Ph ươ ng pháp điu tra th ăm dị: đây là phươ ng pháp điu tra t ng quát, giúp cho nh n bi t đưc các v n đ và nh ng gi i pháp cĩ th th c hi n cho s phát tri n, t đĩ s ti n hành điu tra chi ti t. ð thu th p đưc nh ng thơng tin chính xác ng ưi điu tra ph i đi kh o sát kh p đ a bàn, ti p xúc v i m t s ng ưi dân đang s ng trong vùng đ tìm ho c phát hi n ra nh ng v n đ l n mà ng ưi dân đang c n ho c mu n, đ ng th i c ũng phát hi n ra ti m n ăng v các ngu n l c trong vùng đ khai thác cho các ho t đ ng c a s phát tri n Ng ưi điu tra cịn phi ti p xúc v i cán b lãnh đo, các b ph n ch c n ăng đ thu th p nh ng s li u, tài li u v điu ki n c a vùng. Trong quá trình điu tra địi h i ph i ti p xúc v i mi t ng l p đ thơng tin mang tính khách quan đ i di n chung cho c vùng. Kt qu c a điu tra này ph i th hi n đưc nh ng đ c tr ưng c a vùng, nh ng v n đ ln trong ho t đ ng kinh t xã h i, nh ng khĩ kh ăn thu n l n và h ưng phát tri n chung c a Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 70
  10. tồn vùng. T k t qu này mà chúng ta m i cĩ th ti n hành điu tra chi ti t ph c v cho cơng tác quy ho ch đưc. b. ðiu tra m u: đây là điu tra s li u chi ti t ph c v cho quy ho ch nh ư s li u chi ti t v đ i s ng c a ng ưi dân, v tình hình s n xu t kinh doanh, v n đ đ u t ư Trong quá trình điu tra chúng ta khơng th ti n hành ph ng v n t t c cá th trong t ng th các h c a vùng nghiên c u vì s t n nhi u th i gian, t n kém và đc bi t x lý s li u r t ph c t p. Nh ư vy c n ph i ch n ra m t l ưng m u đin hình đ điu tra ph ng v n. L ưng m u đưc ch n này ph i đ i di n đưc cho t ng th vùng nghiên c u. Quá trình điu tra ch n m u đưc ti n hành theo các b ưc sau: - Xác đnh dung l ưng m u: t c là xác đnh l ưng cá th c n ph i ti n hành điu tra. Dung l ưng m u đưc ch n ph thu c vào qui mơ c a t ng th , s bi n đ ng c a các cá th và ph thu c vào đ chính xác c n thi t. Dung l ưng m u th ưng bi n đ ng t 5 đ n 10% t ng th . - Cách ch n m u: cĩ th s d ng 2 cách ch n m u sau đây: + Ch n m u cĩ ch ý: t c là ch n m u theo ý mu n ch quan c a ng ưi điu tra, khơng mang tính khách quan. Theo cách này thì đ chính xác ph thu c vào s hi u bi t và quan đim c a ng ưi điu tra. + Ch n m u ng u nhiên: cách này th ưng đưc s d ng, t c là l y m u hồn tồn khơng theo ý ch quan c a ng ưi điu tra, nh ư v y tránh đưc s thiên v , ưu tiên. Ch n theo cách này mang tính khách quan, đm b o cho các cá th đ u cĩ c ơ h i tham gia vào thành ph n c a m u. Trong th c t điu tra ph c v quy ho ch phát tri n chúng ta cĩ th áp d ng c 2 cách ch n m u tu ỳ vào t ng giai đon đ s li u điu tra chính xác và hi u qu . - Chu n b b câu h i: đ ti n hành điu tra cĩ k t qu chúng ta ph i so n th o tr ưc b câu h i ph ng v n. N i dung c a b câu h i t p trung vào nh ng v n đ kinh t , xã h i mà chúng ta quan tâm mong mu n thu đưc thơng tin. Thí d : nh ng v n đ liên quan đn ho t đng s n xu t nơng nghi p nh ư: các cây tr ng v t nuơi, n ăng su t, s n l ưng, đ u t ư cho các cây tr ng v t nuơi v n đ xã h i nh ư y t , giáo d c, cơng ăn vi c làm ngồi ra c n cĩ nh ng thơng tin đ c tr ưng c a vùng nghiên c u. - Hưng d n và t ch c điu tra: t ch c t p hu n cho cán b điu tra, giúp h n m đưc m c đích, ph ươ ng pháp và cách điu tra. B trí th i gian ph ươ ng ti n đ ti n hành điu tra nh m đ t đưc k t qu mong mu n. 2. Nh n bi t các v n đ , đánh giá ti m n ăng các lo i ngu n l c: - Nh n bi t các v n đ : đĩ là các v n đ v qu n lý và s d ng các ngu n l c cho phát tri n kinh t xã h i đ a ph ươ ng. Trong quá trình s d ng đ t n y sinh nh ng mâu thu n, tranh ch p c n ph i gi i quy t ho c trong s d ng các ngu n tài nguyên n y sinh v n đ thối hố, ơ nhi m - ðánh giá ti m n ăng các lo i ngu n l c: t c là đánh giá kh n ăng khai thác s d ng các ngu n l c trong t ươ ng lai đ đáp ng m c tiêu c a quy ho ch trong t ng th i đim v i nh ng điu ki n c th . Chúng ta phi đánh giá ti m n ăng các ngu n l c vì ph i bi t đưc kh n ăng c a các ngu n l c cĩ đáp ng đưc m c tiêu phát tri n trong t ươ ng lai khơng. Trong th i k ỳ cĩ nhi u bi n đ ng nh ư hi n nay c n ph i d báo đưc kh n ăng đáp ng đưc m c tiêu phát tri n c a tng th i k ỳ. M i liên h gi a các ngu n l c c a đ a ph ươ ng v i c p cao h ơn và v i qu c t cũng tr nên quan tr ng trong quá trình xây d ng và th c hi n m c tiêu c a quy ho ch phát tri n. * N i dung đánh giá ti m n ăng các ngu n l c, phân tích nh ng l i th , hn ch c a vùng bao g m: Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 71
  11. + Phân tích v v trí đ a lý: bao g m v trí tuy t đ i và t ươ ng đi c a vùng, cĩ nh ng thu n l i và khĩ kh ăn gì trong giao l ưu trao đi v kinh t , chính tr , v ăn hố, xã h i, an ninh qu c phịng. + ðánh giá ti m n ăng các ngu n tài nguyên thiên nhiên và mơi tr ưng: xác đ nh kh năng khai thác s d ng các ngu n tài nguyên nh ư: đt đai, n ưc, r ng, bi n, khống s n + ðánh giá ti m n ăng ngu n nhân l c: d báo v dân s và lao đng th hi n qui mơ và ch t l ưng t đĩ xác đ nh h ưng chuy n d ch c ơ c u dân s , c ơ c u lao đ ng cho thích h p. + ðánh giá v th tr ưng: th tr ưng nĩ cĩ tác d ng bao trùm lên t t c các ho t đ ng do đĩ d báo xu th c a th tr ưng, tác đ ng c a th tr ưng đ i v i vùng nghiên c u là điu c n thi t. + ðánh giá v c ơ ch và chính sách: tác đng và nh h ưng c a c ơ ch chính sách cĩ liên quan đn s phát tri n c a vùng nh ư chính sách đt đai, chính sách v th tr ưng, các chính sách v xã h i Nh ng chính sách trên cĩ nh ng thu n l i và khĩ kh ăn gì cho s phát tri n c a vùng. 3. Xác đnh ph ươ ng h ưng m c tiêu c n đ t đưc c a ph ươ ng án quy ho ch. a. Ph ươ ng h ưng phát tri n Ph ươ ng h ưng phát tri n đưc xác đ nh d a trên nh ng nguyên t c xây d ng m t xã h i gi u m nh, v ăn minh, cơng b ng, dân ch , t do, an ninh xã h i, an tồn v mơi tr ưng, t o dng s cân b ng trong các điu ki n s ng khác nhau. Ph ươ ng h ưng t c là đư a ra chi n lưng h ưng đi t ng th , hài hồ cho vùng và m i ng ưi s ng trong khơng gian c th đ u ch p nh n đưc. b. M c tiêu phát tri n Các m c tiêu đ ra trong ph ươ ng án quy ho ch ph i ph n ánh đ y đ d ki n v s phát tri n c a vùng ho c đ a ph ươ ng trên t t c các l ĩnh v c kinh t xã h i, mơi tr ưng theo ph ươ ng h ưng đã xác đnh. Các m c tiêu ph i đ m b o tính hi n th c và đưc ng ưi dân trong vùng ng h . Khi xây d ng m c tiêu địi h i ph i xây d ng nh ng m c tiêu c n đ t tr ưc m t và nh ng m c tiêu lâu dài, nh ng m c tiêu tr ưc m t ph i h i t thành m c tiêu lâu dài. ð xác đnh m c tiêu ng ưi ta th ưng xây d ng m t tháp m c tiêu trong đĩ bao g m các m c tiêu tng quát (m c tiêu chĩp bu) và các m c tiêu c th riêng bi t. - M c tiêu t ng quát là m c tiêu mang l i l i ích chung c a tồn vùng, vì l i ích c a ng ưi dân, vì an tồn mơi tr ưng và s d ng t i ưu các ngu n l c. - M c tiêu c th là m c tiêu c a t ng l ĩnh v c, cho t ng giai đon khác nhau, nh ng mc tiêu c th s ph i h i t thành m c tiêu t ng quát. Khi xây d ng m c tiêu d a vào nh ng c ăn c sau: + C ăn c vào đưng l i, ch ch ươ ng chính sách c a đ ng và Nhà n ưc v chi n l ưc phát tri n kinh t xã h i trong th i k ỳ. + C ăn c vào t ng th quy ho ch c p v ĩ mơ. + C ăn c vào k t qu d báo nh ng v n đ trong t ươ ng lai nh ư: d báo v ngu n nhân lc, d báo v th tr ưng, d báo v khoa h c cơng ngh , d báo v mơi tr ưng và các ngu n lc khác + C ăn c vào th c tr ng ho t đ ng kinh t xã h i và kh n ăng khai thác s d ng các ngu n l c c a đ a ph ươ ng trong t ươ ng lai. 4. Xây d ng ph ươ ng án quy ho ch a. Lu n ch ng các n i dung quy ho ch Lp ph ươ ng áp quy ho ch t ng th cho vùng nghiên c u bao g m m t s n i dung chính sau: * Khi xây d ng lu n ch ng d a vào các c ăn c sau: - Kh n ăng v v n, c ơ s v t ch t, ngu n nhân l c c a đ a ph ươ ng, ch tiêu này chi ph i rt l n đ n s hình thành và th c hi n các d ki n trong t ươ ng lai. Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 72
