Module Mầm non 15: Đặc điểm của trẻ có nhu cầu đặc biệt - Trần Thị Minh Thành

Nội dung text: Module Mầm non 15: Đặc điểm của trẻ có nhu cầu đặc biệt - Trần Thị Minh Thành

1. TRẦN THỊ MINH THÀNH MODULE mn 15 ®Æc ®iÓm cña trÎ cã nhu cÇu ®Æc biÖt ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 7
2. A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN Giáo dc cho mi ngi va là mc tiêu va là nhim v mà UNESCO kêu gi và hành ng trong nhiu thp k nay. Tt c mi ngi, trong ó bao gm tr có nhu cu c bit u có c hi tìm hiu và hng li t giáo dc c bn — giáo dc là quyn ca con ngi. Thut ng “tr có nhu cu c bit” là mt thut ng khá mi m trong giáo dc c bit Vit Nam. Hin nay trong giáo dc c bit Vit Nam, chúng ta s dng cách phân loi tr có nhu cu c bit theo cách tip cn ca M, bao gm 4 nhóm là tr khuyt tt, tr tài nng, tr có nguy c b hc và tr có khó khn do s khác bit v ngôn ng và vn hoá. Bên cnh thut ng tr có nhu cu c bit, chúng ta còn thy thut ng “tr em có hoàn cnh c bit” trong mt s vn bn, tài liu. Trong Lut Bo v, Chm sóc và Giáo dc tr em thông qua ngày 15/6/2004 và có hiu lc t ngày 1/1/2005 có s dng thut ng “tr em có hoàn cnh c bit”. Trong ó quan nim “Tr em có hoàn cnh c bit bao gm tr em m côi không ni nng ta, tr em b b ri; tr em khuyt tt, tàn tt; tr em là nn nhân ca cht c hoá hc; tr em nhim HIV/AIDS; tr em phi làm vic nng nhc, nguy him, tip xúc vi cht c hi; tr em phi làm vic xa gia ình; tr em lang thang; tr em b xâm hi tình dc; tr em nghin ma tuý; tr em vi phm pháp lut”. Trong module này, chúng ta s tp trung vào mt s nhóm tr có nhu cu c bit, ó là tr em khuyt tt (khuyt tt trí tu, khuyt tt vn ng, khim thính, khim th, t k); tr nhim HIV và tr phát trin sm. Hiu qu giáo dc ph thuc vào nhiu yu t trong ó có giáo viên. Giáo viên cn hiu và áp ng s a dng v nhu cu ca tt c tr em trong lp trong ó có tr có nhu cu c bit. làm c vic này, giáo viên cn có nhng kin thc v tr có nhu cu c bit, hiu bit c im ca nhng tr này. Nm trong chng trình bi dng thng xuyên giáo viên mm non v nng lc phát hin và cá bit hoá trong chm sóc, giáo dc tr, Module này s giúp các giáo viên hiu c th nào là tr có nhu cu c bit, bit c các nhóm tr nhu cu c bit, c im ca tng loi tr trong nhóm tr có nhu cu c bit và phát hin c tr có nhu cu c bit trong lp. Module gm các hot ng sau: 8 | MODULE MN 15
3. TT Tên hot ng S tit 1 Tìm hiu khái nim “tr có nhu cu c bit” 2 tit 2 Phân loi tr có nhu cu c bit 3 tit 3 c im ca tr có nhu cu c bit 4 tit 4 Phát hin tr có nhu cu c bit 3 tit 5 H tr tr có nhu cu c bit 3 tit B. MỤC TIÊU 1. MỤC TIÊU CHUNG Module này giúp giáo viên mm non hiu c th nào là tr có nhu cu c bit; trang b cho giáo viên mm non các kin thc, k nng chm sóc tr có nhu cu c bit trong trng mm non nh: khái nim, c im ca tng loi tr có nhu cu c bit nh tr phát trin sm, tr khuyt tt trí tu, khuyt tt vn ng, khim thính, khim th, khuyt tt ngôn ng giao tip, tr có ri lon t k, tr nhim HIV, cách phát hin tr có nhu cu c bit và cách thc chm sóc, giáo dc tr. 2. MỤC TIÊU CỤ THỂ Hc xong module này, hc viên có th: — Nêu c khái nim là tr có nhu cu c bit. — Lit kê các loi tr có nhu cu c bit. — Mô t c im ca tng loi tr có nhu cu c bit: tr khuyt tt nghe, nhìn, nói, vn ng, trí tu; t k; tr nhim HIV; tr phát trin sm. — Phát hin tr có nhu cu c bit trong lp. — Có thái tôn trng s a dng trong lp hc và c gng áp ng các nhu cu a dng tr trong ó tr có nhu cu c bit. C. ĐIỀU KIỆN CẦN THIẾT ĐỂ THỰC HIỆN MODULE — Bng hình v tr có nhu cu c bit. — Giy A0, bút d, giy màu. — Phiu bài tp. — Tài liu hc tp và tài liu tham kho. ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 9
4. D. NỘI DUNG Hoạt động 1. Tìm hiểu khái niệm ”trẻ có nhu cầu đặc biệt” 1.1. CHUẨN BỊ — Ph lc 1: Các trng hp in hình. — Giy A0 và bút d — Thi gian: 90 phút 1.2. THÔNG TIN CHO HOẠT ĐỘNG Trc ây ngi ta thng hiu “giáo dc c bit” là vic giáo dc cho tr khuyt tt trong môi trng chuyên bit hoc các trung tâm khác bit so vi h thng giáo dc ph thông bình thng. Chính vì cách hiu này nên nhiu khi nói n “giáo dc c bit” nhiu ngi ngm hiu ó là giáo dc cho tr khuyt tt. Tuy nhiên, tr khuyt tt ch là mt trong s các i tng ca giáo dc c bit. Ngoài tr khuyt tt ra, các i tng khác cng có nhu cu c bit là tr có nng khiu (tr thông minh hay thn ng), tr có nguy c b hc và tr gp khó khn do s khác bit v ngôn ng và vn hoá. Anh, khái nim tr có nhu cu c bit cp n nhng tr có khim khuyt hoc gp nhiu khó khn trong hc tp hn so vi hu ht các tr khác cùng tui. M, khái nim này bao gm bn i tng là tr khuyt tt, tr tài nng, tr có nguy c b hc và tr có khó khn do s khác bit v ngôn ng và vn hoá. C bn nhóm tr này u cn nhn c s h tr ca các chng trình và dch v giáo dc c bit. Trong Lut Bo v, Chm sóc và Giáo dc tr em ca Vit Nam thông qua ngày 15/6/2004 cp n “tr em có hoàn cnh c bit”. Trong ó quan nim “Tr em có hoàn cnh c bit bao gm tr em m côi không ni nng ta, tr em b b ri; tr em khuyt tt, tàn tt; tr em là nn nhân ca cht c hoá hc; tr em nhim HIV/AIDS; tr em phi làm vic nng nhc, nguy him, tip xúc vi cht c hi; tr em phi làm vic xa gia ình; tr em lang thang; tr em b xâm hi tình dc; tr em nghin ma tuý; tr em vi phm pháp lut ”. Có th nh ngha v tr có nhu cu c bit nh sau: " Tr có nhu cu c bit là nhng tr khi mà nhng khác bit hoc nhng khim khuyt 10 | MODULE MN 15
5. ca chúng xut hin mc mà nhng hot ng nhà trng phi c thay i áp ng nhu cu ca tr” 1. ôi khi, thut ng “tr có nhu cu c bit” còn c thay th bng thut ng “tr c bit” hay “tr có nhu cu giáo dc c bit”. Tr c coi là có nhu cu giáo dc c bit ch khi nó òi hi phi thay i chng trình giáo dc. Bi vì nhng khác bit, c bit ca tr xut hin phm vi, mc khin cho tr cn nhng thay i ca chng trình giáo dc hoc cn các dch v giáo dc c bit phát trin kh nng ca chúng. Bên cnh ó, trong nhiu tài liu còn s dng thut ng “tr thit thòi” hay “tr có hoàn cnh khó khn”. Tuy nhiên, các thut ng này mi ch nói lên c hoàn cnh sng và trng thái ca tr mà cha nói c tr có nhu cu c bit hay không. Tr có nhu cu giáo dc c bit có nhng “khác bit” hoc nhng “khim khuyt” nh hng n tr. Nhng “khác bit” ó có th là do ngun gc vn hoá, ngun gc ngôn ng, c im c th 1.3. TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG 1) Hc viên chia thành 7 nhóm, mi nhóm mt nghiên cu in hình và tho lun v nhu cu c bit ca tng trng hp; giáo viên ã làm gì và cn phi làm gì áp ng nhu cu ca tr. 2) Các nhóm trình bày nhng ý tng ã tho lun và chia s vi các nhóm khác. 3) Rút ra kt lun v khái nim là tr có nhu cu c bit Hoạt động 2. Phân loại trẻ có nhu cầu đặc biệt 2.1. CHUẨN BỊ — Thông tin v các nhóm tr có nhu cu c bit. — Phiu bài tp 1 (Ph lc 2). — Giy A0, bút d. — Thi gian: 120 phút 2.2. THÔNG TIN CHO HOẠT ĐỘNG Nh trên ã trình bày, khái nim “tr có nhu cu c bit” gm bn nhóm i tng là tr khuyt tt, tr nng khiu tài nng, tr có nguy c 1 Kirk, Gallagher ,Anastasiow, Giáo dục trẻ có nhu cầu đặc biệt, Tái bản lần thứ 8, 1997. ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 11
6. b hc và tr dân tc thiu s ( M gi là tr có khó khn do s khác bit v ngôn ng và vn hoá). Theo tính toán ca các chuyên gia giáo dc c bit, tr có nhu cu c bit chim mt b phn áng k trong s hc sinh các trng hc. Khong 9 — 10% là hc sinh khuyt tt, 3 — 5% là hc sinh có nng khiu. T l này còn ph thuc vào tng trng tng a phng có nhng hc sinh có nguy c úp lp hoc có ngun gc vn hoá, ngôn ng a dng. Vy, da vào nhng tiêu chí nào xác nh c bn nhóm tr này là tr có nhu cu c bit? xác nh tr có nhu cu giáo dc c bit, các tác gi Kirk, Gallagher và Anastasiow (1997) ã cn c vào 5 tiêu chí nh sau: (1) c im trí tu; (2) Kh nng giác quan; (3) Kh nng giao tip; (4) c im hành vi và cm xúc; (5) c im c th. Ngoài ra, yu t môi trng và hoàn cnh sng cng c coi là mt trong nhng tiêu chí xác nh tr có nhu cu c bit. Nh vy, ây là nhng tiêu chí c coi là cn c xác nh các nhóm tr có nhu cu c bit. Tr có nhu cu c bit cn có nhng h tr c bit v giáo dc. Vì nhng nhu cu c bit này, tr òi hi nhng iu chnh v phng pháp hc hiu qu. Có ít nht khong 75% tr có nhu cu c bit có nhu cu v hc mc trung bình và các nhu cu này c áp ng trong môi trng giáo dc hòa nhp. Trong giáo dc mm non, chúng ta s cp ch yu n i tng tr khuyt tt và tr có nng khiu hoc tr phát trin sm. Còn nhng i tng khác nh tr có nguy c phi b hc và tr có s khác bit v vn hoá và ngôn ng thng c chú ý nhiu hn giáo dc ph thông. Sau ây là nhng c trng c bn nht ca các loi tr có nhu cu c bit. 2.2.1. Trẻ phát triển sớm (năng khiếu và tài năng) Nhóm tr này còn có tên gi khác là thn ng, tr thông minh c bit hay nhng tr phát trin sm. 12 | MODULE MN 15
7. Theo nh ngha B Giáo dc M (1998), tr nng khiu là nhng tr th hin kh nng tim tàng trong kh nng thc hin mc cao mt cách áng k so vi nhng tr khác cùng tui, cùng kinh nghim hoc môi trng. Nhng tr này th hin mc cao chc nng trí tu, sáng to và các lnh vc ngh thut, s hu mt kh nng lãnh o khác thng hoc xut sc trong nhng lnh vc hc vn c th. Chúng òi hi các dch v hoc các hot ng khác vi chng trình thông thng ca trng hc. Nhng tr phát trin sm xut hin mi nhóm vn hoá, mi tng lp xã hi và trong tt c các lnh vc kh nng ca con ngi. Tr phát trin sm c tính chim khong 3 — 5% t l hc sinh trong trng hc. Có nhng tr là tr nng khiu, có nhng tr có tài nng và cng có nhng tr va có nng khiu, va có tài nng. Tr nng khiu có nhng kh nng ni tri, có nhng nng khiu c bit v mt s lnh vc nh là ngh thut, âm nhc, hi ho hay kh nng lãnh o xut chúng ó là nhng kh nng thiên bm ca tr. Tr tài nng hay còn gi là nhng tr thông minh c bit là nhng tr có ch s thông minh vt tri, có kh nng thc hin và tim nng thc hin mc cao c bit khi so sánh vi nhng tr khác cùng tui và cùng môi trng sng. Ch s IQ cao vt tri là mt trong nhng cn c xác nh tr thông minh, có tài. ng thi, tr có th th hin s xut sc vt tri v mt môn khoa hc c th nào ó, k c khoa hc lí thuyt ln khoa hc ng dng nh Toán hc, Hoá hc, Vt lí, Sinh hc 2.2.2. Nhóm trẻ khuyết tật ây là nhóm tr chim t l cao nht và cng nhn c s h tr và quan tâm sm nht và nhiu nht ca giáo dc c bit trong s nhng tr có nhu cu giáo dc c bit. Tu theo nhng tiêu chí khác nhau, có nhiu cách phân loi khuyt tt nh cách phân loi ca T chc Y t Th gii (1989), Hi ng Giáo dc Hoa Kì (1997) Cn c vào mc nghiêm trng ca khim khuyt, khuyt tt c xác nh bn mc là: khuyt tt rt nng, khuyt tt nng, khuyt tt mc trung bình và khuyt tt nh. Cn c vào các dng khim khuyt, theo Hi ng Giáo dc Hoa Kì, khuyt tt gm 11 dng. ó là: t k, ic mù, ic, khim thính, khim th, ri lon cm xúc, khuyt tt trí tu, có khó khn v hc, a tt, khuyt tt th cht, khuyt tt sc kho. ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 13
