Module Mầm non 6: Chăm sóc trẻ mầm non - Tào Thị Hồng Vân

Nội dung text: Module Mầm non 6: Chăm sóc trẻ mầm non - Tào Thị Hồng Vân

1. TÀO THỊ HỒNG VÂN MODULE mn 6 ch¨m sãc trÎ mÇm non CHM SC TR MM NON | 83
2. A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN Tr t 0 n 6 tui, tr ln và phát trin nhanh hn bt kì thi im nào khác. S phát trin ca tr giai on này tt hay không ph thuc vào rt nhiu yu t, trong ó, vn t chc ba n cho tr, t chc gic ng, m bo v sinh và cách t chc chm sóc tr m cng nh phòng tránh tai nn cho tr gi vai trò vô cùng quan trng. B. MỤC TIÊU — Sau khi hc xong module, hc viên cng c c nhng kin thc ã c ào to v chm sóc tr em (dinh dng, chm sóc v sinh, sc khe, phòng tránh các tai nn thng gp). — Giúp hc viên thc hành tt công tác t chc chm sóc tr. — Hc viên có thái úng trong vic t chc n cho tr mm non vn dng vào thc tin chm sóc — giáo dc tr. C. NỘI DUNG Nội dung 1 TỔ CHỨC ĂN CHO TRẺ MẦM NON 1.1. GIỚI THIỆU T chc n cho tr mm non là mt yêu cu giáo viên mm non cn nm vng nhm m bo nhu cu dinh dng và sc kho cho tr. Ngoài yêu cu hiu bit v dinh dng i vi tr em mm non, giáo viên còn cn bit cách t chc n cho tr theo tng tui. Tr n ung nh th nào thì cht, nh th nào thì thiu cht gây suy dinh dng, nh th nào thì tha cân béo phì, nh th nào thì không b ng c thc n Nhng kin thc này luôn ng hành vi mi ngi chúng ta trong cuc sng. Nó không ch giúp ích cho ngh nghip ca giáo viên mm non mà còn giúp ích cho mi cá nhân cng nh gia ình chúng ta trong t chc n ung hp lí, m bo v sinh, dinh dng. 84 | MODULE MN 6
3. 1.2. MỤC TIÊU — Giúp hc viên cng c li nhng kin thc ã c ào to v dinh dng tr em. — Giúp hc viên thc hành tt công tác t chc n cho tr mm non. — Hc viên có thái úng trong vic t chc n cho tr mm non vn dng vào thc tin chm sóc giáo dc tr. 1.3. HOẠT ĐỘNG Hoạt động 1: Tìm hiểu về khẩu phần ăn và nhu cầu dinh dưỡng của trẻ mầm non a. Nhim v Bn hãy nêu khu phn n và nhu cu dinh dng ca tr mm non. b. Thông tin phn hi * Khu phn n ca tr mm non: Chúng ta bit rng tr em là c th ang ln và ang phát trin. S phân chia các giai on la tui giúp chúng ta hiu v c im ca tr nuôi dng và chm sóc tr phù hp và tt nht. n ung là c s ca sc kho, n ung úng yêu cu dinh dng thì th lc và trí tu mi phát trin, tr mi kho mnh áp ng c nhu cu ln và phát trin. Dinh dng thiu không áp ng s gây cho tr b thiu dinh dng, chm phát trin th lc và trí tu, nh hng n cuc sng hin ti và tng lai ca tr. Dinh dng hp lí là mt yêu cu bt buc i vi tr, nu khu phn dinh dng không hp lí s dn n nhiu bnh tt cho tr. Khu phn n là tiêu chun n ca mt ngi trong mt ngày m bo nhu cu v nng lng và các cht dinh dng cn thit cho c th. Khu phn n cân i và hp lí cn m bo ba iu kin sau: — m bo cung cp nng lng theo nhu cu c th. — Các cht dinh dng m bo t l cân i và hp lí. — m bo cung cp y các cht dinh dng theo nhu cu ca c th. * Nhu cu dinh dng ca tr mm non theo tng tui: Theo Vin Dinh dng Quc gia, nhu cu nng lng hng ngày ca tr theo tui nh sau: CHM SC TR MM NON | 85
4. — Nhu cu v nng lng ca tr: Nhu cu theo Nhu cu ngh ca Nhu cu cn áp ng La tui cân nng Vin Dinh dng ca trng mm non (Calo/kg/ ngày) (Calo/tr/ ngày) (Calo/tr/ ngày) (1) (2) (3) (4) 1 tui 100 — 115 1.000 700 1 — 3 tui 100 1.300 800 — 900 4 — 6 tui 90 1.600 1.000 — 1.100 bng trên, ct (1) là tui ca tr; ct (2) và (3) là nhu cu nng lng mt ngày ca tr tính theo kg trng lng c th và theo 3 tui. Ct 4 là nhu cu nng lng mà trng mm non cn áp ng cho tr, t khong 60 — 70% nhu cu c ngày. m bo t l cân i các cht trong khu phn n ca tr: — m bo t l cân i và hp lí nng lng gia các cht trong khu phn n ca tr: Nhu cu cân i nng lng gia các cht cung cp trong khu phn n ca tr c Vin Dinh dng Quc gia ngh nh sau: + Nng lng t cht m (protein): chim khong 12 — 15% khu phn n. + Nng lng t cht béo (lipit): chim khong 15 — 20%; + Nng lng do cht bt ng (gluxit) cung cp chim: 65 — 73%. — m bo cung cp y , cân i các cht dinh dng theo nhu cu ca c th tr: Khu phn n ca tr cn c dm bo cân i các cht dinh dng, sinh t và mui khoáng. S cân i các cht ca khu phn n là s cân i t các thc phm có cha các nhóm thc phm khác nhau. — Bn nhóm thc phm chính luôn c nhc n trong khu phn n ca chúng ta bao gm: + Nhóm thc phm cha nhiu protein (cht m): có nhiu trong tht, cá trng, cua, tôm + Nhóm thc phm cha nhiu cht béo (lipit): m ng vt, b, du thc vt nh lc, vng, oliu, du hng dng, du c + Nhóm thc phm cha nhiu cht bt ng (gluxit): có nhiu trong go u , ngô khoai, sn 86 | MODULE MN 6
5. + Nhóm thc phm cha nhiu sinh t và mui khoáng: rau xanh, hoa qu — S cân i ca 4 nhóm thc phm trên c nêu rõ nh sau: + Cân i v protein: Ngoài vic cung cp nng lng theo t l trong khu phn n ã nói trên thì protein (cht m) còn cung cp cho c th các axit amin cn thit vi t l cân i. Thc n cha m ng vt là các loi tht, cá, trng, sa Thc n có m thc vt nh u tng, rau c, qu Do thc n Protein có ngun gc ng vt và thc vt khác nhau v cht lng nên t l cân i trong khu phn n ca tr gia m ng vt và m thc vt nên là 50% và i vi tr em thì cn thit nên cao hn mc trên vì nhu cu ca tr cao hn. + Cân i v lipit: Lipit có ngun gc ng vt và ngun gc thc vt. T l này cng nên mc 50/50. Hin nay nhiu ngi có xu hng thay hoàn toàn bng cht béo thc vt (du n) mà không dùng m ng vt. ây cng là xu th không tt. Trong m ng vt có cha nhiu vitamin A, D mà trong du không có. + Cân i v gluxit: là thành phn cung cp nng lng quan trng nht trong khu phn n. Gluxit có t go, u, , ngô, khoai, c qu có nhiu cht bt ng + Cân i v vitamin: Vitamin tham gia vào nhiu chc phn chuyn hoá quan trng ca c th. Cn cung cp y các vitamin tan trong du m nh viatmin A, D, E, K và các vitamin tan trong nc nh B, C, PP + Cân i cht khoáng: Các hot ng chuyn hoá trong c c tin hành bình thng nh có tính n nh ca môi trng bên trong c th. Các cht khoáng có vai trò cân bng toan kim duy trì tính n nh ó. Các cht khoáng cn thit cho c th nh canxi, magiê, pht pho, selen, natri Các yu t vi lng gi vai trò quan trng trong bnh sinh ca các bnh bu c, sâu rng Hoạt động 2: Tìm hiểu việc tổ chức ăn cho trẻ mầm non a. Nhim v Bng kinh nghim ca bn thân ng thi tham kho thông tin di ây, bn hãy xác nh vic t chc n cho tr mm non th nào cho thích hp? CHM SC TR MM NON | 87
6. b. Thông tin phn hi * Ch n và s ba n ca tr mm non theo tng tui: — Ch n cho tr t 1 — 12 tháng tui: + Di 4 tháng: tr bú m hoàn toàn theo nhu cu (Nu có iu kin, có th kéo dài n 6 tháng). + 5 — 6 tháng: Bú m + 1 — 2 ba bt loãng + 1 — 2 ln nc hoa qu. + Tr 7 — 8 tháng tui: Bú m + 2 ba bt c vi nhiu loi thc phm (tô màu bát bt bng rau c, trng, sa ) + 2 — 3 ba hoa qu nghin. + Tr 9 — 12 tháng tui: Bú m sáng, ti + 3 — 4 ba bt c kt hp nhiu loi thc phm xay nh + 2 — 3 ba qu chín. — Ch n cho tr 1 — 3 tui: + Tr 13 — 24 tháng: S ba n ca tr t 5 — 6 ba. Vn cho tr bú m vào ba ph hoc vào ban êm + 3 ba cháo (i vi tr 13 — 18 tháng, thi gian u loãng sau c dn; Tr 19 — 24 tháng chuyn sang n cm nát và cm thng thay th cho các ba cháo + 2 — 3 ba ph bng hoa qu hoc sa u nành, sa bò ti (200ml). + Tr 25 — 36 tháng: S ba n ca tr t 4 — 5 ba. Tr n cm, thi gian nhà tr, tr n 2 ba chính và 1 ba ph, s ba còn li n ti gia ình.Thc n ba ph ca tr có th là hoa qu chín: chui cam u , da hu hoc bánh, chè , sa bò ti khong 200ml. — Ch n cho tr 3 — 6 tui: + Ch n ca tr là cm thng, hng ngày tr c n 4 — 5 ba, trong ó n ti trng mm non 1 ba chính và 1 ba ph. + Ba n sáng và ba n ph bui chiu có th cho tr n mt bát cháo, mì hoc ph, bún (khong 300ml). + 2 ba cm chính ca tr: 2 bát con cm + rau + tht hoc cá, trng + hoa qu tráng ming (1 qu chui tiêu). + Trong ngày cho tr ung thêm mt ba sa bò ti có ng (200 — 250ml). 88 | MODULE MN 6
