Bản lĩnh Putin (Phần 2)

Nội dung text: Bản lĩnh Putin (Phần 2)

1. CHƯƠNG 9 PHẢI DÌM CHẾT BỌN KHỦNG BỐ 1. Cuộc chiến tranh Chechnya lần thứ nhất Năm 1975, người Ba Tư tiến công đánh chiếm thủ phủ Tbilisi của Georgia. Khi đó nước Nga rất khó khăn mới có thể viện trợ cho Georgia từ biển Hắc Hải, quân chi viện chỉ có thể vượt qua dãy núi Caucasia, rồi phải đi qua khu dân cưở mạn bắc thung lũng. Năm 1801 nước Nga đã chiếm Georgia, khơi nguồn cho mối hận thù 200 năm với người Chechnya. Thủ phủ Grozny của Chechnya ngày nay được phát triển lên từ các lô cốt của quân đội Nga. Năm 1944, Hồng quân Liên Xô bao vây nước cộng hòa Chechnya. Ngày 8 tháng 1 năm 1957, Liên Xô tuyên bố xây dựng lại Chechnya thành nước Cộng hòa tự trị Ingushetia. Năm 1991 Liên Xô tan rã, mối hận thù lớn của người Chechnya cuối cùng đã có thể thanh toán. Ngày 27 tháng 10, thiếu tướng không quân Liên Xô Zohar Dudayev trúng cử Tổng thống Chechnya và tuyên bố Chechnya tách khỏi Liên bang Nga. Vì vậy, chính phủ Yeltsin đã phải dùng hàng loạt chế tài phi quân sự đối với Chechnya như: Kiểm soát chặt chẽ về cung cấp tài chính cho Chechnya. Người Chechnya cự tuyệt không thừa nhận hiến pháp của Liên bang Nga, không ký kết hiệp ước với Nga, không tiến hành tuyển cử liên bang, càng không tham gia vào quốc hội Nga. Điều này làm cho Yeltsin hết sức đau đầu. Tháng 10 năm 1992, Yeltsin quyết định gây sức ép quân sự với Chechnya và tuyên bố đặt toàn bộ Chechnya trong tình trạng khẩn cấp. Bề ngoài Yeltsin kêu gọi Chechnya ký kết điều ước gia nhập liên bang, nhưng bên trong ngấm ngầm cung cấp tiền và vũ khí cho lực lượng của Dudayev. Năm 1994, sau khi Yeltsin nã pháo Toà nhà Quốc hội, hạ gục phe đối lập và để thuận theo lời kêu gọi của "một nước Nga hùng mạnh" đang dấy lên trong lòng dân chúng cũng như để chuẩn bị về chính trị cho cuộc tuyển cử tổng thống, năm 1996, Yeltsin bắt đầu lên kế hoạch đối phó với Chechnya. Ngày 26 tháng 11 năm 1994, phe chống đối Chechnya tấn công thủ phủ Grozny của Chechnya. Quân đội Nga đánh trả mạnh mẽ, kiên quyết tiêu diệt phần tử vũ trang bất hợp pháp Chechnya. Nhưng Chính phủ Nga đã đánh giá thấp thực lực của Dudayev, lực lượng từ khắp nơi trên Chechnya nổi dậy chiến thắng phe đối lập, và bắt sống được hơn 70 binh sĩ Nga. Ngày 11 tháng 12 năm 1994, Yeltsin ký lệnh giải trừ lực lượng vũ trang bất hợp pháp Chechnya. 7 giờ sáng ngày 11, khoảng 30 ngàn quân Nga nhanh chóng tiến vào Grozny từ phía Tây và Tây Bắc. Ngày 16 tháng 12, quân đội Nga tiến sâu vào Chechnya. Ngày 31 tháng 12, chiến tranh Chechnya lần thứ nhất bùng nổ. Sau khi chiến tranh lần thứ nhất bùng nổ, các nước phương tây đã chỉ trích Nga. Yeltsin nhấn mạnh, bất kỳ ai đều không được can thiệp vào vấn đề Chechnya. Lúc này, người Chechnya đã làm tốt mọi công tác chuẩn bị cho chiến tranh. Qua các cuộc chiến đấu trên núi, các trận đánh du kích và giao tranh trên đường phố chứng tỏ họ đã tiến hành đánh trả có hiệu quả đối với cuộc tiến công của quân đội Nga. Khi đó phần lớn quân đội Nga đều có tư tưởng nước lớn và tin
2. tưởng rằng, chỉ một trận là quét sạch lực lượng vũ trang bất hợp pháp của Chechnya. Bộ trưởng quốc phòng Nga Grachyov tuyên bố công khai trước dân chúng rằng, chỉ trong vài ngày, quân đội Nga sẽ chiếm lĩnh hoàn toàn thủ phủ Grozny của Chechnya. Tư liệu về Chechnya vốn chưa bao giờ khuất phục Nước Cộng hòa Chechnya là một trong những nước thuộc Liên bang Nga và có vị trí quan trọng trong Liên bang Nga, được thành lập năm 1921, nằm ở phía bắc dãy núi Caucasia, phía nam giáp với Georgia, có diện tích 17000 km2, dân số hơn 1,2 triệu người. Chechnya chia thành 15 khu vực hành chính, có 5 thành phố: Grozny, Gudermes, Sali, Urusmartan, Argonne và 448 làng bản, thủ phủ là Grozny. Người Chechnya cũng được gọi là người Maheqiao đa tín ngưỡng đạo hồi, chủ yếu sống tập trung ở nước Cộng hòa Chechnya và nước Cộng hòa Dagestan. Khoảng thế kỷ 15 - 16, sau khi nước Golden Horde bị diệt vong, người Chechnya di cư về vùng đồng bằng và định cư ven các sông Terek, Argonne. Năm 1818, Sa hoàng Nga đã chinh phục Caucasia, xâm chiếm lãnh thổ Chechnya. Sa hoàng đặt tên cho các vùng đất mới là Grozny (nghĩa là khu vực đáng sợ). Từ đó người Chechnya bắt đầu tiến hành cuộc chiến chống lại nước Nga kéo dài hơn một thế kỷ. Lãnh tụ tôn giáo Charmiller lãnh đạo người Chechnya và các dân tộc khác tiến hành chiến tranh du kích kéo dài 25 năm từ năm 1834 đến 1859 chống lại người Nga. Năm 1859 chính phủ Nga hoàng chính thức xâm chiếm Chechnya. Sau cách mạng tháng 10 Nga, quân đội Belarus của phiến quân Denikin đã giao chiến với hồng quân Liên Xô ở khu vực Caucasia. Người Chechnya đã tiến công mạnh vào quân đội Belarus trên lãnh thổ Chechnya. Liên Xô đã thành lập nước Cộng hòa Chechnya tự trị thuộc liên bang Xô Viết. Năm 1921, nước Cộng hòa tự trị Chechnya được thành lập. Năm 1929, đội công tác do công nhân Nga thành lập đã tuyên bố thu hồi hết ngựa của họ. Ngựa là tài sản quan trọng gắn bó nhất của người Chechnya. Từ đó, người Chechnya liên tục tiến hành chiến tranh du kích với người Nga cho đến khi quân đội phát xít Đức tiến hành xâm lược nơi đây. Tư liệu về Sự kiện nã pháo vào Trụ sở Quốc hội làm chấn động thế giới Điện Kremly là nơi diễn ra đại hội đại biểu toàn quốc và là trụ sở Xô Viết tối cao của Nga. Phó Tổng thống Rudskoi là người thân tín của Yeltsin, nhưng đã phản đối "Liệu pháp sốc" và phản đối chuyên quyền độc đoán của Yeltsin, đồng thời đứng cùng trận tuyến với chủ tịch Xô Viết tối cao Ruslan Khasbulatov. Yeltsin chủ trương xây dựng chế độ nhà nước cộng hòa do tổng thống nắm quyền, còn Ruslan Khasbulatov chủ trương xây dựng nhà nước cộng hòa do quốc hội nắm quyền. Tháng 3 năm 1993, kết quả công khai thăm dò ý kiến nhân dân cả nước cho thấy, đại đa số nhân dân đồng tình với Yeltsin nhưng lại phản đối hội đồng tuyển cử sớm của Yeltsin. Ngày 21 tháng 9, Yeltsin giải tán hội đồng đại biểu nhân dân và hội đồng Xô Viết tối cao. Hội đồng Xô Viết tối cao tuyên bố đình chỉ chức vụ Tổng thống của Yeltsin. Moscow lại xảy ra cuộc đối đầu giữa quốc hội và chính phủ nhưng phía Khasbulatov và Rusdkoi không nhận được sự ủng hộ của quân đội. Ngày 3 tháng 10, Yeltsin dẫn đầu quân đội tiến vào Moscow. Sáng sớm hôm sau bộ đội đặc nhiệm đã chiếm được điện Kremly. Phần lớn lực lượng vũ trang bảo vệ toà nhà Quốc hội đều bị thiệt mạng và bị bắt.
3. Sự kiện tấn công vào Trụ sở Xô Viết tối cao đã kết thúc sự đối đầu giữa chính phủ và quốc hội, và xóa bỏ quốc hội do Liên Xô để lại. Ngày 1 tháng 1 năm 1995, quân đội Nga tiến công Grozny. Cuộc chiến đấu xảy ra rất ác liệt. Ngày 27 tháng 1, quân đội Nga dựa vào sức mạnh quân sự để thiết lập hai gọng kìm xiết chặt Grozny. Người Chechnya chống cự quyết liệt gây thương vong rất lớn cho quân đội Nga. Ngày 28 tháng 1, lực lượng của Nga đánh vào Grozny đã lên đến 380 ngàn quân, huy động cả xe tăng, bộ binh cơ giới, pháo binh và pháo cối. Đầu tháng 3 năm 1995, quân Nga tiến công toàn diện vào Grozny. Trải qua 6 ngày kịch chiến, đến ngày 6 tháng 3 năm 1995, quân Nga đã chiếm được Grozny. Trung tuần tháng 3, quân chủ lực Nga rút ra khỏi Georgia. Ngày 16 tháng 3, Quân đội Nga tiến đánh phần tử vũ trang Chechnya tại Samashin, Bamude, Assinovskaya. Ngày 20 tháng 3, quân Nga tiến đánh áp sát Argonne, Gudermes, Sali; ngày 24 tháng 3, đánh chiếm Argonne; ngày 30 tháng 3 đánh chiếm được Gudermes; ngày tiếp theo, quân Nga chiếm được Sali; ngày 5 tháng 4, chiếm được Samashin; ngày 18 tháng 4, chiếm được Bamute; ngày 28 tháng 4, Yeltsin tuyên bố tạm dừng hành động quân sựở Chechnya. Cuộc chiến tranh Chechnya lần thứ nhất nổ ra là do sai lầm của Yeltsin, đồng thời cũng tạo điều kiện cho Putin bước dần lên vũ đài chính trị. Tư liệu về Dudayev: Đứa con Chechnya đau khổ Dudayev sinh năm 1944, ông đã tận mắt chứng kiến cuộc sống bi thảm của người Chechnya. Trong những năm tháng dài Chechnya lâm vào cảnh hỗn loạn tan rã. Phần lớn những tên khủng bố Nga đã lợi dụng nơi đây để ẩn náu. Sau khi trở về Chechnya, Dudayev tham gia quân đội, được thăng chức lên đến sư trưởng sư đoàn máy bay oanh tạc. Năm 1989, khi đóng quân ở Estonia, Dudayev ủng hộ phong trào độc lập của dân địa phương. Đồng thời, tích cực hoà hoãn với phía quân đội Nga, vì vậy người Estonia vô cùng cảm kích và biết ơn ông. Dudayev là một quân nhân thực thụ chứ không phải là nhà chính trị, dân tộc Chechnya lại thiếu nền chính trị hiện đại, cơ cấu xã hội của Chechnya không dễ dàng chấp nhận sự quản lý chính trị vượt quá lợi ích gia tộc. Tháng 4 năm 1996, quân đội Nga đã bắt được tín hiệu vô tuyến điện và thông qua vệ tinh quân sự tín hiệu này Ngay lập tức được truyền đến chiếc máy bay chiến đấu đang chờ lệnh trên không. Chiếc máy bay này căn cứ theo tín hiệu, bắn một quả tên lửa không đối đất xóa sổ mục tiêu đã định. Sau vụ việc, Dudayev được chứng minh là đã bị chết do quả tên lửa đó. Sau cái chết thê thảm của Dudayev ngày 23 tháng 8 năm 1996, Nga và Chechnya ký kết hiệp định ngừng bắn. Quân đội Nga rút về nước, kết thúc cuộc chiến tranh lần thứ nhất tại Chechnya. 2. Cuộc chiến tranh Chechnya lần thứ hai Ngày 27 tháng 1 năm 1997, người Chechnya đã tiến cử Maskhadov giữ chức Tổng thống. Ông từng là thượng tá pháo binh trong quân đội Nga, trong cuộc chiến tranh Chechnya lần thứ nhất, ông chỉ huy quân đội Chechnya chống lại quân đội Nga. Thái độ của Maskhadov tương đối ôn hòa. Ngày 12 tháng 5, tổng thống Chechnya Maskhadov đã hội đàm với tổng thống Nga Yeltsin. Hai bên đi
4. đến ký kết hiệp định hòa bình, đồng ý sau 5 năm sẽ thảo luận lại địa vị của Chechnya. Tổng thống Maskhadov và thủ tướng Nga Primakov đã ký nhiều hiệp định hợp tác kinh tế. Nhưng tổng thống Maskhadov rất khó duy trì được trật tự tại Chechnya. Nạn bắt cóc nhà báo Nga đòi tống tiền thường xuyên xảy ra. Một vài nhà báo ủng hộ người Chechnya cũng không dám đến Chechnya. Tổng thống Maskhadov cũng hai lần suýt bị sát hại. Bom của bọn khủng bố còn nổ Ngay trong khu chung cưở Moscow. Năm 1999, trong cuộc chiến Chechnya lần thứ nhất, tên Basayev với biệt hiệu "Sói xám vùng Caucasia" công khai tuyên bố thành lập đội cảm tử nhằm giải phóng Dagestan và Caucasia. Ngày 7 tháng 4 năm 1999, Basayev dẫn hơn hai trăm phần tử vũ trang bí mật đột nhập vào Dagestan tấn công trụ sở của lực lượng Bộ Nội vụ Nga. Sự việc này đã châm ngòi cho ngọn lửa chiến tranh Chechnya lần thứ hai. Basayev vốn là Thủ tướng cộng hòa Chechnya và là người lãnh đạo các phần tử vũ trang chống đối. Basayev bị giảm uy tín trong cuộc chiến Chechnya cho nên hắn đã thất bại trước Maskhadov trong cuộc bầu cử tổng thống. Ngày 7 tháng 8, Basayev dẫn hơn 500 tên phần tử vũ trang tập hợp tại biên giới Dagestan và Chechnya rồi chia làm hai đường xâm nhập vào Dagestan, đồng loạt tấn công vào quân đội Nga, nhằm mục đích lập nên một quốc gia do người theo đạo hồi thống lĩnh. TƯ LIỆU VỀ MASKHADOV Gây ra cuộc chiến Chechnya "Hiệp định Khasavyurt" đã giúp Chechnya có quyền độc lập. Ngày 27 tháng 1 năm 1997, Maskhadov trúng cử tổng thống. Maskhadov sinh ra trong những năm tháng người Chechnya bị đày đọa khổ sở. Sự thô bạo của chính phủ Nga khi đó đã để lại vết hằn ghê gớm trong tâm khảm Maskhadov. Lớn lên, ông trở thành sĩ quan pháo binh, từng phục vụ ở vùng biển Viễn Đông, HuNgary và Borneo. Tháng 10 năm 1941, Dudayev tuyên bố Chechnya độc lập. Dudayev tham gia lực lượng vũ trang Chechnya chống chính phủ và trở thành Tổng tham mưu trưởng Quân đội Chechnya. Maskhadov rất giỏi dùng binh. Ông lập nhiều chiến công trong việc đánh bại quân đội Nga và trở thành cánh tay đắc lực của Dudayev. Do thái độ của Maskhadov đối với nước Nga tương đối ôn hòa nên Tổng thống Yeltsin đã từng gửi điện chúc mừng khi ông ta trúng cử tổng thống, đồng thời còn cử Thư ký Hội đồng an ninh quốc gia Nga Rybkin sang dự lễ nhậm chức của Maskhadov. Nhưng Dudayev vẫn kiên trì quan điểm Chechnya là một quốc gia độc lập, việc xây dựng mối quan hệ với nước Nga phải dựa trên cơ sở những quy ước quốc tế. Đối mặt với hành động quân sự của phần tử vũ trang cực đoan ly khai, nội bộ chính quyền Nga chủ trương giữ thế thượng phong để duy trì lực lượng thống nhất quốc gia, buộc chính phủ Yeltsin phải dùng lập trường cứng rắn đối với chính quyền Maskhadov. Tháng 8 năm 1999, cuộc chiến Chechnya lần thứ hai bùng nổ. Yeltsin trao quyền chỉ huy cho Putin. Putin tuyên bố chính phủ Nga đã định ra phương án thống nhất để chỉnh đốn trật tự tại Dagestan và thành lập Bộ tư lệnh quân sự Dagestan.