8. Ti Vit Nam, da trên nhng khó khn mà tr mc phi, khuyt tt bao gm 6 dng sau: khim th; khim thính; khuyt tt vn ng; khuyt tt trí tu trong ó bao gm c t k, tng ng gim tp trung, ri lon hành vi và cm xúc, tr mc hi chng Down; khó khn v ngôn ng và giao tip; a tt. Tri qua nhiu thp k ca giáo dc c bit, Vit Nam ã phát trin c h thng giáo dc c bit h tr cho tr khim thính, khim th và khuyt tt trí tu; ã bt u quan tâm n i tng khuyt tt v ngôn ng và giao tip. Tuy nhiên, cng có s nhm ln trong vic s dng thut ng khuyt tt trí tu vi khuyt tt v hc và trong nhóm khuyt tt trí tu thì bao gm c nhiu dng khuyt tt khác nh tng ng gim tp trung, t k, tr Down Theo quan nim ca giáo dc, tr khuyt tt là nhóm tr b khim khuyt mt hay nhiu b phn c th, giác quan (th cht) hoc chc nng (tinh thn), biu hin di nhiu dng khác nhau, làm suy gim kh nng thc hin khin cho tr gp nhiu khó khn trong lao ng, sinh hot, hc tp, vui chi. Di ây là mt s dng khuyt tt thng gp: a. Tr khuyt tt trí tu Khuyt tt trí tu là mt trong nhng nghiên cu sm nht trong lnh vc giáo dc c bit. nh ngha v dng tt này ã có s nht quán chung. Theo Hip hi Khuyt tt Trí tu M (AAMR) nm 1992, nh ngha chm phát trin c a ra nh sau: Khuyt tt trí tu là nhng hn ch c nh trong nhng chc nng thc ti. Nó c biu hin c trng bi chc nng trí tu di mc trung bình, thiu ht hai hay nhiu hành vi thích ng xã hi: giao tip, t phc v, k nng xã hi, k nng sng ti gia ình, s dng tin ích công cng, nh hng cá nhân, sc khe và an toàn, các k nng hc tp, gii trí và làm vic. Khuyt tt trí tu xy ra trc 18 tui. Trí tu di mc trung bình là c im ni bt ca khuyt tt trí tu. Chc nng trí tu c ánh giá bng trc nghim IQ. Trc nghim này c ánh giá thông qua nhng bài tp bng li và không li v các khía cnh lí gii và gii quyt vn . Mc kh nng chung c xây dng trên c s so sánh kt qu ca mt tr vi nhng tr khác cùng tui. Có ngha là tr có biu hin v trí tu rt thp so vi mc trung bình khi so sánh vi bn cùng tui. Tuy nhiên, nh Heward (1996) ã nhn mnh, 14 | MODULE MN 15
9. ánh giá: ch s trí tu là mt khoa hc không chính xác và ch s IQ có th thay i theo thi gian. Bên cnh ch s trí tu thp, tr còn bc l nhng thiu ht v nhng hành vi thích ng. Hành vi thích ng là nhng nng lc xã hi giúp tr áp ng c nhng òi hi ca môi trng xã hi. Nhng òi hi kì vng v hành vi thích ng là khác nhau tng la tui và tng nn vn hoá. Vì th, tr khuyt tt trí tu c c trng bi hai du hiu là kh nng trí tu di mc trung bình và thiu ht hành vi thích ng. Ch mt mình ch s IQ thp thì cha kt lun là tr b khuyt tt trí tu. Tr có khó khn v hc tp phi bc l ngay c khi nhà, trng và cng ng. Nhng ri lon này ngày càng tr nên rõ ràng trong sut giai on phát trin (trc 18 tui). Nhng ngi ln b khim khuyt kh nng trí tu do chn thng, tai nn, m au thì không c coi là khuyt tt trí tu. b. Tr khuyt tt vn ng Tr khuyt tt vn ng là nhng tr có c quan vn ng b tn thng, biu hin u tiên ca chúng là có khó khn khi ngi, nm, di chuyn, cm nm Do ó, tr gp rt nhiu khó khn trong sinh hot cá nhân, vui chi, hc tp và lao ng. Tuy vy, a s tr có khó khn v vn ng có b não phát trin bình thng nên các em vn tip thu c chng trình ph thông, làm c nhng công vic có ích cho bn thân, gia ình và xã hi. Nhóm này bao gm nhng tr bi não, nt t sng, lon dng c, khuyt tt bm sinh, chng viêm khp, loãng xng, ri lon chc nng chuyn hoá dinh dng (Safford, 1989). Kh nng hc tp ca tr có th hoc không b nh hng. Bi não là mt nhóm c trng bi vn vn ng do tn thng não sm trong quá trình phát trin. a tr có th b co cng hoc yu mt bên thân, ch hai chân hoc toàn b c th. Chng lon dng c tr nên rõ ràng khi tr lên 3, vi vic các c yu i khi tr ln lên. Tt nt t sng c là vn di truyn ó t sng không óng li hoàn toàn, dn n không có kh nng iu khin c th. Chng xng thy tinh, xng b gãy d dàng và chng viêm khp tr thng xuyên b sng au các khp xng. ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 15
10. c. Tr khim thính Là nhng tr có sc nghe b suy gim áng k làm hn ch kh nng giao tip và nh hng ti quá trình x lí thông tin bng âm thanh. Theo ngôn ng ph thông: ic là mt thính giác hoàn toàn, không nghe c hoc gim sút nhiu v thính giác, nghe không rõ. Theo cách nh ngha ca ngành Y thì ic là suy gim hoc mt toàn b hay mt phn sc nghe. * Các mc gim thính lc: Bình thng 0 — 20 dB ( *) Nh 20 — 40 dB ic mc I Va 40 — 70 dB ic mc II Nng 70 — 90 dB ic mc III Sâu > 90 dB ic mc IV * Các loi ic: — ic dây thn kinh thính giác: Do b tn thng t bào lông thính giác hoc dây thn kinh tai trong. Nhng ngi b ic dây thn kinh thính giác thng b ic t mc nh cho n mc sâu. Vic mt thính lc loi này ch mt s gii tn nht nh ch không phi tt c. Nguyên nhân là do kh nng tip nhn âm thanh b nh hng ngay c khi âm thanh ã c khuych i. Do vy mt ngi b ic dây thn kinh thính giác cng không ci thin c kh nng nghe ngay c khi eo máy tr thính. — ic hn hp: do nhng vn v tai ngoài, tai gia và tai trong gây ra. Nhng ngi này thng có mc ic sâu. — ic trung ng: do tn thng dây thn kinh hoc t bào ca h thn kinh trung ng. Nhng ngi này thng có mc ic sâu. * Viết tắt của Decibel, đơn vị đo cường độ âm thanh. 16 | MODULE MN 15
11. d. Tr khim th Là nhng tr có khuyt tt th giác (nhìn kém, mù), gp nhiu khó khn trong các hot ng cn s dng mt ngay c khi ã có các phng tin tr th. Nm 1992, T chc Y t th gii WHO a ra khái nim v khim th nh sau: Khim th là chc nng th giác ca mt ngi b gim nng thm chí sau khi ã c iu tr hoc iu chnh tt khúc x tt nht mà th lc vn mc thp t di 6/18 cho n vn còn phân bit c sáng ti, hoc th trng thu hp di 10 0 k t im nh th mt tt hn, tuy nhiên ngi ó vn còn có kh nng s dng phn th giác còn li thc hin các công vic trong cuc sng. Nhìn kém là s suy gim nghiêm trng các chc nng th giác, ngha là th lc o c di 6/18 hay th trng nh hn 20 0. K c khi iu tr hoc dùng các dng c tr th quang hc, th lc vn không tng. Mù (hoàn toàn) là ngi không còn kh nng nhn bit bng th giác k c nhn ra sáng ti. e. Tr có ri lon ph t k Ri lon phát trin din rng là mt thut ng rng bao gm ri lon t k và ri lon phát trin din rng không c trng và hi chng Asperger. Gn ây nhng ri lon này cng c nhóm li di cái tên là ri lon ph t k. Nhng tr có ri lon ph t k thng có s trì hoãn trong ngôn ng và k nng xã hi xut hin trc 3 tui. Có th tr cng có nhng hành vi rp khuôn, nh hình th hin bi k nng chi gii hn và mi bn tâm dai dng không bình thng vi thói quen chi c thù và khó thay i. a tr có th quá nhy cm vi nhng loi cm giác t môi trng. Ri lon ph t k là mt ri lon rng vi mt s tr mc nh thì có trí thông minh trung bình n trên trung bình, mt s tr b nng thì kèm theo khuyt tt trí tu. g. Tr có khó khn v giao tip, ngôn ng và li nói Là tr có nhng biu hin sai lch ca các yu t ng âm, t vng, ng pháp so vi ngôn ng chun khi s dng trong giao tip hàng ngày. ây là mt trong s khuyt tt ph bin. Theo Van Riper (1978), li nói b coi là bt thng “khi nó rt khác vi li nói ca nhng ngi khác, s ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 17
12. khác bit này rt d nhn ra; làm nh hng n giao tip hoc khin cho c ngi nói và ngi nghe cm thy khó chu”. Nhng khó khn trong vic giao tip vi nhng ngi xung quanh mà nguyên nhân không phi là do b sng hng hay c quan cu âm b tn thng thì có th kt lun ó là khuyt tt ngôn ng và li nói. h. Tr có khó khn v sc khe ây tp trung vào i tng tr b nh hng bi HIV/ AIDS: bao gm tr nhim HIV và nhng tr có nguy c cao nhim HIV/ AIDS b gây ra do vi rút suy gim min dch ngi (HIV). HIV tham gia phá hu h thng min dch t nhiên tr, làm cho tr rt d b mc phi các loi bnh viêm nhim hay nguy c (au m có th nghiêm trng do h thng min dch ã b suy yu nh bnh thu u hoc cúm). 2.3. TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG — Chia nhóm, mi nhóm 5 ngi (theo biu tng hoc mã màu). — Phát cho mi nhóm mt t giy A0 và bút d. C mi nhóm làm vic vi 1 phiu di ây: + Nhóm 1: Phiu s 1. + Nhóm 2: Phiu s 2. + Nhóm 3: Phiu s 3. + Nhóm 4: Phiu s 4. + Nhóm 5: Phiu s 5. Dành 30 phút các nhóm hoàn tt công vic. Khi có chuông reo thì các nhóm s di chuyn theo chiu kim ng h xem xét kt qu ca các nhóm bn, có th nhn xét và b sung. — C lp cùng trao i v tng phiu bài tp. — Xem mt on bng video v tr có nhu cu c bit và tho lun sau khi xem xong: tr trong on bng thuc nhóm nào, nhng nhu cu ca tr ây là gì, làm th nào áp ng. — Tng kt: Tr có nhu cu c bit bao gm các nhóm tr khuyt tt, tr có khác bit v vn hoá và ngôn ng, tr có nhu cu c bit v sc khe, tr phát trin sm. Tr có nhu cu c bit trc ht là tr em sau mi n nhng nhu cu c bit. Nhng tr này cng cn c chm sóc, giáo dc nh nhng tr khác. Tuy nhiên do có nhng nhu cu c bit nh khim 18 | MODULE MN 15
13. khuyt v th cht hoc tinh thn, hoc nhng vn v sc khe hay khác bit v vn hoá nên tr cn có nhng iu chnh trong chng trình chm sóc, giáo dc cng nh nhng k thut chm sóc, giáo dc c thù có th phát trin ti a. Hoạt động 3. Tìm hiểu đặc điểm của trẻ có nhu cầu đặc biệt 3.1. CHUẨN BỊ — Thông tin: c im ca tng loi tr có nhu cu c bit. — Phiu bài tp 2. — Giy kh A0 và bút d. — Thi gian: 180 phút. 3.2. THÔNG TIN CHO HOẠT ĐỘNG 3.2.1. Đặc điểm của trẻ phát triển sớm Tr nng khiu và tài nng cng là nhóm tr có nhu cu giáo dc c bit. Mc dù chúng thng không phi i mt vi nhng kt qu hc tp thp, nhng bài thi trt nhng nhng kh nng c bit ca chúng òi hi vic dy hc c bit. Tr tài nng và thông minh có th hc rt nhanh và xut sc trong tt c các lnh vc hoc mt vài lnh vc c th nào ó. Tr thng phát trin vt xa các bn cùng trang la. Mt s tr tài nng rt sáng to; mt s tr khác thng có kh nng c bit nhng lnh vc c th nh m thut, âm nhc, kch và lãnh o. Nhng c hi phát trin kh nng sáng to và nng khiu có th có ngay trong môi trng lp hc ca tr. Các nghiên cu trên th gii ch ra rng tr mu giáo phát trin sm có xu hng vt tri v trí nh hn là trí thông minh tng quát, kt qu hc tp hoc suy lun không gian (Roedell, 1980). Kh nng hc tp ca tr mu giáo tài nng th hin rt a dng, nhiu hình thc khác nhau. S t c các k nng hc tp sm có th không nht thit liên quan ti mc trí thông minh. Mt s tr có ch s thông minh trên 160 nhng cha t c các k nng v c hoc làm toán, trong khi mt s khác có ch s thông minh là 116 li c trôi chy khi mi 3 tui. Tr mu giáo tài nng th hin nhng kh nng khác nhau mc cao trong các lnh vc nhn thc khác nhau, nh phát trin ni tri kh nng suy lun không gian và t vng; kh nng nh khác thng; k nng làm ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 19