7. * Gi n ca tr ti trng mm non theo các tui và nhu cu v nc ca tr: Gi n ca tr ti trng c b trí nh sau: Ch n Ba chính Ba ph Ba chính Bt 9h30 11h30 14h Cháo 10h 12h 14h30 Cm nhà tr 10h45 14h Cm mu giáo 10h45 15h m bo nng lng cho khu phn n ca tr, ba tra cn áp ng khong 30 — 50% nng lng khu phn; ba chính bui chiu cn áp ng khong 25 — 30% và ba ph chim 5 — 10% khu phn. Ngoài ra, trong quá trình chm sóc n ung cho tr cn m bo nhu cu v nc cho tr. Hng ngày lng nc c a vào c th qua con ng n và ung theo tui nh sau: — Tr 3 — 6 tháng : 0,8 — 1,1 lít/ngày. — Tr 6 — 12 tháng: 1,1 — 1,3 lít/ngày. — Tr 12 — 36 tháng: 1,3 — 1,5 lít/ngày. — Tr 4 — 6 tui: 2 lít/ngày. Nc là dung môi hoà tan và dn truyn các cht dinh dng trong c th, vì vy cn m bo nc cho tr. Thiu nc s làm tr chm ln, không thi c cht c ra khi c th * Cách t chc n cho tr ti các nhóm lp trong trng mm non: — Chun b: + Cô ra tay sch bng xà phòng, qun áo, u tóc gn gàng, sch s. + Tr thc tnh táo, i tiu, ra tay, lau mt, eo ym n. + Dng c: tráng nc sôi bát thìa, bát ng thc n, khn lau tay, bàn gh sp xp thun tin, p mt, ym n và khn n ca tr phi c git sch phi khô — Chia thc n: Chia thc n ra tng bát, trn u cm và thc n mn, va m cho tr n ngay sau khi ã ngi n nh vào bàn. CHM SC TR MM NON | 89
8. — Cho tr n: + Tr n sa: cô cho tng tr ung. + Tr n bt: Cô xúc cho 2 — 3 tr cùng n mt lúc. + Tr n cháo: cô xúc cho 3 — 5 tr cùng n, cui ba có th cho tr ln tp xúc n vài thìa. + Tr n cm la tui nhà tr: mi bàn xp 4 — 6 tr, bé t xúc n có s giúp ca cô, tránh vãi thc n. Tr ln t xúc n, cô nhc nh hng dn và ng viên tr n thêm cm. + Tr mu giáo: Tr t xúc n, cô bao quát, hng dn, nhc nh và ng viên, tip thêm cm khi tr n ht. Trong quá trình chm sóc tr n, cô có th hng dn, gii thích thêm cho tr nhn bit các nhóm thc phm, các loi thc n m rng thêm hiu bit ca tr v dinh dng và thc phm. — Sau khi n: + Tr lau ra tay, lau ming, ci ym, ung nc súc ming, ánh chi rng, i v sinh. + Cô thu dn ni n, bát thìa, bàn gh, lau nhà, git khn mt, khn n Hoạt động 3: Tìm hiểu về vệ sinh an toàn thực phẩm và phòng chống ngộ độc thực phẩm cho trẻ mầm non a. Nhim v Bn hãy nêu cách v sinh an toàn thc phm và phòng chng ng c thc phm cho tr mm non. b. Thông tin phn hi * m bo v sinh an toàn thc phm cho tr: — V sinh an toàn thc phm gi v trí quan trng i vi sc kho ca con ngi. m bo v sinh n ung nhm giúp c th tránh c bnh tt. Theo thng kê ca B Y t nc ta, nhim khun ng rut qua ng n ung là nguyên nhân gây t vong ng th hai trên 10 bnh có t l t vong cao ca nc ta. — V sinh n ung bao gm 3 ni dung: n ung y , hp lí và sch s. + n ung y các cht dinh dng theo nhu cu ca tr tu theo la tui và cân i theo t l các cht. 90 | MODULE MN 6
9. + n ung hp lí, iu : n nhiu ba trong ngày và u gia các ba, tránh tình trng no dn ói góp. + n sch: m bo thc phm có cht lng và sch s ngay t khâu mua và s ch thc n. Ch bin m bo v sinh, yêu cu dinh dng và phù hp vi ch n ca tr theo tng tui. Dng c ch bin thc n cho tr phi m bo v sinh, các dng nu phi sch s, các dng c chia thc n phi c nhúng tráng nc sôi; bát thìa n ca tr phi tráng nc sôi trc khi n. Cho tr n úng gi, thc n nu chín k, nu xong cho tr n ngay không lâu, nu trên 2 gi thì phi un hâm sôi li mi cho tr n. Thc n phi có np hoc lng bàn y kín tránh rui, gián, chut Thc n t lnh khi hâm nóng cn m bo sôi c vùng trung tâm khi thc n, nu không s là iu kin cho vi khun phát trin nhanh. Nc ung phi un sôi, ngui cho tr ung. Nc ngày nào dùng xong phi súc ra m bình ng nc, không nc lu cu s gây nhim khun. Phi rèn cho tr có thói quen ra tay trc khi n, sau khi i v sinh và khi tay bn. n xong nhc tr súc ming, chi rng, ung nc. phòng mt s bnh dch ng tiêu hoá cn cho tr tiêm, ung y , úng lch các vác xin nhm to cho tr có kháng th ch