  12. - Nhu c u và xu th phát tri n c a xã h i trong n ưc và trên th gi i. Trong đĩ quan h hp tác đ u t ư trong n ưc và qu c t tr thành v n đ h t s c quan tr ng. - C ơ ch chính sách c a Nhà n ưc và c a đ a ph ươ ng nĩ nh h ưng đ n s phát tri n ca hi n t i và t ươ ng lai. * Lp lu n ch ng cho phát tri n các ngành kinh t : g m cĩ ngành nơng nghi p, cơng nghi p - xây d ng và d ch v - th ươ ng m i. C n lu n ch ng m t s n i dung c th sau: - Xác đnh v trí, vai trị, t m quan tr ng c a m i ngành trong c ơ c u kinh t . - Xác đnh nh p đ t ăng tr ưng c a các ngành và tồn b n n kinh t trong t ng giai đon c a ph ươ ng án quy ho ch. - Xác đnh c ơ c u kinh t trong các giai đon c a ph ươ ng án quy ho ch. - Xác đnh các ho t đ ng và gi i pháp trong phát tri n s n xu t c a các ngành theo ph ươ ng án quy ho ch trên c ơ s khai thác h t nh ng th m nh c a vùng. - Xác đnh các ch tiêu kinh t t ng h p nh ư GDP, GNP, thu nh p trên đu ng ưi, kim ng ch xu t kh u, m c thu ngân sách Chúng ta cĩ th tham kh o ví d v s phát trin kinh t c a m t đ a ph ươ ng nh ư sau: Bng 4.1. Nh p đ t ăng tr ưng kinh t ðơ n v tính: % Ch tiêu Th i k ỳ 1991-1995 Th i k ỳ 1996-2000 Th i k ỳ 2001-2010 Tng GDP 11,54 12,00 13,00 - Nơng nghi p 6,32 6,00 4,50 - Cơng nghi p xây d ng 17,34 25,00 22,00 - D ch v th ươ ng m i 18,32 14,00 16,00 Bng 4.2 . C ơ c u kinh t ðơ n v tính: % Ch tiêu Th i k ỳ 1991-1995 Th i k ỳ 1996-2000 Th i k ỳ 2001-2010 Tng GDP 100 100 100 - Nơng nghi p 57,3 42,8 20,0 - Cơng nghi p xây d ng 8,2 16,6 31,0 - D ch v th ươ ng m i 34,5 40,6 49,0 Bng 4.3. M t s ch tiêu t ng h p Ch tiêu ðơ n v tính Năm 1995 Năm 2000 Năm 2010 1. Dân s Ng ưi 706500,0 784500 884290 2. GDP (theo giá c đnh n ăm 1994) T đng 1147,36 2022,04 6860,0 - Nơng lâm ng ư nghi p “ 636,10 831,45 1354,34 - Cơng nghi p xây d ng “ 110,10 335,94 2080,37 - D ch v th ươ ng m i “ 401,10 854,65 3429,29 3. GDP bình quân/ đu ng ưi USD 173,7 382 1100 4. Kim ng ch xu t kh u Tri u SD 39,50 90 500 5. Thu ngân sách T đng 292,20 395 1100 6. Nhu c u v n đu t ư T đng 6000 14800 Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 73
  13. * Lp lu n ch ng v phát tri n m ng l ưi dân c ư và c ơ s h t ng . - Lu n ch ng v phát tri n đơ th : Trong quá trình phát tri n kinh t xã h i, n n kinh t phát tri n theo h ưng hàng hố v n hành theo c ơ ch th tr ưng cĩ s qu n lý c a Nhà n ưc s d n t i vi c hình thành và m r ng các trung tâm, làm cho qui mơ và ch t l ưng c a đơ th ngày càng t ăng lên. M t khác s phát tri n này c ũng tác đ ng đ n quá trình phân b lao đ ng và dân c ư trên đa bàn. M t b ph n khá l n ng ưi lao đ ng nh t là lao đng tr khu v c nơng thơn s ra các đơ th đ làm vi c, nh ư v y làm cho qui mơ dân s c a các đơ th t ăng lên. N u s t ăng dân s quá nhanh mà chúng ta khơng ch đng đưc s dân đ n nh ng h n ch r t l n cho s phát tri n c a các đơ th v m i m t. Nh ng thơng tin và nh ng d báo v s bi n đ ng đĩ là nh ng c ăn c đ xác đ nh vi c m mang ho c nâng c p các đơ th , đ ng th i c ũng là c ăn c đ xác đ nh nhu c u đ u t ư vào cơ s h t ng đáp ng yêu c u c a s phát tri n. Ni dung c a lu n ch ng bao g m: lu n ch ng v quy mơ di n tích, dân s , lu n ch ng v ch t l ưng đơ th và v trí vai trị c a đơ th tr ng s nghi p phát tri n kinh t xã h i c a đ a ph ươ ng. - Lu n ch ng v phát tri n khu dân c ư nơng thơn: Phát tri n khu dân c ư nơng thơn cĩ ý ngh ĩa r t l n trong s nghi p phát tri n kinh t xã h i ca vùng nơng thơn, nĩ t o ra nh ng điu ki n lãnh th và xã h i nh t đ nh cho th c hi n thành cơng s nghi p cơng nghi p hố, hi n đ i hố nơng nghi p nơng thơn, nâng cao đ i s ng v t ch t và tinh thn c a ng ưi dân. Khu dân c ư nơng thơn s phát tri n theo h ưng đơ th hố v i nh ng tiêu chu n nơng thơn m i nh ư v c ơ s v t ch t k thu t, nhà , đưng xá, cơng trình cơng c ng v mơi tr ưng nơng thơn và các điu ki n khác Nh ư v y m c tiêu s t o ra vùng nơng thơn là đa bàn h p d n v m i m t. ð i v i mi n núi c n ph i n đ nh dân c ư theo ch ươ ng trình đnh canh đnh c ư, vùng đng b ng ph i ch m d t tình tr ng di dân t do ra các đơ th . Ni dung lu n ch ng bao g m: nâng c p các đim dân hi n cĩ theo h ưng hi n đ i đáp ng đưc nhu c u ngày càng t ăng. M các khu dân c ư m i theo h ưng đơ th hố t o nh ng ti n đ hi n đ i và phát tri n lâu dài. B trí các cơng trình cơng c ng g n v i các đim dân c ư dn t i nh ng điu ki n s ng c a ng ưi dân nơng thơn ngày cao cao. - Lu n ch ng v phát tri n c ơ s h t ng Lu n ch ng v phát tri n m ng l ưi giao thơng, thu l i và c p thốt n ưc, nâng c p h th ng đin, thơng tin liên l c, phát tri n khoa h c cơng ngh và các v n đ khác. * L p lu n ch ng v phát tri n các v n đ xã h i Xã h i phát tri n thì nhu c u c a con ng ưi ngày càng t ăng c v v t ch t, v ăn hố, tinh th n. Nh ư v y nhu c u v phát tri n các v n đ xã h i mang tính t t y u khách quan g n li n vi s phát tri n. - V n đ dân s , lao đng và vi c làm: lu n ch ng m t s n i dung sau: + D báo v dân s và lao đng t đĩ d tính đưc kh n ăng cung ng v ngu n nhân lc cho phát tri n c a các ngành, các l ĩnh v c trong xã h i, kh n ăng ph i t o thêm cơng ăn vi c làm đ gi i quy t đưc lao đng t ăng thêm. Thí d : chúng ta tham kh o d báo dân s , lao đ ng c a Vi t Nam. Bng 4.4 . D báo dân s , lao đ ng giai đon 2002-2020 Hng m c Năm 2002 2010 2020 Tng dân s 79.715,4 87.352,8 97.086,3 Chia ra: - Dân s nơng thơn 59.786,55 58.526,4 55.339,2 T l (%) 75 67 57 - Dân s thành th 19.928,85 29.000,40 41.747,10 T l (%) 25 33 43 Tng lao đ ng 46.867,70 58.690,0 64.520,0 Lao đng nơng nghi p 31.776,0 34.627,10 31.614,8 T l (%) 67,8 59 49 Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 74
  14. + D tính kh n ăng đào t o, nâng cao trình đ, k n ăng ngh nghi p c a đi ng ũ lao đng đáp ng nhu c u s d ng lao đng c a xã h i trong t ươ ng lai. + Kh n ăng th c hi n các ch ươ ng trình d án phát tri n, đy m nh phát tri n kinh t đ gi i quy t vi c làm, t ăng thu nh p, nâng cao m c s ng c a ng ưi dân. - Phát tri n s nghi p giáo d c, nâng cao dân trí Giáo d c nĩi chung, giáo d c nơng thơn nĩi riêng là yêu c u quan tr ng c a xã h i, là nn t ng đ phát tri n kinh t , xã h i hi n đi. Mc tiêu c a s nghi p giáo d c là nâng cao dân trí, t o nn t ng h c v n và trình đ ngh nghi p c n thi t cho c c ng đng. Ch ăm lo giáo d c đn các th h tr các l a tu i hc đưng, nâng cao t l h c sinh đn tr ưng c c p ph thơng và đi h c. Nh ng gi i pháp cho vi c phát tri n giáo d c đào t o: + ðu t ư xây d ng đ tr ưng l p cho các khu v c c nh ng n ơi t p trung và phân tán. Tăng c ưng trang thi t b đáp ng đưc yêu c u c a gi ng d y. + Phát tri n đi ng ũ giáo viên cĩ đ trình đ nhi t huy t v i cơng tác giáo d c. + T o ra mơi tr ưng giáo d c thu n l i, luơi cu n và h p d n v i h c sinh. + Phát tri n đa d ng các lo i hình giáo d c đào t o, nh t là m r ng hình th c d y ngh . - Phát tri n h th ng y t c ng đng Mng l ưi y t nơng thơn, ch y u là m ng l ưi y t c ơ s v i các tr m y t tuy n xã, trung tâm c m xã đã đĩng gĩp vai trị quan tr ng trong vi c th c hi n các ho t đng y t d phịng và cung c p các d ch v ch ăm sĩc s c kho ban đu cho nhân dân. Trong th i k ỳ đi mi, ngành y t đã thi t l p đưc m ng l ưi y t nơng thơn t đng b ng đn mi n núi, h i đo. T l y bác s trên m t v n dân c a n ưc ta là 12,0 trong đĩ t l bác s là 5,6. Tuy nhiên t l cán b y t gi a các vùng là