5. Máy bay trực thăng vũ trang của không quân Nga đã tiến công các phần tử ly khai trong lãnh thổ của cộng hòa Dagestan, đồng thời sử dụng vũ khí kỹ thuật cao nhằm tấn công từ xa vào các phần tử khủng bố Chechnya; đồng thời tiến hành ném bom oanh kích dữ dội vào căn cứ địa, các cơ sở kinh tế giao thông, thông tin của nhóm phần tử ly khai. Ngoài ra còn điều động một lực lượng lục quân lớn tiến hành bao vây sào huyệt của phần tử vũ trang chống đối Chechnya. Ngày 14 tháng 9, không quân Nga huy động 1.700 lượt chiếc máy bay chiến đấu tiêu diệt hơn 2.000 phần tử vũ trang ly khai Chechnya. Basayev điều động nhiều nhóm phần tử khủng bố xâm nhập vào sâu lãnh thổ Nga, bí mật vận chuyển mấy trăm tấn thuốc nổ vào Moscow điên cuồng báo thù. Vụ nổ đầu tiên xảy ra ngày 8 tháng 9 năm 1999 đã làm 93 người chết; lần thứ hai vào ngày 13 tháng 9 làm 118 người chết và bị thương. Theo lệnh của Thủ tướng Putin, bắt đầu từ ngày 23 tháng 9 một lượng lớn máy bay của không quân Nga không ngừng oanh tạc vào lãnh thổ Chechnya; đồng thời lực lượng bộ binh Nga cũng tiến công vào bên trong biên giới Chechnya. Lúc này, người dân Nga không còn đồng tình với người Chechnya nữa mà đã tỏ thái độ ủng hộ chiến tranh. Thái độ cứng rắn của Putin đã giành được lòng dân, điều này đã đặt cơ sở cho thắng lợi tuyển cử sau này. Ngày 19 tháng 9, gần 2.000 phần tử vũ trang ly khai Chechnya đã đào công sự, chiến hào, đặt thuốc nổ ở gần biên giới Chechnya, chờ đợi quân Nga đến để tiêu diệt. Cùng lúc này, lực lượng cảnh sát Nga cũng triển khai hành động "cơn lốc" để tiêu diệt các phần tử khủng bố. Từ ngày 16 đến ngày 18 tháng 9, đã bắt được 11.000 kẻ khủng bố, thu hơn 2.000 thùng vũ khí các loại và 300kg thuốc nổ. Tính đến ngày 2 tháng 10, lực lượng cảnh sát vũ trang Nga chính thức phá được hơn 170 ngàn vụ án liên quan đến khủng bố, thu 515 tấn thuốc nổ, hơn 7.000 thùng vũ khí. Ngày 26 tháng 9, Tổng thống Chechnya Maskhadov tỏ ý muốn đối thoại chính trị với giới lãnh đạo Nga. Maskhadov nói rằng, hy vọng thông qua biện pháp ngoại giao giải quyết những vấn đề giữa Nga và Chechnya. Maskhadov nói: "Nhân dân Chechnya và Nga đều không muốn chiến tranh xảy ra một lần nữa". Đồng thời với việc Putin bày tỏ có thể đàm phán, thì các cuộc tấn công của quân Nga càng mãnh liệt hơn. Ngày 26 tháng 9, Maskhadov triệu tập cuộc họp bộ tư lệnh tác chiến, phê chuẩn kế hoạch phòng thủ bí mật Grozny, bổ nhiệm Basayev phụ trách quân sự ở mặt trận phía Đông. Ngày 27 tháng 9, toàn thể người dân Chechnya đào chiến hào, xây dựng công sự, lô cốt ở mọi nơi. Ngày 2 tháng 10, hàng ngàn lính Nga và hơn một ngàn xe bọc thép ồ ạt tiến công vào Chechnya. Đồng thời, một cánh quân khác của Nga cũng tiến vào miền tây Chechnya, tiến sâu vào Bumute cách thủ phủ Grozny chừng 30km. Ngày 7 tháng 10, quân Nga kiểm soát được một phần ba lãnh thổ Chechnya. Khi quân đội Nga tiến vào bờ sông Terek ở phía bắc Chechnya, giữa hai bên đã xảy ra một trận chiến đấu quy mô lớn. Đêm 8 tháng 10, lực lượng vũ trang Chechnya bí mật vượt sông Terek, tập kích vào quân đội Nga. Hai bên giao chiến khoảng bốn tiếng đồng hồ, quân Nga chết và bị thương hơn 200 người, hơn 40 binh sĩ bị bắt làm tù binh.
6. Đêm ngày 10 tháng 10 Tổng thống Chechnya Maskhadov đưa ra lời kêu gọi ngừng bắn. Trả lời vấn đề này, Putin biểu thị không chỉ phải tiêu diệt phần tử vũ trang mà phải tiêu diệt cả mầm mống của các phần tử vũ trang. Ngày 26 tháng 10, 100 ngàn quân Nga bao vây Grozny. Tiếp sau đó, hai bên có trận quyết chiến ở ngoại ô phía bắc cách thành phố Grozny 4km. Ngày 12 tháng 11 quân Nga đã chiếm được Gudermes. Buổi sáng đầu tiên của năm 2000, Putin và phu nhân đã bay đến chiến trường Chechnya để động viên quân đội Nga. Ngày 2 tháng 4, quân Nga chiếm được tòa nhà chính phủ Chechnya. Ngày 6 tháng 4, quyền Tổng thống Putin tuyên bố cuộc chiến Chechnya kết thúc. Tháng 3 năm 2000, lực lượng vũ trang ly khai Chechnya bị tiêu diệt, nhưng ở vùng rừng núi vẫn còn xảy ra giao chiến giữa hai bên. Cuộc chiến tranh Chechnya lần thứ hai đã giúp cho Putin trở thành "bàn tay thép" trên diễn đàn chính trị của Nga và tạo nên cơ sở vững chắc cho cuộc bầu cử tổng thống sau này của ông. 3. "Ở đâu có bọn khủng bố ở đó có chúng ta" Ngày 5 tháng 3 năm 1999, tướng Shpigun của Nga chuẩn bị bước lên máy bay trở về Moscow thì bất ngờ bị mấy tên bịt mặt xông đến quật ngã, trói chặt và lôi khỏi máy bay. Lúc đầu chúng đòi đổi 1 triệu đô la tiền chuộc. Sau đó chúng tăng lên 1,5 triệu đô la và cuối cùng thì Shpigun vẫn bị giết. Từ sau tháng 4 năm 2000, phần tử vũ trang ly khai liên tiếp tập kích bất ngờ vào quân đội Nga, đồng thời tập trung lực lượng ám sát những người Chechnya ủng hộ Nga. Tháng 5 năm 2000, Putin trúng cử nhiệm kỳ Tổng thống thứ ba của Liên bang Nga. Không ngờ Putin lại chính là nhân vật cứng rắn mà người Nga vẫn hằng trông đợi. Putin đã trực tiếp lái máy bay chiến đấu bay qua bầu trời Chechnya khói lửa để khích lệ tinh thần các chiến sĩ của mình rằng: "Ở đâu có bọn khủng bố, ở đó có chúng ta". Trong những dãy núi cao trùng điệp ở Chechnya, mỗi góc phố ở nước Nga, nơi mà bọn khủng bố có thể ẩn náu thì đã có hàng trăm hàng ngàn cặp mắt không ngủ, chăm chú dõi theo mọi hành động của chúng. Để bảo vệ đất nước Nga thống nhất, Putin đã xin thề "phải đánh đến cùng". Khi phải đối mặt với những hoạt động khủng bố của các phần tử vũ trang ly khai, Putin đã áp dụng những biện pháp vừa cứng rắn vừa mềm dẻo, đồng thời tấn công lại các phần tử vũ trang ly khai Chechnya. Nga đã huy động một lực lượng lớn cảnh sát và nhân viên an ninh tiến hành kiểm tra, lục soát người Chechnya ở những thành phố lớn, đóng cửa các công ty thương mại viện trợ cho các hoạt động khủng bố, cắt đứt các khoản viện trợ cho các nhóm vũ trang ly khai Chechnya. Chính phủ Nga phát động quần chúng nhân dân người Nga phải nâng cao cảnh giác, khi phát hiện dấu hiệu hoạt động của bọn khủng bố phải lập tức báo cho cảnh sát, điều này sẽ giúp đỡ rất nhiều cho cảnh sát để chống lại các hoạt động khủng bố. Ngày 7 tháng 6 năm 2000, hai nữ khủng bố liều chết lái chiếc xe tải chứa thuốc nổ đâm thẳng vào doanh trại quân đội Nga ở Chechnya làm chết hai nhân viên cảnh sát đặc nhiệm Nga. Từ đó, những vụ tấn công liều chết của bọn khủng bố liên tục xảy ra. Một hôm, mới 4 giờ 50 phút sáng, một chiếc xe hơi đã lao thẳng vào doanh trại của quân đội Nga tại Argonne, làm chết 27 bộ đội đặc nhiệm Nga và đánh sập toàn bộ bức tường nhà của quân đội Nga tại đó.
7. Nhân cơ hội đó, các phần tử vũ trang ly khai ẩn náu ở gần điên cuồng bắn súng xối xả vào khu nhà của quân đội Nga. Lần khác, cảnh sát Nga tiêu diệt tại chỗ hai chiếc xe của bọn khủng bố khi chúng đang tiếp cận mục tiêu ở Gudermes và Uruc Martan. Ngoài ra, chính phủ Nga còn tăng cường cảnh giới an ninh các mục tiêu quan trọng ở Chechnya, xây dựng một số trạm kiểm soát ở các nút giao thông chính. Sau 7 giờ tối hàng ngày, quân Nga tiến hành phong tỏa trên các con đường từ Grozny đến vùng núi phía nam. Tháng 6 năm 2000, Putin bổ nhiệm Kadyrov làm chủ tịch khu hành chính Chechnya. Buổi tối ngày 4 tháng 1 năm 2001, một quả bom đã phát nổ cách xe hơi của Kady- rov đang ngồi 20 mét. Phần tử vũ trang ly khai điên cuồng bắn vào đoàn xe. Tiếp sau đó, lực lượng cảnh sát Nga còn phát hiện một quả mìn chống tăng chưa phát nổ, dây dẫn của nó được nối từ một bụi cây rậm rạp cách đó 200m, Kadyrov đã may mắn thoát nạn. Con gái thị trưởng thành phố Gudermes là Gezi hai lần bị ám sát hụt, mỗi lần đi ra ngoài đều phải ngồi xe bọc thép. Tháng 6 năm 2000, cậu con trai 12 tuổi Moose của Gudermes đã báo tin cho quân đội Nga biết, cánh tay trái của cậu suýt nữa bị đứt do một thứ trò chơi có lẫn thuốc nổ do phần tử vũ trang tặng gây thương tích. Đêm 28 tháng 12, hai chị em gái làm việc trong cơ quan chính phủ Chechnya đã bị giết. Ngày 4 tháng 6 năm 2000, Cục An ninh Liên bang Nga tại Chechnya đã bắn chết tên cầm đầu Hovbratov của lực lượng vũ trang ly khai; ngày 29 tháng 6, cơ quan này đã bắt được tên chỉ huy lực lượng vũ trang ly khai Ayupov. Ngày 3 tháng 2 năm 2001, Cục An ninh Nga triển khai lực lượng đặc nhiệm tổ chức giải cứu thành công người Mỹ tên là Gloke mà không mất một đồng hay tốn một viên đạn nào. Điều đó tỏ rõ sức mạnh của chính phủ Putin trong việc chống khủng bố. Ngày 24 tháng 3 năm 2001, phần tử vũ trang ly khai dùng ô tô chứa bom phát nổ tại ở ba thành phố của Caucasia, làm 21 người chết và bị thương. Thượng tuần tháng 4, Phó Chủ tịch hành chính Chechnya, Deniyev bị chết trong vụ nổ tại thị trấn Avtury. Chính ngày Putin đến Chechnya, một phần tử vũ trang tại Grozny đã giết chết Phó Cảnh sát trưởng Chechnya Vladimir Moroz. Hoạt động khủng bố của lực lượng vũ trang ly khai gây bất ổn cho chính phủ và nhân dân Nga. Thái độ kiên quyết chống phần tử khủng bố của Putin được nhân dân rất ủng hộ. 4. Tên trùm khủng bố sa lưới Ngày 28 tháng 2 năm 2002, một trong những tên lãnh đạo lực lượng vũ trang ly khai, Ruslan Gelayev bị hai lính tuần tra biên phòng Nga bắn chết. Đây là thắng lợi to lớn của chính phủ Putin đánh vào thế lực ly khai Chechnya. Điều này rất có lợi cho cuộc tranh cử tổng thống nhiệm kỳ 2 của Putin. Do lực lượng các phần tử vũ trang ly khai bị suy giảm trong cuộc chiến giữa nước Cộng hòa Dagestan và quân đội Nga cho nên Gelayev quyết định rút lui về thung lũng Pankisi Gorge ở Georgia. Ở đó có gia đình, bạn bè và lính đánh thuê của ông ta. Ngày 28 tháng 2, Gelayev đến thung lũng Pankisi Gorge tiếp giáp giữa thôn Bieciti và thung lũng Fan Kishinev. Đến cuối khu thung lũng, một mình Gelayev men theo triền núi đi về hướng Georgia. Ngày hôm đó là thứ bảy, hai lính tuần tra biên phòng của Nga trở về nhà ở gần chân núi. Hai người lính này một người là Kubanov 22 tuổi và người kia là Surrey Kamanovo cũng đang ở độ tuổi 22. Kubanov
8. vừa mới kết hôn được hai tháng. Anh ta về nhà thăm vợ nhân ngày nghỉ cuối tuần, còn Kamanovo chưa lấy vợ, hai người cùng về thăm nhà. Trong khi đang trên đường đi xuống thung lũng, họ đã bắt gặp Gelayev đang đi lên. Gelayev quần áo rách bươm, chân đi đôi giày rách. Hai người lính này giữ Gelayev lại để xét hỏi và yêu cầu ông ta phải xuất trình giấy tờ tuỳ thân, Gelayev giả vờ lục tìm chứng minh thư trong túi áo khoác, rồi đột nhiên rút súng bắn làm Kubanov bị thương nặng, còn Kamanovo do trúng đạn vào đầu nên đã chết Ngay. Kubanov tuy bị trúng đạn vào ngực nhưng chưa chết, anh lập tức nổ súng bắn trả, nhiều phát đạn của Kubanov đã bắn trúng vào sườn ngực trái của Gelayev. Cánh tay trái của Gelayev như bị đứt hẳn ra, nhưng cánh tay phải của hắn vẫn kịp giơ súng nhằm thẳng đầu Kubanov nổ thêm hai phát đạn nữa khiến Kubanov gục hẳn. Do mất nhiều máu, Gelayev chỉ còn có thể nằm thở. Dưới nền tuyết phủ Gelayev liều mạng bò lên dốc, những giọt máu từ các vết thương rớt dọc theo. Sau khi cố lết đi được 50 mét, hắn liền rút dao găm cắt phăng cánh tay trái đang còn lủng lẳng, rồi lấy băng cá nhân băng lại vết thương. Hắn móc ra gói bánh sôcôla cắn mấy miếng, rồi lại tiếp tục bò về Georgia nhưng chỉ bò được mấy mét, Galayev đã trút hơi thở cuối cùng khi tay phải vẫn còn nắm chặt chiếc bánh sôcôla. Ngày 18 tháng 4 năm 2002, Tổng thống Putin có bản báo cáo tại điện Kremly nói về tình hình đất nước. Còn về vấn đề Chechnya, ông nói: "Giờ đây vấn đề chúng ta quan tâm không phải là số lượng bọn khủng bố mà là sự suy thoái của chúng. Hòa bình đang bị bọn khủng bố phá hoại, nhưng mỗi người dân ở mỗi thôn làng, thành phố tại Chechnya đều phải nhận thức rằng, mình là một công dân của Liên bang Nga. Nhiệm vụ chủ yếu của giai đoạn hiện nay là đưa Chechnya trở lại hệ thống chính trị và pháp luật của Nga. Nhưng không thể phủ nhận là, phần tử khủng bố vẫn đang tồn tại, tính phức tạp của vấn đề Chechnya đã quyết định đến việc phải tiến hành giải quyết toàn diện về nó. Nhưng việc Gelayev sa lưới đã chứng tỏ Nga hoàn toàn có khả năng chấm dứt hoạt động khủng bố của lực lượng vũ trang Chechnya; đồng thời còn chứng tỏ một thắng lợi mới của Nga trong cuộc chiến chống khủng bố. 5. Vụ bắt cóc con tin ở Moscow Chiều tối ngày 23 tháng 10 năm 2002, trong nhà hát cách cung điện Kremly 45km đang biểu diễn vở nhạc kịch "Gió đông nam" của Mỹ. Khoảng 21 giờ 30 phút, Movsar Basayev cùng với 50 nữ tặc cuốn đầy thuốc nổ quanh mình, tay cầm súng ngắn, khống chế toàn bộ nhà hát với gần 1.000 người xem và hơn 100 diễn viên và nhân viên của nhà hát. Basayev tuyên bố: "Quân đội Nga phải rút khỏi Chechnya trong vòng một tuần lễ, phải phóng thích tất cả những quân nhân Chechnya bị bắt làm tù binh, nếu không chúng tôi sẽ cho nổ tung toàn bộ nhà hát". Cảnh sát Moscow, bộ nội vụ và bộ đội đặc nhiệm "Alpha" lập tức bao vây phong tỏa toàn bộ khu vực nhà hát. 23 giờ, Basayev phóng thích gần 20 người bao gồm trẻ em và con tin người Caucasia. Ngay lập tức tổng thống Putin dừng kế hoạch đi thăm nước ngoài, trực tiếp ra lệnh cho Phó cục trưởng Cục An ninh Liên bang Nga Pronichev phụ trách nhiệm vụ giải cứu con tin. Ngay trong đêm đó, Putin triệu tập cuộc họp khẩn cấp, nhấn mạnh chính sách "Quyết không thỏa hiệp với phần tử khủng bố". Dưới ghế ngồi, chân tường, hành lang của nhà hát và khắp người bọn khủng bố cài đầy thuốc nổ. Hai giờ chiều, Putin ra lệnh cho đội đặc nhiệm "chuẩn bị giải cứu con tin, đồng thời phải bảo đảm an toàn cho con
9. tin ở mức cao nhất". Các phần tử khủng bố đã bắt các con tin phải viết thư yêu cầu Tổng thống Putin rút quân đội Nga khỏi Chechnya. Đài truyền hình trên cả nước đã phát đi lời kêu gọi của những con tin yêu cầu Putin rút quân: "Chúng tôi đề nghị ông kết thúc chiến tranh, chúng tôi căm thù chiến tranh". Hơn 50 người thân trong gia đình các con tin xuống đường biểu tình, kêu gọi tổng thống Putin rút quân. Duma quốc gia triệu tập cuộc họp khẩn cấp, kêu gọi chính phủ Putin tiến hành đàm phán với khủng bố. Gorbachov chủ trương thông qua đàm phán để giải quyết vấn đề con tin. Rất nhiều quốc gia lần lượt bày tỏ thái độ, hy vọng vụ khủng hoảng con tin sẽ được giải quyết bằng biện pháp hòa bình. Nhưng Putin tuyên bố, chính phủ quyết không nhượng bộ đối với bọn khủng bố, nếu như bọn chúng phóng thích toàn bộ con tin thì có thể tha tội chết và sẽ đưa chúng ra khỏi biên giới. Không lâu sau, cơ quan an ninh Nga cho biết, thủ lĩnh chỉ đạo thực hiện vụ bắt cóc con tin lần này là Basayev và thân cận của Albi Basayev đã bị không quân Nga tiêu diệt. Nửa đêm ngày 25, để giữ chân tên trùm Basayev, nữ nhà báo chiến trường Chechnya Anna Politkovskaya được giao nhiệm vụ là người thương thuyết mới. Trong đàm phán, Basayev nhấn mạnh với nữ nhà báo rằng, nếu như Putin không đưa ra được kế hoạch và có những bằng chứng về việc rút quân khỏi Chechnya thì chúng sẽ sử dụng những biện pháp cứng rắn nhất. 5 giờ 30 sáng, đội đặc nhiệm "Alpha" đã phóng một lượng lớn khí đặc biệt qua đường thông gió của nhà hát, luồng khí này khiến một số tên khủng bố không kịp kích thuốc nổ đã bị ngất hoặc chết. Nhưng đồng thời cũng làm chết cả một số con tin. Bộ đội đặc nhiệm cho phá nổ một lỗ của ngôi nhà, vừa vào trong nhà hát, đội đặc nhiệm có cuộc đấu súng với những tên khủng bố. "Đội quân quả phụ" cho nổ một số quả mìn cài trên các cột của nhà hát. Sau những phút kịch chiến, 34 tên khủng bố trong đó có Basayev đã bị tiêu diệt, một số ít trà trộn trong đám con tin trốn thoát. Sau 57 giờ đồng hồ, sự kiện làm chấn động thế giới đã kết thúc. Nhưng trong khi giải cứu có 128 con tin bị chết, hơn 500 con tin bị thương. Putin tuyên bố phải "trả đũa" và hạ lệnh tổ chức một cuộc càn quét quy mô lớn vào tận sào huyệt bên trong biên giới Chechnya. Mối hận thù giữa hai dân tộc Nga - Chechnya ngày càng thêm sâu sắc. Phần tử vũ trang ly khai Chechnya không còn đưa ra điều kiện gì thêm mà trực tiếp giết hại người Nga. Vụ khủng bố con tin Moscow đối với người Nga là một tiếng chuông cảnh tỉnh, nó thức tỉnh nhân dân Nga phải tiếp tục nghiêm chỉnh nhìn thẳng vào cuộc chiến chống khủng bố. Cuộc chiến tranh này có khả năng còn bị lấn sâu hơn. Tư liệu về Albi Basayev: Trùm khủng bố khét tiếng Basayev là một trong những người lãnh đạo lực lượng vũ trang ly khai nổi tiếng của Chechnya. Tự tay hắn đã giết chết 170 sĩ quan binh sĩ quân đội Nga và Chechnya. Tháng 10 năm 1998, hắn đã bắt 4 kỹ sư đang sửa chữa hệ thống điện thoại ở Grozny. Sau khi đã nhận 10 triệu đô la tiền chuộc, hắn vẫn giết chết 4 con tin này và chặt đầu họ treo bên lề đường. Gia tộc của hắn đã kiểm soát việc buôn bán dầu mỏ tại Chechnya, khống chế những con đường chính xuyên suốt Chechnya Albi Basayev bị Nga liệt vào hạng trùm khủng bố số một của Nga, nhưng hắn vẫn thường xuyên xuất hiện ở những nơi công cộng và hai lần tổ chức cưới vợ một cách rất linh đình.