ng. * Du hiu ca ng c thc phm và cách phòng tránh: — Ng c thc phm thng xy ra t ngt; mt hoc nhiu ngi mc, có các biu hin ca bnh cp tính: nôn ma, a chy kèm theo các triu chng khác tu thuc vào nguyên nhân nhim c. — Ng c thc phm do nhim vi khun chim t l cao và hay gp các loi thc phm: rau, cá, tht, trng sa b nhim khun. — Ng c thc phm có th do b nhim c t các cht gây c có trong thc phm nh: nm c, cá nóc, mt cóc, mng ng, sn ng Ng c thc phm có th t bao gói thc phm, kim loi nng, thc phm quá hn, bin cht Ng c thc phm cng có th do các hoá cht bo v thc vt ngm trên rau và các lai hoa qu cây trái c phun không úng quy nh. — phòng tránh ng c thc phm, cn thc hin các bin pháp sau: + Không s dng các thc phm khi không bit rõ ngun gc xut x, a ch; Không dùng các thc phm không có nhãn mác úng và ht hn dùng. CHM SC TR MM NON | 91
10. + S dng ngun nc sch ch bin thc n. + Thc n, nc ung phi c un chín k. + Dng c ca cc, bát thìa dùng cho n ung phi sch s, tráng nc sôi trc khi dùng. + V sinh nhân viên nhà bp, kim tra sc kho nh kì tránh ngi lành gây bnh cho tr trong quá trình ch bin và chia thc n. 1.4. KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ Sau khi hc xong ni dung này, bn hãy t mình kim tra bng cách tr li câu hi và i chiu vi các ni dung ã có ca tng phn: 1) Bn hãy cho bit th nào là khu phn n. 2) Bn hãy cho bit nhu cu dinh dng ca tr em mm non theo tng tui. 3) Bn hãy cho bit t l cân i các cht trong khu phn n ca tr. 4) Bn hãy cho bit ch n và s ba n ca tr mm non theo tng tui. 5) Bn hãy cho bit gi n ca tr ti trng mm non theo các tui và nhu cu v nc ca tr. 6). Hãy cho bit cách t chc n cho tr ti các nhóm lp trong trng mm non. 7) Bn hãy cho bit, m bo v sinh an toàn thc phm cho tr, chúng ta cn phi làm gì? 8) Bn hãy cho bit du hiu ca ng c thc phm và cách phòng tránh? Nội dung 2 TỔ CHỨC GIẤC NGỦ CHO TRẺ MẦM NON 2.1. GIỚI THIỆU T chc ng cho tr mm non theo tng tui là mt nhu cu cn thit i vi vic chm sóc sc kho tr em. Giáo viên mm non cn hiu rõ nhu cu ng ca tr theo tng tui và thc hành t chc gic ng sao cho tr c m bo nhu cu ng gic, gic ng sâu, an toàn trong khi ng 92 | MODULE MN 6
11. C ch gic ng ã cho chúng ta thy, gic ng là mt trng thái c ch ca v não giúp m bo cho h thn kinh c ngh ngi sau mt thi gian hng phn kéo dài mt mi. Tr thiu ng s quy khóc, ít chu chi và hc. Tr ng gic khi thc dy s có trng thái thn kinh hng phn tích cc, giúp tr vui chi, hc tp tho mái t yêu cu. 2.2. MỤC TIÊU — Hc xong ni dung này, hc viên cng c li nhng kin thc ã c ào to v v sinh h thn kinh tr em. — Giúp hc viên thc hành tt công tác t chc ng cho tr mm non. — Hc viên có thái úng trong vic t chc ng cho tr mm non vn dng vào thc tin chm sóc — giáo dc tr. 2.3. HOẠT ĐỘNG Hoạt động 1: Tìm hiểu nhu cầu ngủ của trẻ mầm non a. Nhim v Các nhóm tho lun và ch ra nhu cu ng ca tr mm non. b. Thông tin phn hi * Bn cht và c ch ca gic ng: — Bn cht ca gic ng: Ng là nhu cu sinh lí ca c th, nhm phc hi li trng thái bình thng ca các t bào thn kinh trung ng sau mt thi gian thc dài cng thng, mt mi. i vi tr, khi tr thc các t bào thn kinh ca tr hot ng tích cc nhng còn yu và rt d cng thng, mt mi. Vì vy, cn t chc tt gic ng nhm phc hi trng thái thn kinh và bo v sc kho cho tr. Trong thi gian ng, các c quan và h c quan ca c th nh hô hp, tun hoàn s làm vic ít hn, trung tâm iu khin vn ng hu nh b c ch. Trng thái này ca c th m bo cho s khôi phc li kh nng làm vic ã b tiêu hao. — C ch gic ng: C ch gic ng c thành lp nh sau: Khi làm vic mt mi kéo dài và cng thng, t bào thn kinh s mt mi và suy kit, thm chí có th b tn thng hoc bin lon trm trng. t v chng li s mt mi và CHM SC TR MM NON | 93