khơng đng đu nhau, đơ th và đng b ng cĩ t l cao cịn mi n núi và h i đo thì ng ưc l i. Mc tiêu c a cơng tác y t là ch ăm sĩc s c kho ban đu cho nhân dân, kh c ph c tình tr ng suy dinh d ưng, t ăng tu i th bình quân, thanh tốn các b nh d ch, gĩp ph n tích c c trong vi c th c hi n chính sách dân s , k ho ch hố gia đình. - M r ng quy mơ ho t đng v ăn hố, thơng tin liên l c, đy m nh phong trào th d c th thao, nâng cao n ăng l c th m m , lành m nh hố mơi tr ưng. Xây d ng các d án cho các ho t đ ng c th c a t ng l ĩnh v c kinh t , xã h i và mơi tr ưng đáp ng đưc m c tiêu trong t ng th i k ỳ. L a chn, s p x p các d án theo th t ưu tiên và theo ti m n ăng các ngu n l c. Xác đ nh th i gian hồn thành c a m i d án, và m i quan h gi a các d án đ hồn thành các n i dung c a ph ươ ng án quy ho ch theo đúng th i gian đã đnh. b. T ch c phân b khơng gian kinh t xã h i theo lãnh th ðnh hình, đnh v các khu ho t đng s n xu t và đnh c ư c a con ng ưi, hình thành các đim dân c ư (làng, xã), các khu trung tâm, các th t , th tr n, xác đnh v trí các cơng trình k t cu h t ng. Ni dung t ch c phân b khơng gian bao g m: - Phân b phát tri n các ti u vùng kinh t . - Phân b m ng l ưi đơ th và khu dân c ư nơng thơn. - Phân b các cơng trình k t c u h t ng kinh t k thu t và h t ng xã h i. - Phân b các tr c, các hành lang phát tri n, các khu v c đc bi t. - Quy ho ch c nh quan, tơn t o các khu danh lam th ng c nh, di tích l ch s v ăn hố. 5. Xây d ng k ho ch và các gi i pháp th c hi n K ho ch c a ph ươ ng án quy ho ch đưc xây d ng d a vào th i gian hồn thành c a các ch ươ ng trình và d án trên nguyên t c đ m báo đúng ti n đ th hi n đưc tính ưu tiên, tính ti t ki m và tính tích c c trong quy ho ch. Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 75
  15. ð th c hi n đưc các n i dung c a quy ho ch c n đưa ra nh ng gi i pháp chi ti t phù hp v i điu ki n hồn c nh c a đ a ph ươ ng t ng th i k ỳ khác nhau. Cĩ th gi i thi u m t s gi i pháp sau: a. Gi i pháp v kinh t Phát huy th m nh v kinh t c a các thành ph n, đ i m i các ho t đ ng kinh t , nh t là kinh t đ i ngo i đ t ng b ưc đ y nhanh s phát tri n c a n n kinh t theo c ơ ch th tr ưng. b. Gi i pháp v c ơ ch chính sách Ti p t c đ i m i và hồn thi n h th ng chính sách, đ y m nh vi c c i cách hành chính. Tng b ưc t o ra c ơ ch thu n l i cho ho t đ ng c a các thành ph n kinh t theo c ơ ch th tr ưng cĩ s qu n lý c a Nhà n ưc, t ng b ưc h i nhp v i khu v c và th gi i c. Gi i pháp v xã h i ðy m nh th c hi n các chính sách v xã h i nh ư chính sách k ho ch hố gia đình, coi tr ng giáo d c đào t o nâng cao dân trí, t ăng c ưng m ng l ưi y t ch ăm sĩc s c kho c ng đng. T o điu ki n thu n l i đ chuy n d ch c ơ c u lao đ ng, t o cơng ăn vi c làm, thúc đy s phân cơng lao đ ng xã h i h p lý. d. Gi i pháp v đ u t ư To c ơ ch đ u t ư thu n l i nh t là đu t ư t bên ngồi. Xác đnh c ơ c u đ u t ư cho các ngành các l ĩnh v c h p lý, ti t ki m và hi u qu ngu n v n. Xây d ng các lo i d ch v tài chính thu n l i nh m thu hút đưc nhi u ngu n v n. 4.2. Ph ươ ng pháp quy ho ch phát tri n nơng thơn Quy ho ch phát tri n nơng thơn là m t lo i hình quy ho ch đa ph ươ ng, đa m c tiêu, bao gm nhi u v n đ đa d ng ph c t p, vì v y đ ti n hành t t ph ươ ng án quy ho ch c n ng dng ph ươ ng pháp nghiên c u phân tích h th ng nh ư sau: Bng 4.5. Ph ươ ng pháp phân tích h th ng cĩ th s d ng trong quy ho ch phát tri n nơng thơn Hng m c ðt và th o lu n các v n đ 1. Xác đnh nhi m v ho c - T i sao chúng ta l i ti n hành làm quy ho ch. cơng vi c ph i làm (s c n - Chúng ta mong mu n đ t đưc k t qu gì. thi t ph i làm quy ho ch) 2. H th ng thơng tin - Thu th p thơng tin c n thi t ph c v quy ho ch - X lý thơng tin 3. Xác đnh ph ươ ng h ưng - Th o lu n các c ăn c đ xây d ng m c tiêu mc tiêu c a quy ho ch - Th o lu n m c tiêu t ng quát. - Th o lu n các m c tiêu chi ti t c th c a t ng l ĩnh v c, t ng ngành. 4. Xây d ng n i dung quy - Th o lu n nh ng nhi m v ph i làm. ho ch - Xây d ng các b ưc đ ti n hành th c hi n nhi m v . - Th o lu n nh ng bi n pháp ti n hành các n i dung chi ti t. 5. Xây d ng k ho ch th c - Th o lu n các ch ươ ng trình hành đng đ th c thi các n i hi n dung quy ho ch. - L p các d án cho vi c th c hi n các n i dung, s p x p các ni dung theo th t ưu tiên. 6. Xem xét l i nh m điu - Th o lu n xem các n i dung cĩ hồn thành đưc theo k ch nh b sung. ho ch khơng? - N u khơng thì c n ph i b sung, điu ch nh cái gì. - ðiu ch nh và b sung nh ư th nào? Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 76
  16. 5. TRÌNH T CÁC B ƯC TI N HÀNH L P PH ƯƠ NG ÁN QUY HO CH PHÁT TRI N NƠNG THƠN 5.1. Trình t các b ưc quy ho ch th c hi n Vi t Nam Quy ho ch phát tri n t ng th vùng nơng thơn Vi t Nam tuân th các b ưc sau: Bưc 1. X lý các k t qu điu tra c ơ b n đã cĩ và t ch c điu tra b sung; kh o sát th c t ; thu th p t ư li u, s li u v vùng và c n ưc. Bưc 2. Nghiên c u các tác đng c a các y u t bên ngồi; tác đng (hay chi ph i) c a chi n l ưc phát tri n kinh t - xã h i c a c n ưc đi v i quy ho ch t ng th phát tri n kinh t - xã h i c a vùng. ðánh giá và d báo các y u t và ngu n l c phát tri n, các y u t ti n b khoa h c cơng ngh c a th gi i và các y u t phát tri n kinh t - xã h i khác tác đng đn quy ho ch c a vùng trong t ươ ng lai. Xác đnh v trí, vai trị c a các ngành và c a t ng t nh, thành ph tr c thu c Trung ươ ng lãnh th đi v i n n kinh t - xã h i c a vùng. Bưc 3. Xác đnh vai trị c a vùng quy ho ch đi v i c n ưc và đi v i lãnh th l n hơn mà nĩ n m trong đĩ; nghiên c u các quan đim ch đo và m t s ch tiêu v ĩ mơ v phát tri n kinh t - xã h i c a vùng; cung c p các thơng tin đĩ cho các B , ngành và các t nh, thành ph tr c thu c Trung ươ ng làm c ơ s ph c v xây d ng các quy ho ch phát tri n và phân b ngành trên vùng và quy ho ch t ng th kinh t - xã h i t nh, thành ph , đng th i thu nh n thơng tin ph n h i đ điu ch nh, b sung. Bưc 4. Xây d ng và l a ch n ph ươ ng án quy ho ch a. Xác đnh quan đim và m c tiêu phát tri n; b. ðnh h ưng phát tri n và ph ươ ng án quy ho ch; c. ðnh h ưng t ch c khơng gian; d. Các gi i pháp th c hi n. Bưc 5. L p báo cáo quy ho ch t ng th phát tri n kinh t - xã h i, trình H i đng Th m đnh Nhà n ưc v các d án đu t ư và trình Th t ưng Chính ph phê duy t. Bưc 6. Thơng báo quy ho ch t ng th phát tri n kinh t - xã h i c a các vùng đã đưc phê duy t, các đa ph ươ ng c ăn c vào đĩ hi u ch nh quy ho ch phát tri n c a mình. 5.2. Trình t các b ưc quy ho ch th c hi n m t s n ưc đang phát tri n trên th gi i Ph ươ ng án quy ho ch phát tri n nơng thơn đưc xây d ng theo trình t các b ưc sau: 1. Giai đon 1: ðiu tra đánh giá, phân tích tình hình c ơ b n và đư a ra d báo Giai đon này g m 3 b ưc sau: * B ưc 1: ðiu tra thu th p các lo i s li u, h i t thơng tin: bao g m các chuyên m c s li u tài li u sau: - S li u v t nhiên: bao g m các v n đ sau: + V trí đ a lý. + Khí h u. + ða hình. + Các ngu n tài nguyên. + C nh quan mơi tr ưng - S li u v ho t đ ng kinh t : đĩ là s li u v quá trình ho t đ ng s n xu t kinh doanh ca các nhĩm ngành sau: + Nhĩm ngành nơng nghi p. + Nhĩm ngành cơng nghi p xây d ng. + Nhĩm ngành d ch v th ươ ng m i. - S li u v ho t đ ng xã h i: bao g m các v n đ : + Dân s , lao đ ng và vi c làm. + Các t ch c xã h i. Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 77