10. Ngày 25 tháng 6 năm 2001, hắn bị máy bay trực thăng chiến đấu của Nga tiêu diệt. 6. Vụ không nạn quân sự thảm khốc nhất trong lịch sử quân đội Nga. 4 giờ 5 phút chiều ngày 19 tháng 8 năm 2002, tại căn cứ quân sự Kankaola của Nga ở ngoại ô thủ phủ Chechnya, chiếc máy bay trực thăng M-26 được mệnh danh là "bá chủ trên không", bắt đầu hạ độ cao, điều chỉnh trạng thái bay, chuẩn bị hạ cánh. Đột nhiên động cơ máy bay trục trặc, mất điều khiển rơi xuống. Đây là vụ không nạn thảm khốc nhất trong lịch sử của quân đội Nga. Khi đó trời quang mây tạnh, có thể nhìn rõ độ cao, không có gió, không có bất cứ một trở ngại nào. Về việc này, Bộ Quốc phòng Nga cho rằng, một động cơ của máy bay M-26 bốc cháy lại hạ cánh gấp đúng vào bãi mìn cho nên mới gặp phải tai nạn. Phó tư lệnh quân đội Nga tại Chechnya nói: Nguyên nhân xảy ra tai nạn này là do máy bay chở quá tải. Trong chuyến bay đó, máy bay chở tới 132 người, vượt quá trọng tải cho phép. Nhưng cách nói của lực lượng vũ trang ly khai thì lại không phải như vậy. Trên trang Web của bọn chúng, chúng đã đăng hình ảnh một chiếc máy bay đang bốc cháy kèm theo bài viết: "Một chiếc trực thăng M-26 của quân đội Nga đã bị tên lửa đất đối không bắn hạ. Nhóm thực hiện cuộc tấn công lần này chính là tiểu đội phục kích". Tiểu đội này đã theo dõi hoạt động của trực thăng quân sự Nga tại Grozny trong một thời gian dài. Họ kiên trì chờ đợi đến khi máy bay trực thăng loại lớn vận chuyển binh lính của quân đội Nga chuẩn bị hạ cánh họ mới bắn. Lần này họ đã bắn trúng. Hai binh sĩ Nga thừa nhận, trước khi chiếc trực thăng rơi, họ nhìn thấy tên lửa từ mặt đất bắn lên. Chiếc trực thăng mất điều khiển rơi xuống bãi mìn bao quanh khu căn cứ quân sự Kankaola. Căn cứ Kankaola là khu trung tâm chỉ huy quân sự của quân Nga ở Chechnya. Ngoài lực lượng vũ trang, cảnh sát, các thiết bị giám sát điện tử ra, xung quanh khu căn cứ quân sự còn được công binh cài đặt những bãi mìn. Khu bãi mìn rộng 2.000 mét, bán kính rộng 8km, gài gần 10.000 quả mìn. Các phần tử vũ trang Chechnya không dám bước vào khu quân sự Kakaola nửa bước. Cho nên, sau khi máy bay rơi vào bãi mìn, những người ở gần đó cũng không dám vào gần để cứu, cho nên hậu quả mới khốc liệt như vậy. Tư liệu về Máy bay trực thăng M-26: “Bá chủ trên không". M-26 là máy bay trực thăng có trọng tải nặng nhất thế giới, là loại máy bay đa năng được nghiên cứu chế tạo từ xưởng sản xuất máy bay trực thăng Miri Moscow. Tháng 12 năm 1977, chiếc máy bay đầu tiên loại này được ra đời và bay thử. Tải trọng không tải của máy bay này là 282.000kg. Trọng tải bay lớn nhất là 56.000kg. Tốc độ trung bình cao nhất là 295 ngàn mét/giờ. Tốc độ tuần hành là 255km/h, bay ở độ cao nhất là 4.600 mét, độ cao thấp nhất 1.800m, hành trình 800km. Quân đội Nga có tổng cộng 300 chiếc máy bay trực thăng M-26, một chiếc máy bay này có thể chở 20 tấn hàng hoặc 80 chiến sĩ. Ngay sau đó, các chuyên gia công binh và chuyên gia rà phá bom mìn nhanh chóng dọn một con đường để nhân viên cứu hộ vào đưa các thương binh từ trong máy bay đến bệnh viện để cứu chữa. Một đội quân y được điều động đến hiện trường để cấp cứu cho các thương binh Ngay tại chỗ.
11. Khi trả lời phỏng vấn của phóng viên đài truyền hình RTR quốc gia Nga, Putin đã nói: "Tôi yêu cầu phải thường xuyên nắm về tình hình mới nhất có liên quan đến sự kiện này, chính phủ sẽ điều tra triệt để về nguyên nhân tai nạn". Ngày 21 tháng 8 năm 2002, một người có trách nhiệm của quân đội Nga đã tiết lộ nguyên nhân gây ra vụ không nạn của máy bay trực thăng M-26 này là do động cơ bên trái bị trúng tên lửa. Một người đã nhìn thấy chiếc M-26 bốc cháy khi rơi xuống, một phi công khác nói anh ta đã nhìn thấy quả tên lửa bắn trúng vào máy bay trực thăng M-26. Putin đã triệu tập tham mưu trưởng, tướng Kewaxining đến điện Kremly để bàn bạc về tai nạn của chiếc máy bay M-26 và chỉ rõ: "Phải tăng cường an ninh cho các hoạt động của quân đội Nga tại Chechnya". Việc lực lượng vũ trang ly khai của Chechnya ngày một tăng thêm làm cho tổng thống Putin không thể coi nhẹ vấn đề này, cho dù chính phủ Putin đã khẳng định rằng, chiến tranh ở Chechnya đã kết thúc giành thắng lợi, tại Chechnya chỉ còn lại một số ít phần tử vũ trang ly khai. Nhưng những phần tử vũ trang ly khai này gần như ngày nào cũng tổ chức các cuộc tập kích vào quân đội Nga, quy mô các cuộc tập kích không lớn nhưng ảnh hưởng của nó đối với sĩ khí của quân đội Nga ở Chechnya thì không hề nhỏ. Tháng 9 năm 2001, phần tử vũ trang ly khai đã dùng tên lửa bắn rơi máy bay trực thăng của Nga cất cánh từ Grozny, làm chết hai viên tướng và 11 sĩ quan khác. Tháng 1 năm 2002, chiếc máy bay trực thăng tàng hình X-8 chở hai quan chức cao cấp của Bộ Nội vụ và 12 quan chức chính phủ cũng bị bắn rơi trên lãnh thổ Chechnya. Ngày 31 tháng 8 năm 2002, một máy bay trực thăng cá sấu X-24 của Nga cũng trúng đạn pháo từ mặt đất Chechnya bắn rơi, hai viên phi công ngồi trong chiếc máy bay đều thiệt mạng. Lực lượng vũ trang ly khai Chechnya có ít nhất 10 hệ thống phóng tên lửa có điều khiển. Những kẻ cầm đầu lực lượng vũ trang ly khai Chechnya đã nhận được hàng triệu đô la tiền thưởng từ bên ngoài. Phần tử vũ trang ly khai Chechnya chỉ cần bắn rơi một máy bay hoặc một trực thăng đã có thể lĩnh từ 30 đến 60 ngàn đô la tiền thưởng; nếu bắn hạ được một xe thiết giáp sẽ nhận được 5.000 đô la tiền thưởng. 7. Đàn bà con gái cũng điên cuồng tham gia khủng bố. Khi đó dân số Chechnya chỉ còn không đến 1 triệu người. Năm 1994, khi chiến tranh Chechnya lần thứ nhất bùng nổ, 30 ngàn người Chechnya đã rời bỏ quê hương. Từ khi bắt đầu cuộc chiến lần thứ hai, quân đội Nga đã tiêu diệt 13 ngàn phần tử vũ trang ly khai Chechnya, bắt giam rất nhiều nam giới Chechnya từ độ tuổi 16 đến 60. Mặc dù số nam giới có thể tham gia chống đối không còn nhiều nữa, nhưng nhìn vào lịch sử dân tộc Chechnya có thể thấy, người Chechnya không bao giờ biết khuất phục. Những người tham gia vào các vụ bắt cóc con tin ở Moscow có tới hơn một nửa là đàn bà góa chồng. Đối mặt với một dân tộc mà đến phụ nữ cũng rất điên cuồng tham gia tổ chức khủng bố thì những lo âu của tổng thống Putin về Chechnya cũng không thể vơi đi. Ngày 5 tháng 7 năm 2003, ở một vùng gần sân bay Tuszysky ngoại ô Moscow đã xảy ra một vụ nổ, thủ phạm chính là hai nữ phần tử vũ trang ly khai Chechnya thuộc nhóm "Quả phụ đen" tới hiện trường và đặt mìn gây nổ, làm chết 17 người. Ngày 6 tháng 7, Putin tới hiện trường tham gia lễ truy điệu những người tử nạn. Ngày 7 tháng 7, Putin triệu tập cuộc họp quan chức cấp cao chính phủ tại Moscow nhấn mạnh, không có
12. bất cứ quốc gia nào lại khuất phục trước bọn khủng bố, nước Nga cũng sẽ không khuất phục, "chúng ta phải vào tận hang ổ lôi chúng ra để tiêu diệt". Ngay từ năm 2002, sau vụ bắt cóc con tin ở Moscow, tên trùm lực lượng vũ trang ly khai Chechnya, Basayev từng tuyên bố, hắn ta sẽ mở rộng các cuộc tấn công liều chết trên toàn Moscow. Hàng chục "quả bom người" được Basayev chiêu mộ đều là phụ nữ, phần lớn trong số họ là những quả phụ của phần tử vũ trang ly khai đã bị quân Nga tiêu diệt. Ngày 14 tháng 5 năm 2003, hai tên trong nhóm "quả phụ đen" tấn công vào 1 hội nghị tại Grozny - thủ phủ Chechnya, làm chết 16 người. Một tên trong nhóm "quả phụ đen" đã cuốn thuốc nổ quanh người, đi đến chỗ tập trung đông người nhất rồi cho phát nổ. Trong vụ nổ khủng bố ngày 5 tháng 7, một "Quả phụ đen" chưa chết hẳn sau vụ nổ, khi được cảnh sát hỏi: "Mày tên là gì?", cô ta không hề cầu xin mà chỉ dùng hơi thở cuối cùng để trả lời: "Tao không thể tao không được gặp thánh Ala nữa rồi!". Putin đã nhiều lần thề sẽ phải tiêu diệt nhóm "Quả phụ đen". Nhưng "Quả phụ đen" của Basayev ẩn náu ở đâu? thì tình báo Nga vẫn còn chưa thể tìm thấy được. Chính phủ Putin đã phái các đơn vị đặc nhiệm như "Alpha", "Cờ báo hiệu" và nhân viên tình báo đến Chechnya với mục tiêu truy bắt "Quả phụ đen". Đơn vị "Alpha" có khoảng 700 người, có những tay súng thiện xạ, chuyên gia bom mìn, còn có cả các chuyên gia giải mật mã, các cao thủ leo núi. Họ có khả năng lái xe ô tô, máy bay, tàu thuyền và xe bọc thép thành thạo. Có khoảng 350 người thuộc đội "Cờ báo hiệu" chuyên phụ trách bảo vệ an toàn mục tiêu trọng yếu và cơ quan đầu não. Tháng 6 năm 2003, cảnh sát Chechnya lấy lý do kiểm tra giao thông trên quốc lộ chạy qua Grozny và ngăn lại một chiếc xe tải mang biển quân sự. Hai tên khủng bố vừa định phản kháng, lập tức bị cảnh sát tiêu diệt. Nhóm "Quả phụ đen" ở trong xe chưa kịp kích nổ bom đã bị cảnh sát khống chế. Theo thống kê, số lượng phần tử vũ trang ly khai của Chechnya còn lại khoảng 1.200 người, chủ yếu là đang ẩn náu trong các vùng rừng núi, luôn ẩn hiện ở thung lũng Pankisi Gorge. Chính phủ Putin không còn sự lựa chọn nào khác là phải loại bỏ triệt để các phần tử khủng bố. 8. Những âm mưu ám sát Putin Điều dễ dàng nhận thấy lực lượng bảo vệ Tổng thống Putin so với thời Yeltsin đã tăng lên rõ rệt cả về số lượng lẫn chất lượng. Họ còn được cấp cả súng phóng lựu đề phòng trường hợp đoàn xe của Tổng thống bị phục kích. Sự tăng cường này không phải không có lý do. Chỉ tính riêng những thông tin chính thức đã công bố, các cơ quan mật vụ ghi nhận có 3 âm mưu ám sát nhằm vào Tổng thống Putin. Ngày 24 tháng 2 năm 2000, theo lời của chỉ huy bộ phận liên lạc báo chí và công luận của FSO là Sergey Deviatov, cơ quan này đã ngăn chặn được một âm mưu ám sát Tổng thống Putin dự định diễn ra tại St Peterburg, trong thời gian diễn ra lễ tang Anatoli Sobchak. Thực hiện vụ này là một số tên phiến quân Chechnya. Âm mưu này đã bị ngăn chặn nhờ "những biện pháp an ninh tuyệt vời của lực lượng bảo vệ". Âm mưu thứ hai dự định được tiến hành vào ngày 18, 19 tháng 8 năm 2000, trong thời gian diễn ra Hội nghị thượng đỉnh của khối SNG tại Yalta. Thông tin về vụ việc này lại được báo chí nước ngoài nêu ra đầu tiên. Theo đó, người ta đã bắt giữ được 4 tên phiến quân Chechnya cùng một vài kẻ đến từ vùng Cận Đông. Tuy nhiên, những chi tiết về chiến dịch đặc biệt này đã được giữ kín. Trong thời gian diễn ra chuyến viếng thăm chính thức của Putin tới Baku, ông đã bị những tên sát thủ chờ đợi sẵn. Nhưng chúng đã bị Cơ quan Mật vụ Azerbaijan tóm gọn. Theo lời của Bộ trưởng An ninh quốc gia Azerbaijan Namik Abbasov, sát thủ trực tiếp là một công dân Iraq có tên Kanian Rostam. Hắn từng