14. toán c bit hoc các k nng c sm. Tr phát trin sm có s ni tri mt lnh vc nào ó nhng không nht thit các lnh vc khác cng xut sc. Không phi c là tr nng khiu và tài nng thì u xut chúng tt c nhng lnh vc. Có mt s tr rt xut sc kh nng này nhng li có th có nhng khó khn tim n nào ó, chng hn nh thiu ng c, k nng xã hi kém, thm chí còn có nguy c úp lp Có nhng tr là tr khuyt tt nhng có tài nng hoc có nng khiu c bit nào ó. 3.2.2. Đặc điểm của nhóm trẻ khuyết tật a. Tr khuyt tt trí tu Nhng tr có khuyt tt trí tu t c các k nng vi tc chm hn so vi nhng tr khác. Tr khuyt tt trí tu thng có nhng biu hin không bình thng v nghe, nhìn, chú ý; ng kinh và nhng vn tâm thn khác. Có nhiu mc khuyt tt trí tu, nhng hu ht tr (tr tr khuyt tt trí tu mc nghiêm trng) u có th hc c nhng k nng mi. Tr khuyt tt trí tu có khó khn áng k v hc. Do kh nng trí tu di mc trung bình, tr có th hc chm hn và b thiu ht mt hay nhiu lnh vc hc tp so vi các bn cùng la tui. Nhng nhim v hc tp òi hi kh nng lí gii và suy ngh t duy tru tng là rt khó vi tr. Trong nhóm tr khuyt tt trí tu có nhiu mc . Tr khuyt tt trí tu mc nh thì có nhiu kh nng hc và sng c lp hn và cn ít s h tr hn nhng tr mc nng hn. — Nhu cu hc tp: Tr khuyt tt trí tu hc các k nng hc tp mc chm hn các hc sinh bình thng cùng tui. Tr hc chm hn nên tr thng cha sn sàng bt u vào các phng pháp dy hc trng ngay c. Tr khuyt tt trí tu gp mt s khó khn mt s khía cnh v hc. Tr có th gp khó khn khi tp trung, ghi nh, chuyn ti thông tin và các k nng hc tp t môi trng này sang môi trng khác. Các nhim v hc tp òi hi vic gii quyt nhng lí gii tru tng, gii quyt vn và sáng to linh hot trong nhng tình hung c bit. Ví d, tr khuyt tt trí tu thng bc l kh nng gii quyt các nhim v hc tp liên quan n nhng lí gii kém hn so vi nhng vn tính toán trc tip. — Nhng nhu cu v hành vi: Tr khuyt tt trí tu thng gp nhng vn v hành vi hn nhng ngi bn bình thng cùng la tui do tc 20 | MODULE MN 15
15. hc chm hn. Nhng k nng hành vi trong lp hc ca tr có th phù hp vi mc phát trin ca chính tr nhng li không phù hp vi các bn khác cùng tui trong lp hc. Mt yu t na có th xy ra i vi tr khuyt tt trí tu là s kiên nhn và kh nng chú ý rt thp. Vic úp lp nhiu ln, trt nhiu môn hc và tht bi trong nhng tình hung mang tính xã hi càng làm gim kh nng ca tr trong vic kiên nhn cng nh ng c hc tp. — Nhng nhu cu xã hi: Tr khuyt tt trí tu có th không c các bn cùng tui chp nhn v mt xã hi. Thiu các k nng xã hi, tr có th b b ri hoc b loi tr. Khó khn trong vic thit lp các mi quan h xã hi, quan h liên cá nhân này có th là do s chm khôn ca tr. Các k nng xã hi ca tr phát trin không tt trong tng quan vi tr cùng tui. Nhng ri lon v hành vi ca tr khin cho các bn trong lp không thích chi hay kt bn vi tr. Thói quen, s thích v chi và gii trí ca tr cng có th không phù hp vi la tui. — Nhng nhu cu v th lc: Không phi tt c các cá nhân khuyt tt trí tu u có nhu cu c bit v th lc; thay vào ó có tr li rt gii trong lnh vc th cht. Tuy nhiên, có nhiu tr gp nhng khó khn nào ó trong các k nng vn ng. Khi so sánh vi các bn cùng tui, tr thng bc l kh nng kém hn khi thc hin các nhim v òi hi các k nng vn ng do dai, kt hp, mnh và s khéo léo (Bruininks, 1977). Hn na, tr khuyt tt trí tu có kèm theo vn v gim sc nghe và kh nng nhìn nhiu hn là tr bình thng. — Các dch v c bit: Tr khuyt tt trí tu c hc trong nhiu môi trng. Mt s tr hc trong nhng lp chuyên bit nhng li c tham gia mt s hot ng ngoi khoá vi các bn cùng tui bình thng. Nhiu tr hc ch yu trong lp hoà nhp nhng mt phn thi gian li dành cho các dch v giáo dc c bit. Cng ging nh tt c hc sinh có nhu cu giáo dc c bit khác, vic quyt nh mc hoà nhp ca tr khuyt tt trí tu là tu thuc và da vào nhu cu và kh nng ca cá nhân tr. b. Tr khuyt tt vn ng Tr khuyt tt vn ng là nhng tr có c quan vn ng b tn thng, biu hin u tiên ca chúng là có khó khn khi ngi, nm, di chuyn, cm nm Do ó, tr gp rt nhiu khó khn trong sinh hot cá nhân, vui chi, hc tp và lao ng. Tuy vy, a s tr có khó khn v vn ng ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 21
16. có b não phát trin bình thng nên các em vn tip thu c chng trình ph thông, làm c nhng công vic có ích cho bn thân, gia ình và xã hi. Tr khuyt tt vn ng là mt nhóm tr rt a dng, chúng có th mc nhiu vn phc tp nh b hen suyn, bch cu, tiêu chy hoc nhng khim khuyt khác nh nt t sng, bi não, lon dng c bp và tn thng ct sng. Vì nguyên nhân gây ra rt a dng và li có nhiu loi bnh nên các biu hin ban u cng nh tui xut hin bnh cng rt khác nhau. Tuy nhiên, tr khuyt tt vn ng vn có th có nhng im chung cn xem xét khi iu chnh môi trng, cách dy hc và dùng dy hc. Các dch v c bit có th c cung cp thông qua s iu chnh ca giáo viên hoc các chuyên gia tr liu vn ng, y tá hc ng giúp tr có ch n kiêng, ung thuc iu tr và kim soát các gii hn hot ng ca tr. Tr có khó khn khi di chuyn ví d nhng tr phi i bng nng hoc xe ln thì nhng iu kin v môi trng cn phi c thay i, iu chnh cho phép tr c tip cn, chng hn cu thang máy, ng trt dành cho xe ln, nhà v sinh có tay vn Nhng dùng dy hc cng cn phi c iu chnh giúp tr có khó khn khi cm bút vit có th cm bút vit c. * Nhng tác nhân gây hn ch vn ng: — Yu c : Khó vn ng mt b phn c th theo cách bình thng. Tr gp khó khn nhiu hn khi tìm hiu môi trng xung quanh và hc thông qua vn ng. — Co cng c: Mt phn c th co cng không vn ng c, c bit vài t th nht nh. Tr có khuynh hng vn ng theo nhng mu hình không thay i. — C và khp phn hi kém: B não không nhn c thông tin cn thit a ra nhng iu chnh cn thit. — Thng bng kém: Dáng iu và thng bng là nn tng ca vn ng. Các vn ây thng là tng hp các yu t k trên. * Nhng khó khn i lin vi khuyt tt vn ng: — Khó khn trong li nói và ngôn ng. — Khó khn trong n ung và nut. — Khim thính. 22 | MODULE MN 15
17. — Khim th và các vn v tri giác th giác. — Nhn thc không gian kém và các vn v tri giác. — Các vn v tp trung và thiu kh nng chú ý. — Bnh ng kinh. — Mt mi và thng hay au yu. — S thay i gây khó khn cho tr. — Các vn v xng khp, thng nh hng n hông, ct sng và bàn chân. c. Tr khim thính Khuyt tt có liên quan n vic mt hoc hn ch kh nng tip nhn các tín hiu âm thanh c gi là khim thính. Khi tr nghe khó tc là tr mt kh nng nghe mt cách áng k nhng tr vn có kh nng vit và kh nng nghe còn li ca tr c phát huy nh vào các thit b tr giúp âm thanh và nhng h thng khuych i. Ngi ic còn rt ít hoc mt hn kh nng nghe do vy mà các thit b âm thanh không tr giúp c. Da trên mc khuyt tt mà tr khim thính có th s dng ngôn ng kí hiu, các bài c và s dng nhng phng tin khác nhau h tr cho vic giao tip ca tr. c im ca tr khim thính là: — C quan phân tích thính giác b phá hy mc này hay mc khác. — C quan phân tích thính giác b phá hy làm cho tr không còn kh nng tri giác th gii âm thanh vô cùng phong phú ca môi trng xung quanh, c bit âm thanh ngôn ng, không bt chc và t hình thành ting nói, a tr tr thành mt ngôn ng nói (câm). Nh vy, i vi tr khuyt tt thính giác nng (ic) thì hu qu dn n là câm, gây rt nhiu khó khn trong quá trình giáo dc. Tuy nhiên, nu c giáo dc tt, kp thi tr vn có th nghe, nói c, có th hc c vn hoá, ngh nghip và phát trin tình cm, o c nh nhng tr bình thng khác. d. Tr khim th Khuyt tt liên quan n vic mt hoc hn ch kh nng tip nhn thông tin hình nh c gi là khim th. Theo T chc Y t Th gii, khim th gm hai dng là mù và nhìn kém. Mù là tình trng mt hoàn toàn kh nng nhìn, còn nhìn kém là tình trng mt th giác mt phn ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 23
18. hoc kh nng th giác b hn ch áng k ngay c khi ngi ó ã s dng các phng tin tr th mt tt nht. Cn c vào các yu t nh th lc, th trng, nhy cm tng phn, sc giác xác nh các dng khác nhau ca khuyt tt th giác. Mt s tr nhìn kém có th s dng thit b quang hc phóng i hoc nhng iu chnh phi quang hc phù hp. Hc sinh mù không th s dng các thit b hình nh nh mt dng c hc tp mà thay vào ó là cm nhn thông qua s và nghe. Da vào nhu cu tr mù, có th s dng ch ni Braille, máy tính chuyên dng và nhng thit b h tr khác trong hc tp. Mt s tr có nhu cu c hun luyn c bit có th nh hng và di chuyn an toàn nhng khu vc lân cn. Khim th là nhng khuyt tt v mt nh hng mt, mù lòa, không sc nhn bit th gii hu hình bng mt hoc nhìn thy không rõ ràng. c im ca tr khuyt tt th giác: — Trí tu phát trin bình thng, trung ng thn kinh phát trin nh mi tr em khác; — Các c quan phân tích phát trin bình thng (tr c quan th giác b khuyt tt); — Các em có hai c quan phân tích: thính giác và xúc giác rt phát trin, nu c phc hi chc nng, hun luyn sm và khoa hc, hai c quan phân tích này hoàn toàn có th làm chc nng thay th chc nng th giác b phá hy; — Ngôn ng, t duy, hành vi, cách ng x ca nhng tr em này cng ging nhng tr em bình thng. Tuy nhiên các em cng có nhng tn ti nht nh nh ngôn ng thiu hình nh; không th vit và c bng ch phng; trc khi n trng, vn tri thc, khái nim nghèo nàn; — Ít di chuyn nên th lc có b gim sút, s phi hp các hot ng c bp thiu linh hot, chp chp và d a các em n s t ti, thiu nim tin bn thân. Khi nói v tr khuyt tt cn chú ý rng nhng khuyt tt ca tr không nh danh tr, không nói cho ta bit tr ó là ngi nh th nào. Dù tr có dng khuyt tt nào i na thì trc ht tr ó vn là mt tr em nh bao tr em bình thng khác. Vic xác nh các dng khuyt tt này không phi nh danh hay gn nhãn mác cho tr. iu quan trng nht và cn thit nht ó là xác nh c nhng c im và kh nng 24 | MODULE MN 15
19. trong ó nhn mnh n nhng im mnh t ó hiu c nhu cu ca tr cng nh tìm ra c nhng cách thc khác nhau áp ng c nhng nhu cu rt khác nhau và rt c bit ó. e. Tr có khó khn v giao tip, ngôn ng và li nói Khó khn v nói ch yu là biu hin khó khn v kh nng phát âm rõ ràng và quá trình phát âm hoc vic to ra li nói, c bit là tr nh. Mt s biu hin khác nh có vn v ging và v trôi chy nh nói b ngt, lp bp. Tr có th b qua t khi nói, hoc phát âm sai nhng t thông thng. Ngôn ng nói không ch bao gm vic din t các ni dung thông ip ca ngi nói mà còn bao gm c vic tip nhn thông ip ca ngi nghe. Tr có khó khn v ngôn ng có th gp khó khn mt trong hai quá trình trên hoc c hai quá trình trên. Nhiu tr có biu hin phát trin ngôn ng chm mi mt, nhiu tr thì ch có biu hin gp khó khn mt hoc mt vài khía cnh c th nào ó nh gp khó khn v cú pháp, t vng hay ng ngha. Trong lp hoà nhp, tr có khó khn v ngôn ng có nhng nhu cu hc tp và xã hi rt c bit. Ngoài vic nhn c s h tr ca chuyên gia tr liu ngôn ng — li nói, tr cn c h tr các k nng v nghe, v t vng, ng pháp hoc các k nng din t bng li. Trong lnh vc xã hi, tr có khó khn v giao tip thy rt khó khn trong các mi quan h liên cá nhân. Nhng tr này cn có s h tr có th tham gia thc s vào các tng tác xã hi trong lp hc, chng hn nh kt hp nhiu phng tin giao tip cùng mt lúc nh vic dùng ngôn ng bng li kt hp vi tranh nh và ngôn ng kí hiu. g. Tr có ri lon ph t k * Ri lon ph t k có 3 c im chính thng gp: — Khim khuyt v k nng xã hi. — Khim khuyt v k nng giao tip. — Có hành vi hoc s thích b hn hp hoc nh hình. Ri lon t k có nhiu mc , tp hp li thành mt di và c gi là “ph t k”. Mc dù các tr có ri lon t k u có mt vài c im tng t nhau (khim khuyt v k nng xã hi, khim khuyt v k nng giao tip, có hành vi hoc s thích hn hp hoc nh hình), tr em b t k mc nng rt khác vi tr em b t k mc trung bình. Trong ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 25