  17. + V n đ giáo d c nâng cao trình đ. + V n đ y t ch ăm sĩc s c kho . + V n đ v ăn hố th thao - S li u v th c tr ng phát tri n c ơ s h t ng: bao g m: + Giao thơng. + Thu l i. + ðin, b ưu đin, cung c p n ăng l ưng. + C ơ s cơng nghi p, ti u th cơng nghi p + C ơ s h t ng ph c v xã hi. * B ưc 2: Th o lu n, đánh giá. - Phân tích mơ t nh ng đ c đim chung c a vùng v điu ki n t nhiên, phân ti u vùng sinh thái. - Th o lu n, phân tích đánh giá trên các m t sau: + Ho t đ ng kinh t : bao g m ho t đ ng c a 3 nhĩm ngành là nơng nghi p, cơng nghi p xây d ng và d ch v th ươ ng m i. Khi phân tích đánh giá d a trên h th ng các ch tiêu kinh t : t ng giá tr s n ph m, giá tr gia t ăng, chi phí, n ăng su t lao đ ng, vi c làm, thu nh p, đ u t ư + Ho t đ ng xã h i và con ng ưi: phân tích đánh giá nh ng v n đ v t ch c và qu n lý hành chính; các t ch c chính tr xã h i; ho t đ ng c a h th ng d ch v ph c v xã h i bao gm: giáo d c nâng cao trình đ c a ng ưi dân, y t ch ăm sĩc s c kho , các v n đ v ăn hố th thao + C ơ s v t ch t k thu t: điu ki n c ơ s v t ch t c a đ a ph ươ ng ph c v cho s n xu t và xã h i nh ư giao thơng thu l i, đin, khí đ t Phân tích đánh giá kh n ăng ph c v c a cơ s v t ch t cho các ho t đ ng c a hi n t i và t ươ ng lai. * B ưc 3: Xây d ng mơ hình phát tri n. - Xây d ng đ nh h ưng và m c tiêu phát tri n chung tồn vùng và c th c a t ng l ĩnh vc kinh t , xã h i, qu n lý hành chính - Xây d ng mơ hình t ăng tr ưng kinh t : + Mơ hình v giá tr gia t ăng theo các ngành. + Mơ hình v phân b và t ch c lao đng. - Xác đnh ph ươ ng h ưng s d ng các ngu n l c đ m b o mang l i hi u qu kinh t , xã hi và mơi tr ưng. 2. Giai đon 2: Quy ho ch t ng th Giai đon này g m 2 b ưc: * B ưc 4: Quy ho ch theo 3 nhĩm ngành. - Nhĩm ngành I: nơng nghi p, lâm nghi p, thu s n: + Xác đnh các ho t đ ng theo ti u ngành: . Tr ng tr t, ch ăn nuơi, làm v ưn . Tr ng r ng, khai thác lâm s n . Nuơi tr ng, đánh b t thu h i s n + Phân b lao đ ng theo các ti u ngành. + Phân b đ u t ư theo ti u ngành. + Xác đnh s n ph m và giá tr gia t ăng theo ti u ngành và ti u vùng. + L a ch n h sinh thái thích h p: nơng lâm k t h p ho c nơng lâm ng ư. - Nhĩm ngành II: cơng nghi p xây d ng: + Xác đnh các ho t đ ng theo ti u ngành: Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 78
  18. . Cơng nghi p khai thác . Cơng nghi p ch bi n . Cơng nghi p s n xu t . Xây d ng + Phân b lao đ ng theo các ti u ngành. + Phân b đ u t ư theo ti u ngành. + Xác đnh s n ph m và giá tr gia t ăng theo ti u ngành và ti u vùng. - Nhĩm ngành III: d ch v th ươ ng m i + Xác đnh các lo i hình d ch v th ươ ng m i: . D ch v ph c v xã h i và s n xu t nh ư giáo d c, y t , tài chính, ngân hàng . D ch v th ươ ng m i: th ươ ng nghi p, kinh doanh nhà hàng khách s n . D ch v h tr k thu t + Phân b t ch c s d ng lao đ ng trong các l ĩnh v c th ươ ng m i d ch v . + Phân b đ u t ư trong các l ĩnh v c. + Xác đnh giá tr gia t ăng c a các lo i hình d ch v . + Các đnh c ơ ch điu ch nh các lo i hình d ch v thích h p v i mơ hình t ăng tr ưng. * B ưc 5: B trí s p x p khơng gian. - B trí t ch c s p x p khu dân c ư theo h ưng đơ th hố. - B trí c ơ s h t ng. - Phân b khơng gian cho các ho t đ ng s n xu t. 3. Giai đon 3: Quy ho ch chi ti t - ch ươ ng trình, d án ưu tiên Giai đon này cĩ 2 b ưc: *B ưc 6: Quy ho ch chi ti t. Trên c ơ s các n i dung c a quy ho ch t ng th ti n hành l p quy ho ch chi ti t và thi t k c th cho t ng n i dung. - Nơng nghi p: + Th nh ưng, đ a hình, sinh thái + Lo i hình nơng tr i s n xu t. + Thi t k lơ th a + Thi t k v ưn tr i - Cơng nghi p: + Quy ho ch các c m cơng nghi p, khu cơng nghi p + Thi t k các nhà máy + Lu n ch ng các thi t b đ u t ư. - D ch v : + V trí t m quan tr ng c a t ng lo i hình d ch v + Qui mơ, v trí c a các lo i d ch v - T ch c: + T ch c hành chính + T ch c xã h i và các hi p h i khác. * B ưc 7: L p ch ươ ng trình và d án th c hi n. - ðnh hình, đnh v các khu ho t đ ng s n xu t và đnh c ư c a con ng ưi. - Xây d ng c ơ s h t ng. - L p ch ươ ng trình hành đng theo t ng n i dung c a ph ươ ng án quy ho ch và theo tng ti u vùng. - L p các d án theo th t ưu tiên c a các n i dung và các ti u vùng, ti u ngành. - Xây d ng các gi i pháp t ch c th c hi n. Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 79
  19. GIAI ðON I (THE FIRST INTERGRATION) Bưc 1 (Phase 1) Bưc 2 (Phase 2) Bưc 3 (Phase 3) ðiu tra thu th p s li u, Th o lu n, đánh giá Xây d ng mơ hình hi t thơng tin phát tri n kinh t ðt đai ðc đim Khí h u chung c a vùng Nơng nghi p 1.T nhiên ða hình - Giá tr gia t ăng Lĩnh v c Cơng nghi p - Lao đng Kinh t - T ăng kinh t Ngu n n ưc - ðu t ư tr ưng Xây d ng Ph ươ ng kinh t ðng th c v t hưng -Giá tr mc Lĩnh v c Giao thơng T ch c phân gia t ăng b theo lãnh tiêu Xã h i Nơng nghi p vt ch t thu l i theo th hành chính phát ngành tri n 2. Kinh t Cơng nghi p Ph c v vùng - Phân Lĩnh v c Giáo d c, y t , b lao Dch v Qu n lý con ng ưi T ch c h th ng giáo hành chính đng dc T ch c HC Hành chính Phân ti u vùng 3. Xã h i Dân s L ð sinh thái T ch c XH GIAI ðON 2 (THE SECOND INTERGRATION) Bưc 4 (Phase 4) Bưc 5 (Phase 5) Lp quy ho ch phát tri n kinh t theo 3 nhĩm ng ành B trí, s p x p tr t t khơng gian Ho t đ ng s n xu t theo ti u ngành Nhĩm ngành I Phân b lao đng ðNH V N ƠI SINH S NG Nơng nghi p CA CON NG ƯI PHÂN Giá tr SP, giá tr gia t ăng theo ti u ngành B ðIM DÂN C Ư La ch n h sinh thái phù h p D tính Ho t đ ng s n xu t c a các ti u ngành kt qu đt đưc Nhĩm ngành II Phân b lao đ ng so sánh PHÂN B KHƠNG GIAN Cơng nghi p vi m c CÁC HO T ð NG Phân b đ u t ư tiêu t ăng SN XU T tr ưng Giá tr s n ph m và giá tr gia t ăng trong mơ hình Dch v xã h i, giáo d c, y t , tài chính Nhĩm ngành III Kinh doanh th ươ ng nghi p PHÂN B H TH NG Dch v H tr k thu t KT C U H T NG ðu t ư, giá tr s n ph m, giá tr gia t ăng GIAI ðON 3 (THE THIRD INTERGRATION) Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 80
  20. GIAI ðON 3 (THE THIRD INTERGRATION) Bưc 6 (Phase 6) Bưc 7 (Phase 7) Quy ho ch chi ti t Lp ch ươ ng trình và d án th c hi n Th nh ưng, đ a hình, sinh thái Các làng xã Nơng nghi p Lo i nơng tr i s n xu t ðiu ch nh lo i nơng tr i thích ng Các khu trung tâm Thi t k lơ th a đ t ðnh Cơ s v t ch t Các đơ th NT hình, đnh Thi t k v ưn nơng tr i đ c thù v các khu (th tr n, th t ) ho t đ ng Xác đnh khu CN ho c t đim CN sn xu t Lp các Các gi i ðưng sá Cơng nghi p và đnh ch ươ ng pháp t ư ch c Nhĩm các lo i hình CN theo ch c n ăng c c a trình và con th c d án ng ưi Cp thốt n ưc hi n Xác đnh v trí theo quy mơ và ch ng lo i dv ưu tiên Dch v S l ưng đơn v d ch v theo lo i quy mơ Cung c p năng l ưng Quy mơ t m quan tr ng c a d ch v T ch c Các t ch c hi p h i t nguy n Phác ho mơ hình qu n lý hành chính T ch c hành chính Sơ đ 4.3. Trình t các b ưc quy ho ch phát tri n nơng thơn 6. ðÁNH GIÁ HI U QU C A PH ƯƠ NG ÁN QUY HO CH ð m t ph ươ ng án quy ho ch đ m b o cĩ ch t l ưng và cĩ tính kh thi, trong quá trình nghiên c u l p quy ho ch c n ph i l p nhi u ph ươ ng án. Ng ưi l p quy ho ch c n ph i cân nh c đ n nhi u khía c nh khác nhau, xem xét s tác đ ng t nhi u phía, sau đĩ ph i so sánh đánh giá đ l a ch n ph ươ ng án t t nh t đ th c thi. 6.1. Phân tích đc tính k thu t c a ph ươ ng án quy ho ch Mi ph ươ ng án quy ho ch tr ưc tiên ph i đ m b o nghiêm ng t v m t k thu t c a các ni dung quy ho ch và c v hình th c, ph ươ ng pháp. Thí d : tính k thu t trong ph ươ ng án quy ho ch phát tri n nơng nghi p c n xem xét nh ng v n đ sau: - Lo i đ t, kh n ăng thích nghi c a đ t đai đ i v i các lo i hình s d ng đ t đưc l a ch n. - Ngu n n ưc t ưi, kh n ăng t ưi, tiêu và các bi n pháp cơng trình. - Lo i hình s d ng đ t hi n t i và đ xu t h ưng s d ng trong t ươ ng lai. - Lo i v t nuơi thích h p trong vùng nghiên c u. - Hình th c cung ng v t t ư nơng nghi p và thu mua s n ph m. - H th ng d ch v h tr khác 6.2. ðánh giá hi u qu c a ph ươ ng án quy ho ch Kt qu c a ph ươ ng án quy ho ch ph n ánh s thành cơng hay th t b i c a quy ho ch. Ng ưi ta th ưng ph i xây d ng nhi u ph ươ ng án đ đ m b o tính kh thi. Ng ưi l p quy ho ch ph i cân nh c đ n nhi u khía c nh, xác đ nh s tác đ ng t nhi u phía, sau đĩ ph i so sánh đ l a ch n đưc ph ươ ng án cĩ hi u qu và tính kh thi cao nh t. Hi u qu c a ph ươ ng án quy ho ch đưc đánh giá trên ba m t: kinh t , xã h i và mơi tr ưng, trên c ơ s b o đ m nghiêm ng t v k thu t. Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 81