13. được đào tạo tại những trại huấn luyện khủng bố trên lãnh thổ Afghanistan và có liên hệ với phiến quân Chechnya. Tháng 1 năm 2002, Abbasov bị luật pháp Baku kết án 10 năm tù. Hiện nay, ngoài Putin và các cựu Tổng thống - Yeltsin và Gorbachov (họ được bảo vệ đến hết đời), FSO còn chịu trách nhiệm bảo vệ cho Thủ tướng Mikhail Kasyanov, Chủ tịch Duma quốc gia Selezniov, Chủ tịch Hội đồng liên bang Mironov, Bộ trưởng Quốc phòng Ivanov, Chủ tịch Uỷ ban bầu cử trung ương Vesniakov, Chủ tịch Toà án hiến pháp Zorkin, các chủ tịch toà án tối cao, Viện trưởng Viện công tố Và tất nhiên là cả những nguyên thủ và quan chức cao cấp nước ngoài trong thời gian viếng thăm Nga. Dưới thời Yeltsin, FSO còn phải chịu trách nhiệm bảo vệ cả các tỉnh trưởng. Nhưng sau nửa năm đảm trách thêm việc này, FSO đã kiến nghị lên trên và được bãi bỏ trọng trách này. Điều thú vị là phần lớn số vệ sĩ hiện nay của các tỉnh trưởng đều là những nhân viên cũ của FSO, sau khi bãi bỏ quy định trên đã ở lại làm việc cho "ông chủ cũ" của mình. 9. Tổng thống Putin trong vòng bảo vệ chặt chẽ. Yêu cầu của lực lượng bảo vệ Tổng thống Nga là luôn phải hạn chế cơ hội của những tên sát thủở một mức độ tối thiểu. Đó chính là nguyên nhân khiến chi phí cho lực lượng này (tuy luôn được giữ bí mật) chắc chắn phải là con số khá lớn. Thật ra, hệ thống bảo vệ những nhân vật hàng đầu đã được các nhân viên Cục 9 KGB thời Liên Xô "gọt giũa" cho đến mức hoàn thiện trước khi được chuyển giao cho Cơ quan Bảo vệ liên bang (FSO) ngày nay. Hiện tại, tất cả đã vận hành theo những nguyên tắc, kế hoạch chi tiết, và nghiêm ngặt nhất. Ví dụ như, khi nguyên thủ quốc gia dự định tới một khu vực nào đó. Khoảng từ 1 tháng đến 1 tháng rưỡi trước chuyến thăm, các chuyên gia phân tích an ninh đã bắt tay vào công việc. Họ theo dõi tại khu vực này tất cả mọi thứ: mức độ tội phạm, những khuynh hướng tôn giáo cực đoan, điều kiện sinh thái và thậm chí cả biến động địa chấn (đề phòng trường hợp tới nơi đang có nguy cơ động đất). Các kết quả điều tra ban đầu này được gửi về Moscow. Sau đó, khoảng từ 4 đến 5 tuần trước chuyến viếng thăm, các "điệp viên" sẽ bay tới đây nghiên cứu tình hình tại chỗ, bàn bạc với các cơ quan địa phương về chi tiết bảo vệ. Thông thường, phía địa phương được giao nhiệm vụ bảo vệ chung ở vòng ngoài. Các điệp viên trong thời gian này sẽ nghiên cứu kỹ khách sạn nơi Tổng thống sẽ nghỉ chân và các địa điểm ông sẽ tới trong chuyến thăm. Các nhân viên FSO sẽ yêu cầu phía chủ quản khắc phục Ngay mọi sai sót có thể - từ hệ thống điện cho tới chiếc tay nắm cửa nhà vệ sinh bị hỏng. Công việc tiếp theo là của các chuyên gia kỹ thuật với những thiết bị đặc biệt: Một số đảm trách việc "vô hiệu hóa" những tần số thường dùng để truyền tín hiệu cho các bộ kích nổ bằng vô tuyến, một số khác kiểm tra xem có hay không những bức xạ nguy hiểm, độ trong lành của không khí, chất lượng đồ ăn và rất nhiều thứ khác nữa. Cuối cùng, bản thân Tổng thống sẽ được bảo vệ bởi 4 vòng vây các vệ sĩ. Vòng đầu tiên luôn bám sát theo nguyên thủ quốc gia - thông thường là những chàng trai khoẻ mạnh có đeo tai nghe và xách theo vali trên tay (trên thực tế chiếc vali này đóng vai trò là tấm lá chắn bọc thép bảo vệ cho nguyên thủ). Bề ngoài của những nhân vật này thường rất lạnh lùng và gây ấn tượng. Nhiệm vụ chính của họ là dùng thân thể mình để che đạn cho Tổng thống, đồng thời với quân số và diện mạo của mình khiến những tên sát thủ phải khiếp sợ, phải lo ngại dẫn tới hành động sai lầm. Vòng bảo vệ thứ hai bao gồm những nhân vật bí mật mặc quần áo dân sự, ẩn mình trong đám đông. Họ có bề ngoài không có gì nổi trội do thường hành động một cách lặng lẽ như những tên móc túi - thậm chí còn có thể bí mật sờ nắn những nhân vật đáng ngờ để tìm kiếm vũ khí. Vòng bảo vệ thứ ba được bố trí bao quanh theo một chu vi nhất định nhằm bắt giữ những kẻ có ý định xấu đang cố tiến sát về phía Tổng thống. Vòng bảo vệ thứ tư được bố trí xa nhất bao gồm các xạ thủ bắn tỉa thường nấp trên những mái nhà xung quanh, sẵn sàng bắn hạ bất kỳ kẻ nào có ý định ám sát Tổng thống.
14. CHƯƠNG 10 VUNG GƯƠM HÀNH ĐỘNG CÁC ÔNG TRÙM LẦN LƯỢT NGÃ NGỰA 1. Ai đang thống trị Nga Trước khi Putin lên lãnh đạo đất nước, bạn hỏi bất kỳ người Nga nào: Ai đang thống trị nước Nga? Câu trả lời đều là: Gusinski, Boris Berezovsky, Khodorkovsky và những ông trùm tài phiệt. Trong quá trình nước Nga thực hiện chính sách tư hữu hóa, một số nhân vật đã khống chế dầu mỏ, khí đốt thiên nhiên, kim loại màu, đá kim cương rồi dần dần trở thành những ông trùm kinh tế. Một cuộc điều tra các công ty phi quốc hữu hóa lớn nhất nước Nga đã cho thấy, 85% trong đó tập trung vào tay 8 tập đoàn cổ đông. Những ông trùm khi đó ở Nga ngoài những tên già xảo quyệt từ thời kỳ đầu tư hữu hóa, ví dụ như ông trùm tập đoàn công nghiệp và công ty cổ phần kim loại toàn Nga Vladimir Potanin, và tổng giám đốc tập đoàn công nghiệp và ngân hàng tư bản Alpha Miha Gillver ra còn có những ông trùm mới trỗi dậy như hai ông chủ tập đoàn nhôm của Nga là Oleg Deruipasigia và Roman Undop. Nền công nghiệp Nga như dầu mỏ, gang thép, nhôm, xe hơi và công nghiệp nặng đều do các ông trùm nắm giữ. Các ngành còn lại trong ngành công nghiệp cơ bản như than, gỗ cũng đang bị họ lũng đoạn. Theo điều tra, tổng mức tiêu thụ của 64 công ty lớn nhất của Nga năm 2000 đạt 109 tỷ đô la. Trong đó 47 tỷ đô la chủ yếu là từ công ty cổ phần công nghiệp khí đốt của Nga và công ty điện lực thống nhất, còn doanh nghiệp tư nhân có mức tiêu thụ là 62 tỷ đô la. Lĩnh vực kinh doanh nổi bật nhất của các ông trùm kinh tế là khai thác dầu mỏ. Dầu mỏ là ngành quan trọng nhất trong các ngành quan trọng của nền kinh tế quốc dân Nga bị tư bản tư nhân khống chế, ông trùm dầu mỏở Nga đang chiếm địa vị không kém phần quan trọng. Những công ty dầu mỏ có thực lực nhất ở Nga là công ty dầu mỏ Luke, công ty dầu mỏ Yukos, công ty dầu mỏ Tyumen, công ty dầu mỏ Siberi và công ty Surgut. Ông chủ của các công ty này đều là những tỷ phú đứng đầu ở Nga. Tên tuổi của họ hầu như ngày nào cũng được thấy trên báo chí, truyền hình Nga. Nếu như khi gặp tình trạng giá dầu mỏ dao động mạnh, Tổng thống Nga sẽ phải mời họ vào cung điện Kremly để lấy ý kiến của họ và cùng nhau bàn bạc đối sách. Từ đó có thể thấy quyền lực của các "ông trùm" này. Trong đó ông trùm số một Nga Khodorkovsky vẫn vững vàng chiếm lĩnh vị trí thứ nhất trong danh sách những tỷ phú, tài sản của ông ta chỉ trong thời gian ngắn đã tăng lên 8 tỷ đô la, ông ta đứng hàng thứ 26 trong 101 những người giàu có nhất thế giới. Trong khi của cải đang dần dần tập trung vào tay một số người thì tổng GDP thu nhập quốc nội hàng năm của Nga lại giảm một nửa so với những năm 80 trong thế kỷ 20, một phần ba dân số Nga sống trong cảnh khốn khổ. Các ông trùm kinh tế và phương pháp kiếm tiền làm giàu của họ đã gây ra nhiều tranh luận gay gắt. Qua cuộc trưng cầu dân ý do tập đoàn ROMIR tiến hành cho thấy, 80% dân Nga đồng ý tiến hành thay đổi quá
15. trình tư bản hóa của những năm 90 thế kỷ 20, 90% số người cho rằng, tài sản của các ông trùm là do làm ăn phi pháp. 2. Khai đao đối với Gusinski Những năm 90 của thế kỷ 20, nước Nga tiến hành phong trào tư hữu hóa. Nhà nước thực hiện chuyển nhượng quốc hữu hóa tư sản với giá thấp, làm cho một số người sau một đêm bỗng trở thành tỷ phú. Putin nói: "Có một số người Nga trong chớp mắt bỗng trở nên giàu có, đó là do họ thông qua phương thức ăn sống nuốt chửng tài sản của nhà nước mà có được". Câu nói này đương nhiên cũng ám chỉ những kẻ như Gusinski. Công ty cổ phần truyền thông Đại kiều do ông trùm Gusinski 52 tuổi đứng đầu đã kiểm soát phần lớn cổ phần trong các đài truyền hình và báo chí quan trọng ở Nga. Cụm từ "Ông trùm tài phiệt" có thêm trong từ điển thường dùng ở Nga chính là xuất hiện cùng với sự phất lên của những con người như Gusinski. Năm 1993, Gusinski bước vào ngành truyền thông và là người tiên phong trong cuộc cạnh tranh trong ngành này. Ông tự bỏ vốn lập ra một kênh mới trên đài truyền hình độc lập ở Nga, sau này đã bán 77% cổ phần. Ông ta cũng nắm giữ các báo lớn có ảnh hưởng ở Nga như "Báo ngày nay", "Báo thứ bảy", ngoài ra còn mua tiếp "Đài tiếng nói Moscow", hợp tác với tạp chí Tin tức của Mỹ cho ra đời "Tuần báo Tổng kết". Ông ta còn đặt ra mục tiêu phấn đấu là thành lập "Tập đoàn truyền thông Murdoch và Time Warner". Sau khi hai ông chủ truyền thông Gusinski và Boris Berezovsky cùng nhau giúp đỡ Yeltsin trúng cử tổng thống liên tiếp hai nhiệm kỳ và họ đã trở thành hạt nhân của chính quyền. Cuối năm 1997 đến đầu năm 1998, các ông trùm tài chính bắt đầu cuộc đại chiến truyền thông xung quanh việc mua cổ phần công ty thông tin. Gusinski nhờ sự trợ giúp của tư bản phương Tây đã lập ra công ty thông tin, truyền hình hiện đại, cự tuyệt mọi điều đình của chính phủ và bắt đầu cuộc chiến đầy cam go với các ông trùm khác. Điều này dẫn đến hai lần khủng hoảng chính trị nghiêm trọng và một lần khủng hoảng tài chính ở Nga. Cuộc đại chiến truyền thông lần này đã khiến cho nền kinh tế nước Nga suy thoái nghiêm trọng, phá vỡ tính ổn định của cơ chế nhà nước. Tháng 3 năm 2000, Putin trúng cử tổng thống Nga. Ông quyết tâm xây dựng lại hình ảnh một nước Nga hùng mạnh vốn có. Người dẫn chương trình "tổng kết" của đài truyền hình độc lập của Gusinski là Hsieh Ching nói, Putin "không phải là người kế nhiệm của Yeltsin. Đài truyền hình độc lập trong quá trình đưa tin về chiến tranh Chechnya, họ từng đưa cả những sự thực đẫm máu. Sau khi lên nắm quyền, Putin đã phân rõ giới hạn cho những ông trùm này và đã có nội dung 3 chương pháp lệnh để nói rõ, các ông trùm chỉ có thể kinh doanh chứ không được can thiệp vào chính trị. Putin thi hành hàng loạt chính sách cứng rắn, thực hiện lời hứa với các cử tri trong cuộc bầu cử là "sẽ hạ bệ các ông trùm". Chỉ vài tuần sau khi Putin lên nắm quyền, ông đã tiến hành "khai đao" ông trùm tài phiệt Vladimir
16. Gusinski - một trong bảy tập đoàn truyền thông lớn ở Nga. Putin tiến hành kế hoạch làm suy yếu vai trò và ngăn chặn sự lộng quyền của các ông trùm đối với chính phủ. Ông đã sa thải một bộ phận quan chức đã tiếp tay cho các ông trùm tài phiệt. Ủy ban cảnh vệ điện Kremly là một cơ quan trọng yếu bảo vệ an toàn và thực thi quyền lực của tổng thống. Tháng 6 năm 2000, Gusinski bị tạm giữ 3 ngày, sau đó được thả tự do, rồi bị khởi tố vì tội lừa đảo tài sản nhà nước. Tháng 12 ông ta bị truy nã. Mấy tháng sau Gusinski bị bắt tại Tây Ban Nha. Bên cạnh đó, viện kiểm sát liên bang còn tiến hành khởi tố công ty khai thác khoáng sản V.O Bodaning vì tội tham ô tài sản của nhà nước; ngày 11 tháng 7, Vagit Alekpunov ông trùm công ty khai khoáng này bị khởi tố vì tội trốn thuế. Ngày 8 tháng 7 năm 2002, Putin cảnh báo các ông trùm tài phiệt: Nước Nga sẽ không chấp nhận bất cứ một tập đoàn nào rửa tiền ra nước ngoài, thành lập các tổ chức bảo vệ ngầm kìm hãm sự phát triển của nền kinh tế thị trường của Nga. Phương châm của Putin đối với việc trừng trị các ông trùm kinh tế rất rõ ràng, đó là "tước đoạt tài sản của họ trả lại cho nhân dân". Ngày 21 tháng 8 năm 2003, khi Vladimir Gusinski đáp máy bay xuống sân bay Athens (Hy Lạp), đã bị cảnh sát Athens phát hiện và một lần nữa bị bắt giữ. Bộ nội vụ Nga và nhân viên thuế quan qua kiểm tra phát hiện bốn cơ cấu của chi nhánh Bridge và chính thức tố cáo Gusinski tham ô chiếm đoạt tài sản nhà nước. Gusinski là mục tiêu thứ nhất trong chiến dịch "hạ bệ các ông trùm" của Tổng thống Putin. Tài liệu về Gusinski - ông trùm truyền thông mạnh nhất nước Nga Gusinski là con cháu của người Do thái, có đầu óc linh hoạt. Ở Nga, cái tên Gusinski được ví với từ "Tiếng sấm lừng lẫy". Trước 30 tuổi, ông ta từng là một đạo diễn "danh bất hư truyền". Năm 1986, khi Gorbachov lên nắm quyền, lúc đó ông ta mới 34 tuổi nhưng những biến động của xã hội đã đem lại cho ông ta rất nhiều cơ hội buôn bán, Gusinski nhanh chóng gây dựng nên sự nghiệp công danh của mình. Đầu tiên, ông ta làm cai thầu xây dựng, sửa chữa các công trình kiến trúc, sau đó làm tư vấn pháp luật về tiền tệ và phân tích chính trị. Bất cứ việc gì kiếm được nhiều tiền là ông ta lao vào. Năm 1989, Ngân hàng Nga từng bước thương mại hóa, ông ta lại một lần nữa chọn đúng thời cơ, lập nên ngân hàng thương mại Bridge số một ở Moscow. Lúc đó, ông ta có mối quan hệ rất khăng khít với những người đứng đầu thành phố, cho nên ngân hàng của ông ta đương nhiên có được sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo các cấp. Trong quá trình tư nhân hóa các doanh nghiệp nhà nước, thực lực của các ngân hàng không ngừng được mở rộng. Tài sản cá nhân của Gusinski lúc này lên tới 400 triệu đô la. Mỗi năm, ông ta giành một thời gian nhất định đến sống tại Tây Ban Nha và Luân Đôn. Khi Gusinski đi đánh tennít cuối tuần, có đến hơn 15 nhân viên cảnh sát vũ trang đi tuần quanh sân để bảo vệ ông ta.