20. biu di ây, ph T k c th hin trong mt th liên tc, nng gim dn t trái sang phi: t k mc nng nht phía trái (t k in hình) và mc nh (trong ó hi chng Asperger là thng gp nht) bên phía phi. Gia hai cc nh nht và nng nht có nhiu ri lon khác trong ó có mt s ri lon có c im ging t k mc nng và mt s hi chng có c im ging t k mc nh. Nng Nh T k in hình Các hi chng t k khác Hi chng Asperger Ph t k * c im ca tr có ri lon t k: — Giao tip: + Không phát trin ngôn ng nói hoc phát trin rt chm (khong 50% tr em t k không phát trin ngôn ng nói). + Nhi li (lp li), thng lp li nhng gì ngi khác nói hoc nhc li liên tc nhng t, cm t không có ý ngha. + Nghe ngi khác nói nhng không có phn ng hoc phn ng chm. + Không giao tip bng mt hoc rt ít. Không ci hoc có các c ch iu b khác hoc có nhng rt ít. + Không cho ngi khác chm vào ngi hoc không có phn ng i vi các c ch yêu thng, trìu mn. — Tng tác xã hi: + Ít hoc không hiu cm xúc ca ngi khác thm chí không có phn ng trc s hin din ca nhng ngi khác. + Không nói v nhng th tr bit hoc không quan tâm n vic th hin cho ngi khác bit. + Không tng tác vi ai hoc ch tng tác vi mt hoc hai ngi (thng thì b hoc m). 26 | MODULE MN 15
21. + Ít hoc không th hin tình cm trìu mn và không có phn ng trc các tình cm trìu mn. + Không bit cách kt bn. — Trí tu: Khong 75 — 80% tr em t k b thiu nng trí tu. Tr em t k mc nng thng b thiu nng trí tu mc nng. — Hành vi: + Ch thích mt vài vt hoc mt nhóm các vt nh khoá, chìa khoá, mt ming vt liu gì ó, cành cây, chai l + Thng thc hin nhng hành ng hoc thói quen vô ngha. + Lp li nhiu ln mt s hành vi, ví d: sp xp thành hàng các vt, lc tay, khoa tay hoc các vt khác trc mt + Có các c ng hoc di chuyn vng v. + Lp li các hành vi gây tn hi cho bn thân mình nh cn tay, m vào u. + Cng thng hoc tc gin khi thói quen b thay i hoc v trí vt b thay i. Tóm li, tr t k có kh nng giao tip xã hi kém t khi còn rt nh. Tr thng tránh né s tip xúc vt lí (nh âu ym, ôm p) và tr không th thc hin vic giao tip bng mt. Tr không có tng tác vi bn bè hay ngi ln. Tr có cách dùng ngôn ng không bình thng bao gm c vic c không ng iu, hay lp li máy móc li nói ca ngi khác. Tr có ít và thm chí không có ngôn ng. Tr có th có nhiu hành vi xa l, hành vi in hình nh ng tác lc ngi, nhy nhót không ngng ngh. Tr cn s giúp trong cách ng x hàng ngày nh cách mc qun áo, n ung, ngh ngi. Nguyên nhân ca t k vn cha c làm rõ và cách làm vic tt nht vi nhóm tr này còn ang c bàn cãi. h. Tr nhim HIV/ AIDS AIDS b gây ra do vi rút suy gim min dch ngi (HIV) . HIV tham gia phá hu h thng min dch t nhiên tr, làm cho tr rt d b mc phi các loi bnh viêm nhim hay nguy c (au m có th nghiêm trng do h thng min dch ã b suy yu nh bnh thu u hoc cúm). Vi rút HIV có th lây lan qua ng tình dc, tip xúc máu hoc dùng chung bm kim tiêm nhim bnh. Bnh AIDS tr thng mc phi do m b nhim ri truyn vi rút sang con. Khong 80% tr nh c chn oán mang vi rút HIV là do lây t m (Batshaw & Perret, 1992). S lây nhim có th xy ra trong thi gian mang thai, lúc sinh n và ôi khi qua cho con bú ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 27
22. (Conlon, 1992). Theo nghiên cu, hu ht các trng hp bnh nhi mc AIDS xy ra khi thai còn nm trong bng m; khong 30 — 50% tr s sinh do các m mang vi rút HIV cng b nhim bnh; c tính rng khong 6.000 n 30.000 tr b nhim AIDS. C mi tr mc AIDS li có khong 2 — 3 trng hp khác mang vi rút HIV (Rathlev, 1994). Rosen và Granger (1992) d oán rng nhim HIV s tr thành nguyên nhân ph bin nht gây khuyt tt phát trin. Nó là mt trong nhng nguyên nhân ph bin gây chm phát trin tinh thn (Armstrong và các ng nghip, 1993). Nhim HIV gây ra nhiu áp lc ln i vi gia ình. Mc dù tình trng bnh lí mi tr có khác nhau và cng không d d oán song các bnh AIDS góp phn gây ra nhng tình trng chm phát trin áng k và suy gim s phát trin vn ng, nhn thc, ngôn ng và k nng xã hi. Thoái lui phát trin và thoái hoá chc nng cng không phi là nhng hin tng him gp. Mt s nhng vn khác cng liên quan ti bnh AIDS tr nh là: — K nng vn ng tinh và thô kém phát trin. — Nhim khun và vi rút mãn tính. — Không phát trin. — Tiêu chy cp tính. — To gan và lá lách. — Gim cân. — Gim chú ý. — Liên tc gp vn v tiêu hoá. — Tn thng h thn kinh trung ng. — Khim khuyt v giác quan. Tr có AIDS rt cn các dch v can thip sm và giáo dc c bit. 3.3. TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG 1) Hc viên tho lun và in thông tin vào phiu bài tp ca nhóm: c im ca tng loi tr có nhu cu c bit. 2) Tho lun nhóm ln: các nhóm trình bày c im tr có nhu cu c bit theo nhim v ã giao trc lp, các nhóm khác b sung và phn hi. 3) Ging viên tng kt. 28 | MODULE MN 15
23. Hoạt động 4. Phát hiện trẻ có nhu cầu đặc biệt 4.1. CHUẨN BỊ — Các bng kim tra thính lc, th lc, khuyt tt trí tu, khuyt tt vn ng, khuyt tt ngôn ng, t k, tr phát trin sm — Giy A0 và bút d. — Thi gian: 90 phút. 4.2. THÔNG TIN CHO HOẠT ĐỘNG Ph lc 4.1., 4.2. 4.3. TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG * Sp xp thành 7 nhóm cho "Hot ng im dng xe buýt". Trong hot ng này, hc viên có c hi tìm hiu nhiu bin pháp khác nhau xác nh các nhu cu cá nhân ca tr i vi các chc nng phát trin khác nhau. Nhóm 1. Kim tra thính lc. Nhóm 2. Kim tra th lc. Nhóm 3. Bng kim nhn bit tr khuyt tt trí tu. Nhóm 4. Nhn bit tr khuyt tt ngôn ng và li nói. Nhóm 5. Bng kim nhn bit ri lon t k. Nhóm 6. Nhn bit tr khuyt tt vn ng. Nhóm 7. Nhn bit tr phát trin sm. * mi im dng xe buýt s có hot ng trao i th thông tin và hng dn v cách tìm hiu c im tng loi tr có nhu cu c bit. Sau khi ã c qua thông tin trên th, mi nhóm s dành 10 phút trao i v vn sau: Tóm tt nhng c im nhn dng, phát hin tr có nhu cu c bit theo tng loi. * Khi tt c các nhóm ã có c hi th nghim tng bin pháp và ghi li các câu tr li cho các câu hi, mi tng nhóm trình bày các câu tr li trc lp. * Yêu cu hc viên làm vic thành tng nhóm suy ngh v các bin pháp va tìm hiu, và các bin pháp ó ã giúp h hiu và áp ng các nhu cu ca tr trong lp hc nh th nào. ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 29
24. Hoạt động 5. Hỗ trợ trẻ có nhu cầu đặc biệt 5.1. CHUẨN BỊ — Tài liu. — Trò chi. — Giy A0 và bút d. — Thi gian: 90 phút. 5.2. THÔNG TIN HOẠT ĐỘNG 5.2.1. Hỗ trợ trẻ phát triển sớm nhiu quc gia, nhiu trng hc ã cung cp nhng h tr c bit cho nhóm tr này. Nhiu tr tài nng c phép i hc sm trc tui, hc nhy cóc ht chng trình ào to, có th nhy cóc mt hoc mt vài lp, thm chí nhy cóc c cp hc. Có nhng tr li n hc nhng trng c bit hoc lp c bit. Tuy nhiên, ph bin nht là tr i hc trng ph thông bình thng, nhng ngoài thi gian hc trng, tr hc thêm hoc tham gia vào các hot ng h tr c bit nh hi tho, hay các chng trình giáo dc nâng cao, các chng trình giáo dc nng khiu hay các dch v h tr phát trin kh nng xut chúng cng nh nng khiu ca tr. Ngay c khi tr i hc trng ph thông bình thng, nhà trng cng cn phi có nhng iu chnh cn thit. Nhng iu chnh này là nhng tr tài nng không cm thy nhàm chán, bun t vì chng trình hc quá d, ng c hc tp ca tr không b gim sút vì tr lúc nào cng cm thy d dàng t c kt qu cao, tr không b tách bit trong mi tng tác vi các bn trong lp vì tr thy các bn khác trong lp không gii bng mình. Mc dù có tài nng nhng tr cng cn c hng dn tài nng y c phát trin. Ngoài vic dy nhng kin thc trong chng trình, giáo viên nên cung cp thêm cho tr nhng phn nâng cao, mang tính thách thc tr khám phá, tìm hiu. i vi nhng tr nng khiu, nhng iu chnh ca nhà trng s to iu kin cho nng khiu ca tr c phát trin. Di ây là mt s gi ý duy trì và tng cng tính sáng to và nng khiu ca tr phát trin sm: * To ra mt môi trng dy hc giàu kích thích: Tr cn c dy trong mt môi trng có tính kích thích tr gii quyt vn , vi mt giáo viên 30 | MODULE MN 15
25. sáng to, vi nhng tài liu, dùng dy hc c bit và có s t do phát trin tài nng. * S dng phng pháp nhm tng cng tính sáng to: Giáo viên nên nhit tình và luôn ng viên khích l tr sáng to bng cách chp nhn nhng suy ngh, cách gii quyt, hot ng mi m, khác l ca tr và bao dung vi nhng li lm ca tr khi chúng mun th nghim theo cách mi. * Nhn thc c s nguy him ca giáo dc chính quy i vi tính sáng to ca tr: Mc dù chng trình giáo dc bt buc là cn thit i vi tr song mt mt nó không có li i vi vic phát trin tính sáng to và tài nng ca tr nht là khi nó quá da vào cách suy ngh c, cng nhc và máy móc. * S dng kinh nghim xã hi hoá thích hp: Cha m nên gim bt tính c oán và tránh a ra nhng quy nh quá kht khe khin tr không dám th hin nhng suy ngh ca bn thân. Cha m cng nên th hin s tôn trng i vi s c lp ca con h, a nhng ánh giá, nhn xét khin tr yên tâm và c khích l. Tr nên c tip xúc và hc t nhng cá nhân sáng to khác. * Hn ch s kim soát: Tr c la chn trong các hot ng ca mình. Chúng nên c t do quyt nh hot ng, vt liu s dng, cách thc hot ng Tr nên c dy t quan sát và t ánh giá nhm tránh s ph thuc vào ánh giá bên ngoài. Giáo viên nên cho tr có thi gian t hc và t hng dn trong không khí thân mt. * Khuyn khích thái làm vic phù hp: Giáo viên nên khuyn khích tr nhìn thy s vui thích trong công vic ca chúng và thoi mái tham gia vào các hot ng khác. Tr nên c khuyn khích loi b ranh gii rch ròi gia chi và công vic. ng thi tr nên c kích thích tng s quan tâm ti công vic. * Hn ch s dng phn thng: Nên hn ch s dng phn thng c bit là khi nó c a ra mt cách thng thn nh mt s tr giá cho mt hot ng nào ó. Tuy nhiên nhng phn thng có giá tr c bit c a ra vi t cách là phn thng thêm cho s hoàn thành công vic có th làm tng tính sáng to. 5.2.2. Hỗ trợ trẻ khuyết tật trí tuệ Tr khuyt tt trí tu là nhóm tr a dng c c trng bi nhng hn ch v kh nng nhn thc và hành vi thích ng. giúp tr hc tp tt ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 31
26. hn giáo viên cn iu chnh v môi trng, dùng dy hc và phng pháp hng dn. To ra mt môi trng phong phú, giàu yu t kích thích cho tr khuyt tt trí tu là mt òi hi cc kì quan trng i vi s phát trin ca các cháu. Cng nh tt c nhng tr em khác, giáo viên và cha m nên tp trung chú ý n các s thích ca tr. Phi quan sát tr hoc cn hi b m ca tr xem tr thích chi, thc n hoc hot ng nào. Phát huy s thích ca tr là mt trong nhng cách ta khen ngi tr khi chúng ang làm mt vic gì ó. Cng nh tt c nhng a tr khác, vic duy trì n np là mt cách to cm giác an toàn và kích thích tr t tin hn. iu này cc kì quan trng i vi tr nh b khuyt tt trí tu. Mt np sinh hot iu s giúp tr ghi nh c bit là tr gp khó khn trong vic ghi nh các hng mc hoc hot ng nm ngoài thói quen. To mt thói quen, duy trì nó và chun b cho tr trc nhng s thay i có th xy ra trong thói quen là nhng công vic cn thit. Ngoài ra, giáo viên nên m bo dành thi gian cho tr hoàn thành công vic c giao vì chúng có th cn nhiu thi gian hn mc bình thng. Không ging nh tr bình thng, tr khuyt tt trí tu không t c nhng k nng nhn thc, ngôn ng hoc xã hi trong quá trình tng tác xã hi và chi vi bn bè hay ngi ln nu không có s ch ng h tr phát trin các k nng. Do vy, mt yêu cu quan trng i vi giáo viên là phi tin hành kim tra thi gian biu bit xem trong ngày tr có c hi giao tip xã hi và hc nói khi nhà cng nh trng hay không. Yêu cu này cng là vn c cp n phn cui chng này, c th là phn can thip da vào hot ng. Chi theo k hoch vi tr bình thng là mt cách tt tr c phát trin ngôn ng và xã hi hoá bn thân. Vi tr khuyt tt trí tu, càng s dng nhiu dùng trc quan càng tt. c bit, trong khi dy nhng khái nim tru tng nh lên, xung, trong, ngoài hoc nhng k nng tin hc ng nh nhn mt ch, s, màu sc hoc hình dng, iu quan trng là giáo viên phi có nhiu cách c th hoá nhng khái nim tru tng ó. Dy các khá nim thông qua chi cng là mt cách hiu qu i vi tr khuyt tt trí tu. S thay i các chi yêu thích ngay trong mt hot ng quen thuc s giúp tr khc sâu nhng khái nim ã bit, ng thi còn có th 32 | MODULE MN 15