  21. 1. Hi u qu kinh t Hi u qu kinh t d ki n đ t đưc đĩ là m c đĩng gĩp c a ph ươ ng án quy ho ch cho tồn b n n kinh t . Vi c phân tích hi u qu kinh t ph i đ ng trên quan đim xã h i nĩi chung ch khơng mang tính cá nhân hay khơng ch mang l i l i ích cho m t l ĩnh v c riêng bi t. Theo quan đim phát tri n đa m c tiêu thì s cĩ m c tiêu cĩ tác d ng ng ưc l i v i nh ng gì mong mu n, vì v y ph i l ưng đưc nh ng h u qu x u mà nĩ gây ra đ đ t đưc li ích chung cho tồn vùng. Khi đánh giá hi u qu kinh t s d ng các ch tiêu kinh t sau: - C ơ c u kinh t và s chuy n d ch c ơ c u kinh t . ðĩ là t l gi a các nhĩm ngành nơng nghi p, cơng nghi p xây d ng và d ch v th ươ ng m i. H ưng chuy n d ch theo h ưng cơng nghi p và d ch v , nĩ ph n ánh s phát tri n c a n n kinh t c ũng nh ư hi u qu mà nĩ mang l i - T c đ t ăng tr ưng kinh t : s t ăng lên v c a c i v t ch t hàng n ăm do ph ươ ng án quy ho ch mang l i. Tuy nhiên v n đ đ t ra cịn ch s d ng c a c i t ăng thêm trong xã h i nh ư th nào? m i ng ưi cĩ đưc h ưng s t ăng tr ưng này khơng. - M c t ăng tr ưng GDP/ng ưi: th hi n m c s ng c a ng ưi dân cĩ t ăng hay khơng khi th c hi n ph ươ ng án quy ho ch. - M c s ng c a ng ưi dân: đ i s ng v t ch t c a đ i b ph n c a ng ưi dân cĩ đưc nâng lên khơng? xã h i gi i quy t đưc nh ng v n đ c ơ b n c a con ng ưi nh ư th nào? nh ư vn đ lươ ng th c, th c ph m, ph ươ ng ti n, các cơng c khác - M c thu ngân sách: t o ra s l n m nh v kinh t c a đ t n ưc, t o ra kh n ăng t ăng tr ưng m nh trong t ươ ng lai c a n n kinh t , gĩp ph n vào vi c t ăng đ u t ư vào các l ĩnh v c. - Kim ng ch xu t kh u: th hi n s trao đ i hàng hố, chi m l ĩnh th tr ưng, kh n ăng cnh tranh c a các m t hàng n i đ a. Ngồi ra nĩ cịn gĩp ph n t ăng ngo i t nh m trao đ i vi nh ng m t hàng khác mà chúng ta c n ho c mu n. - T l đĩi nghèo: gi i quy t v n đ đĩi nghèo c n ph i cĩ s quan tâm c a c xã h i. Ph ươ ng án quy ho ch gĩp ph n xố đĩi gi m nghèo nh t là vùng t t h u, thi t l p nh ng ch ươ ng trình h tr , t o ra s cơng b ng trong thu nh p c a ng ưi dân. 2. Hi u qu xã h i Trong khi đm b o t ăng tr ưng kinh t chúng ta ph i đ ng th i t ng b ưc th c hi n chính sách xã h i nh ư v n đ v con ng ưi, vi c làm, xố đĩi gi m nghèo, b o hi m xã h i đây là nhi m v cịn khá n ng n v i n n kinh t cịn nhi u khĩ kh ăn nh ư Vi t Nam. Nh ưng khơng th ch đ n khi n n kinh t phát tri n cao m i gi i quy t nh ng v n đ xã h i. Li ích c a ph ươ ng án quy ho ch mang l i ph i ph c v cho ph n l n dân chúng. Vì vy ngồi tính k thu t, tính kinh t c n ph i đưc xã h i ch p nh n, ng h và tr c ti p tham gia vi c th c hi n các n i dung c a ph ươ ng án quy ho ch. Khi đánh giá hi u qu xã h i c n s d ng các ch tiêu sau: - V n đ dân s : s thay đ i v dân s theo thành ph n và c ơ c u đ u nh h ưng r t l n đn điu ki n kinh t xã h i c a đ a ph ươ ng. Ph ươ ng án quy ho ch đ xu t các ph ươ ng án v mơ hình dân s h p lý g n v i c ơ c u kinh t trên c ơ s s d ng h p lý các ngu n tài nguyên và điu ki n c a đ a ph ươ ng. - V n đ lao đ ng và vi c làm:ph ươ ng án quy ho ch gi i quy t v n đ lao đ ng d ư th a nh t là lao đng nơng nhàn nh ư th nào? s chuy n d ch c a c ơ c u lao đ ng ph i d a trên c ơ s c ơ c u kinh t , c ơ c u đ t đai nh m nâng cao n ăng su t lao đ ng xã h i và nâng cao đi sng m i m t c a ng ưi dân. - V n đ giáo d c nâng cao dân trí: cùng v i khoa h c cơng ngh , giáo d c và đào t o ph i đưc coi là qu c sách hàng đu, nh m nâng cao dân trí, đào t o nhân l c, b i d ưng nhân tài. C n ph i xây d ng chi n l ưc phát tri n giáo d c và đào t o đ i ng ũ cán b , cơng ch c Nhà n ưc đáp ng yêu c u c a th i k ỳ cơng nghi p hố, hi n đ i hố và xu th h i nh p, Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 82
  22. qu c t hố các v n đ kinh t xã h i. Khi đánh giá chúng ta cĩ th dùng nhi u các ch tiêu c th đ đánh giá nh ư: + S đim tr ưng h c, s c ơ s nghiên c u khoa h c. + S l p h c và các trang thi t b kèm theo nh ư bàn gh , máy mĩc + S h c sinh đn tr ưng, t l h c sinh đ n l p. + T l ng ưi mù ch , t l ng ưi bi t vi t, t l tái mù + T l ng ưi lao đ ng đã qua đào t o t đào t o ngh tr lên, nĩ c ũng là ch tiêu ph n ánh kh n ăng áp d ng khoa h c cơng ngh và gián ti p tác đ ng đ n phát tri n kinh t và đi sng v ăn minh c a nhân dân. - V n đ y t ch ăm sĩc s c kho c ng đ ng, nâng cao tu i th c a ng ưi dân: ch ăm sĩc và b o v s c kho , nâng cao th ch t c a nhân dân - V n đ c i thi n đ i s ng v ăn hố tinh th n c a ng ưi dân. - V n đ np s ng v ăn minh, t do, dân ch , cơng b ng xã h i. 3. Hi u qu mơi tr ưng Quy t tâm b o v mơi tr ưng sinh thái, khơng vì b t c lý do kinh t nào mà xâm h i đn mơi tr ưng. ð m b o đ quan h gi a xã h i, con ng ưi và mơi tr ưng thiên nhiên luơn luơn t o điu ki n t t cho s phát tri n b n v ng. T kinh nghi m c a các n ưc phát tri n thì đi v i các n ưc th c hi n quá trình cơng nghi p hố, hi n đ i hố ph i g n li n v i s d ng hp lý ngu n tài nguyên và b o v mơi tr ưng sinh thái. Do đĩ c n ph i đánh giá đưc vi c khai thác s d ng các ngu n tài nguyên, đánh giá kh n ăng nh ng cơng ngh gây t n h i đ n mơi tr ưng và đ ra nh ng bi n pháp kh c ph c cĩ hi u qu . Gi i quy t d t đim tình tr ng suy thối mơi tr ưng do các c ơ s s n xu t gây ra. Ng ăn ch n t n g c vi c gây ơ nhi m mơi tr ưng trong quá trình cơng nghi p hố, hi n đ i hố, tr ưc h t là ơ nhi m ngu n n ưc, khơng khí. B o đ m mơi tr ưng lao đ ng, sinh ho t cho con ng ưi trong s ch đ c bi t trong các khu cơng nghi p, khu đơ th , v sinh trong khu dân c ư nơng thơn Trong quá trình phát tri n kinh t xã h i s cĩ nh ng nh h ưng tiêu c c ho c tích c c đn mơi tr ưng. Trong ph ươ ng án quy ho ch ph i d ki n đưc nh ng nh h ưng, nh ng hi m ho cĩ th x y ra v mơi tr ưng. Nh ng v n đ v mơi tr ưng c n quan tâm là: - Khai thác s d ng h u hi u các ngu n tài nguyên thiên nhiên nh ư tài nguyên đt, nưc, r ng, bi n đáp ng yêu c u phát tri n b n v ng, đ m b o các ngu n tài nguyên khơng b gi m s c s n xu t trong quá trình s d ng. - V n đ mơi tr ưng trong nơng thơn nh ư v n đ n ưc s ch, v n đ v sinh, ch t th i, vn đ s d ng thu c hố h c trong nơng nghi p c n ph i quan tâm đúng m c vì nĩ liên quan t i s c kho , mơi tr ưng c a c c ng đ ng nơng thơn. Ngày ngay khi khoa h c phát tri n, nhu c u v t ch t c a con ng ưi ngày càng t ăng làm cho ng ưi nơng dân tìm cách đ nâng cao n ăng su t cây tr ng b ng cách s d ng nhi u thu c hố h c, điu đĩ s nh h ưng nghiêm tr ng đ n mơi tr ưng. - Ph xanh đ t tr ng đ i núi tr c nh m b o v đ t, ch ng sĩi mịn, ch ng ơ nhi m thối hố đt, c i thi n mơi tr ưng đ t n ưc và khơng khí. Tr ng r ng ph i k t h p v i khai thác hp lý t o ra s b n v ng c v mơi tr ưng và kinh t , vì n u ch tr ng r ng mà khơng cĩ s khai thác thì nĩ s ti m n mâu thu n v kinh t đây s là nguyên nhân d n đ n s phá r ng nghiêm tr ng h ơn trong t ươ ng lai. Trong quá trình phát tri n kinh t xã h i hi n nay các y u t kinh t xã h i bi n đ i r t mnh nh ư khoa h c cơng ngh ngày càng hi n đ i và tinh x o h ơn, th tr ưng c ũng bi n đ i khĩ l ưng trong xu h ưng tồn c u hố, y u t lao đ ng c ũng cĩ s bi n đ i v ch t. Nh ng yu t trên nĩ tác đng m nh vào mơi tr ưng làm cho mơi tr ưng x u đi nh ư xĩi mịn, ơ nhi m, sa m c hố các ngu n tài nguyên c a đ t n ưc b gi m s c s n xu t. V n đ phát tri n b n v ng đưc đ t ra mang tính c p bách, v n đ l ng ghép gi a ho t đ ng b o v mơi Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 83