12. suy nhc ca các t bào thn kinh, trong v não s phát sinh quá trình c ch. Quá trình này lan rng dn khp v não, xung n các phn di v và gic ng bt u. Nói cách khác, c s ca gic ng là hin tng lan to ca quá trình c ch, lan rng trong toàn b v não và các phn di v. * Các nhân t gây nên gic ng: — Hot ng thiên bin vn hoá ca các vùng phân tích quan trên v não làm gim sút kh nng làm vic trên các vùng ó, làm cho các vùng ó có xu hng chuyn sang c ch. S c ch din ra trc ht các c quan phân tích vn dng và ngôn ng. — Loi tr kích thích bên trong và bên ngoài, làm gim trng lc ca các t bào thn kinh, chuyn nó sang trng thái c ch. — Gic ng còn là kt qu ca quá trình phn x có iu kin da trên tác nhân là thi gian và ch sng ca con ngi. Gic ng c xây dng da trên s xen k u n và úng kì hn ca hot ng ban ngày và s ngh ngi ngng hot ng ca ban êm, kèm theo mt s tác ng quen thuc bt di bt dch ca s chun b i ng. Nh vy, phc hi kh nng làm vic ca tr, cn t chc cho tr ngh ngi hp lí m bo tt gic ng cho tr. Ngha là to iu kin cho tr ng thi gian. * Nhu cu ng ca tr theo tui: Nhu cu ng ca tr ph thuc vào la tui, trng thái sc kho và c im hot ng ca h thn kinh ca tr. i vi tr có sc kho và h thn kinh phát trin bình thng, nhu cu ng ca tr trong mt ngày theo tui nh sau: La tui S ln ng Thi gian (tháng) (ngày) Ngày êm C ngày 3 n 6 tháng 4 7h30 9h30 17h 6 n 12 tháng 3 6h 10h 16h 12 — 18 tháng 2 4h30 10h30 15h 18 — 36 tháng 1 3h 10h30 13h30 36 — 72 tháng 1 2h 10h 12h 94 | MODULE MN 6
13. i vi tr có sc kho và thn kinh yu, cn to iu kin cho tr ng nhiu hn nhng tr khác t 1 — 1,5h. Vic kéo dài thi gian ng cho tr c thc hin bng cách cho tr i ng sm hn và dy mun hn so vi tr bình thng. hình thành tr thái tích cc i vi quá trình ng, cn chú ý n phng pháp t chc gic ng cho tr. Hoạt động 2: Tìm hiểu việc tổ chức giấc ngủ cho trẻ mầm non a. Nhim v Bn hãy nêu các phng pháp t chc gic ng cho tr mm non. b. Thông tin phn hi * Phng pháp t chc gic ng cho tr mm non: — Mc ích: To iu kin cho tr ng tt, ngha là giúp tr ng nhanh, sâu và thi gian cn thit. — Các bc tin hành: + Bc 1: V sinh trc khi ng. Trc khi ng, cn v sinh phòng ng và v sinh cá nhân cho tr. • V sinh phòng ng: nhm loi tr các kích thích bên ngoài giúp cho các t bào thn kinh chuyn dn sang c ch. Do vy cn m bo các iu kin sau: Ch không khí: không khí trong lành giúp tr ng ngon. Cn c vào thi tit vùng min và mùa mà cn có ch v sinh thông thoáng khí phù hp. Mùa ông phòng ng phi c v sinh và thông thoáng khí toàn phn, trc khi ón tr vào phòng ng 30 phút cn óng ca; m ca s trên trong quá trình tr ng và óng ca 30 phút trc khi tr thc dy. Mùa hè cn tin hành v sinh phòng ng kt hp thông thoáng khí t nhiên và nhân to. m bo phòng ng m áp v mùa ông và thoáng mát v mùa hè. Ch ánh sáng cng góp phn quan trng trong vic chm sóc gic ng ca tr, ánh sáng thích hp s giúp tr ng nhanh. Vì vy, cn gim ánh sáng trong phòng ng khi tr ã chun b i ng. S dng rèm có màu ti. Trang thit b trong phòng ng ca tr phi phù hp theo tui. Dùng ging c nh cho nhóm lp có phòng ng riêng; ging gp hay CHM SC TR MM NON | 95
14. ging riêng dùng cho lp hc không có phòng ng c nh. Ngoài ra còn chun b chn mng cho tr phù hp theo mùa. Gi cho tr nh cn mng và mm, kích thc phù hp (30cm x 40cm). • V sinh cá nhân cho tr trc khi ng nhm to cm giác thoi mái, d chu cho tr khi ng, hình thành phn x chun b ng, làm cho gic ng ca tr n nhanh hn. Cô giáo cn t chc cho tr i tiu v sinh trc khi ng mt cách trt t, nn np, tránh s gò bó, ép buc, to cho tr có c cm giác tâm lí thoi mái, t nguyn, tích cc. to cho tr có gic ng nhanh, trng thái thn kinh thoi mái, yên tâm, trc khi ng không nên t chc các hot ng vn ng quá khích, nghe chuyn ni dung không thích hp, n ung quá nhiu, c bit là có cht kích thích. Cn c vào thi tit, nên cho tr mc qun áo thích hp vi nhit bên ngoài và kh nng chu ng ca tng c th tr. Qun áo ca tr mc phi mm mi không gây khó chu cho tr. + Bc 2: Chm sóc gic