27. khuyn khích tr phát trin k nng khái quát hoá mà vn duy trì c s thích. Có nhiu dùng dy hc mà tr khuyt tt trí tu mc nng có th cn n. S dng các hình khi có kích thc khác nhau hoc các loi hp chi vi nhiu loi công tc (th hin các mc t d n khó) có th kích thích tr chp chng th sc mình, chúng có th thành công hoc chp nhn mt s th thách. Ti các góc chi t do và góc c, có th sn các trò chi ghép hình và sách, truyn nhiu mc khó d khác nhau. Cng tng t nh vy, iu quan trng là ta phi có s la chn chi hay dùng dy hc vi ch ý kích thích tr tng tác xã hi. Trí nh ca tr khuyt tt trí tu có th b hn ch. gii quyt vn này, ta có th s dng các dùng trc quan kích thích hành vi ca tr. Ví d, nu t nh trên mi mt vt thì tr có th nhìn vào ó và nhn ra cái nào là ca mình. nh chp các bc ra tay có th c t hay dán ngay cnh labô, va vi chiu cao ca tr, nh vy s có tác dng giúp tr c lp hn khi thc hin công vic này. Mi tr u có nhng im mnh ca riêng mình ngay c tr khuyt tt trí tu cng vy. Khi lp k hoch hot ng, hãy tp trung vào cái mà tr có kh nng làm nâng cao c hi thành công, kích thích lòng t trng, duy trì s thích và hn ch tình trng cng thng. Tr b khuyt tt trí tu có vn t vng tng i nghèo nàn, chúng ít s dng các cu trúc câu phc tp, ít khi nói và gp khó khn trong vic kt bn. Chi vi các bn bình thng là mt iu kin tt phát trin các vn va nêu. Tuy nhiên, ngay c trong khi chi, giáo viên vn cn theo dõi và phn hi thng xuyên (khen ngi, khuyn khích ) nhm phát huy ti a tác dng ca vic giao tip và xã hi hoá. Nu không c giúp , s tng tác ca tr có th ít hn và hành vi xã hi ca tr s kém phn chín chn. Thm chí nó có th b bn bè ty chay và gp nhiu khó khn trong vic xây dng, duy trì các mi quan h xã hi. Ngoài ra, m rng kh nng giao tip xã hi, cn a ngôn ng vào chng trình dy hc trong ó có c các hot ng chuyn tip, t phc v, và các hot ng chi. Giáo viên th hi ý kin ca các chuyên gia tr liu li nói v vic nên a mc tiêu ngôn ng vào trong các hot ng thng ngày nh th nào. Vì trí nh ca tr khuyt tt trí tu có vn và kh nng khái quát ca chúng cng kém nên iu quan trng là bài hc phi c nhc i nhc ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 33
28. li nhiu ln vi nhng ngi khác nhau, hoàn cnh và hot ng khác nhau. Có mt s cách kích thích kh nng khái quát ca tr nh nhiu ngi ln cùng tham gia dy k nng; lng ghép vic k nng vào ngay trong các hot ng ang xy ra; trong lúc hc, có th sáng to ra nhng hot ng gn vi môi trng tht; môi trng hc phi a dng. Phân tích nhim v là mt cách c dùng vi tr khuyt tt trí tu nhm kích thích kh nng lnh hi. Khi phân tích nhim v, ngi ta chia nh mt k nng hay hot ng thành các bc nh, d nm bt hn. Vi tr nh, ngi ta có th c th hoá tng bc nh thành tranh, nh giúp tr t hoàn thành mt nhim v nào ó. 5.2.3. Hỗ trợ trẻ khuyết tật vận động Vì tr có th s dng các thit b ã c iu chnh (xe ln, thit b tr giúp cho vic i li, gh ngi c bit, ) nên ta cn thêm din tích tr có th i li c lp trong lp. Trc khi tr n lp, cn b trí li i trong lp, ca ra cho hp lí; Cách bài trí trong phòng hc phi thun li cho vic i li ca tr. Tt c nhng ni nh giá chi, giá sách, giá treo áo khoác, bàn, góc hot ng phi c b trí sao cho tt c các hc sinh trong lp d dàng s dng; Cn kim tra cao gia mt bàn mà tr ang dùng và ch ngi tr có th vi hoc chm tay vào tt c các th trên mt bàn. Nên dùng hc tp va vi tm mt và ct nhng ni va vi chiu cao ca tr giúp nó c lp hn. Tu theo kh nng và mc ích ca tr mà chú ý n ni ct gi . Chú ý n ch ngi và t th phù hp có th khc phc s lu thông kém, co qup c, au do b chèn ép và giúp phát trin kh nng tiêu hoá, hô hp và th cht. Ngoài ra, ngi úng t th có th kích thích cm giác an toàn, có nh hng tích cc n vic s dng phn thân trên và gim kh nng phát trin nhng bt thng khác. Có rt nhiu t th ngi cho tr nhà cng nh trng chng hn có th dùng gh c bit, gh góc hoc thit b tr giúp tr ngi, nm nhiu t th khác nhau. Nu cn thit, có th dùng c mt s thit b tránh cho tr khi trt ra ngoài gh (yên nga, tm g, cái nêm, cái m doãi chân tr ra). Dùng dây lng, dây vai và dây buc ngc gi tr ngi thng lng. Ngoài ra, giúp tr kim soát c thân ngi, hãy lp thêm gh chân. Nh vy khi mt, tr có th ngh ngi. Trc khi thay i t th hay mun khuyn 34 | MODULE MN 15
29. khích tr bc i hoc vn ng (có hay không có thit b h tr) nên tham kho ý kin ca chuyên gia. Có th có nhng tr cn c chm sóc y t hoc có mt s nhu cu v dinh dng. Do vy, khi mun to dng mt môi trng h tr s phát trin cho chúng, cn m bo các yêu cu an toàn và nh hng ph ca bin pháp y t hoc dinh dng. Ngoài ra, giáo viên cn bit xem nhà tr ã dùng thuc gì hoc có n kiêng c bit không. Ví d, vic iu tr y t nhà có th dn n nhng phn ng ph nh làm thay i hành vi mà tr vn có khi ang trng. Do vy, giáo viên và cha m cn phi trao i thông tin thng xuyên vi nhau v các vn dinh dng và y t liên quan. Các chuyên gia vt lí tr liu và chuyên gia iu tr nên hp tác cht ch vi giáo viên, cha m cung cp thông tin và t vn nhng vn cn thit cho tng tr. Có th cn dùng n các thit b chuyên dng giúp tr ng, ngi và nm vì trng lc c ca tr có th b bt thng. Gim trng lc c hay tng trng lc c làm cn tr vn ng và phát trin th cht. Có nhiu loi thit b iu chnh và nh v mà bn có th chn dùng cho tr có tt vn ng hoc có vn v sc kho. Các thit b chân tay gi có tác dng giúp tr trong môi trng hc tp nhng nu không cn thn s làm hn ch s vn ng, gây thiu thoi mái và try xc da hoc làm cn tr ng tiêu hoá nu không lp t úng kiu. Nu có các thit b c bit nh xe ln, cn kim tra nh kì nhm m bo là chúng c lp t phù hp, to cm giác thoi mái và vn hành tt. Ngoài ra, vì sc kho có hn, ta cng nên kim tra trng lng ca các dùng dy hc vi mong mun là tr s s dng nó và bit là s iu chnh ca ta có tác dng. Giáo viên nên tn dng s giúp ca các chuyên gia chnh tr và b m hc sinh trong vic iu chnh thit b hay dùng dy hc. Cn nh là vi các thit b s dng hàng ngày, ta ch nên iu chnh n gin mà thôi tránh trng hp ngi s dng tr nên quá khác thng. Chuyên gia vt lí tr liu và chuyên gia iu tr có th h tr giáo viên bng cách gii thiu cho h bit mt s thông tin khi s dng các thit b iu chnh, thit b nâng, mang và vn chuyn mà không làm nh hng gì n ngi chm sóc và thm chí còn làm h s dng t tin hn. Tr khuyt tt vn ng có th t ra mt mi, kh nng chu ng kém và sc lc có hn, thm chí chúng ch có th tham gia vào các hot ng òi hi ít sc lc mà thôi. iu này khin giáo viên và ph huynh hc sinh ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 35
30. phi kim tra li thi khoá biu c nhà và trng, thi lng ca các hot ng và khi lng chng trình dy hc. Giáo viên cn quyt nh khong thi gian ti a cho tng hot ng c th, iu chnh thi lng hot ng hay tìm ra nhng phng án tr có th tham gia ít hn. Vi tr hay t ra mt mi và kh nng tham gia kém, iu quan trng là giáo viên phi chun b k hoch vn ng ngay khi chun b các hot ng cho c lp. Giáo viên cn suy tính k lng v các hot ng cn thit cho tr cng nh các thit b và dùng có th phát huy tác dng ti a ca vic hc cho tr. S hn ch v vn ng trong ó có hn ch v phm vi di chuyn, k nng vn ng thô và k nng vn ng tinh có th xut hin và làm nh hng ti vic hc nhng k nng khác. Giáo viên và cha m nên to ra mt môi trng phong phú v ngôn ng cho tr, lng ghép ngôn ng vào tt c các hot ng hc tp và m bo tr có c hi vn ng, tip xúc c nhà cng nh trng. Trong lp hay khi nhà, có nhiu c hi mà tr phi t ra mình là ngi có trách nhim (tham gia làm vic nhà) hay là ngi ch huy. Hãy cho phép tr tham gia theo kh nng kích thích kh nng ch huy, c lp và suy ngh tích cc v bn thân. i vi giáo viên và cha m ca tr khuyt tt vn ng, chm sóc và giáo dc tr là mt công vic khó khn. Do ó, h cn c t vn t các nhà chuyên môn. Ngoài ra, các bn cùng lp ca tr cng cn c bi dng kin thc hiu bit hn v ngi bn thiu may mn ca mình. Giáo viên cn phát hin kp thi nhng biu hin lo lng hay cng thng và trao i vi chuyên gia t vn trng trn an kp thi. Tng t nh vy, cha m và thy cô giáo cng cn c t vn và h tr v mt thc t là tr có bnh có th s không sng lâu c. Các nhà chuyên môn cn có hiu bit sâu sc v nhng ni au kh mà cha m và ngi thân ca tr có th s phi tri qua trong nhng trng hp xu nht và nên chun b phng pháp x lí nu qu tht iu xu y xy ra. 5.2.4. Hỗ trợ trẻ khiếm thính Khi iu chnh môi trng hc tp cho tr khim thính cn lu ý nhng vn sau ây: — Cn chú ý n iu kin ánh sáng trong môi trng. Phi m bo rng nhng ni này có ánh sáng và ngi nói không ng nhng ni ti 36 | MODULE MN 15
31. hoc có ánh sáng loá. Tr có th s dng các tín hiu th giác nhn bit li nói tc là c hình ming h tr kh nng nghe. — i vi vic xp ch ngi và v trí ca tr trong lp: Tr khim thính nên c ngi i din vi giáo viên hoc ngi v phía bên trái hoc phi ca giáo viên tu thuc vào tai nào nghe tt hn. Có th cho phép tr i li xung quanh lp nhìn thy mt ngi nói. — Nên ng viên tt c nhng ngi chm sóc nh b m, thy cô giáo và giáo viên ph t mình vào v trí ca tr khi mình nói, tr có th d dàng s dng các tín hiu hình nh mà hiu rõ hn. — Giáo viên không nên ng sau lng tr nói; không dùng tay, sách hoc báo che ming khi nói. Tr khim thính có th ph thuc rt nhiu vào vic c hình ming ly thông tin khi thy cô giáo ang nói. — Giáo viên phi kim tra ting ng nn và ting ng trong lp vì khi tr dùng máy tr thính, tt c mi âm thanh hay ting ng có trong môi trng u c khuch i. — V iu chnh trang thit b, cn lu ý n các yu t nh máy tr thính, khong cách và s yên tnh. — i vi máy tr thính, giáo viên phi nm c cách s dng và bo qun máy tr thính, nht là bit phi làm gì khi máy có ting rít. Cha m là nhng chuyên gia gii, chính h có th hng dn giáo viên cách s dng các thit b tr thính mà tr dùng. Ngoài ra, gia ình nên chun b mt s pin d tr cho tr nhà, trng và phi thng xuyên kim tra xem máy có hot ng không. Giáo viên cn lu ý xem máy tr thính có phù hp vi tr hay không, núm tai có b hng hoc b nhng vn khác không. Nên tin hành kim tra tai nh kì xem tai có ty hoc au không; kim tra xem tr có eo máy không hoc kim tra xem dây có cn thay không Nhng vic này không tn nhiu thi gian mà li có th m bo rng tr dùng máy úng và phù hp. — V khong cách, trong tt c các hot ng, cn quan tâm n vic sp xp v trí ca tr càng gn giáo viên càng tt giúp tr nghe tt hn. — V s yên tnh: môi trng xung quanh càng yên tnh, tr nghe càng rõ ràng nht là khi nghe ting nói. Bi vì tr khim thính s nghe rt khó khn trong môi trng n ào và trong phòng có nhiu ting vang. gim bt ting n, giáo viên c gng cho tr ngi càng xa ni phát ra âm thanh càng tt. Khi có th, cn iu chnh âm thanh phát ra t tivi, radio cho phù hp. gim bt ting vang, ta có th s dng các vt ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 37