  23. tr ưng sinh thái v i các ho t đ ng kinh t xã h i tr nên h t s c quan tr ng, nĩ t o ra m t h th ng thích ng v i nh ng bi n đ i khơng ng ng c a xã h i. ð xác đ nh đưc nh ng nh h ưng đ i v i mơi tr ưng c n ph i làm các vi c sau đây: - Xác đnh đưc các điu y u, đim mâu thu n cĩ th s y ra nh ng bi n đ ng v mơi tr ưng. - Xu h ưng bi n đ ng v mơi tr ưng c ũng ph i đưc d tính t i t đĩ m i đưa ra các gi i pháp ng ăn ch n nh ng nh h ưng tiêu c c đ i v i t ng vùng t ng khu v c. - ð xu t các bi n pháp kh c ph c ho c ng ăn ch n nh ng nh h ưng b t l i v mơi tr ưng nh ư tình tr ng l m d ng thu c hố h c trong s n xu t nơng nghi p, v n đ phát tri n nơng lâm k t h p trên vùng đt d c - Ph i cĩ h th ng theo dõi giám sát nh ng bi n đ ng v mơi tr ưng đ t đĩ kh c ph c kp th i, khơng làm nh h ưng đ n mơi tr ưng. Hi u qu kinh t xã h i và mơi tr ưng trong b t k ỳ ph ươ ng án quy ho ch nào c ũng ph i đưc đ c p, tuy nhiên đi v i vùng nơng thơn nĩ c ũng cĩ nh ng đ c thù riêng vì là vùng đt rng ng ưi th ưa, gi u ngu n tài nguyên. M i th i k ỳ thì vai trị v trí c a m i ch tiêu hi u qu cũng cĩ s thay đ i ch khơng t n t i c đ nh, nĩ thay đ i theo nhu c u xã h i và th c t các ho t đ ng. 7. ðÁNH GIÁ TÁC ðNG MƠI TR ƯNG C A PH ƯƠ NG ÁN QUY HO CH 7.1. Khái ni m Vi c xác đ nh th i đim ra đ i c a cơng tác đánh giá tác đ ng mơi tr ưng khơng ph i là d. N u xét v tính ch t cơng vi c thì đánh giá tác đng mơi tr ưng đã cĩ t r t lâu. Song n u xét th i gian mà cơng vi c này đưc g i tên, đưc th a nh n thì cịn r t m i m . N ăm 1969, ðo lu t chính sách mơi tr ưng c a M đưc thơng qua và trong Lu t này cĩ nêu ra nh ng qui đnh v đánh giá tác đ ng mơi tr ưng. ðánh giá tác đng mơi tr ưng bao g m m t s cơng vi c sau: - ðánh giá tác đng mơi tr ưng là quá trình xác đnh kh n ăng nh h ưng đ n mơi tr ưng xã h i và c th là đn s c kho con ng ưi. - ðánh giá tác đng đ n các thành ph n mơi tr ưng: v t lý, sinh h c, kinh t xã h i nh m giúp cho vi c ra quy t đ nh m t cách h p lý và logic. - ðánh giá tác đng mơi tr ưng cịn đư a ra bi n pháp nh m gi m thi u nh ng tác đ ng cĩ h i, k c vi c áp d ng nh ng bi n pháp thay th . Chúng ta xem xét m t s đ nh ngh ĩa v đánh giá tác đ ng mơi tr ưng sau: “ðánh giá tác đng mơi tr ưng ho c phân tích tác đ ng mơi tr ưng là s xem xét m t cách cĩ h th ng các h u qu v mơi tr ưng c a các đ án, chính sách và ch ươ ng trình v i mc đích chính là cung c p cho ng ưi ra quy t đ nh m t b n li t kê và tính tốn các tác đng mà các ph ươ ng án hành đng khác nhau cĩ th đem l i” - Clark, Brian D. 1980. “ðánh giá tác đng mơi tr ưng đưc coi là m t k thu t, m t quá trình thu th p thơng tin v nh h ưng mơi tr ưng c a m t d án t ng ưi ch d án và các ngu n khác và đưc tính đn trong vi c ra quy t đ nh cho d án ti n hành hay khơng” - Do E. 1989. “ðánh giá tác đng mơi tr ưng là m t quá trình thu th p thơng tin v nh h ưng, tác đng c a d án đ xu t, phân tích các thơng tin này và g i k t qu t i ng ưi ra quy t đ nh” - IChemE.1994. “ðánh giá tác đng mơi tr ưng c a ho t đ ng phát tri n kinh t xã h i là xác đnh, phân tích và d báo nh ng tác đ ng l i và h i, tr ưc m t và lâu dài mà vi c th c hi n ho t đ ng cĩ th gây ra cho tài nguyên thiên nhiên và ch t l ưng mơi tr ưng s ng c a con ng ưi t i n ơi cĩ liên quan t i ho t đ ng, trên c ơ s đĩ đ xu t các bi n pháp phịng, tránh, kh c ph c các tác đng tiêu c c”. - Lê Thác Can - n ăm 1994. Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 84
  24. Theo Lu t b o v mơi tr ưng c a Vi t Nam thì đánh giá tác đng mơi tr ưng đưc đ nh ngh ĩa nh ư sau: " ðánh giá tác đng mơi tr ưng là quá trình phân tích, d báo nh h ưng đ n mơi tr ưng c a các d án, quy ho ch phát tri n kinh t xã h i, c a các c ơ s s n xu t, kinh doanh, cơng trình kinh t , khoa h c, k thu t, y t , v ăn hố, xã h i, an ninh qu c phịng và các cơng trình khác, đ xu t các gi i pháp thích h p đ b o v mơi tr ưng ". T các đ nh ngh ĩa trên cho th y s nh t trí cao v m c đích và b n ch t c a đánh giá tác đng mơi tr ưng. M t s đim khác bi t th hi n s khác bi t trong nh n th c v mơi tr ưng và b n ch t c a d án đưc đánh giá. 7.2. M c đính c a đánh giá tác đ ng mơi tr ưng ðánh giá tác đng mơi tr ưng cĩ nhi u m c đích, th hi n s tác đ ng c a s phát tri n trong xã h i t i nhi u khía c nh. Chúng ta cĩ th xem xét m t s m c đích sau: - ðánh giá tác đng mơi tr ưng nh m cung c p m t quy trình xem xét t t c các tác đng cĩ h i đ n mơi tr ưng c a các chính sách, ch ươ ng trình, ho t đ ng và c a các d án. Nĩ gĩp ph n lo i cách “ đĩng c a” ra quy t đ nh nh ư v n th ưng làm khơng tính đn nh h ưng mơi tr ưng. - ðánh giá tác đng mơi tr ưng t o ra c ơ h i đ cĩ th trình bày v i ng ưi ra quy t đ nh v tính phù h p c a chính sách, ch ươ ng trình, ho t đ ng, d án v m t mơi tr ưng đ ra quy t đnh ti p t c th c hi n hay khơng. - ði v i các ch ươ ng trình, chính sách, ho t đ ng, d án đưc ch p nh n th c hi n thì đánh giá tác đng mơi tr ưng t o ra c ơ h i trình bày s ph i k t h p các điu ki n cĩ th gi m nh s tác đ ng cĩ h i t i mơi tr ưng. - ðánh giá tác đng mơi tr ưng t o ra ph ươ ng th c đ c ng đ ng cĩ th đĩng gĩp cho quá trình ra quy t đ nh thơng qua các đ ngh b ng v ăn b n ho c ý ki n g i t i ng ưi ra quy t đnh. Cơng chúng cĩ th tham gia vào quá trình này trong các cu c h p cơng khai ho c trong vi c hồ gi i gi a các bên. - Tồn b quá trình phát tri n đưc cơng khai đ xem xét m t cách đ ng th i l i ích c a các bên. ðiu đĩ gĩp ph n l a ch n d án, ph ươ ng án t t h ơn đ th c hi n. - Nh ng ph ươ ng án v c ơ b n khơng đ t yêu c u ho c đ t sai v trí thì cĩ xu h ưng t lo i tr, khơng c n ph i đánh giá tác đ ng mơi tr ưng. - Thơng qua đánh giá tác đng mơi tr ưng nhi u d án đưc th c hi n nh ưng ph i th c hi n nh ng điu ki n nh t đ nh, t c là khi th c hi n các n i dung c n ph i cĩ nh ng ràng bu c nh t đ nh v mơi tr ưng c ũng nh ư nh ng điu ki n khác mà khi xây d ng d án ch ưa đ c p t i. - Trong đánh giá tác đng mơi tr ưng ph i xem xét c đ n kh n ăng thay th , nh ư thay đi cơng ngh , đ a đim c a d án - ðánh giá tác đng mơi tr ưng đưc xem nh ư là cơng c ph c v phát trin, khuy n khích phát tri n t t h ơn và tr giúp cho t ăng tr ưng kinh t . - Trong nhi u tr ưng h p đánh giá tác đ ng mơi tr ưng ch p nh n s phát th i, c ũng nh ư vi c s d ng khơng h p lý các ngu n tài nguyên m c đ nào đĩ đ đ t đưc s phát tri n và t ăng tr ưng. Qua phân tích m c đích cho th y ý ngh ĩa to l n c a đánh giá tác đ ng mơi tr ưng trong s phát tri n, nĩ là cơng c quan lý mơi tr ưng. Song nĩ khơng nh m th tiêu, lo i tr , gây khĩ d cho phát tri n kinh t xã h i, mà nĩ h tr phát tri n theo h ưng đ m b o hi u qu kinh t , b o v mơi tr ưng, gĩp ph n vào m c tiêu phát tri n b n v ng. 7.3. N i dung đánh giá tác đ ng mơi tr ưng c a ph ươ ng án quy ho ch Ni dung đánh giá tác đ ng c a ph ươ ng án quy ho ch ph c t p g m nhi u v n đ liên quan mà khi xây d ng và th c hi n ph ươ ng án quy ho ch gây ra th hi n các n i dung sau: 1. Ơ nhi m và mơi tr ưng sinh thái : đĩ là nh ng tác đ ng lên khơng khí, n ưc, ti ng n, m c đ phĩng x , h đ ng th c v t, h sinh thái, đa d ng sinh h c, m c nhi m b n danh th ng, c nh quan t nhiên và nhân t o, di tích l ch s v ăn hố, phát tri n và qu n lý giao Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 85