ng ca tr. • Mc ích: To iu kin cho gic ng ca tr din ra nhanh hn, tr ng sâu hn và thi gian. • Cách tin hành: Giáo viên cn có mt thng xuyên trong phòng tr ng theo dõi quá trình ng ca tr: nh t th, nhit , m, không khí và ánh sáng, ting n và x lí các trng hp cn thit xy ra trong gic ng ca tr. giúp tr ng nhanh và sâu, cn cho tr ng úng thi gian nht nh trong ngày. Vic cho tr ng úng gi s to iu kin hình thành phn x ng có iu kin theo thi gian, làm cho vic chuyn trng thái t hng phn sang c ch din ra nhanh hn và hoàn thin hn. T th ng ca tr cn c tôn trng, tuy nhiên do h xng ca tr còn yu nên không tr nm mt t th quá lâu. Chú ý không nên cho tr nm sp, úp mt xung gi, trùm kín chn lên mt vì d gây ngt th. Cho tr nghe hát ru hay nhc nh có tác dng làm cho tr ng nhanh hn, nên c lp li thng xuyên. Ni dung nhng bài hát ru êm du, có nhp iu v v làm cho tr nhanh i vào gic ng. Theo dõi không khí trong phòng khi tr ng, cn iu chnh thích hp, nu thy nhit thay i cn cho tr p thêm chn hoc b bt chn. Gi gìn yên tnh ni tr ng. 96 | MODULE MN 6
15. + Bc 3: Chm sóc tr sau khi ng. • Mc ích: To cho tr cm giác thoi mái, d chu khi thc dy, nhanh chóng chuyn thn kinh sang trng thái hng phn. • Cách tin hành: Ch thc tr dy khi tr ã ng gic. Do vy, cho tr thc dy khi phn ln s tr trong lp ã t thc dy. Mun cho tr c ng cn cho tr yu i ng sm hn và thc dy mun hn. Sau ó t chc cho tr v sinh cá nhân mt cách trt t, nn np, cho tr vn ng nh nhàng và n ba ph. 2.4. KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ 1) Bn hãy cho bit bn cht và c ch ca gic ng. 2) Bn hãy cho bit nhu cu ng ca tr theo tui. 3) Bn hãy cho bit phng pháp t chc gic ng cho tr mm non. Nội dung 3 TỔ CHỨC VỆ SINH CHO TRẺ MẦM NON 3.1. GIỚI THIỆU T chc chm sóc v sinh cho tr mm non theo tng tui là mt yêu cu không th thiu trong chm sóc sc kho tr em. Rèn các thói quen v sinh cá nhân nh ra mt, ra tay, ánh chi rng, tm gi hng ngày cho tr là mt vic làm mà mi mt giáo viên mm non tin hành mt cách thng xuyên u n và thun thc. Tr c rèn thói quen v sinh t bé, s có mt np sng v sinh vn minh hoà nhp vi xã hi và cng ng; to cho tr nhiu t tin trong cuc sng. 3.2. MỤC TIÊU — Bài hc giúp hc viên cng c, ôn li nhng kin thc ã c ào to v v sinh tr em, v sinh cá nhân, v sinh môi trng. — Giúp hc viên thc hành tt công tác t chc v sinh cho tr mm non. — Hc viên có thái úng trong vic t chc v sinh cho tr mm non vn dng vào thc tin chm sóc giáo dc tr. CHM SC TR MM NON | 97
16. 3.3. HOẠT ĐỘNG Hoạt động 1: Tìm hiểu thói quen vệ sinh của trẻ mầm non a. Nhim v Bn hãy cho bit thói quen v sinh ca tr nh th nào? b. Thông tin phn hi Thói quen v sinh c hình thành t k xo v sinh. K xo v sinh là nhng hành ng t ng hoá nhng trong quá trình hình thành nht thit phi có s tham gia ca ý thc. Trong quá trình thc hin, k xo dn c cng c và hoàn thin. Thói quen thng ch nhng hành ng ca cá nhân c din ra trong nhng iu kin n nh v thi gian, không gian và quan h xã hi nht nh. Thói quen có ni dung tâm lí n nh và thng gn vi nhu cu cá nhân. Khi ã tr thành thói quen, mi hot ng tâm lí tr nên c nh, cân bng và khó loi b. Thói quen v sinh c hình thành trong quá trình thc hin các thao tác v sinh cá nhân ca tr t các k xo v sinh thc hin hng ngày. Do vy, chúng ta cn to ra nhng tình hung, iu kin n nh giúp tr hình thành thói quen nhân cách tt. Mi phm cht nhân cách ca tr c hình thành, phát trin trong nhng iu kin n nh trên nn tng thói quen. Hoạt động 2: Tìm hiểu nội dung giáo dục thói quen vệ sinh cho trẻ mầm non a. Nhim v Hãy nêu nhng ni dung giáo dc thói quen v sinh cho tr mm non. b. Thông tin phn hi V sinh cá nhân tr là mt ni dung cn thit cn phi rèn cho tr có thói quen ngay t bé sau này khi ln lên, thói quen tt này s mang theo tr sut i, giúp tr sng kho mnh, có np sng vn hoá v sinh vn minh. Các ni dung v sinh cá nhân bao gm: — Thói quen ra mt. — Thói quen ra tay. — Thói quen ánh chi rng. — Thói quen chi tóc, gi u. — Thói quen tm ra. 98 | MODULE MN 6