32. liu hút âm thanh bên trong phòng nh tri thm, chiu trên sàn nhà, tng treo rèm vi dày — Khi iu chnh cách dy hc, cn lu ý ti nhng vn nh s phát trin ngôn ng ca tr và vic s dng các kênh thông tin khác khi dy hc Mt tr khim thính có th chm phát trin hn so vi bn bè cùng la vì s phát trin ngôn ng có liên quan ti s phát trin nhn thc hoc xã hi và vì vic không tip nhn c các thông tin thính giác có liên quan n s phát trin. Giáo viên nên s dng thêm các kênh thông tin khác nh xúc giác, th giác hoc các dùng nh tranh nh, bng biu hoc c ch iu b và nên to thêm c hi tng tác xã hi cho tr. Giáo viên cn trao i vi các chuyên gia tr liu ngôn ng và li nói có nhng thông tin trc tip v cách giao tip vi tr. Cng tng t nh vy, bn cùng trang la và tt c ngi ln có tip xúc vi tr (c bit là cha m) nên bit cách giao tip vi tr. Nu tr dùng ngôn ng kí hiu, cn thu xp nhng ngi liên quan c bi dng v ngôn ng kí hiu. Ngoài ra giáo viên và bn bè ca tr cng cn hc ngôn ng kí hiu ging nh tr. Nên s dng ging nói, c ch iu b va phi khi giao tip vi tr khim thính. Ví d, chm nh vào vai tr thu hút s chú ý ca nó hoc dùng c ch iu b nh ch ra phía ca là nhng tín hiu hình nh va phi cho phép tr hiu nhng gì ang xy ra hoc bit cn i âu. Ging nói ca giáo viên cn to, rõ, t nhiên không cng iu hình ming, tc nói va phi phù hp vi kh nng ngôn ng ca tr. Tuy nhiên, giáo viên không nên lm dng c ch iu b vì nó có th là ri nhiu tín hiu hình nh nht là vi nhng tr phi ph thuc vào vic c hình ming. 5.2.5. Hỗ trợ trẻ khiếm thị Tr khim th bao gm tr mù và nhìn kém. Mt trong nhng nhu cu ln nht ca tr là nh hng và di chuyn. Khi dy tr khim th cn lu ý iu chnh v môi trng cng nh dùng, trang thit b dy hc và phng pháp dy hc. Môi trng cn m bo có iu kin ánh sáng tt. Tr nên c xp ngi nhng ni không có ánh sáng loá, bóng râm hay èn nhp nháy. iu kin ánh sáng kém hay ánh sáng liên tc thay i có th nh hng n vic s dng phn th lc còn li ca tr. Nhng khu vc chính nh 38 | MODULE MN 15
33. góc c, góc chi xp hình cn có iu kin ánh sáng cht lng cao. Phi theo dõi mc ting n giúp tr khim th s dng thính giác hiu qu. Cn chú ý ti cách bài trí và sp xp lp hc. Tr cn c tip cn ti tt c các khu vc trong lp. Giáo viên cn s giúp ca mt chuyên gia v nh hng và di chuyn giúp tr phát trin kh nng vn ng và vn ng c lp ngay ti nhà mình hoc lp. K nng nh hng và di chuyn tt s giúp tr i li thun tin trong môi trng hin ti và s giúp tr tr nên c lp hoàn toàn trong môi trng sau này. Vic iu chnh thit b cho tr khim th s tp trung vào ba vn chính: thit b h tr th giác, xúc giác hoc thính giác. Thit b tr th có th là: giá c, màn hình chuyên dng, èn công sut ln, sách v in ch to, bút d. Khi iu chnh thit b tr th, ta c gng to ra tng phn mnh. Thit b tr giúp xúc giác cho phép tr thu c thông tin qua ôi bàn tay. ó có th là các thit b nh sách ni, ch ni (dùng máy ánh ch ni), giy nn, bàn tính ( hc toán) và bn ni. Có nhiu loi chi bng xúc giác hp dn nh: bóng hoc c ôminô, vi nhng chi này tr phi bit xp to nên nhiu hình thù khác nhau. Ngoài ra, nên s dng các dùng dy hc có gn ch ni nh xp hình, nhn bit hình ln/nh Có th gn bin hiu ni quanh trng và nhà giúp tr nhn bit dùng cá nhân hoc phân bit gia nhng th gn ging nhau (ví d các loi v hp thc n). S thay i v cng, mn ca mt phng mà tr có th nhn bit qua bc chân s giúp chúng phân bit các ni chn. Giáo viên cng có th dùng thm trang trí giúp tr i úng ni mà chúng mun. Thit b tr giúp thính giác s cho phép tr thu c thông tin thính giác. ó có th là các loi chi phát ra ting kêu nh qu bóng gn chuông, sách nói, ng h nói, bng cát sét, b phn thu thp ting nói (mt phn mm vi tính). iu rt quan trng i vi mt tr khim th là ngay t khi còn nh nó bit vi tay, i v phía trc hoc theo sát ting ng. K nng này rt quan trng vì tr s dùng n nó khi mun i li c lp trong môi trng ca mình. Khi in tranh nh, áp phích, bin cn chú ý n vin ngoài và nên tránh dùng quá nhiu chi tit. Tr nhìn kém có th s dng các tín hiu xúc giác t vin ngoài t giy mà bit xem mình nên bt u t ây (thm chí ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 39
34. có th s vào vin mép ca vt quyt nh nên t vt ch nào). Vi tr nhìn kém, s dng quá nhiu chi tit s làm cho tr khó tp trung vào nhng ni dung quan trng nht trên trang sách hay tranh nh. Ch nên iu chnh và thay i dùng dy hc khi thy cn thit và da vào nhu cu cá nhân ca tr. Không nên ngh rng mi tr khim th u cn s iu chnh ging nh nhau. Khi làm vic vi tr khim th, cn lu ý nh sau: — Giáo viên và ngi chm sóc phi thng nht vi nhau khi hng dn tr mt k nng nào ó. S dng các t khác nhau mô t cùng mt vt (áo khoác, áo choàng, áo m) có th làm cho tr khim th d b nhm ln. — Khi làm vic vi tr, giáo viên và ngi chm sóc nên ng phía sau, giúp tr làm c nhng gì mà h mun tr làm và nên phn hi thng xuyên. — Giáo viên, ngi chm sóc nên lng nghe, gii thích mi ting ng và thông tin th giác ca cuc sng hàng ngày cho tr bit. — Cn dy k nng, c bit là các k nng t chm sóc mi ni và vào nhng thi im t nhiên. — Khuyn khích tr thu nhn thông tin. Bên cnh ó giáo viên cn chú ý các hot ng nh: — Sp xp v trí hp lí, rng và thun tin cho tr khim th s dng các phng tin tr th ca tr và luôn luôn khuyn khích tr khim th s dng các phng tin này. — La chn chi, dng c trc quan kích thích các giác quan ca tr. — V trí ca tr khim th trong lp hc: d tip cn vi giáo viên, thun li quan sát các dùng trc quan ca giáo viên mà không b tách bit vi các bn. i vi tr nhìn kém, trc, trong và sau khi dy, giáo viên phi chú ý xem kính hay các thit b quang hc có chính xác vi th lc ca tr không. Vic dùng kính không chính xác có th làm tn hi n mt ca tr, làm tr au u hoc mi mt. Nu thy hành vi ca tr thay i (chng hn nh tr phàn nàn mình b au u, di mt sau khi eo kính mi), cn phi thông tin cho b m tr có th a tr i kim tra li. Giáo viên phi chú ý n lng thi gian mà hc sinh eo kính. Khi tr eo kính ln u hoc mi thay kính, hãy yêu cu tr eo kính trong mt 40 | MODULE MN 15
35. khong thi gian nht nh. Ngoài ra, tr có th iu chnh thi gian mang kính tu cm nhn ca bn thân. Cng có th cn khuyn khích tr eo kính hoc dùng các thit b quang hc và thm chí to ra cho tr mt nhu cu dùng th giác. Hãy cho tr tham gia vào các hot ng mà tr thích vi iu kin phi mang kính thì mi c chp nhn. ây là mt trong nhiu cách thc to ra nhu cu s dng th giác i vi tr, cách này có mt tác dng tích cc vi tr nh. Vi tr mm non, ta cng nên to c hi tr bày t cm xúc và hiu bit ca mình khi eo kính. Có th phóng to hoc làm tng tng phn tranh nh, ch en trng cho tr nhìn kém. 5.2.6. Hỗ trợ trẻ khuyết tật về ngôn ngữ, giao tiếp Mt s bin pháp h tr tr khuyt tt v ngôn ng, giao tip nh sau: — To ra mt môi trng phát trin ngôn ng phong phú nhà hay trng. Hãy cho tr tip xúc sm vi âm nhc, giao tip và sách v sm. Cn kích thích tr phát trin trí tu, k nng xã hi và tình cm. Mt môi trng phát trin ngôn ng phong phú s to ra nhng khuôn mu chun v li nói, cu trúc ngôn ng và k nng xã hi. Giáo viên và ngi chm sóc cn phn hi trc mi biu hin phi li nói và li nói ca tr. Tr s sinh và chp chng biu hin nhng iu mun nói qua ting khóc, c ch iu b, ánh mt, li nói Chúng cn có mt ngi chm sóc nhy cm trc mi biu hin này. — S dng các trò chi luân phiên “hi thoi” vi tr. Các trò chi n gin nh ú oà, là mt trong nhiu hình thc kích thích hành vi luân phiên cn thit trong giao tip tr nh. — Hãy gi tên các hành ng và vt có xung quanh tr. Ví d, khi m ang mc qun áo cho bé, m có th nói “Nào, bây gi hãy i tt và giy. i tt. i giy”. Theo cách này, tr hc cách gi tên các hot ng và vt có xung quanh mình. Mt ngi m thng làm nh vy vào nhng khi mc qun áo cho a con b bnh Down ca mình, sau mt thi gian bà thy con t bt u mang tt và giy khi n gi mc qun áo. Rõ ràng, vic gi tên các hot ng là có nh hng tích cc n s phát trin ngôn ng ca tr. — dùng dy hc phi thu hút c s chú ý ca tr và giúp tr phát trin. Khi chn dùng dy hc, cn ghi nh nhng iu sau ây: + dùng dy hc và hot ng phi c la chn cho tht hp dn vi tr. ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 41
36. + dùng dy hc phi c nhng ni mà tr có th nhìn thy nhng không th chm tay vào. + Hn ch s lng dùng dy hc hay thit b. Nh vy, tr s chú ý ti cái mà nó không có và cn phi yêu cu bn rót cho nó. Mt ln na, s hn ch có ch ng này s to mt c hi t nhiên tr s dng ngôn ng. + Cho phép tr c la chn dùng dy hc, to cho tr nhiu c hi la chn khi nhà và trng. Tr s t kim soát và ch ng hn và c gng giao tip. + Mi hot ng phi c xem là mt c hi phát trin ngôn ng. Hãy la chn các thi im trong ngày k c khi tr nhà hay trng s dng ngôn ng. + Bt chc các hành ng và "li nói" ca tr. Bt chc hành ng và li nói ban u là mt cách rt hay kích thích tr hot ng và nói. + Hãy m rng "li nói" ca tr. Ví d nu tr nói "ri" khi qu bóng ri xung, ngi chm sóc tr có th nói "Bóng ri ri" hoc "Bóng ã ri ri". + Có th kt hp li nói vi c ch iu b nu cn. + Dng li to c hi cho tr giao tip. Cách này òi hi ngi giáo viên hay cha m phi bit dng li hoc ngi li và ch i tr có c hi nói cái mà mình mun. Giáo viên nên phi hp vi các cán b cung cp dch v (chng hn nh chuyên gia chnh tr ngôn ng và li nói). iu quan trng là mi ngi làm vic vi tr chm phát trin ngôn ng phi s dng các phng pháp làm vic ging nhau và có cùng kì vng v mc tiêu ngôn ng cho tng a tr. 5.2.7. Hỗ trợ trẻ có rối loạn tự kỉ Thit lp môi trng lp hc và quy trình qun lí lp hc phù hp vi tr t k là rt quan trng vì không có iu này, tr có th b sao lãng và lo lng không tham gia vào các hot ng hc tp mt cách có hiu qu. Giáo viên cn lu ý các yu t môi trng nh âm thanh, ánh sáng, nhit bi vì có mt s tr t k thng có bt thng v cm giác. Tr có th rt au n và khó chu khi nghe mt âm thanh chói tai hoc b ánh sáng ri thng vào mt. Ngoài ra giáo viên cng cn lu ý ti thi gian tr hoàn thành công vic, din tích lp hc, dùng, chi, các kích thích 42 | MODULE MN 15
37. t môi trng n cm giác ca tr. Vi mt tr có vn v hành vi, iu quan trng là nó cn có mt môi trng không phc tp (d oán bit) và nht quán. Cn xây dng, duy trì nhng quy nh dành cho lp hc và thc hin nht quán các quy nh ã ra. Cn to cho tr mt thói quen và chun b trc khi có s thay i v thói quen. Có th s dng các tín hiu cnh báo nh chuông, nhc hay mt bài hát, tranh nh báo hiu thi gian chuyn tip sp n hoc chuyn t hot ng này sang hot ng khác. ây là nhng cách thc rt n gin mà vn cho phép tr cm thy an toàn và bit iu gì sp din ra trong c ngày. * Khi iu chnh dùng dy hc, có mt s im mà ta cn chú ý: — Cn la chn dùng dy hc có th khuyn khích kh nng t th hin ca tr. — dùng dy hc an toàn, có tác dng kích thích tr tng tác tích cc vi bn bè và giáo viên. iu quan trng là giáo viên phi quan sát tr trong lúc chi, loi b nhng vt có th gây nguy him. — Cung cp dùng cho tt c tr trong lp nhm tránh xut hin nhng hành vi không mong mun tr. Giáo viên nên c lng s dùng cn thit trong lp hc. Mt mt, giáo viên cn khuyn khích tr mu giáo c chia s vi nhau mt khác cng nên tránh xung t do tình trng thiu dùng gây ra. S dng các chi có tác dng kích thích tinh thn hp tác ca tr. — Cung cp dùng dy hc (và hot ng) hp dn i vi tr. Cn có nhiu loi chi hp dn tr la chn c bit là nu vic s dng chi a thích có liên quan ti hành vi ca tr. * Tr t k thng có khó khn v ngôn ng, giao tip xã hi và hành vi. Vì vy khi dy hc, giáo viên có th giúp tr bng mt s bin pháp iu chnh sau ây: — S dng hng dn trc tip dy các nhim v. — To nhóm bn h tr. — S dng a dng các cng c. — S dng các gi ý bng tranh nh hoc du hiu tr d hiu li hng dn hn. — S dng câu ngn, c th. — Phn ng nhanh nhy vi kh nng và nhu cu ca tr kim soát nhng kích thích t môi trng. ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 43