17. 3. Cú nốc ao đối với Boris Berezovsky Từ năm 1994 đến năm 1995, Boris Berezovsky giữ chức chủ tịch hội đồng quản trị công ty tiêu thụ xe hơi. Lợi dụng chức vụ của mình, ông ta cùng đồng bọn buôn lậu 7.033 chiếc xe hơi hãng Lada, thu món lợi kếch xù lên tới 600 triệu rúp, tương đương với 2 tỷ đô la. Năm 1999, Viện kiểm sát tối cao đã ký lệnh bắt giữ Boris Berezovsky nhưng trong Chính phủ đã có người tuyên bố "lệnh truy bắt đó không có giá trị". Trong khi Viện trưởng Viện kiểm sát đang ra sức thu thập chứng cứ buôn lậu của Boris Berezovsky thì ông ta lại thoải mái nghỉ ngơi trong khách sạn cao cấp ở Moscow. Ngày 30 tháng 1 năm 2000, khi trả lời phỏng vấn của các nhà báo, Boris Berezovsky không hề tỏ ra lo lắng về việc chính phủ sẽ kiểm tra tình hình tài chính của công ty hàng không quốc gia của ông ta. Ông ta không cần phải để ý đến việc mọi người đang có ý định như thế nào vì rất tin ở lực lượng "bảo vệ". Sau khi Putin lên nắm chính quyền, trước lúc cơ quan kiểm sát chuẩn bị khởi tố, nghe được tin này, Boris Berezovsky vội vã chạy sang nước Anh. Chính phủ Putin vẫn xét xử Boris Berezovsky theo luật pháp Nga và áp dụng biện pháp tích cực để trấn áp ông ta. Putin đặt lòng tin và cổ vũ động viên các quan chức kiểm sát rằng: Chỉ cần xét xử đúng theo hồ sơ thẩm tra, thì sẽ không có ai bị liên luỵ. Điều mà Putin cần là pháp luật chứ không phải là chính trị. Tháng 1 năm 2002, kênh truyền hình TV6 của Boris Berezovsky bị buộc ngừng phát sóng. Putin không những triệt để xóa sổ các ông trùm tài phiệt mà còn kiểm soát chặt chẽ họ, làm cho hoạt động kinh tế đi vào khuôn khổ pháp luật. Tháng 10 năm 2002, văn phòng viện kiểm sát liên bang Nga đã tiến hành khởi tố tội danh lừa đảo của Boris Berezovsky và ban bố lệnh truy nã toàn cầu. Nhưng nói đúng ra thì Boris Berezovsky cũng là người có công đối với Putin. Sau khi Yeltsin từ chức, ông ta đã bỏ ra nhiều sức lực để giúp Putin tranh cử. Ông ta cứ nghĩ rằng Putin cũng sẽ phải cảm kích đối với ông ta như Yeltsin. Không ngờ rằng sau khi Putin nhậm chức đã có thái độ hoàn toàn khác, Putin xác định rõ ranh giới đối với bọn đầu sỏ. Sáng sớm ngày 24 tháng 3 năm 2003, cục cảnh sát Lon don Anh báo tin là bắt được Boris Berezovsky. Boris Berezovsky cảm nhận sâu sắc về việc "bị bán đứng". Ông ta sử dụng công cụ truyền thông trong tay, ra sức công kích chính phủ Putin, tuyên truyền, đả kích những vấn đề lớn của Putin về Chechnya, về thể chế liên bang, và phát triển kinh tế Ông ta đã công khai công kích làm cho Putin cực khổ trăm điều, đặc biệt là vấn đề Chechnya. Boris Berezovsky liên tiếp chi viện kinh tế cho lực lượng vũ trang chống chính phủ ở Chechnya. Putin bắt đầu làm rõ hành vi phi pháp của Boris Berezovsky, vấn đề này đối với chính phủ Putin thật dễ như lật bàn tay, vì những hành vi phi pháp của ông ta quá rõ ràng TƯ LIỆU VỀ BORIS BEREZOVSKY: Cha cố giáo chủ cung điện Kremly. Boris Berezovsky đầu trọc, lông mày đen và rậm, đôi mắt thâm trầm, nhà nghiên cứu lịch sử Mỹ Paul Khlenikov gọi ông ta là "Cha cố điện Kremly".
18. Đầu những năm 90 của thế kỷ XX, ông ta bỏ nghề để bước vào đi vào kinh doanh, bởi vì nghề dạy học không thể giúp ông ta thoát khỏi cảnh nghèo đói. Ông nhanh chóng đào được cả thùng vàng trên thương trường buôn lậu xe hơi. Dựa vào số tiền kếch xù này, ông ta nhanh chóng xây dựng cho mình một đế chế thương mại và kiểm soát công ty dầu lửa Siberi, đài truyền hình công cộng và cả công ty tiêu thụ xe hơi Luogewaci. Năm 1997, ông ta được một tạp chí danh tiếng ở Mỹ xếp vào vị trí thứ 97 trong danh sách những người giàu có nhất thế giới. Khi có tiền thì rất muốn có quyền lực. Ông ta nhanh chóng mở tung được cánh cửa điện Kremly. Đêm trước của cuộc bầu cử tổng thống năm 1996, mười ba ông trùm tài phiệt dưới sự thao túng của ông ta cùng nhau ủng hộ Yeltsin và cung kính cúng tiến 3,5 triệu đô la cho kinh phí tranh cử. Vì vậy ông ta nhanh chóng trở thành nhân vật hết sức quan trọng, có ảnh hưởng lớn bên cạnh Yeltsin. Có một thời gian, trong nội các chính phủ Nga nhiều cán bộ cao cấp trong đó có cả thứ bộ trưởng và những nhân vật quan trọng khác bị thay đổi lên xuống, người ta đều nhận thấy có "bàn tay vô hình" của ông ta nhúng vào. Ông ta trở thành nhân vật làm mưa làm gió trong chính trường Nga. Khi Putin bắt đầu hành động, mặc dù việc tấn công vào các ông trùm tài phiệt được nhân dân ủng hộ nhưng vẫn có rất nhiều người âm thầm lo lắng cho Putin. Khi những nắm đấm của Putin giáng xuống, có rất nhiều ông trùm dần dần tỏ thái độ hợp tác với chính phủ, tuân thủ chính sách kinh tế của chính phủ và cũng vẫn thu được lợi từ việc kinh doanh của mình. Thời đại kiểm soát chính phủ của những người như Boris Berezovsky và Vladimir Gusinski đã không còn tồn tại nữa. Thắng lợi của việc đánh mạnh vào các ông trùm tài phiệt đã giúp chính phủ Putin có khả năng đẩy mạnh cải cách kinh tế, thực hiện sự chuyển mình to lớn trong tăng trưởng kinh tế, nỗ lực rút ngắn khoảng cách giàu - nghèo, dần điều hòa các mâu thuẫn xã hội và làm cho nước Nga trở lại phong độ oai hùng của một thời. 4. Truy bắt Khodorkovski Ngày 2 tháng 7 năm 2003, đại cổ đông công ty dầu khí Yukos, chủ tịch hội đồng quản trị ngân hàng Menatel là Platon Lebedev bị Viện kiểm sát Cộng hòa Liên bang Nga bắt giữ Tội danh của ông ta là, năm 1994, trong quá trình tư nhân hóa một công ty phế liệu, ông ta dùng thủ đoạn lừa bịp để chiếm đoạt 283 triệu đô la. Từ đó, Nga lật lại vụ án cũ của nhiều năm trước, trong đó có nhiều khả năng vì nguyên nhân chính trị. Chủ tịch hội đồng quản trị công ty dầu khí Yukos Khodorkovski nhận trợ giúp tiền của hai đảng phái cải cách trong nước có sự hậu thuẫn của phương Tây. Hai đảng phái này thường xuyên lên án, chỉ trích chính sách cải cách của chính phủ Nga Trước đây, đối với các ông trùm thì không điều gì mà họ không làm được, nhưng sau khi Putin lên nắm quyền thì tất cả đổi khác. Kế hoạch của các ông trùm ở Nga là xây dựng đa đảng trong quốc hội, tiến cử thủ tướng theo ý đồ riêng của họ, chia sẻ quyền lực tổng thống. Lúc đó Khodorkovski sẽ được chọn là người thích hợp nhất cho vị trí ứng cử thủ tướng.
19. Khodorkovski tuyên bố sẽ rút khỏi giới thương gia vào năm 2007. Điều này vừa là để nói với các chuyên gia rằng ông ta có ý sẽ tham gia tranh cử tổng thống vào nhiệm kỳ năm 2008. Tổng thống Putin không đưa ra bất cứ bình luận nào về điều này. Ông chỉ nói rằng, nhà nước cần phải đánh mạnh vào các loại tội phạm kinh tế Ngày 4 tháng 7, Viện Kiểm sát Liên bang Nga lên án và tố cáo công ty dầu khí Yukos trốn thuế, gian dối trong chuyển đổi tài sản và có liên quan đến một số bản án hình sự. Cùng ngày hôm đó người đứng đầu công ty dầu khí Yukos là Mikhail Khodorkovski phải chấp hành lệnh của viện kiểm sát Liên bang Nga gọi lên thẩm vấn hai giờ đồng hồ. Ngày 25 tháng 10 năm 2003, bộ đội đặc nhiệm Cục An ninh Liên bang Nga trong bộ quần áo ngụy trang màu đen tới bắt Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty dầu khí Yukos lớn nhất của Nga là Khodorkovski tại sân bay Siberia. Sự kiện này gây sự chú ý rất lớn ở trong và ngoài nước Nga. Người phát ngôn của Yukos là Nicolas Peterov cung cấp thông tin cho giới báo chí về tình hình Khodorkovski bị bắt và dẫn lời của người tận mắt chứng kiến sự việc như sau: Khodorkovski đáp máy bay từ Norgorod đến Irkutsk. Khoảng 5 giờ sáng, chiếc máy bay hành khách T- 134 chở Khodorkovski hạ cánh xuống sân bay Seberis tiếp dầu. Không hiểu vì sao sau khi hạ cánh thì được dẫn vào một đường băng hẻo lánh của sân bay - Hành khách trên máy bay đều ngơ ngác ngạc nhiên. Bỗng nhiên tất cả các đèn xung quanh máy bay đều bật sáng. Nhìn qua cửa sổ thì thấy nhiều chiếc xe tải đang bao quanh máy bay. Rất nhanh, có hai chiếc xe ô tô khách chạy đến đầu máy bay, rất nhiều quân nhân từ trên xe nhảy xuống, họ xông lên máy bay và nói to: "Chúng tôi là người của Cục An ninh liên bang, tất cả bỏ vũ khí xuống đất, nếu không chấp hành sẽ bị tiêu diệt". Một đặc công vũ trang lao thẳng đến trước mặt Khodorkovski yêu cầu đi theo anh ta. Trong chốc lát, Khodorkovski hiểu ra, ông ta trả lời: "Được, đi thì đi!". Sau khi Khodorkovski bị áp giải đi, đội đặc nhiệm vẫn còn ở trên máy bay khoảng 1 giờ đồng hồ nữa, không cho bất cứ một hành khách nào rời khỏi máy bay. Serkin nói: "Hiện nay, không ai biết được Khodorkovski đang ở đâu". Các cơ quan hành pháp Nga cũng từ chối bình luận về vấn đề này. Trên thực tế, trước đó một ngày, công ty dầu khí Yukos biết rằng, tình hình rất xấu, công ty PR-Apple của Đảng quả táo Nga vốn có quan hệ mật thiết với Khodorkovsky đã bị văn phòng viện kiểm sát Liên bang cùng với hơn 20 đặc nhiệm của Cục An ninh Liên bang khám xét. Trong 8 giờ đồng hồ khám xét, các nhân viên đặc nhiệm tạm thu 5 đĩa cứng về tình hình và kế hoạch của các nghị sĩ Duma, về cuộc tranh cử của Đảng Quả táo và một số tài liệu quan trọng khác. "Không có những tài liệu này thì việc tranh cử của đảng Quả táo sẽ bịảnh hưởng rất lớn, hơn nữa do toàn bộ hệ thống chỉ huy và đĩa cứng của máy tính bị phá hỏng cho nên toàn bộ hệ thống văn phòng của công ty đều bị tê liệt. Nhưng văn phòng Viện kiểm sát Liên bang Nga vẫn phủ nhận mục đích của vụ khám xét là vì mục đích chính trị. Người phát ngôn văn phòng này nói rằng: "Cuộc điều tra là một phần quan trọng trong toàn bộ vụ điều tra đối với hành động trốn thuế của công ty này". Văn phòng Viện kiểm sát tiết lộ rằng, họ thu được 700 nghìn đô la tiền mặt và còn phát hiện một số lượng lớn đĩa vi tính và tài liệu quan trọng của công ty Yukos. Nhưng, hành động mới nhất cho thấy các hành động của chính phủ Putin nhằm vào Yukos đã mạnh mẽ
20. hơn. Nicolai Peterov cho rằng đây là bước ngoặt quan trọng trong việc chống lại các hoạt động của Yukos. Hiện nay các cán bộ kiểm sát từ việc kiểm tra thương mại đi sâu vào điều tra sự can thiệp của thương mại đến bầu cử Duma". Trước những sự việc nói trên, Yukos tuyên bố sẽ tài trợ đểủng hộ cho liên minh lực lượng cánh hữu và Đảng quả táo. Trong danh sách những người tham gia tranh cử của đảng Quả táo còn có rất nhiều nhân vật quan trọng của công ty Yukos. Văn phòng Viện kiểm sát Liên bang Nga ra tuyên bố họ phát giấy triệu tập Khodorkovski, yêu cầu ông ta ngày 24 phải ra tòa làm chứng trong điều tra vụ án Công ty Yukos. Điều này một lần nữa đã chứng tỏ quyết tâm xóa bỏ các ông trùm của chính phủ Nga. Nhưng Khodorkovski đã cự tuyệt việc ra tòa. Ngay lập tức, cơ quan tư pháp quyết định cưỡng chế ông ta phải đến. Theo hãng UPI của Mỹ đưa tin thì Khodorkovski bị bắt giam trong một trại giam rất chật chội và rách nát, điều kiện phòng giam rất kém. Khodorkovski buộc phải từ chức sau khi bị bắt giam. Cái gọi là thành tích to lớn của công ty Yukos trong giới buôn bán ở nước Nga và cả thế giới là chưa có tiền lệ. Trong 7 năm trang trải xong món nợ 3 tỷ đô la đã vượt quá thời hạn, trữ lượng khai thác dầu khí hạ xuống còn 5/6, năm 2003, nộp thuế đạt 5 tỷ đô la, mỗi năm quyên góp từ thiện một trăm triệu đô la "Tôi vốn mong muốn xây dựng công ty trở thành người đi đầu trong nền kinh tế toàn cầu hóa, nhưng tình hình hôm nay buộc tôi phải từ bỏ tham dự vào tiền đồ phát triển rạng rỡ của công ty". Từ hôm nay, ông ta sẽ chú tâm vào công tác hội trưởng quỹ từ thiện "nước Nga mở cửa phát triển". Chính quyền lúc đó vẫn còn nghi ngờ ông ta. Có người nói, ông ta chuẩn bị bán 40% cổ phần cho một tập đoàn tài chính dầu lửa vốn trước đây đã từng mua 10% cổ phần của Yukos với giá 25 tỷ đô la. Nếu như kế hoạch của ông ta thực hiện được, dòng chảy tài chính từ 5 đến 10% của Nga từ nay về sau sẽ rơi vào tay các nhà tư bản Mỹ nắm giữ. Putin luôn coi trọng vận mệnh an ninh đất nước như chân tay, khối óc của mình, lẽ nào lại để cho mối nguy hiểm như vậy xảy ra. Ngày 29 tháng 3, Khodorkovski cuối cùng đã phải rơi nước mắt "sám hối" với chính phủ Putin. Đến đây, "những ông trùm tài phiệt" nổi tiếng của nước Nga trong những năm 90 đầu thế kỷ 20 hoặc đã bị phá sản, hoặc là bị loại bỏ, còn Khodorkovski thì có thể nói vẫn là người có công. Từ đó trở đi, chính quyền không cần phải sửa gáy ông ta nữa. Những sự việc đó làm cho người ta hồi tưởng lại lời nói nổi tiếng trong bản tường trình của Putin: Những ông trùm là một giai cấp, sẽ không thể để tồn tại. Tư liệu về Khodorkovski - Nhà tỷ phú số một nước Nga Sinh ra trong một gia đình bình thường ở Moscow, phất lên được là nhờ tiến trình phát triển mang đặc sắc Nga, Khodorkovski Nga mới phát triển nhanh chóng thành "phú gia" trong quá trình tư hữu hóa. Năm 1986, lúc đó Khodorkovski 23 tuổi đã trúng cử Phó Bí thư Khu ủy đoàn thanh niên khu Fuyouzhi, Moscow. Sau một năm vất vả xây dựng tổ chức hợp tác xã Menatee, công việc buôn bán đầu tiên là bán rượu lậu. Ngoài ra ông ta còn tham gia bán lậu quần bò giả và máy tính. Một người cùng làm việc với ông ta năm đó là Valeri nói rằng: Khodorkovski là một người cần cù chịu khó, một ngày ông ta làm việc đến 12 tiếng đồng hồ. Khi nói về công ty, ông ta nói: "Khi đó, việc