  25. thơng, xĩi mịn và suy thối đt, tiêu thốt n ưc, khơng gian thống, phát sinh và qu n lý ch t th i và khí h u. 2. Tài nguyên thiên nhiên : tác đng lên đt nơng nghi p, tài nguyên r ng, cung c p nưc, tài nguyên khống s n, tài nguyên bi n, tài nguyên n ăng l ưng, v t li u xây d ng, đ t ng p n ưc, r ng ng p m n, san hơ 3. Mơi tr ưng xã h i: tác đng lên các mơ hình tái đnh c ư, vi c làm, nhà , đ i s ng xã h i, phúc l i xã h i, ph ươ ng ti n gi i trí, trang b và d ch v cơng c ng, c ng đ ng b n đ a, vn đ th t nghi p, v n đ ng ưi cao tu i, v n đ ph n và các khía c nh xã h i khác. 4. Kinh t : tác đng đ n c ơ h i vi c làm, kh n ăng ti p c n ph ươ ng ti n và d ch v kinh t, h t ng c ơ s đơ th , giá thành nguyên li u và s n ph m, giá tr s n xu t, thu nh p, đĩng gĩp ngân sách, thu nh p th c t Nh ư v y khi xây d ng ph ươ ng án quy ho ch chúng ta ph i đánh giá đưc s tác đ ng ca các n i dung đ n các v n đ nêu trên. Tuy nhiên cĩ th m t n i dung tác đ ng đ n nhi u khía c nh và ng ưc l i. Ph m vi tác đ ng cĩ th là ngay trong vùng ho c ti u vùng mà th c hi n tr c ti p, gián ti p các n i dung c a ph ươ ng án quy ho ch, c ũng cĩ th là nh ng vùng bên ngồi c ũng b nh hưng c a nh ng n i dung m t hay nhi u khía c nh. Cưng đ tác đ ng ph n ánh m c đ tác đ ng ít hay nhi u khi th c hi n các n i dung quy ho ch gây ra. Câu h i ơn t p ch ươ ng 4: 1. Trình bày khái ni m v quy ho ch và các tính ch t c a quy ho ch? 2. Ngu n l c là gì? Các ngu n l c trong quy ho ch phát tri n nơng thơn? T i sao ph i đánh giá ti m n ăng ngu n l c? 3. Trình bày các nguyên lý c a quy ho ch phát tri n nơng thơn? 4. Trình bày nguyên t c ho t đ ng, m i quan h gi a quy ho ch v ĩ mơ và vi mơ trong phát tri n nơng thơn? 5. Nêu các ph ươ ng pháp điu tra thu th p tài li u s li u ph c v quy ho ch phát tri n nơng thơn? 6. Nêu trình t c a quy ho ch phát tri n nơng thơn? 7. Nêu khái quát n i dung quy ho ch phát tri n nơng thơn? 8. Trình bày n i dung đánh giá hi u qu c a quy ho ch phát tri n nơng thơn? Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 86
  26. Ch ươ ng 5. D ÁN PHÁT TRI N KINH T XÃ H I NƠNG THƠN Ni dung ch ươ ng 5 nh m cung c p cho sinh viên ki n th c v d án phát tri n kinh t - xã h i nơng thơn. Nh ng nét chính đưc tĩm l ưc nh ư sau: Quá trình k ho ch hố là m t h th ng v i các n i dung cĩ m i quan h ch t ch v i nhau c a các thành ph n bao g m: K ho ch dài h n - Quy ho ch - Ch ươ ng trình - D án. D án phát tri n kinh t , xã h i nơng thơn là các ho t đ ng c th nh m th c hi n cơng cu c Cơng nghi p hố, hi n đ i hố nơng thơn và đt n ưc. Khi hình thành d án mang tính kh thi th ưng ph i ti n hành theo chu trình d án. "Chu trình d án" là các giai đon t khi cĩ ý đ nh đ u t ư cho đn th i đim k t thúc d án. Ni dung c n nghiên c u trong giai đon xác đnh d án bao g m: nghiên c u c ơ h i đu t ư; nghiên c u ti n kh thi; nghiên c u kh thi. Th m đ nh d án đ u t ư là ho t đ ng chu n b d án, đưc th c hi n b ng k thu t phân tích d án đã đưc thi t l p, đ ra quy t đ nh đ u t ư, tho mãn yêu c u th m đnh c a Nhà n ưc. Khi d án đưc phê duy t và cĩ ngu n kinh phí đ th c hi n thì vi c tri n khai th c hi n c n đưc t ch c m t cách khoa h c trong khuơn kh mơi tr ưng pháp lý c a Nhà n ưc quy đnh. ðánh giá d án nh m xác đ nh các nhân t tác đ ng đ n hot đ ng phát tri n kinh t - xã h i c a vùng d án trong quá trình th c hi n d án và sau khi d án k t thúc. 1. MƠ HÌNH V QUAN H GI A K HO CH, QUY HO CH, CH ƯƠ NG TRÌNH VÀ D ÁN 1.1. Khái quát chung v mơ hình Quá trình xây d ng và t ch c th c hi n quy ho ch t ng th phát tri n kinh t xã h i nơng thơn ph i đưc ti n hành trong khuơn kh c a m t quá trình nghiên c u t ng h p t v ĩ mơ đn vi mơ, t t ng quát đ n chi ti t. Quá trình đĩ đưc th hi n thơng qua các b ưc sau: Bưc 1: Xây d ng k ho ch dài h n Thơng th ưng trong m i qu c gia, ho c trong t ng ngành c a m i qu c gia đ u ph i xây d ng k ho ch dài h n cho s phát tri n. K ho ch đĩ th ưng là 10, 15, 20 n ăm ho c xa hơn n a, trên c ơ s đĩ l p k ho ch phát tri n 5 n ăm. K ho ch dài h n nh m đưa ra chi n lưc phát tri n c a đ t n ưc, c a ngành, ho c liên ngành. Nĩ là c ơ s đ xây d ng các quy ho ch phát tri n t ng th , ch ươ ng trình làm vi c và các d án đ u t ư đ th c hi n m c tiêu phát tri n. Bưc 2: Quy ho ch phát tri n Ph ươ ng án quy ho ch phát trin ph i đưc xây d ng trên c ơ s k ho ch dài h n c a Chính ph v ưu tiên phát tri n các ngành, các vùng, các đa ph ươ ng, ho c d a trên các ý tưng chi n l ưc phát tri n c a các ch ươ ng trình qu c gia. Vi t Nam c ũng nh ư nhi u n ưc đang phát tri n khác trên th gi i đã và đang th c hi n nhi u ch ươ ng trình phát tri n trên các l ĩnh v c khác nhau (Tồn qu c - vùng - t nh - huy n - xã), thơng qua vi c xây d ng các ph ươ ng án quy ho ch phát tri n t ng h p (Integrated Development Planning). Bưc 3: Xây d ng ch ươ ng trình ho t đ ng Ch ươ ng trình ho t đ ng đưc so n th o do m t ngành ho c m t c ơ quan nào đĩ, nĩ là k ho ch điu hành c a chính h . Ðĩ là t ng quan v nh ng ho t đ ng phát tri n bao g m d án đang ti n hành và ki n ngh các d án m i ti p theo. M i đ án quy ho ch phát tri n t ng th cĩ th bao g m 2, 3 ho c nhi u ch ươ ng trình ho t đ ng. Thí d đ án quy ho ch phát tri n t ng th c a m t vùng cĩ th cĩ 3 ch ươ ng trình ho t đng là: Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 87
  27. - Ch ươ ng trình chính sách và phân vùng quy ho ch, bao g m: chi n l ưc phát tri n và phân vùng quy ho ch nh m xác đ nh chi ti t h ơn các ho t đ ng trong vùng. Nh ng ho t đ ng v nghiên c u chi n l ưc th ưng xem xét các bi n đ ng và xu th phát tri n trên th gi i và các n ưc trong khu v c đ tìm ra các chính sách thích h p cho ph ươ ng h ưng và m c tiêu phát tri n. - Ch ươ ng trình h tr k thu t, bao g m: s li u c ơ b n và mơ hình hố vi n thám và bn đ , mơi tr ưng nh m l ưu tr các s li u c ơ b n v đ a hình, tr ng thái ph m t đ t, h th ng thơng tin đ a lý (GIS) giúp cho vi c quy ho ch cĩ hi u qu h ơn. S d ng h u hi u ngu n tài nguyên đt, n ưc và các ngu n tài nguyên thiên nhiên khác, đm b o t i ưu v phát tri n kinh t xã h i, song khơng đưc phép làm ki t qu ti m n ăng c a thiên nhiên. - Ch ươ ng trình phát tri n tài nguyên. Trong ch ươ ng trình này, các d án đưc quy ho ch và th c hi n nh m phát tri n tài nguyên thiên nhiên và kh n ăng c a con ng ưi. Thí d : ch ươ ng trình nơng nghi p nh m vào vi c s d ng h p lý ngu n đ t nơng nghi p đ t ăng thêm ngu n s n ph m xã h i, nâng cao đi s ng nơng dân. Ch ươ ng trình này bao g m các ho t đ ng: Hồn thi n v h th ng thu l i, khuy n nơng, tín d ng Bưc 4: Xây d ng d án Mt ch ươ ng trình bao g m nhi u ho t đ ng, thơng qua nhi u ho t đ ng này mà các ch ươ ng trình đưc tri n khai th c hi n. Các ho t đ ng này đưc phân nh ra thành các b ph n đ đ u t ư và qu n lý d h ơn trong quá trình th c hi n. M i b ph n đưc g i là m t d án, m i d án đ u nêu lên các ho t đ ng c th cho m i hành đng c th . D án (Project) là m t t p h p riêng bi t (c th , xác đ nh) nh ng ho t đ ng cĩ h th ng đưc th c hi n trong m t th i h n xác đ nh, b ng nh ng ngu n l c xác đ nh, nh m đ t mt m c tiêu phát tri n nh t đ nh. Nh ng ho t đ ng h p thành m t d án cĩ th là: - Vi c nghiên c u ho ch đ nh các chính sách, các quy trình, các chu n m c; - Vi c ho ch đ nh các quy ho ch, k ho ch, ch ươ ng trình; - Vi c thi t k , ch t o, mua s m trang thi t b , d ng c ; - Vi c xây d ng, l