38. — Ban u hng dn 1 — 1, sau ó dn m rng hot ng theo nhóm. — Quan sát xem tr tp trung và tng tác trong hot ng nào. Nu tr thích thú hot ng nào ó có th s dng nó dy tr trong các hot ng khác. — Hc sinh t k cng ging nh nhng a tr khác luôn thích tham gia các hot ng (nhng hot ng mà các tr thích làm) và các vt mà tr thích chi, chm vào hoc ch cn có nhng vt ó (nhng vt mà các em thích). Giáo viên nên tìm ra nhng hot ng và nhng vt này vì ta có th s dng nhng vt ó nh là nhng phn thng khuyn khích các tr làm nhng hot ng mà các tr không thích làm và c gng làm quen vi nhng hot ng mi. — Có mt im khi u và im kt thúc chính xác i vi các nhim v và các hot ng; ví d, hãy nói vi hc sinh cn bt u t âu và kt thúc âu; S dng khay/ hp (ng dùng, chi cho mt hot ng) bt u và mt khay/ hp kt thúc. — S dng các lch trình th hin s th t sp xp ca các hot ng trong ngày và các bc cn thc hin trong mt nhim v. Các hot ng trong ngày có th c th hin bng các hình nh. Nhng bc nh rt n gin nhng li rt cn thit vì tr có th nhanh chóng và d dàng nh c hình nh nào tng trng cho hot ng nào. — Khi t ra nhng nhim v mi, bao gm có nhng phn quen thuc mà tr thy d dàng làm quen vt liu mi s không gây tr ngi, khó khn và làm tr b ri, hoc s dng ni dung mà tr quan tâm và thy thích thú; ví d nh nhng ch mà tr thy hng thú, các vt và hot ng mà tr quan tâm. — S dng các quy trình, l trình và các nhim v có tính nht quán, nhng không nên duy trì trong mt thi gian quá lâu. Hãy i mi các l trình mt vài tun mt ln và ng tr làm mt nhim v ging nhau liên tc và liên tc quá nhiu ln. Tr t k thng thích lp li nhng vic ging nhau, vì vy hãy cho tr làm nhng không nên trong thi gian quá lâu vì nó s cn tr tr i vi hình thc hc mi. Khi tr có th thc hin c mt hot ng hoc k nng, thì hãy dn dn gii thiu nhng hot ng và k nng mi cho tr. — To ra mt ch nhy cm i vi tr s giúp tr iu chnh phn ng ca mình i vi nhng kích thích t môi trng. Nu tr t ra quá kích thích hãy cung cp cách giúp tr th giãn hn, ví d nh hít th sâu và 44 | MODULE MN 15
39. chm rãi, nm trên mt cái gi mm rng, gim ánh sáng trong phòng, s dng ging nói nh nh và bình tnh an i tr. Mt s tr cm thy bình tnh li khi c mc mt chic áo khoác nng. Mt s tr khác cm thy thoi mái hn khi nm di m, chiu hoc thm, cun mình trong chn hoc mc mt cái áo cht. — Chun b công vic c lp cho tr t k tr không bao gi cm thy có thi gian trng. Vic này d hn ta tng bi vì tr s hoàn toàn cm thy rt vui khi lp li nhng nhim v ó. Giáo viên không cn phi chun b nhiu tài liu nhiu trong 1 ngày. — S dng các hình nh trc quan thay vì gii thích. Hãy nh rng, tr t k dng nh không có kh nng chú ý và tp trung vào nhng cuc trao i bng li nói. — Thnh thong cho phép tr ng ngoài hoc ngi cnh theo dõi các bn hot ng. Cn to nhiu c hi tr c “la chn” trong c ngày hc (chn góc hc, các v, n nh hoc chi) tr có cm giác mình c qun lí ôi chút. Cng nên to c hi tr t th hin mình qua các hot ng nh v, âm nhc hay óng kch. Mt s tr không bit th hin mình theo nhng cách thc hp lí s thy d dàng hn khi tham gia các hot ng k trên nhm th hin bn thân mình. Khi t chc các hot ng theo nhóm nh, hãy la chn bn cùng trang la vi tr tht cn thn vì chúng s là nhng mu hình tt v hành vi, kh nng xã hi hoá và giao tip. 5.2.8. Hỗ trợ trẻ nhiễm HIV Các nghiên cu ã chng minh, tr nhim HIV có th tham gia vào các hot ng trng mm non nu không có vn v sc khe. Giáo viên dy tr khuyt tt không nên lo lng v vic b lây nhim AIDS do phi làm vic vi nhng tr này. Do vy, vic tr mc bnh AIDS chi vi bn và tip xúc vi giáo viên là an toàn. Các nghiên cu khng nh “HIV không lây nhim qua nôn, m hôi, phân hay nc mi” (Byrom & Katz, 1991). S tip xúc nh ôm vai, chm, ho hay dùng chung qun áo cng không làm lây nhim. Tt nhiên, vic gi v sinh cn thit và kim soát bnh toàn din là vô cùng cn thit nh phi eo gng tay y t khi iu tr chy máu mi, phi ra tay k bng xà phòng (xà phòng và nc có th git cht vi rút HIV) và ra các b mt bn nh chi, chiu và nhà tm bng cht ty gia dng thông thng. ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 45
40. Hu ht tr nh mang vi rút HIV dng tính hoc ã chuyn sang giai on AIDS vn có th tham gia các chng trình giáo dc mm non. Theo Hi Bnh nhi Hoa Kì thì tt c tr nhim HIV u cn c giáo dc áp ng nhu cu phát trin ca các cháu. Nhà trng và thy cô giáo có vai trò và trách nhim duy nht trong cuc u tranh chng AIDS. Giáo dc tr em, chuyên gia và cng ng ca chúng ta v công tác phòng nga lây nhim AIDS và HIV là mt bc i quan trng. Thông tin chính xác là mt công c vô cùng hu hiu xoá i nhng lo lng không cn thit. Di ây là mt s gi ý dành cho giáo viên khi làm vic vi tr mc bnh AIDS: — Hoà nhp trong trng : V ic loi tr mc bnh AIDS ra khi trng là không công bng nu sc kho ca tr vn cho phép tr có th hoà nhp c. — Qun lí nhóm liên chc nng: Vic xây dng các chng trình giáo dc phù hp là iu quan trng th hai nu mun nâng cao cht lng cuc sng ca tr. Vai trò ca giáo viên giáo dc c bit là m bo các dch v c cung cp ti tn các môi trng ít hn ch nht và bình thng nu có th. — ánh giá sm và thng xuyên: Công tác ánh giá phi gn trc tip vi vic dy hc và các dch v cn thit. — Ly gia ình làm trung tâm: Các dch v h tr gia ình phi c trin khai ngay môi trng t nhiên và phi góp phn nâng cao nng lc cho gia ình cng nh các lc lng khác nhm giúp h tr nên c lp và có kh nng t ra quyt nh. — Các dch v nhy cm và không phân bit : To môi trng không phân bit s góp phn nâng cao hiu qu ca các dch v giáo dc c bit và xây dng lòng tin gia gia ình và giáo viên giáo dc c bit. — Bo mt: Cha m, bác s và hiu trng là ngi quyt nh ngi s nhn thông tin liên quan ti tr Chng trình tr liu cho tr phi xây dng các quy nh c th v vic bo mt thông tin liên quan ti bnh AIDS ca tr. — m bo an toàn : Giáo viên nên áp dng các bin pháp phòng nga chung khi phi tip xúc vi các cht dch t c th ca tr. 46 | MODULE MN 15
41. — Cp nht : Các d liu liên quan ti bnh AIDS thay i rt nhanh chóng. Cp nht nhng thông tin mi nht là cách mà ta có th giúp hc sinh và bn thân chúng ta. — Xây dng chng trình giáo dc tp trung vào vn phòng nga: Giáo viên giáo dc c bit cn tham gia phòng nga s lây lan ca bnh AIDS thông qua các chng trình phòng chng AIDS giúp cha m tham gia chng trình tp hun v bnh AIDS ca con. — Chun b nhóm giáo dc: Tt c các thành viên ca nhóm giáo dc nh giáo viên, các chuyên gia giáo dc liên quan, cán b tr liu, cán b h tr và cán b qun lí phi c chun b y nhm góp phn to ra mt trng hc tp tích cc cho các hc sinh này. — Chú ý ti cht lng sng: Cn xem xét ti tt c các khía cnh trong công tác giáo dc nâng cao cht lng sng cho tr. — Tuyên truyn: Giáo viên giáo dc c bit là mt trong nhng lc lng tuyên truyn trong cng ng m bo quyn ca nhng tr em này 5.3. TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG 1) Mi 10 hc viên lên chi trò chi “Bc lên phía trc”. 2) Hc viên tho lun v các nhu cu ca tr trong trò chi trên. 3) Tho lun cách áp ng nhu cu ca tng tr. 4) Ging viên tng kt: Do có nhng khác bit v trí tu, hoc b nh hng bi khim khuyt v nhn thc, th cht, giác quan, ngôn ng hay cm xúc cho nên mt s tr có nhng nhu cu giáo dc c bit. Ngay nh vic theo hc chng trình ph thông, tr cng gp khó khn. Do vy, phi có nhng chng trình, phng pháp và các thit b h tr dy hc phù hp nhm áp ng nhu cu riêng ca tr. Vic la chn chng trình, phng pháp, thit b ph thuc vào loi tt, mc nghiêm trng và tui ca tr. Do vy, giáo viên dy hoà nhp, nhng giáo viên giáo dc c bit và nhng ngi làm vic liên quan n tr nên c trang b nhng kin thc c bn v các dng khuyt tt khác nhau có th hiu c c im ca tr. iu quan trng không phi là s phân bit c và nh danh c các dng khuyt tt khác nhau mà ch yu và quan trng nht là ngi làm vic vi tr hiu c nhng nhu cu khác nhau ca mi dng khuyt tt và áp ng c nhng nhu cu ó. ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 47
42. E. KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ Câu hi 1. Th nào là tr có nhu cu c bit? Anh/ ch ã tng gp tr có nhu cu c bit cha? Hãy mô t trng hp mà ch ã gp. Câu hi 2. Lit kê các loi tr có nhu cu c bit mà anh/ ch bit. Câu hi 3. Nêu nhng nhu cu giáo dc c bit ca tng loi tt. Câu hi 4. Phân tích nhng c im ca tng loi tr có nhu cu c bit. Cho ví d minh ho. Câu hi 5. Thc hành s dng các bng kim phát hin tr có nhu cu c bit ti c s làm vic. Câu hi 6. Anh/ ch hãy cho ví d tr có nhu cu c bit và nhng thay i cn thit trong nhà trng áp ng nhu cu ca tr. Câu hi 7. Hãy khái quát các tr có nhu cu giáo dc c bit thng gp trong các trng hc Vit Nam thành tng nhóm, mi nhóm tng ng vi 1 vòng tròn. Câu hi 8. Rút ra nhng bài hc cn thit sau khi hc xong module. Câu hi 9. Nhìn nhn li thái ca bn thân v tr có nhu cu c bit và bin pháp giáo dc tr. Lit kê nhng vn còn tn ti trong giáo dc tr khuyt tt trng mm non hin nay và xut hng khc phc. Câu hi 10. Bn s áp dng nhng kin thc, k nng hc c trong phn này vào công vic nh th nào? 48 | MODULE MN 15
43. F. PHỤ LỤC Ph lc 1: Các trng hp in hình — Trng hp 1: Dung là mt bé gái 4 tui b bi não nh, ang chi tô v màu bng tay. Cô Hà cho thêm bt vào l màu nc làm cho nó c hn. Cô Hà nói chuyn vi Dung khi cô ang làm vic ó. Dung: ây không phi là màu nc cô nh? Màu nc l khác c. Cô Hà: , ây là màu nc nhng nó c hn mt chút. Con có bit ti sao không? Dung: Vì cô ã trn cái ó vào. ó có phi là h dán không ? L màu Cô Hà: Cái gì c? Dung: Dính. Cô Hà (ci): Không, ó không phi là h dán con . ó là bt ging nh cái làm bánh y. Dung: Bt ? Nó là màu bt. Cô Hà: Và bt làm màu — th nào? Dung: c. Cô Hà: úng ri. c hn l màu khác. Dung ã nhn ra rng l màu ca bé khác vi màu “nc” khác. Bé ã s dng kinh nghim v h dán gi tên c im ca màu (dính) và sau ó kim tra li bng cách nhc li t “bt”. Cô Hà ã da vào kinh nghim ca Dung cng c và m rng vn t cho bé. — Trng hp 2: Hùng lên 5 tui, nói ngng. Bé ang chi vi cát và nc. Cô Bình khuyn khích bé s dng cái thung nh xúc cát vào xô. Hùng: (K)hó lm, cát rt (k)hó xúc. Cô Bình: Vì có nc nên nó khó xúc — nc làm nó khó xúc. Hùng: Vân(g) — (k)hó tht. Vic nào cng (khó). Cô Bình: Không, con ang làm vic rt tt — nó không khó. Hùng: (K)hông, vic ca con (k)hông (k) khó nhng vic ca Dung (k)hó. Nó (k)hó vi bn y. Cô Bình: Âm u ca t “khó” là gì? Hùng: “kh” ging nh “kh” y. ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 49