21. mở công ty ở Moscow là do cá nhân làm với cá nhân, mà đều là vì mục tiêu mở công ty kiếm tiền, kiếm được món tiền lớn rồi thì vội vã đóng cửa và chạy làng, nếu không thì sẽ bị bắt, bị tống giam hết! Khodorkovski tỏ ra là một người rất có tài tổ chức trong việc vận hành một công ty như vậy, đặc biệt là ông ta dám mạo hiểm lao vào kiếm tiền. 5. Kế hoạch "một mũi tên trúng nhiều đích" của Putin Khodorkovski rất thích mặc complê, không thắt ca-vát, thích đeo một chiếc đồng hồ bình thường dây nhựa, trên sống mũi lúc nào cũng đeo chiếc kính không gọng, nói chuyện có duyên với nụ cười sảng khoái. Khodorkovski là người sớm nhất đưa công ty của mình ra thị trường. Ông ta cho phép mọi người có quyền mua bán cổ phần của công ty. Có tin nói, khi đó, số tiền ông ta thu được sau khi bán cổ phần là 2,3 tỷ đô la. Khi đó, cổ phiếu của công ty trách nhiệm hữu hạn khoa học thương mại Menatep nóng lên như cục than hồng, mọi người tranh nhau mua, nhưng không có ai có được một đồng lợi nhuận của công ty này. Từ cuối những năm 80 đến đầu những năm 90 của thế kỷ 20, công ty trách nhiệm hữu hạn khoa học thương mại Menatep kinh doanh hàng tiêu dùng mà người dân Nga đã quen thuộc - đó là đường đỏ Cu Ba. Khodorkovski làm khối lượng công việc tương đối lớn, bắt đầu đi sâu vào nghiệp vụ công tác này. Ông ta nêu vấn đề đổi dầu lửa của Nga để đổi lấy đường đỏ của Cu Ba. Cuộc trao đổi này đã đem lại mối lợi lớn cho người phụ trách mậu dịch quốc gia lúc bấy giờ. Đầu năm 1988, Khodorkovski kết thân với Grubovic, bố mẹ ông ta đều công tác ở ngân hàng Liên Xô, Khodorkovski lợi dụng cơ hội này thành lập ngân hàng tư nhân, nghiệp vụ đều dựa vào ngân hàng khu Fuyoyzhi, ở Moscow - một ngân hàng thời Liên Xô. Tháng 5 năm 1991, Khodorkovski đăng ký thành lập "Ngân hàng liên hợp quốc tế, sau này còn có cái tên khác là: "Tập đoàn tài chính quốc tế Menatep", Tập đoàn này tiến hành cổ phần bước đầu được các quan chức Liên Xô cho phép. Bố mẹ của Grubovic đều được Khodorkovski tặng cổ phần của tập đoàn này. Năm 1995, công ty dầu khí Yukos công khai phát mại, ngân hàng đầu tư Menatep theo chỉ đạo của Khodorkovski đã mua 75% cổ phần của công ty này với khoản tiền 350 triệu đô la. Từ đó, công ty dầu khí Yukos trở thành "chiếc máy in tiền" của Khodorkovski. Năm 1997, Khodorkovski bắt đầu chuyên tâm kinh doanh ở công ty dầu khí, ông ta đầu tư 1,7 tỷ đô la cho công ty Yukos và dùng 1 tỷ đô la để mua công ty dầu khí Phương Đông có sản lượng 11 triệu tấn một năm. Ông ta còn chuẩn bị hợp tác với công ty dầu lửa Siberia là một trong năm công ty dầu lửa lớn nhất nước Nga để lập nên công ty tư doanh dầu lửa lớn thứ tư trên thế giới. Sau khi công ty dầu lửa Yukos được đưa ra thị trường, giá trị của nó tăng từ 9 tỷ đô la tăng lên 20 tỷ đô la. Chỉ trong gần 10 năm, Khodorkovski từ một cán bộ đoàn làm công ăn lương bỗng trở thành người giàu có đứng đầu nước Nga với giá trị tài sản 8 tỷ đô la. Một số người như Khodorkovski trong thời kỳ đỉnh cao, có thể tùy ý thay đổi Thủ tướng, có thể thực hiện bất cứ chính sách kinh tế nào mà họ muốn. Nhưng bây giờ thì không thể. Đó là những kẻ phất lên một cách nhanh chóng trong thời kỳ chuyển đổi kinh tếở Nga. Quá trình làm giàu và tài sản hiện nay của họ đặt ra nhiều câu hỏi nghi vấn.
22. Người giàu nhất nước Nga "với giấc mộng tổng thống", Khodorkovski không thể tin rằng kết cục lại phải đối đầu với Putin và lại càng không thể ngờ rằng, việc ông ta bị bắt chính là kế "một mũi tên trúng nhiều đích" của Putin. Thứ nhất việc bắt giữ Khodorkovski làm cho bọn trùm tài chính mất đi cái ô bảo hộ to nhất là chức Chủ nhiệm văn phòng Tổng thống. Từ đó, Putin đã xóa bỏ hoàn toàn thời đại "các ông trùm can thiệp vào triều chính", xóa đi tàn tích chính trị mà Yeltsin để lại. Thứ hai, Khodorkovski bị bắt đã làm đảo lộn nguồn tài chính của ba đảng đối lập chính của Putin. Đó là, nguồn tài chính gần như 100% của đảng đối lập Yabloko lấy của Khodorkovski. Tỷ lệ của "liên minh lực lượng chính nghĩa" là 50%, Đảng Cộng sản Nga cũng có một bộ phận rất lớn tiền hỗ trợ là lấy từ Khodorkovski. Ba lực lượng đối lập chủ yếu của Putin đều lâm vào cảnh khủng hoảng về tài chính. Thứ ba, người Nga rất căm ghét bọn trùm tài chính. Sau khi cơ quan kiểm sát ra lệnh bắt trợ lý Lebedev của Khodorkovski, tỷ lệủng hộ Putin lên đến 80%. Trải qua việc thanh trừ những tên trùm tài chính "cứng đầu", Putin đã đạt được mục đích của kế hoạch "hạ thủ các ông trùm". 6. Quyết không thể đem quyền lợi quốc gia để trao đổi Các ông trùm ở Nga lần lượt ngã ngựa, đặc biệt là sau khi ông trùm số một Khodorkovski bị bắt, đã gây ra những ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế đang suy thoái của Nga. Dầu mỏ và đầu tư là động lực chủ yếu để phát triển nền kinh tế Nga, nhưng cơ sở của nó đã bị lung lay. Vấn đề khó khăn nhất mà Putin phải đối mặt là xử lý Khodorkovski: Nếu tiếp tục giam giữ thì cơ sở kinh tế của Nga sẽ bịảnh hưởng, nếu thả thì bọn đầu sỏ sẽ can thiệp sâu hơn vào công việc chính trị, việc bắt Khodorkovski dẫn đến một số khó khăn. - Khó khăn thứ nhất do thị trường cổ phiếu chấn động. Sau khi Khodorkovski bị bắt, cổ phiếu của công ty dầu khí Yukos sụt giảm mạnh. Ngày 27 tháng 10 năm 2003, sau khi thị trường cổ phiếu Nga được mở, do cổ phiếu của công ty Yukos sụt giảm mạnh đã tạo nên sự mất giá toàn diện thị trường cổ phiếu sau đó, lập tức ảnh hưởng đến thị trường giao dịch ngoại hối của Nga. Ngày 27 tháng 10 là một ngày mà thị trường cổ phiếu của Nga bị mất giá nhất trong những năm trở lại đây, giá trị cổ phiếu chỉ còn 14,5 tỷ đô la. Dầu mỏ là một trong những trụ cột kinh tế của Nga. Thu nhập từ dầu mỏ và khí thiên nhiên chiếm 40% thu nhập tài chính của chính phủ Nga, công ty năng lượng chiếm 75% tiền tệ trên thị trường cổ phiếu của Nga. Khi bắt đầu nhậm chức, tổng thống Putin chưa thể ý thức được tính nghiêm trọng của việc thị trường cổ phiếu giảm giá sẽ vấp phải khó khăn, trắc trở như thế nào? Putin tuyên bố: "Trước pháp luật, mọi người đều bình đẳng, cho dù tài khoản công ty của họ có bao nhiêu tiền". Ngày 30 tháng 10, cơ quan kiểm sát Liên bang tuyên bố cho tạm ngừng 53% cổ phần của công ty dầu khí Yukos, chỉ số cổ phiếu trong hệ thống mậu dịch của Nga đã hạ thấp đến mức chỉ còn 8%. Khó khăn thứ hai: Nhà đầu tư nước ngoài rút vốn. Do thị trường cổ phiếu không ngừng giảm đã làm cho những người đầu tư có tâm lý lo sợ. Nền kinh tế Nga sau năm 1998 dần dần đi lên, nguyên nhân quan trọng là có sự đầu tư của phương Tây.
23. Khodorkovski là một nhà doanh nghiệp tầm cỡ, ông ta kiên trì theo cách kinh doanh của phương Tây, điều này giúp cho nước Nga thu hút được vốn đầu tư của nhiều công ty lớn tầm cỡ quốc tế. Việc bắt giữ Khodorkovski làm ảnh hưởng đến đầu tư trước mắt vào Nga, ảnh hưởng đến lòng tin của các nhà đầu tư và các công ty xuyên quốc gia đang chuẩn bị đầu tư vào thị trường Nga. Nước Nga muốn phát triển kinh tế, mỗi năm ít nhất phải cần lượng vốn đầu tư từ 100 đến 150 tỷ đô la mà trước mắt mức mỗi năm chỉ có trên dưới 500 trăm triệu đô la. Chính phủ Putin luôn luôn cố gắng cải thiện môi trường đầu tư để thu hút đầu tư nước ngoài. Sau khi Khodorkovski bị bắt, một số nhà đầu tư nước ngoài đã rút vốn khỏi thị trường Nga. - Khó khăn thứ ba: Vốn đầu tư chảy ra nước ngoài Vốn đầu tư chảy ra nước ngoài là khó khăn tiềm tàng lớn nhất của nền kinh tế Nga. Năm 2000, nhập siêu mậu dịch của Nga đạt 60 tỷ đô la, dự trữ ngoại hối của ngân hàng trung ương tăng 16 tỷ đô la, lại thêm phần trả nợ 11 tỷ đô la, còn 33 tỷ đô la không biết đi đâu. Theo thống kê, trong 10 năm, tiền vốn đầu tư của Nga bị chạy ra nước ngoài ít nhất lên tới 100 tỷ đô la. Sau khi Khodorkovski bị bắt, các nhà máy, doanh nghiệp đều lên tiếng, họ buộc phải xem xét lại phương hướng đầu tư điều này còn làm cho các nhà buôn giàu có ở nước Nga sợ hãi. Dân chúng Nga còn lo lắng, tiếp theo ai sẽ là mục tiêu bắt giữ của chính phủ Putin? Ngay đến cả Khodorkovski mà Putin cũng dám bắt giam thì còn ai có thể thoát khỏi vòng vây nữa đây? Các nhà giàu rối bời ruột gan và tìm cách làm thế nào để một khi tình hình có biến thì Ngay lập tức có thể chuyển được tiền ra nước ngoài. - Khó khăn thứ tư: Cục diện chính trị không ổn định. Khodorkovski được rất nhiều người ủng hộ, ví dụ như nguyên chủ nhiệm văn phòng tổng thống Nga Voloshin. Ngày 10 tháng 3, Putin đã tước bỏ chức vụ của Voloshin, đồng thời đề bạt Medvedev làm Chủ nhiệm Văn phòng tổng thống. Sự kiện này chứng tỏ tình hình chính trị của Nga chủ yếu là do các quân nhân KGB tạo thành. Ấn tượng của dân chúng Nga về KGB cũ là không tốt, Putin chủ yếu đề bạt đội quân KGB cũ và đội ngũ lãnh đạo, làm cho nhiều người dân cảm thấy bất an. Tuy dân chúng Nga không ủng hộ bọn trùm kinh tế, nhưng nếu chính phủ lạm dụng quyền lực, sử dụng quyền lực một cách bất hợp pháp và võ đoán thì sẽ dẫn đến sự lo lắng trong đông đảo dân chúng. Nhưng dù như thế nào, Putin vẫn không dao động, quyết tâm đánh vào các ông trùm tài phiệt, hành động đó của ông sẽ vẫn tiếp tục được thực hiện. 7. Bọn trùm sỏ mưu đồ quay lưng đánh trả. Các ông trùm của Nga do Khodorkovski cầm đầu có mưu đồ quay lưng đánh trả, mặc dù chúng đã lâm vào hoàn cảnh khó khăn, nhưng chúng quyết chưa chịu khuất phục. Có ba ông trùm kinh tế lớn nhất ở nước Nga đã bị Putin "hạ bệ", trong đó có Khodorkovski mưu đồ kiện Putin lên tòa án. Ngoài ba ông trùm đó còn có hai ông trùm khác nữa là Boris Berezovsky, nguyên Chủ tịch Hội đồng quản trị của Ngân hàng liên hiệp Nga đang lưu vong ở nước Anh và Gusinsky là ông trùm về báo chí. Họ chuẩn bị yêu cầu chính phủ Putin bồi thường vài tỷ đô la, tố cáo chính phủ Putin cưỡng bức chiếm đoạt một lượng lớn tài sản của họ.
24. Người giàu nhất nước Nga là Khodorkovski đã mua chuộc được chủ bút tờ báo lớn nhất của Nga "Tin tức Moscow" nhằm phê phán Putin. Putin tuyên bố sẽ tiến hành bầu cử Quốc hội vào ngày 7 tháng 12 năm 2004. Khodorkovski tuyên bố, ông ta sẽ tài trợ tiền để chống lại đảng tham gia bầu cử quốc hội. "Tin tức Moscow" là tờ báo có lập trường độc lập, vào những năm 80 của thế kỷ 20, do đăng những tin tức xấu trong chính phủ và để lộ bí mật của KGB nên đã gây ra xung đột. Tờ "Tin tức Moscow" đồng thời xuất bản bằng tiếng Anh và tiếng Nga nên có ảnh hưởng rất lớn, Khodorkovski tỏ rõ quyết tâm chuẩn bị tiến quân vào Duma quốc gia, và sẽ ra tranh cử tổng thống năm 2008. Sau khi ông trùm đầu sỏ số một của Nga Khodorkovski bị bắt, chế độ dân chủ yếu kém của Nga càng thêm căng thẳng. Cố vấn chính trị trước đây của Putin chỉ trích ông là "dùng thủ đoạn phát xít của Stalin". Việc chính phủ Putin bắt giữ Khodorkovski không chỉ vì tội trạng thù hận cũ trong thời kỳ tư hữu hóa mà những tội trạng mới trong chuyện trốn thuế. Họ tố cáo chính phủ Putin hành động mang cách nhìn phiến diện bởi vì: cuộc vận động tư hữu hóa là do chính phủ Yeltsin phát động, khi đó có rất nhiều người Nga tham gia; Khodorkovski đã dùng thủ đoạn trốn lậu thuế thông thường ở Nga về phương diện pháp luật đã được công nhận. Từ ngày Putin lên nắm quyền, việc cải cách thị trường tự do, thực hiện pháp trị và chính sách ngoại giao theo chủ nghĩa thực dụng của ông đã nhận được sự tán đồng của người Nga, nhưng "kiểu khống chế dân chủ" thì làm nảy sinh vấn đề. Bốn kênh truyền hình độc lập đã bị chính phủ đóng cửa, các phương tiện truyền thông chính thống không được đăng tải những lời phê bình đối với Putin. Cơ quan thăm dò dân ý cũng bị Chính phủ Putin kiểm soát, việc bầu cử ở địa phương cũng bị Chính phủ Putin khống chế. Khởi đầu, Putin rất trân trọng ý kiến của dân chúng Nga, luôn duy trì sự cân bằng giữa tập đoàn KGB cũ và các trùm kinh tế. Nhưng rất nhanh sau đó, Putin tuyên chiến với các ông trùm kinh tế. Trong vụ án Khodorkovski, rất nhiều người Nga đã nhận thấy, ở Nga tài sản và tính mạng của họ đều không được bảo đảm. Mọi người không thể quên trong cuộc bầu cử năm 1999, hy vọng của nguyên Thủ tướng Yevgeny Maksimovich Primakov và Thị trưởng Moscow Yuri Luzhkov là rất cao, nhưng bởi vì quan hệ của hai ông này với giới báo chí không tốt, nên cuộc tranh cử của họ cuối cùng bị thất bại thảm hại. Việc ra lệnh cấm phê bình Putin rất khó thu phục lòng người, chính đảng của chủ nghĩa tự do đang tấn công gay gắt vào Putin. Sự kiện Khodorkovski đã chứng minh về quyết tâm của Putin với người dân Nga; đồng thời "khai hỏa" vào giới doanh nhân tiếng tăm của Nga, họ không có cách gì khác ngoài việc phản kháng, sức phản kháng của họ cũng không lớn, con đường dân chủ của Nga lại lần nữa có sức sống tự lập. Việc bắt giam Khodorkovski thì không khó, mà cái khó là những bước tiếp theo xử lý như thế nào, thế lực ủng hộ Khodorkovski ở cả trong và ngoài nước đều rất mạnh. Nhìn chung mọi người đều cho rằng, việc bắt Khodorkovski là do nguyên nhân chính trị. Putin tuyệt đối không bao giờ đem vấn đề Khodorkovski để đổi lấy sự phát triển kinh tế của nước Nga. Lúc này người phát ngôn quốc vụ khanh Mỹ Richard Bauches nói: "Chúng tôi cho rằng, chính phủ Nga nên từ bỏ những nghi ngờ chính trị về vụ án Yukos. Chính phủ Nga nên căn cứ vào trình tự pháp luật mà
25. tiến hành xét xử công bằng vụ án này". Trước tiên phải phán xét Khodorkovski theo pháp luật, sau đó là phải cho ông ta bào chữa, có thể đây sẽ là cách lựa chọn có danh dự. Cho dù Putin lựa chọn như thế nào, thực sự mọi hoạt động chống đối của các ông trùm vẫn chỉ uổng công vô ích.