17. — Thói quen mc qun áo sch s. — Thói quen i m nón. — Thói quen i giy dép. — Thói quen i v sinh úng ni quy nh. — Thói quen khc nh và vt rác úng ni quy nh. Hoạt động 3: Tìm hiểu cách tổ chức rèn luyện thói quen vệ sinh cho trẻ mầm non a. Nhim v Hãy nêu cách t chc rèn luyn thói quen v sinh cho tr mm non. b. Thông tin phn hi * Rèn thói quen ra mt cho tr: — Tr cn nm c ti sao cn phi ra mt (Ra mt sch, mt p, xinh p, áng yêu và không b bnh — Lúc nào cn ra mt: Khi ng dy, khi i ra ngoài v bi bn, khi mt bn — Cách ra mt: Ra trc nhng ni cn gi sch nht ri n vùng k tip. Dùng khn git sch thm nc, vt ráo, tri khn lên bàn tay phi ri dùng tng góc khn lau tng b phn ca mt. u tiên là hai khoé mt ra uôi mt, sng mi, ming, trán, hai má và cm. Sau ó lt khn, lau li c, gáy, vành tai hai bên. — i vi tr bé, tr nhà tr, cô giúp tr ra và lau mt, n cui tui nhà tr cô hng dn tr t làm. — i vi tr mu giáo, cô dy tr t ng tác mô phng theo mu, sau khi tr quen thì chuyn sang cho tr t ra. Sau khi ra mt xong, cn git khn vt khô, gi phng, phi lên giá di ánh nng mt tri giúp dit vi khun. Trong tun luc khn cho tr ít nht hai ln. * Rèn thói quen ra tay cho tr: — iu u tiên, chúng ta cn ging gii tr bit ti sao phi ra tay sch: tay s mó, cm nm nhiu dùng vt dng có cha nhiu bi bn và vi khun, nu không ra tay sch vi khun s xâm nhp vào thc n, nc ung qua tay bn s gây bnh cho c th. CHM SC TR MM NON | 99
18. — Khi nào cn ra tay: Khi tay bn, trc khi n, sau khi i v sinh, sau khi chi — Cách ra tay: Cn hng dn tr tng thao tác t khâu chun b xn cao tay áo, làm t hai bàn tay, xoa xà phòng vào hai lòng bàn tay, dùng lòng bàn tay phi cun chà lên mu bàn tay trái và các ngón, sau ó dùng lòng bàn tay trái cun chà lên mu bàn tay phi và các ngón. Sau ó dùng các ngón bàn tay phi kì vn tng ngón mt ca bàn tay trái. Sau ó i bên dùng tay trái kì tng ngón tay phi. Sau khi ã kì xong ngón tay, chm nm u ngón tay phi kì c lòng bàn tay trái và chm nm u ngón tay trái kì c lòng bàn tay phi. Sau khi kì xong, x nc ra sch xà phòng, vy tay, lau khô bng khn khô. i vi tr nhà tr, cô làm giúp tr và n cui tui nhà tr cô hng dn tr t làm. i vi tr mu giáo, cô dy mu tr thao tác mô phng quen ri hng dn tr t ra. * Rèn thói quen ánh chi rng cho tr: — Giáo viên cn ging gii cho tr li ích ca vic ánh chi rng: Nhm bo v rng không b thc n bám cn làm hng men rng gây sâu rng, nhim trùng viêm li và tránh c nhiu bnh cho c th. — Khi nào cn ánh chi rng: Ngay sau các ba n, trc khi i ng và sau khi ng dy. — Cách chi rng: Nhúng nc thm t bàn chi, ly thuc ánh rng lên mt bàn chi, ngm nc súc ming. t bàn chi chch 30 — 45 trên mt rng trc, chi xoay tròn tng vùng mt rng sau ó ht xung vi hàm trên và ht ngc lên vi hàm di giúp cn bám ca thc n long ri ra khi các k rng. Tng t, chi mt trong rng cng ánh xoay tròn và kéo ht lên vi hàm di và ht xung vi hàm trên. i vi mt nhai, a bàn chi i li vuông góc vi mt rng, ht hàm di xoay lên hàm trên. Sau ó súc ming tht k cho ht xà phòng. Ra bàn chi và vy khô, cm ngc lông bàn chi lên trên nc không ng làm m, mc lông bàn chi. nh kì 3 — 6 tháng thay bàn chi mt ln, tránh bàn chi x toè làm cht loét li rng gây nhim trùng. * Rèn thói quen chi tóc, gi u cho tr: — Cô giáo phi gii thích cho tr bit ti sao phi chi tóc: Giúp tóc suôn mt, sch s v sinh, lch s. — Khi nào cn chi tóc: Khi ng dy, trc khi i chi, ra ng 100 | MODULE MN 6