p đ t thi t b ; - Vi c đ i m i t ch c và ph ươ ng th c qu n tr - điu hành; - Vi c đào t o nhân l c; - Vi c chuy n giao cơng ngh (ph n m m) đ c i ti n đ i m i cơng ngh . Mi d án c n ph i cĩ các y u t c ơ b n sau: - Cĩ m c tiêu c th ; - Cĩ các ngu n l c c n thi t cho vi c th c hi n; - Cĩ ngu n tài chính đ ti n hành các ho t đ ng; - Cĩ m t t ch c xác đ nh đ ti n hành và qu n lý các ho t đ ng; - Cĩ m t kho ng th i gian và đa đim nh t đ nh đ th c hi n m c tiêu c a d án; - Cĩ các ho t đ ng c th đ t o ra các k t qu mong mu n. 1.2. Ví d minh ho v mơ hình quan h gi a k ho ch, quy hoch, ch ươ ng trình và d án Thơng th ưng thì k ho ch bao g m nh ng quy t đ nh c th v m t chi n l ưc phát tri n trong t ươ ng lai dài. Khi nh ng quy t đ nh cĩ liên quan đn nhi u l ĩnh v c thì c n ph i sp x p, t ch c theo m t tr t t nh t đ nh nh m đ t m c tiêu phát tri n, cơng vi c đĩ g i là:"Quy ho ch phát tri n ". K ho ch dài h n và quy ho ch phát tri n th hi n nh ng quy t đnh đưc xác đ nh và s p s n cĩ c ơ s khoa h c và phù h p v i th c ti n đ cĩ th th c hi n đưc. Cịn vi c bi n nh ng quy t đ nh y thành hành đng c th thì c n ph i cĩ các ch ươ ng Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 88
  28. trình, đĩ là nh ng ch ươ ng trình hành đng đ tri n khai nh ng cơng vi c chi ti t. M i ch ươ ng trình bao g m nhi u b ph n, m i b ph n đĩ c n cĩ s đ u t ư c th và v n hành đu t ư cĩ hi u qu , nh ng b ph n y đưc g i là các d án. Ta hãy xem xét m t thí d minh ho cho m i quan h trên nh ư s ơ đ sau: D án Ch ươ ng tr ình D án D án D án (Chi n l ưc phát tri n) Quy ho ch Ch ươ ng trình D án K ho ch dài h n phát tri n D án D án Ch ươ ng trình D án D án Sơ đ 5.1. Mơ hình quan h quy ho ch, ch ươ ng trình, d án Chính ph đ ra k ho ch t ăng t ng s n l ưng l ươ ng th c trong vịng 10, 15 n ăm t i, đm b o tính an tồn l ươ ng th c, gi i quy t đ l ươ ng th c cho m i ng ưi dân trong các vùng và d tr qu c gia. Ðây là m t quy t đ nh mà Chính ph đ ra trong chi n l ưc phát tri n kinh t v ĩ mơ. Ðươ ng nhiên tr ưc khi đi đ n quy t đ nh này, chính ph đã xem xét k v kh n ăng các ngu n l c đ đ t đưc m c tiêu đĩ. Ð đ t đưc ch tiêu k ho ch trên thì m t đ án quy ho ch phát tri n nơng nghi p ph i đưc thi t l p. Trong quy ho ch tr ưc h t c n ph i tính tốn k các s li u v các m t: - T ng dân s s cĩ sau 10, 15 n ăm; - Nhu c u l ươ ng th c và t ng s n ph m ph i t ăng đ đáp ng nhu c u v i s dân t ăng lên. Sau đĩ quy ho ch s ph i đánh giá ti m n ăng các ngu n l c v đ t, n ưc, lao đ ng, c ơ s v t ch t k thu t và kh n ăng khai thác ti m n ăng y đ đ t đưc m c tiêu k ho ch đ ra. Ti m n ăng bao g m: s l ưng và ch t l ưng đ t canh tác, kh n ăng khai hoang m r ng di n tích đ t canh tác, kh n ăng thâm canh t ăng v , t ăng di n tích gieo tr ng, t ăng n ăng su t cây tr ng điu ki n khai thác ti m n ăng bao g m: kh n ăng lao đng, điu ki n c ơ s v t ch t k thu t, k t c u h t ng, ngu n v n, trình đ khoa h c k thu t, trình đ thâm canh Sau khi thi t l p xong quy ho ch, c n cân nh c t t c nh ng nhân t cĩ liên quan đn vi c th c hi n quy ho ch, ti n hành xây d ng các chươ ng trình v i các ho t đ ng tri n khai cơng tác quy ho ch. Thí d ch ươ ng trình hành đng c a quy ho ch phát tri n s n xu t nơng nghi p đưc s p x p nh ư sau: - Ð m b o điu ki n t ưi tiêu; - Ð m b o cung c p phân bĩn và v t t ư nơng nghi p; - T ăng c ưng cơng tác tín d ng khuy n nơng; - Cung c p gi ng m i; - C i thi n điu ki n th tr ưng. Ch ươ ng trình này cho ta m t ý t ưng v nh ng cơng vi c c n làm nh m đ t đưc m c đích c a quy ho ch. Bưc ti p theo là xây d ng các d án thích h p đ bi n các ch ươ ng trình này thành các ho t đ ng c th v i nh ng yêu c u ch t ch v đ u t ư và hi u qu đ u t ư. Trong thí d trên cĩ th cĩ s l ưng l n các d án liên quan đn các ho t đ ng khác nhau, ch ng h n: - D án xây d ng các đ p, h ch a n ưc; - D án xây d ng các cơng trình thu l i m i; Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 89
  29. - D án c i t o h th ng kênh m ươ ng; - D án xây d ng m ng l ưi tín d ng nơng thơn, c i ti n chính sách tín d ng; - D án c i t o, b o v đ t; - D án s d ng máy nơng nghi p m i, c i ti n bi n pháp s n xu t nơng nghi p 2. NH NG KHÁI NI M C Ơ B N V D ÁN 2.1. Vai trị c a v n đ u t ư trong các d án Ph ươ ng án quy ho ch, các d án s khơng cĩ ý ngh ĩa, khơng cĩ ích l i gì n u nh ư d án đĩ khơng đưc th c hi n. Khi đĩ nh ng chi phí b ra cho vi c điu tra l p đ án quy ho ch ch là vi c làm t n kém, vơ ích. Mu n th c hi n quy ho ch thì ph i tr i qua nh ng b ưc ti p theo, đĩ là l p k ho ch th c hi n, l p ch ươ ng trình làm vi c và l p các d án đ u t ư. Nh ư v y đ th c hi n đưc quy ho ch thì ph i cĩ v n đ u t ư và các ho t đ ng đ u t ư v n thơng qua các ch ươ ng trình và d án đ u t ư. * Khái ni m v v n đ u t ư: Vn đ u t ư là ti n tích lu c a xã h i, c a các c ơ s s n xu t kinh doanh và d ch v , là ti n ti t ki m c a dân và v n huy đ ng t các ngu n khác đưc đưa vào s d ng trong quá trình tái s n xu t xã h i, nh m duy trì ti m l c s n cĩ và t o ra ti m l c mi l n h ơn cho s n xu t kinh doanh, d ch v xã h i, và sinh ho t trong m i gia đình. * Các ho t đ ng đ u t ư: Ho t đ ng đ u t ư là quá trình s d ng v n đ u t ư nh m duy trì ti m l c s n cĩ ho c t o ra ti m l c m i l n h ơn cho s n xu t kinh doanh, d ch v và sinh ho t đ i s ng. M c tiêu c a m t ho t đ ng đ u t ư luơn đưc xem xét t hai gĩc đ : t m qu n lý v ĩ mơ và vi mơ. S phân c p qu n lý ho t đ ng đ u t ư c a n ưc ta hi n nay g m cĩ: Nhà n ưc, đa ph ươ ng ho c ngành và c ơ s , cho nên m c tiêu c a m t ho t đ ng đ u t ư c p qu n lý th p h ơn và t m vi mơ trong t ươ ng quan v i c p qu n lý cao h ơn. Các c p qu n lý vĩ mơ c a nhà n ưc l i ph i xem xét vi c ti n hành các ho t đ ng đ u t ư c a đ a ph ươ ng, c a ngành cùng v i vi c đáp ng các m c tiêu phát tri n c a đ a ph ươ ng, c a ngành s đĩng gĩp gì cho m c tiêu phát tri n c a đ t n ưc, đ quy t đ nh đ u t ư. * Ni dung c a v n đ u t ư: Ð ti n hành các ho t đ ng đ u t ư, c n ph i chi m t kho n ti n l n, đ kho n ti n b ra đem l i hi u qu cao trong t ươ ng lai, địi h i ph i chu n b c n th n v m i m t nh ư: ti n v n, v t t ư, lao đng, ph i xem xét k các khía c nh v t nhiên, kinh t , xã h i, k thu t, pháp lu t cĩ liên quan đn quá trình ho t đ ng và phát huy tác dng c a các k t qu đ u t ư. Nh ư v y n i dung c a v n đ u t ư bao g m: - Chi phí đ t o ra các tài s n c đ nh m i, ho c b o d ưng s ho t đ ng c a các tài s n c đ nh hi n cĩ; - Chi phí đ t ăng thêm tài s n l ưu đng; - Chi phí chu n b đ u t ư (m i chi tiêu cho quá trình điu tra, xem xét chu n b m t cu c đ u t ư); - Chi phí d phịng cho các kho n chi phí phát sinh khơng d ki n tr ưc đưc. Trong m i n i dung trên đây l i bao g m nhi u kho n chi, tu ỳ thu c vào v trí, ch c năng, b n ch t và cơng d ng c a m i kho n chi. 2.2. Khái ni m v d án đ u t ư * Khái ni m d án đ u t ư D án đ u t ư cĩ th xem xét trên nhi u gĩc đ : - V m t hình th c - D án đ u t ư là m t t p h s ơ tài li u trình bày m t cách chi ti t và cĩ h th ng các ho t đ ng và chi phí theo m t k ho ch đ đ t đưc k t qu và th c hi n đưc m c tiêu nh t đ nh trong t ươ ng lai. - Xét trên gĩc đ qu n lý - D án đ u t ư là m t cơng c qu n lý vi c s d ng v n đ u tư, lao đng đ t o ra các k t qu kinh t , tài chính, ho c nh ng s n ph m m i cho xã h i - Xét trên gĩc đ k ho ch hố - D án đ u t ư là m t cơng c th hi n k ho ch chi ti t ca m t cơng cu c đ u t ư th c hi n s n xu t kinh doanh, phát tri n kinh t xã h i. D án đ u Tr ưng ð i h c Nơng nghi p Hà N i - Giáo trình Quy ho ch phát tri n nơng thơn 90