26. CHƯƠNG 11 HẠ LỆNH GIẢI TÁN CHÍNH PHỦ KASYANOV 1. Quyết định giải tán chính phủ Tháng 5 năm 2000, Kasyanov nhận chức Thủ tướng, ông ta là người một nhà lý luận về "kỹ thuật trị quốc", giỏi về xử lý các món nợ nước ngoài. Kasyanov có thời gian dài phụ trách xử lý vấn đề nợ nước ngoài của Nga, là nhân vật quan trọng tiến hành đàm phán giữa nước Nga và phương Tây về cơ cấu tín dụng. Buổi chiều ngày 24 tháng 2 năm 2004, hai đài truyền hình Nga đột nhiên cắt tiết mục thường lệ để phát truyền hình trực tiếp bài phát biểu của Putin. Putin với thái độ nghiêm khắc nói: "Căn cứ theo điều 117 của Hiến pháp Nga, tôi quyết định giải tán chính phủ. Điều này không có bất cứ ảnh hưởng nào đến kế hoạch công tác của chính phủ trước đây. Ông bổ nhiệm Viktor Khristenco làm quyền thủ tướng, các quan chức còn lại tiếp tục được giữ cương vị cho đến khi thành lập chính phủ mới. Quyết định của Tổng thống Putin giường như quá đột ngột, hai ngày trước Kasyanov đã cùng ông đi dâng hoa ở nghĩa trang liệt sĩ. Buổi nói chuyện mang tính cá nhân của hai người cũng được xuất hiện trên đài truyền hình. "Báo Chân lý đoàn thanh niên cộng sản" ngày 25 tháng 2 nói, cũng như mọi dân chúng, nhân viên làm việc trong tòa nhà chính phủ cho đến khi xem tiết mục phát trực tiếp trên đài truyền hình mới biết chính phủ bị giải tán và cả Kasyanov cũng đến buổi sớm ngày hôm đó mới biết tin. Theo các nhà báo, nguyên nhân chủ yếu dẫn đến Kasyanov bị hạ bệ là giữa ông ta và Tổng thống Putin tồn tại rất nhiều bất đồng. Về phát triển kinh tế, Putin chủ trương phát triển với tốc độ nhanh còn Kasyanov chủ trương phát triển từng bước ổn định. Về việc nên đối phó như thế nào với bọn đầu sỏ tài chính, Kasyanov công khai phản đối cách thức xử lý của Putin đối với công ty dầu khí. Sau khi Kasyanov bị bãi miễn, các chức vụ khác cũng bị tước bỏ. Ngày 14 tháng 3, nước Nga tiến hành bầu cử Tổng thống. Rất nhiều người cho rằng, Putin sẽ giải tán chính phủ Kasyanov sau khi thành công trong bầu cử Tổng thống nhiệm kỳ tiếp theo. Một người thông minh như Kasyanov lại không hề tỏ ra nghi ngờ về điều đó, nhưng Putin bãi miễn ông trước ngày bầu cử chưa đầy 20 ngày, thì Kasyanov không hề ngờ tới. Theo kế hoạch của Kasyanov thì ngày 26 tháng 2, ông bay sang Almaty ở Kazakhstan để tham gia hội nghị thượng đỉnh quốc tế. Khi bài phát biểu của Putin được truyền hình trực tiếp, thì Kasyanov vẫn đang chuẩn bị các văn bản. Buổi sáng ngày 25 tháng 2, Putin đến tòa nhà làm việc của chính phủ. 12 giờ Kasyanov chào mừng Tổng thống đến thăm. Sau nửa giờ, Putin nói với các quan chức chính phủ, đây là lần đầu tiên một Tổng thống Nga đến tòa nhà chính phủ để thăm các quan chức của chính phủ bị giải tán.
27. Putin nói, các tổng thống trước đây thường là giải tán chính phủ khi xuất hiện mâu thuẫn, cách làm hiện nay có thể tránh được sự gián đoạn của các chương trình cải cách. Putin giải thích rằng, Tổng thống mới trúng cử, sau khi chính thức nhậm chức vào ngày 5 tháng 7 sẽ tổ chức chính phủ mới. Vấn đề này sẽ bịảnh hưởng đến công tác hàng ngày của các quan chức chính phủ trong một thời gian. Không lâu sau, Putin và Kasyanov trở về văn phòng tổng thống để tổ chức buổi chia tay đầy "náo nhiệt". Kasyanov có bài diễn thuyết từ biệt. Ông nói: Tổng thống huỷ giải tán chính phủ trước, điều này chứng tỏ rằng, tổng thống đã loại bỏ bản hợp đồng 4 năm trước. Trong 4 năm, dưới sự lãnh đạo của Kasyanov, nước Nga có được những thay đổi to lớn và đưa tình hình kinh tế phát triển đầy khả quan. Các nhà báo hỏi ông về kế hoạch tiếp theo sẽ như thế nào trong phần đời còn lại. Ông nói nghỉ ngơi 2 tháng để ổn định tâm lý, sau đó mới nghĩ đến công việc, ông có thể sẽ làm công tác xã hội, cũng có thể làm kinh doanh. Một số nhà báo dự đoán rằng, Kasyanov sẽ đảm nhiệm chức vụ của người lãnh đạo liên minh các lực lượng cánh hữu. Kasyanov nói: "Tất cả đã ổn thỏa, tôi chỉ đem theo hai bức ảnh, hôm nay tôi rời khỏi nơi này". Việc Putin giải tán chính phủ Kasyanov, cũng không thể coi là hành động độc đoán, chuyên quyền theo ý thích cá nhân của ông mà là một bước cần thiết cho việc đẩy mạnh cải cách. TƯ LIỆU VỀ KASYANOV: Thủ tướng còn lại của chính phủ Yeltsin Thủ tướng Nga Kasyanov năm 47 tuổi. Ông sinh ra ở Solntsevo, Moscow. Năm 1976 ông tốt nghiệp Học viện cầu đường Moscow, tiếp đó nhập ngũ làm nghĩa vụ quân sự hai năm. Sau khi giải ngũ, ông lần lượt công tác tại Ủy ban xây dựng quốc gia và ủy ban kế hoạch nhà nước, trong đó 10 năm liên tục công tác tại Ủy ban kế hoạch nhà nước Liên bang Nga. Năm 1993, ông vào Bộ tài chính Nga, làm Vụ trưởng vụ tiền hàng và tiền nợ nước ngoài. Năm 1995, được đề bạt Phó Bộ trưởng, phụ trách đàm phán về khoản vay tín dụng với các nước phương Tây. Tháng 2 năm 1999, ông được đề bạt làm Thứ trưởng thứ nhất, tháng 5 cùng năm đó lên làm Bộ trưởng. Kasyanov dựa vào kinh nghiệm công tác rất phong phú về ngân hàng, có năng lực kết bạn với các nước phương Tây và nói tiếng Anh lưu loát nên rất thành công trong việc thuyết phục ngân hàng phương Tây ủng hộ yêu cầu đòi bồi thường về tổn thất gây ra trong khủng hoảng tiền tệ năm 1998, thành công này được Tổng thống Yeltsin lúc bấy giờ công khai khen ngợi. Đây là hành động hiếm có đối với Yeltsin. Đầu năm 2000, ông thành công trong việc đạt được hiệp định với Câu lạc bộ Luân Đôn về việc cắt giảm các khoản nợ của Liên Xô, nhanh chóng ủng hộ một phần ba số tiền nợ và phần nợ còn lại, góp phần tích cực giảm áp lực trả nợ của Nga và có công rất lớn cho thắng lợi của cuộc bầu cử của Putin, ngoài ra ông giành được kết quả to lớn trong công tác khôi phục lại nền kinh tế của Nga. 2. Ai mới là người nắm quyền thực sự
28. Cuối tháng 10 năm 2002, Putin bãi miễn chức vụ chủ nhiệm văn phòng Tổng thống của Voloshin - người có quan hệ mật thiết với Khodorkovsky nhưng khi đó mọi người chưa dự đoán được lúc nào thì Putin xoá bỏ chức vụ của Kasyanov. Người giàu nhất nước Nga Khodorkovsky bị bắt giam ngày 25 tháng 10 năm 2003. Thủ tướng Kasyanov là người có quan hệ mật thiết với trùm sỏ tài chính này và đã từng công khai phê bình Putin. Ngày 24 tháng 2 năm 2004, trong chương trình truyền hình trực tiếp trên Đài truyền hình Nga, Putin tuyên bố, ông đã trao quyền Thủ tướng cho Viktor Khristenco - nguyên Phó Thủ tướng chính phủ. Putin ra lệnh các thành viên chính phủ khác tiếp tục được giữ chức vụ như cũ. Căn cứ theo pháp luật, sau khi giải tán chính phủ, tổng thống có quyền trao quyền cho một phó thủ tướng giữ quyền thủ tướng, thời hạn không quá hai tháng. Trong 4 năm, Chính phủ do Kasyanov đứng đầu rất ổn định. Chính phủ bị Putin giải tán đồng nghĩa với việc không thể thực hiện tốt chính sách liên quan của tổng thống. Chủ tịch (thượng viện) Ủy ban Liên bang Nga Mironov nói, chính phủ chưa thực sự thực hiện được một số lời hứa của Putin trước nhân dân. Putin ra quyết định này là để nhấn mạnh, ông sẽ lãnh đạo nước Nga sau khi bầu cử tổng thống dù đi theo con đường nào cũng là để làm nổi bật sức mạnh hình ảnh tổng thống với cử tri, đồng thời vừa cảnh tỉnh các quan chức nghị sĩ và những thương gia rằng, sau những cuộc đấu tranh giữa ông với bọn trùm sỏ tài chính thì ai là người nắm quyền thực sự. "Giám đốc sở nghiên cứu kỹ thuật chính trị" Igor Bunin nói, Putin bãi miễn Kasyanov trước lúc bầu cử, mục đích là triệt để cắt bỏ mối quan hệ với Yeltsin khi đó ông sẽ giành được sự ủng hộ to lớn hơn của cử tri. Sau khi giải tán Chính phủ, tỷ lệủng hộ Putin từ 80% tăng lên 85%, khả năng trúng cử nhiệm kỳ tiếp theo là nắm chắc trong tay. Tư liệu về Viktor Khristenco - Quyền Thủ tướng trong thời gian quá độ của Liên bang Nga Quyền thủ tướng mới, ông Viktor Khristenco sinh ngày 2 tháng 8 năm 1957 tại thành phố Chelyabinsk của Nga, là nhà kinh tế học đã từng qua học viện công nghiệp kinh tế quốc gia Nga. Từ năm 1979 đến năm 1990, ông làm kỹ sư kiêm phụ trách phòng thực nghiệm của Học viện Chelyabinsla. Từ năm 1990 ông bước vào cuộc đời chính trị. Từ năm 1991 đến năm 1994, ông giữ chức Phó Chủ tịch bang Chelyabinsla phụ trách các vấn đề về kinh tế; từ năm 1994 đến năm 1996, giữ chức Phó Chủ tịch thứ nhất của bang này. Ngày 6 tháng 3 năm 1997, giữ chức đại diện tổng thống lâm thời của bang Chelyabinsk, sau đó trở thành Thứ trưởng kinh tế. Tháng 4 năm 1998, được cử làm Phó Thủ tướng Nga, phụ trách vấn đề về tài chính, kinh tế và một số vấn đề của trung ương. Tháng 8 năm 1999, ông được bổ nhiệm làm Phó Thủ tướng thứ nhất Nga. Tháng 1 năm 2000, ông được bổ nhiệm làm Phó Thủ tướng Nga. Tháng 2 năm 2004, được bổ nhiệm Quyền Thủ tướng Nga. 3. Putin đi nước cờ hay Về quyết định giải tán chính phủ của Putin, Bộ trưởng Bộ giáo dục Filipov cho rằng, đó là một nước cờ hay. Putin đã thể hiện cho cử tri biết rằng, ông là người lãnh đạo như thế nào trong nhiệm kỳ công tác của
29. Tổng thống mới. Quá trình thành lập chính phủ mới phải kéo dài tới vài tháng, hiệu quả làm việc của chính phủ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Thành lập Chính phủ mới trước khi bầu cử đã loại bỏ được sự phân vân trong lòng các cử tri. Các chính trị gia của phe chống đối vẫn quyết định giữ thái độ phê bình đối với Putin. Ứng cử viên tổng thống của Đảng Cộng sản Nga Kharistonov nói Putin làm như vậy là thu hút sự chú ý của cử tri. Còn Chủ tịch hội liên hiệp công thương -Ivanovich lo lắng rằng quyết định giải tán chính phủ của Putin sẽ ảnh hưởng đến xuất kinh tế của Nga. Ngay trong ngày tuyên bố giải tán chính phủ, người tham gia ứng cử thống thống đối lập với Putin là bà Ilina Hokhamada và một số ứng cử viên đã bàn bạc về việc rút khỏi cuộc bầu cử Tổng thống. Nếu như vậy, cử tri có thể cho rằng đi hay không đi bỏ phiếu đều như nhau, có thể làm cho tỷ lệ phiếu bầu thấp xuống 50%, làm cho kết quả bầu cử không có giá trị. Bà cho rằng, Putin giải tán chính phủ tạo nên sự nghi ngờ về động thái chính trị. Rất nhiều người cho rằng, Putin giải tán chính phủ là để đẩy mạnh cải cách - ông cho rằng, Kasyanov không đẩy nhanh tốc độ cải cách và tăng trưởng kinh tế. Mặc dù Kasyanov có rất nhiều công lao giải quyết các khoản nợ nước ngoài của Nga, nhưng một số báo chí Nga lại rêu rao rằng, ông ta kiếm chác phần trăm chiết khấu trong các vụ đó. Căn cứ theo luật pháp Nga phải có một nửa cử tri trở lên tham gia bầu cử tổng thống. Kết quả bầu cử mới có hiệu lực. Do nhiều nguyên nhân thực tế, không khí cuộc bầu cử tổng thống ở Nga lần này rất trầm lắng. Putin rất lo về tỷ lệ người đi bỏ phiếu không đủ, nhưng ông lại hy vọng sẽ thắng lợi ngay từ vòng bầu cử đầu tiên. Các thế lực hiện tại nhiều lần gây áp lực với Putin. Putin giải tán chính phủ là để thể hiện quyền lực đang nắm giữở Nga. Giữa Putin và Kasyanov có sự khác biệt lớn về mô hình phát triển kinh tế, đặc biệt là mâu thuẫn sâu sắc về vấn đề thuế của các công ty dầu lửa và thuế thu nhập cá nhân. Những vấn đề này trực tiếp dẫn đến việc Putin gạt bỏ chức vụ thủ tướng của Kasyanov. 4. Bắt đầu từ buổi "tan lớp" của Thủ tướng Kasyanov Kể từ ngày Thủ tướng Kasyanov bị mất chức, người dân Nga luôn dự đoán về tân Thủ tướng, nhưng đến ngày 1 tháng 3, người được Putin cử giữ chức Thủ tướng vẫn nằm ngoài sự dự đoán của mọi người. Đại diện của Nga ở liên minh châu Âu là Mikhail Fradkov được đưa đề cử vào danh sách bầu Thủ tướng. Sau khi Tổng thống Nga Putin đề cử Fradkov vào danh sách bầu Thủ tướng mới lên Duma quốc gia Nga, các nhà chính trị Nga đều cảm thấy "không thể hiểu được". Cũng giống như những năm trước, Tổng thống Yeltsin đột nhiên tuyên bố đề cử Putin lên làm thủ tướng Nga, khi đó các nhà báo phương Tây có hàng loạt bài viết với đầu đề "Putin là ai", họ cảm thấy rất ngạc nhiên về sự xuất hiện của Putin. 5 năm sau, Putin lại làm cho thế giới ngạc nhiên. Ngày 5 tháng 3 năm 2004, Duma quốc gia Nga trong hội nghị toàn thể tiến hành bỏ phiếu thông qua ứng cử viên Thủ tướng do Tổng thống Nga Putin đề cử. Cùng ngày hôm đó, Tổng thống Putin ký lệnh bổ nhiệm ông Fradkov làm Thủ tướng chính phủ.