44. Hùng tri nghim t “khó”, t áp dng nó trong tình hung chi vi cát và nc cng nh các tình hung khác. Khi cô Bình ã t ra cho bé mt thách thc nh bé s dng liên h vi con vt mà bé rt thích. Cô Bình to c hi cho bé phát âm trong khi cô bit c mi quan tâm và s thích ca bé. — Trng hp 3 : Long là mt bé trai 5 tui b nhìn kém. Bé có th nhìn c mt phn. Long ang chi t do trong góc âm nhc vi cô Lan. Bé lc cái hp ng en, trong khi ó Lân cng chi vi mt cái hp to hn ng y . Long: Cu chi hp ca cu, t s chi vi cái ca t. Lân: Ca t to hn. (Chúng chi vi 2 hp cùng mt lúc sau ó chi riêng tng cái) Long: Nghe nh ting ca cái hp ca cu khác vi ting hp ca t. Lân: T cá là có mt nghìn ht trong ó. Long nhn ra rng kích c ca cái hp to ra âm thanh khác nhau; c hai tr dùng t “to hn”; Lân s dng khái nim “hàng nghìn” th hin bé có nhn thc v s lng ln. — Trng hp 4: Phong là mt bé trai 5 tui có ri lon ph t k và bé ch quan tâm ti nhng cái bánh xe, c bit khi chúng xoay tròn. Cô Mai ã khai thác im này làm vic vi Phong trong gi hot ng chung. Cô bt u s dng các bánh xe ca xe p, xe y, tàu, xe moóc trc khi chuyn sang chi và dùng nh hn giúp Phong hc v c im ca hình tròn. Phong có th ch các bánh xe trong bc tranh và nói vi cô Mai hình dáng ca chúng và gi ây bt u xác nh hình tròn trong nhng tình hung khác. — Trng hp 5: Bo là mt bé trai 4 tui có ri lon t k. Bo rt khó khn khi tham gia vào hot ng nhóm. Mt ln, cô giáo ca Bo thy bé di gm bàn và lng nghe chm chú bn nhc phát ra t chic cát sét trong gi âm nhc. Hôm sau cô ã s dng iu này trong gi vn ng theo nhc và gi nhy múa (t chc nhóm nh), khuyn khích Bo tham gia. Bo tuy không nhy vi nhng tr khác nhng bé thoi mái vi s có mt ca chúng khi nhy bên cnh chúng. — Trng hp 6: Janie va hoàn thành báo cáo ca bé v h thng a cc và chun b bài trình bày trc lp vào ngày mai. Bé nhìn ra ngoài ca s và t hi iu gì có th xy ra trên v tr rng ln khi nó xoay quanh các 50 | MODULE MN 15
45. vì sao kia. Cô bé ngh v mt tình hung ã to ra cuc sng có l trên hành tinh th 3 t ngôi sao có tên là Sol. Cái mà Janie ang làm có th không c bit nu tt c hc sinh u làm báo cáo và t hi v s sng ngoài trái t — cho n khi chúng ta bit rng cô bé mi ch 6 tui. Janie có chc nng cao hn nhiu nm so vi tr cùng tui. Cô bé vit c nhng câu hoàn chnh, kh nng din t tuyt vi và có nng lc to ln lí gii nhiu vn phc tp. — Trng hp 7: Khánh (5 tui) mc hi chng Down. Bé bit nói mt vài t và rt thích âm nhc và truyn; kh nng tp trung kém. Bé có th cm bút chì và vit nguch ngoc lên giy. Bé rt khó chu vi s thay i và thnh thong t chi thay i hot ng. Khánh có mt chút khó khn v nghe. Bé rt thân thin vi các bn và ngi chm sóc. Cô giáo ca Khánh ã t chc các hot ng vn ng theo nhc, cho c lp hát hoc s dng âm nhc trong khi chuyn hot ng khuyn khích k nng vn ng, tng cng s tp trung chú ý ca bé cng nh giúp bé thoi mái vi vic thay i hot ng. Mi ln c truyn, cô giáo li khuyn khích bé v li nhng gì tr thích trong câu chuyn. Tuy hình v ca bé không c rõ ràng nhng dng nh rt có ý ngha i vi bé. Câu hi tho lun nhóm: 1. Bn ã tng gp hoc bit nhng em bé nh th này cha? Hãy chia s trng hp mà bn bit. 2. Nhu cu ca trng hp này là gì? 3. Giáo viên có nhng bin pháp nào dy tr hc? Ph lc 2: Phiu bài tp 1 Phiu s 1.1 V biu tng v các nhóm tr có nhu cu c bit ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 51
46. Phiu s 1.2: Hãy v minh ho hoc mô phng v tr em có nhu cu c bit vi quan im tr có nhu cu c bit trc ht là tr em. Không c s dng t ng mà ch dùng hình v. Phiu s 1.3: So sánh tr có nhu cu c bit và tr không có nhu cu c bit: 52 | MODULE MN 15
47. Phiu s 1.4: Hãy vit tip vào câu sau: Tâm trng ca giáo viên khi bt u nhn tr có nhu cu c bit Phiu s 1.5: Nhng vic cn làm khi dy tr có nhu cu c bit: ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 53
48. Phc lc 3. Phiu bài tp 2 Phiu s 2.1: Mô phng (bng hình v hoc óng kch) c im ca tr khim thính: Phiu s 2.2: Mô phng (bng hình v hoc óng kch) c im và nhu cu ca tr khim th: 54 | MODULE MN 15
49. Phiu s 2.3: Mô phng (bng hình v hoc óng kch) c im và nhu cu ca tr khuyt tt v ngôn ng, li nói : Phiu s 2.4: Mô ph ng (bng hình v hoc óng k ch) c im và nhu c u ca tr khuyt tt vn ng: ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 55
50. Phiu s 2.5: Mô phng (bng hình v hoc óng kch) c im và nhu cu ca tr khuyt tt trí tu: Phiu s 2.6: Mô phng (bng hình v hoc óng kch) c im và nhu cu ca tr ph t k : 56 | MODULE MN 15
51. Phiu s 2.7: * Nêu ít nht 5 c im ca tr nhim HIV/ AIDS: Phiu s 2.8: Mô phng (bng hình v hoc óng kch) c im và nhu cu ca tr phát trin sm: ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 57
52. Ph lc 4. Ph lc 4.1. Th hot ng “im dng xe buýt” im dng xe buýt 1: PHNG PHÁP KIM TRA THÍNH LC Nh ng i u c n chú ý khi ki m tra: Ki m tra thí nh l c là vi c ki m tra xem cá c em có nghe c nh ng âm thanh nh hay không. Vic kim tra c th c hi n khi cá c em ang chi, trong mt môi trng yên tnh, chú ý không có các âm thanh nh ting ôtô, xe máy chy qua, tt ht các thit b nh ài và tivi. 1. Ki m tra bng li thì th m nh – Tr và m (ho c b ) ( là nh ng ng i tham gia ki m tra) cù ng ng i và o bà n, i din vi nhau vi khong cách là 1 mé t. – M va cho tr xem “Các hình v trong tranh”, v a nó i v i gi ng nói bì nh th ng “ M s nó i tên cá c hì nh nà y, khi m nó i hì nh nà o con ch ngó n tay và o hì nh có tên m nó i con nhé ”, c tên cho bé tng hình trong tranh và luy n t p cho n khi tr ch úng 6 hình theo tên gi. – Ti p theo m nó i “L n nà y m s g i tên cá c hì nh v i gi ng nh hn, con lng nghe và ch ngó n tay và o hì nh mà con nghe thy nhé ”. Ng i m không dùng ngón tay r i nói tên t ng hì nh m t trong t t c 6 hì nh b ng mt gi ng “ thì th m”. Gi ng nói ca ngi m lú c nà y ch nh hi th nh , nh là nó i th m. ( Gi ng thì th m nh n mc khi ta t tay áp và o c , c ng không có c m giá c rung) – K t qu s c ghi và o phi u ki m tra, trong tr ng h p tr nghe c thì ta khoanh trò n @ , tr ng h p cá c em không nghe c ta ghi d u ché o ×. 2. Ki m tra nghe ti ng c sá t – M ng v trí sau lng tr. – Cách xa tai tr mt khong cách là 5cm. M dù ng ngó n tay cá i và ngó n tay tr c sá t và o nhau. Chú ý không ng n tay ch m và o tó c và tai c a tr. – Yêu cu tr gi tay lên ho c tr li “vâng” khi nghe c ti ng c sát các ngón tay c a m . – Kim tra t tai phi ri chuyn sang kim tra tai trái ca tr. – K t qu s c ghi và o phi u ki m tra, trong tr ng h p tr nghe c thì ta khoanh trò n @ , tr ng h p tr không nghe c ta ghi d u ché o ×. 58 | MODULE MN 15
53. B n ki m tra ting thì th m: + Con chó + Cá i dù / ô + Con mè o + ôi già y + Con voi + Cá i gh im dng xe buýt 2: PHNG PHÁP KIM TRA TH LC * Kim tra nhng du hiu v khuyt tt th giác ca tr. Các du hiu in hình là: — Hay nháy mt. — Lác mt. — Mt , au, hay chy nc hoc sng. — Mt mi hoc au u. — Cm sách sát vào mt. — Cm sách quá xa mt. — Có khó khn khi c hoc mô t tranh hoc s . — Có khó khn khi bt bóng hoc lúng túng vng v. — Thng phàn nàn là không nhìn rõ. — Nhy cm vi ánh sáng. Bt kì hc sinh nào có các vn v th giác cn phi cho i khám. Tuy nhiên ôi khi tr không nhn bit c là mình thc s có vn v th giác. Cách kim tra sau ây giáo viên có th kim tra th lc nu nh có nghi ng có du hiu tr có vn th v th giác: — Ly mt bng ch E kim tra th lc. Các trung tâm ngun giáo dc c bit u có các bng ch E và trang sau cng có mt bng nh vy. — Yêu cu hc sinh ng hoc ngi mt cách thoi mái. — Thc hin các bc kim tra c li gn vi hc sinh tr nm c cn phi làm gì. Bc 6 bc lùi so vi tr và ch cho tr xem tm bng. Cn m bo tr có th thy rõ bng. — Yêu cu tr bt mt mt li. — Ch vào ch E ln và yêu cu tr ch úng hng các thanh ch E hng ti. Ln u cn mô t hng dn cho tr. — Ch vào tt c các ch E, bt u vi các ch E ln và kt thúc bng các ch E nh. Yêu cu hc sinh ch úng hng ca tng ch E. ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 59
54. — Bt mt mt ri lp i lp li các bc 6 và 7. Nu tr có khó khn vi bt kì ch E nào thì có th có vn th lc. Giáo viên cn trao i vi cha m tr hoc hiu trng trng và ngh hiu trng cho tr i khám bác s hoc bnh vin. Có th yêu cu s giúp ca trung tâm ngun giáo dc c bit gn nht tin hành o c th giác k hn. im dng xe buýt 3: BNG KIM NHN BIT TR KHUYT TT TRÍ TU Quá trình hc ca tr em tri qua 3 giai on: tip nhn thông tin t môi trng, x lí thông tin và s dng thông tin. Tr khuyt tt trí tu thng th hin nhng khó khn các giai on trên. Nu có ít nht 3 mc mc thng xuyên hoc luôn luôn thì có th tr ã gp khó khn trong hc tp và cn c ánh giá k hn xem xét tr có b khuyt tt trí tu hay không. Thng Him khi Tip nhn thông tin n t môi trng xuyên hoc hoc cha luôn luôn bao gi Tr không hiu hng dn, phn ng chm hoc ch nhìn nhng tr khác làm trc. Tr dng nh bi ri và không làm nh nhng tr khác ang làm. Tr không bit làm gì vi vt liu và chi, hoc s dng chúng sai mc ích. Nhng ting ng mnh/ âm thanh ln làm tr sao lãng. Nhiu chuyn ng t do xung quanh lp làm tr bi ri. Tr gp rc ri trong vic chú ý ti nhng chi tit nh. Tr không tr li khi c gi tên. Tr không th thc hin yêu cu mt bc. Tr không th tp trung vào vic gì trong thi gian dài và rt d b sao lãng. 60 | MODULE MN 15
55. Thng Him khi Tip nhn thông tin n t môi trng xuyên hoc hoc cha luôn luôn bao gi Tr không th hin s hng thú i vi xung quanh. X lí thông tin Tr gp rc ri khi nh li nhng gì ã xy ra. Tr không th ghép màu và hình. Tr không th phân bit màu và hình. Tr không th tr li nhng câu hi n gin nh tên con là gì? hoc tr li nhng không có ngha. Tr không bit nhng iu mà tr trong lp bit. Tr làm sai trt t. Tr không th oán trc c hu qu nguy him khi hành ng. Tr không th nghe ra các t có s khác nhau rt ít (bóng, óng). Tr không th k li c câu chuyn n gin. Tr gp rc ri khi làm theo 2 hng dn hoc nhiu hn theo trình t úng. Tr không hiu nhng âm thanh ph bin trong môi trng (không th nói “ô tô” khi nghe ting còi ô tô. Không nh các hot ng hàng ngày ca lp. Tr quên gia chng khi ang làm gì ó. Tr có rc ri vi câu chuyn và hành ng trong khi chi gi v. Không hiu các khái nim c bn nh mi quan h, thi gian, không gian, s lng nh tr khác. ĐẶC ĐIỂM CỦA TRẺ CÓ NHU CẦU ĐẶC BIỆT | 61
56. Thng Him khi Tip nhn thông tin n t môi trng xuyên hoc hoc cha luôn luôn bao gi S dng thông tin áp ng bng li nói Tr không nói. Không th hiu li nói ca tr. Tr không th giao tip bng t, c ch mt cách c lp hay kt hp. Tr không th gi tên hoc miêu t các vt ging nhau. áp ng bng hành ng: Run ry. Ngã hoc âm sm vào vt nhiu ln. i khp khing hoc git cc. S phi hp tay mt kém. Không th mc/ ci qun áo n gin. Rc ri khi dùng chi nh khi và xp hình. Không th copy các hình dng n gin nh ng thng, hình tròn, hình vuông. Hành vi trong lp Cng li s thay i hot ng bng cách khóc, gin d hoc t chi tham gia. Không th la chn hot ng mt cách c lp. Bt chc trò chi ca tr khác hn là t to ra cách chi riêng. Rút lui không tham gia vào hu ht hoc tt c các hot ng. Phá v quy tc ca lp hc. 62 | MODULE MN 15