30. Căn cứ theo quy định của pháp luật Nga, thủ tướng chính phủ mới của Nga, sau khi được Duma quốc gia thông qua, trong một tuần lễ phải đề xuất với Tổng thống về bố trí cơ cấu chính phủ và các ứng cử viên Phó Thủ tướng. Putin nói, nước Nga không cần phải đợi đến khi kết thúc hoạt động tranh cử tổng thống mới bắt đầu tổ chức và xây dựng chính phủ mới, sẽ có lợi cho việc có thể tránh được sự trì trệ do cơ quan quyền lực liên bang gây ra, duy trì có hiệu quả vận hành cơ cấu nhà nước, đẩy nhanh quá trình cải cách hành chính, cải cách cơ cấu kinh tế. Tư liệu về Fradkov - Thủ tướng mới của Nga danh bất hư truyền Fradkov sinh năm 1950, tốt nghiệp Học viện Công nghiệp máy cái Nga. Ông đã từng công tác trong Ủy ban liên lạc kinh tế đối ngoại quốc gia Liên Xô. Sau này làm Thứ trưởng Bộ liên lạc kinh tế đối ngoại Nga, sau đó được đề bạt Thứ trưởng thứ nhất, rồi lên làm Bộ trưởng. Tháng 8 năm 1999, ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Thương mại. Năm 2000 giữ chức Phó Bí thư thứ nhất Ủy ban an ninh Liên bang Nga. Tháng 3 năm 2001 giữ chức Cục trưởng Cục Cảnh sát thuế vụ Liên bang Nga. Tháng 3 năm 2003 giữ chức đại diện toàn quyền Liên bang Nga tại liên minh châu Âu, đến tháng 6 được chuyển sang làm đặc phái viên phụ trách phát triển quan hệ liên minh châu Âu - Nga. Trên diễn đàn chính trị, ông là một nhà chính trị danh bất hư truyền trong hàng ngũ quan chức chính phủ, nhưng tầm ảnh hưởng chính trị lại không cao trong xã hội. So với Putin, dáng người ông thấp hơn một chút và ông bị hói đầu hoàn toàn. 5. Lựa chọn Thủ tướng mới Tháng 5 năm 2003, trong Hội nghị thượng đỉnh liên minh châu Âu - Nga họp tại St Peterburg, sự thể hiện của Fradkov làm cho Putin rất hài lòng. Tháng 11 năm 2003, Nga và liên minh châu Âu tiến hành hội nghị thượng đỉnh ở Roma. Năng lực tổ chức của Fradkov để lại cho Putin ấn tượng sâu sắc. Ông cho rằng, Fradkov là quan chức có năng lực mạnh mẽ, không chỉ về mặt quản lý kinh tế, mà cả mặt tấn công tội phạm cũng có rất nhiều kinh nghiệm. Fradkov quan hệ rất ít với các ông trùm tài chính, sau khi giữ chức Thủ tướng sẽ không phải chịu nhiều ràng buộc. Fradkov tuy danh tiếng không lớn nhưng cũng ít gây thù với ai, rất nhiều nhà chính trị của Nga không biết đến ông, nhưng những người phản đối ông giữ chức Thủ tướng cũng không nhiều. Sau khi Putin đề cử ông giữ chức Thủ tướng, các lực lượng chính trị thân Putin đều tích cực hưởng ứng, rất nhiều quan chức chính phủ và quan chức địa phương đều biểu thị đồng tình ủng hộ. Phái đối lập là Đảng Cộng sản Nga cũng không có biểu hiện phản đối rõ ràng nào, lực lượng cánh hữu chống đối công khai mạnh nhất cũng bày tỏ sự đồng tình với việc đề cử Fradkov làm thủ tướng. Một phái đối lập khác là liên minh lực lượng cánh hữu cũng công khai thể hiện ủng hộ thủ tướng Fradkov. Liên minh Yabloko nói, Fradkov chỉ là một quan chức kỹ thuật, trên thực tế, chính phủ là do Putin trực tiếp lãnh đạo. Fradkov là người có năng lực và điều kiện thúc đẩy công tác cải cách ở Nga, cũng như đối với nhiệm vụ
31. cụ thể của chính phủ, đặc biệt là công tác kinh tế ông rất có kinh nghiệm. Hai nhiệm vụ lớn mà chính phủ mới của Nga phải đối mặt là công tác cải cách chế độ thuế và chống tiêu cực. Quá trình cải cách sẽ không thể tránh khỏi làm tổn hại đến các lợi ích của các tập đoàn. Fradkov từng là Cục trưởng Cục cảnh sát thuế vụ, cho nên ông biết rõ cần phải cải cách thuế vụ như thế nào. Putin cho rằng, ông là người có kinh nghiệm phong phú về việc chống tiêu cực. Putin chọn ông làm Thủ tướng có thể bảo đảm đầy đủ phương châm chiến lược thực hiện triệt để điều hành đất nước chứ không giống như chính phủ Kasyanov. Nước Nga có quan hệ hợp tác mật thiết với liên minh châu Âu cả về nhiều lĩnh vực kinh tế, ngoại giao, quốc phòng. Nước Nga đã nhiều lần đề xuất ý tưởng nhất thể hóa châu Âu. Fradkov có thời gian dài làm công tác ngoại thương, ông sẽ trở thành Thủ tướng mới thu hút dễ dàng các nhà đầu tư châu Âu đến Nga đầu tư. Putin chọn ông làm Thủ tướng, có thể nói là một bước tính toán rất chắc chắn. Căn cứ theo hiến pháp Nga, Thủ tướng là nhân vật quan trọng số hai của nhà nước, Putin công khai bày tỏ trong thời gian thích hợp sẽ đưa Fradkov lên làm người kế nhiệm, điều này càng thu hút sự chú ý của mọi người đối với ông ta. 6. Putin có phải là người độc tài không? Điều có thể khẳng định được là, Putin thực sự không muốn xây dựng chế độ chính trị độc tài, càng không muốn để cho điện Kremly thống trị nước Nga. Về mặt kinh tế, mấy năm liền nước Nga đạt tốc độ tăng trưởng. Kết quả điều tra đã chứng tỏ nhân dân Nga ủng hộ Tổng thống, những việc mà Chính phủ Putin làm là nhằm đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế của Nga, nhưng vẫn còn tồn tại một số vấn đề, ví dụ như "Luật Lao động" vẫn còn ủng hộ lợi ích cho những người lãnh đạo công đoàn cũ. Về mặt ngoại giao, ông đã làm được nhiều việc phù hợp với lợi ích của nước Nga. Putin là người của chủ nghĩa thực dụng, ông muốn làm sao cho nền kinh tế của Nga được phát triển. Về mặt dân chủ, Putin còn có nhiều sai sót. Thể chế chính trị của Đảng ở Nga so với trước lúc ông nắm quyền yếu hơn nhiều. Có lúc bộ phận bảo vệ quyền lợi cử tri Đảng Cộng sản đã bị suy yếu. Ủy ban liên bang (thượng viện) đã mất đi ảnh hưởng vốn có của nó. Ủy ban liên bang muốn giành được uy tín, thành viên của họ phải được lựa chọn từ cuộc tuyển cử. Trên thực tế, 40% thành viên liên bang là do Putin hoặc ê kíp của ông tuyển chọn. Về mặt báo chí tuyên truyền, Putin tuyên bố phải xây dựng một quốc gia pháp chế ở Nga nếu như có bọn trùm sỏ như Boris Berezovsky làm trái pháp luật thì phải đưa chúng ra tòa án xét xử. Nhưng Putin lại xóa bỏ "đài truyền hình quốc gia" và "đài truyền hình". Theo cách nhìn của một số học giả Nga, những sự việc đại loại như vậy đều là một sự mỉa mai đối với nền dân chủ. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là cách nhìn của một số người, không thể đại biểu cho đại đa số dân chúng Nga. Điện Kremly được xây dựng từ năm 1156, nguyên là trang viên của một đại công thần. Sau này trải qua nhiều lần mở rộng xây dựng trở thành cung điện của các triều đại Nga hoàng. Điện Kremly là một quần thể kiến trúc hình tam giác, diện tích 275 ngàn mét vuông.
32. Ba mặt của Điện Kremly được phân bố 20 lầu tháp phong cách khác nhau, kiến trúc chủ yếu gồm có cung điện Kremly, đại giáo đường thánh mẫu thăng thiên và đại giáo đường Thiên sứ. Đại lễ đường Kremly, cung Vũ khí, Bảo tàng vũ khí với các phòng trưng bày vũ khí, tháp chuông Ivans, cung Munuoyi, cung lăng kinh, phòng âm nhạc. 7. Kết cục của thời đại Yeltsin Đêm giao thừa năm 1999, sau khi Yeltsin trao cho Putin hòm mật mã điều khiển vũ khí hạt nhân tại phòng làm việc của tổng thống và nói "Hãy đối xử tốt với nước Nga" rồi bước đi. Ngày hôm sau, toàn bộ báo chí nước Nga đều vẽ lên một bức tranh: Ông Yeltsin trong bộ đồ thể thao tennis nói với Putin mặc bộ quần áo võ Judo: Chớ có động vào "ê kíp” của tôi, đổi bộ trang phục tenis thành bộ trang phục võ Judo là được rồi. Sau 4 năm Putin lên nắm quyền, các quan chức cấp cao từ phái giai cấp tư sản dân chủ được đổi thành những cán bộ vững vàng, từ những học giả đeo kính và những ông trùm kinh tế được đổi thành những quân nhân. Trong bảy vị đại biểu tổng thống các bang trong toàn quốc thì có năm vị là quân nhân. Quân nhân chiếm 70% trong số cán bộ ở các bang và 30% trong số các bộ trưởng, chiếm 25% trong các cơ quan chính phủ, 15% trong thượng viện liên bang (ủy ban liên bang), 10% trong các trưởng khu hành chính địa phương. Nhưng thế lực còn lại của gia tộc Yeltsin vẫn ngự trị. Các tập đoàn mà nguyên thủ tướng Kasyanov đỡ đầu và nguyên chủ nhiệm văn phòng tổng thống Voloshin vẫn có thế lực rất lớn trong các ngành kinh tế. Những tập đoàn này chủ trương đi theo con đường tự do phương Tây về mô hình cải cách kinh tế và chính trị, chủ trương thả lỏng việc khống chế chính trị và kinh tế. Phần lớn những nhà lãnh đạo chủ chốt trong các tập đoàn đến từỦy ban an ninh, văn phòng tổng thống, Cục an ninh liên bang, Bộ Quốc phòng đều là những người tâm phúc trong đội ngũ đồng sự của Putin từ KGB và nhóm St Peterburg, những người đó đều có thế lực lớn trong các ngành công nghiệp quốc phòng. Những tập đoàn này nhanh chóng giành được quyền lực trong các ngành kinh tế, chủ trương tăng cường kiểm soát trong mọi lĩnh vực quốc gia, họ nghiêng về "mô hình tư bản chủ nghĩa nhà nước". Ngày 24 tháng 2 năm 2004, việc Putin ra lệnh bãi miễn chức vụ Thủ tướng của Kasyanov đã chấm hết thời đại của Yeltsin và mở ra thời đại mới của Putin. Tư liệu về Yeltsin - một thời đại chưa từng có Yeltsin sinh ngày 1 tháng 2 năm 1931 tại bang Sverdlovsk. Yeltsin sau khi tốt nghiệp khoa kiến trúc học viện Ural đã có thời gian công tác 30 năm liên tục ở Sverdlovsk, từng giữ chức tổng công trình sư, giám đốc công ty liên hợp kiến trúc nhà ở của thành phố này. Năm 1976, ông giữ chức Bí thư thứ nhất Ban chấp hành Đảng Cộng sản bang Sverdlovsk, Liên Xô. Năm 1985 được điều về Moscow, bắt đầu đảm nhiệm chức vụ quan trọng trong Đảng và cơ quan nhà nước. Từ tháng 12 năm 1985 đến tháng 11 năm 1987, Yeltsin giữ chức Bí thư thứ nhất thịủy Moscow Đảng Cộng sản Liên Xô. Từ tháng 11 năm 1987 đến tháng 5 năm 1989 giữ chức Phó Chủ tịch thứ nhất ủy ban xây dựng quốc gia Liên Xô. Tháng 3 năm 1989, Yeltsin trúng cử đại biểu nhân dân Liên Xô. Tháng 5 năm 1990 tại Đại hội đại biểu nhân dân lần thứ nhất của nước Nga, Yeltsin trúng cử chủ tịch Xô Viết tối cao Liên bang Nga. Tháng 6 năm 1991, Yeltsin trúng cử tổng thống đầu tiên của Liên bang Nga trong cuộc bầu cử toàn
33. dân. Tháng 12 năm 1991, ông đã cùng với mười nhà lãnh đạo các nước cộng hòa ra tuyên bố chung, xây dựng liên hợp quốc gia độc lập. Tháng 7 năm 1996, Yeltsin lại một lần nữa trúng cử Tổng thống Liên bang Nga. Phu nhân của Tổng thống Yeltsin - bà Nana là một kiến trúc sư đã nghỉ hưu.
34. CHƯƠNG 12 "ĐƯỜNG LỐI" NGOẠI GIAO LINH HOẠT 1. Từ bỏ "địa vị nước lớn hư danh" Đặc điểm chủ yếu trong chính sách ngoại giao của Putin là đặt lợi ích kinh tế quốc gia lên hàng đầu, lợi ích quốc gia bao gồm các lĩnh vực an ninh, kinh tế, văn hóa, mà trong đó phát triển kinh tế là chủ yếu. Ngày 30 tháng 6 năm 2000, ông phê chuẩn "chính sách ngoại giao Liên bang Nga" và nhấn mạnh tôn chỉ ngoại giao của nước Nga là "Bảo vệ lợi ích quốc gia, khôi phục ảnh hưởng của nước Nga trên thế giới, tạo môi trường tốt cho phát triển kinh tế nước Nga". Quan niệm về lý luận "Ngoại giao thực tế" của ông đã đánh giá một cách khoa học về thực lực và nhu cầu của nước Nga, thi hành chính sách ngoại giao thực dụng, sẽ tăng cường tới mức tối đa lợi ích quốc gia của Nga. Trong bài viết "Một nghìn năm ngoại giao của đất nước Nga" nói rằng, nước Nga "không nằm trong số các quốc gia đại biểu cho nền kinh tế và trình độ phát triển xã hội cao nhất trên thế giới ngày nay". Chính phủ Putin từ bỏ việc theo đuổi "địa vị nước lớn", thi hành chính sách ngoại giao tương đối phù hợp với yêu cầu và thực lực của nước Nga hiện nay. Hoạt động ngoại giao trong những năm trở lại đây của ông đã thể hiện quan niệm này. Những năm 90 của thế kỷ 20, cả Nga và Trung Quốc đều xây dựng quan hệ ổn định lâu dài, dựa trên lợi ích của hai nước, bắt tay vào giải quyết những vấn đề về biên giới mà trước đây đã từng xảy ra xung đột. Sau khi lên nắm quyền, Putin tích cực tập trung vào việc mở rộng quan hệ Trung - Nga. Hai nước Trung - Nga đã ký Điều ước hợp tác hữu nghị láng giềng Trung - Nga nhân cuộc gặp gỡ nguyên thủ hai nước tại Moscow, từ đó quan hệ hai nước tiến vào giai đoạn chín muồi. Nước Nga bên cạnh việc phát triển quan hệ với các nước phương Đông, cũng đã bắt tay vào cải thiện quan hệ với các nước phương Tây. Sau sự kiện ngày 11 tháng 9 ở Mỹ, nước Nga với lý do ủng hộ chiến dịch chống khủng bố đã tranh thủ xây dựng quan hệ bạn đồng minh với Mỹ. Putin biết rằng, nước Nga không có khả năng đối đầu với nước Mỹ, hơn nữa chính sách cứng rắn của chính phủ Bush cũng rất khó thay đổi. Cũng sau sự kiện ngày 11 tháng 9, lần đầu tiên Putin gọi điện thoại cho Bush bày tỏ sự ủng hộ. Khi nước Mỹ đem quân tiến đánh vào căn cứ của quân Taliban ở Afghanistan, nước Nga đã có sự chi viện về mặt tình báo. Nước Nga cũng có sự nhượng bộ đối với việc Mỹ đóng quân ở Trung Á và Caucasia, ngoài ra còn có sự nhượng bộ đối với việc nước Mỹ rút khỏi điều ước chống tên lửa đạo đạn và đưa nước Nga vào danh sách những quốc gia cần tấn công bằng hạt nhân. Putin hy vọng những nhượng bộ trên là "cái thẻ" để đổi lấy hợp tác Nga - Mỹ để giảm bớt thái độ thù địch giữa hai nước. Putin cũng hiểu rằng, những văn kiện mà nguyên thủ quốc gia Nga - Mỹ đã ký kết là bước khởi đầu trên con đường đi đến xây dựng lòng tin lâu dài giữa hai bên. Nhiều năm nay, sự bành trướng của khối NATO sang phía Đông làm cho nước Nga rất lo ngại. Việc ký