19. — Cách chi tóc: Tay phi cm lc, chi r ngôi, sau ó dùng tay trái chn gi tóc phía bên cha chi chi ln lt tng bên. i vi bé trai, tóc ngn nên ch cn chi suôn là c nhng vi bé gái, tóc dài nên cn chi suôn, sau ó bím hoc buc gn tóc không ri. Khi u bn hoc khi tm ra hng ngày, cn gi u cho sch m hôi và bi bn. Hng ngày tr hay chy nhy ùa nghch, m hôi bt tóc, vì vy cn c tm gi cho sch s. Vi tr bé, phi b tr nm nga gi u. Di nh nc thm t tóc, xoa xà phòng, chà nh, sau ó x nc sch xà phòng ri lau u khô cho tr. Vi tr mu giáo, có th nm nga lên gh gi u hoc ngi cúi thp di thm t nc ri xoa xà phòng và kì c cho tr. Khi thy c thì x nc vò sch xà phòng. Lau tht khô u cho tr bng khn khô tránh tr b nhim nc kéo dài s b cm. Chi tóc suôn và sy khô tóc cho tr nht là nhng vùng núi cao, mùa ông, có nhit thp khi tri lnh. * Rèn thói quen tm ra hng ngày cho tr: ây là mt thói quen v sinh tt cn c rèn cho tr ngay t bé. Nhiu bé lúc nh ít c chm sóc v sinh tm ra hng ngày nên khi ln lên tr khó thích nghi vi vic tm ra hng ngày. — Cn ging gii cho tr hiu tm ra hng ngày giúp c th sch s, da sch giúp c th sng khoái d chu, ngi không b m hôi gây mùi khó chu. — Tm cho tr hng ngày vào bui sáng hoc bui chiu tu thói quen ca tr. Thng thì vi tr ln, cn tm vào cui chiu khi bé chi, m hôi ra nhiu. Còn i vi tr bé, có th tm vào bui sáng sau mt êm dài bé ng, bú nhiu, i tiu nhiu; cn tm thay qun áo to cho tr mt ngày mi thoi mái d chu. — Cách tm: Vi tr bé di 1 tui, khâu chun b cn pha nc va m, chun b qun áo, khn lau và các dng c nh chu thau, nc sch, xà phòng. Khi tm, ngi ln b tr nm nga, di nh nc gi u cho tr trc. Sau ó tm dn n thân, nách, 2 cánh tay, xung ngc lng, mông, ùi, chân. Di nc, xoa nh xà phòng kì c các np gp nách bn, khu tay, u gi giúp bong các t bào da cht (ghét). Sau khi kì c xong, di nc sch toàn thân. Có th cho tr ngi vào chu thau nhng chú ý có tm lót cao su tránh tr b ngã trt do trn. i vi tr nhà tr, khi tm cho tr cng làm các khâu t chun b nc tm n dùng khn tm, xà phòng, qun áo sch ca tr nh CHM SC TR MM NON | 101
20. i vi tr bé. Tuy nhiên tm cho tr ln có th cho tr ngi vào chu hay ngi gh thp tin cho vic thao tác ca ngi tm. Ln lt di nh nc sau ó xoa xà phòng ri kì c tng phn c th cho tr. Khi kì c xong, di nc ra sch xà phòng. Dùng khn khô lau khô tóc và toàn thân, cho tr mc qun áo sch, chi tóc. Vic va tm va nói chuyn trao i vi tr thông qua thi gian tm, làm tng cng thêm ngôn ng hay kin thc cho tr là mt vic làm cn thit rt cn chú ý. i vi tr mu giáo, vic tm gi lúc này ã dn thành thói quen. chun b cho tr i tm, vic chun b nc tm phù hp vi nhit theo mùa cn c quan tâm. dùng khn khô, qun áo sch thay c treo vào ni quy nh sn. Xà phòng, du gi, khn tm cn c vào ni c nh tr d thy d ly. Tuyt i chú ý khi tr tm lp, phi luôn có mt cô giáo, có th cho tr trai tm trc, tr gái tm sau hoc b trí thành hai khu tm riêng cho tr. Nn phòng tm chú ý không quá trn, có th lót tm thm nha chng trn vì tr tm có nc s rt trn ngã gây chn thng. Tm xong, cho tr lau khô ngi toàn thân bng khn khô, có th giúp tr lau ngoáy tai bng tm bông khô tránh nc vào tai. Mùa hè vùng bin có th cho tr c i tm bin nhng phi có cha m hay ngi ln i kèm. * Rèn thói quen mc qun áo sch s: — Cn gii thích cho tr là hng ngày cn thay mc qun áo sch bé c sch s thm tho. — Thay qun áo sch sau khi tm, khi qun áo bn, b t — Cách thay qun áo: Vi tr bé, ngi ln thay cho tr; i vi tr cui tui nhà tr, cn hng dn tr t thay. Qun áo dùng cho tr nên là si vi bông mm d hút nc, thm m hôi. Qun áo cho tr di 1 tui cn may lt ng np ra mt ngoài tr không b cm, c try da tr. Cúc áo nên cho cài bên khi tr ly không b cm au. i vi tr ln, qun áo cn may va, kiu cách n gin nhng bt mt, hình thc hp dn tr. Qun áo mùa ông dày hn m bo gi m c th tr. * Rèn thói quen i m nón: — ây là mt thói quen tt gi gìn sc kho cho tr. Cô giáo cn ging gii cho tr: i m nón giúp tr tránh c nng, ma không làm cho u và c th b nh hng ca nng ma d b bnh. 102 | MODULE MN 6
21. — Cn i m nón khi i ra ngoài tri nng, ma. — Nón m ca tr cn treo vào ni quy nh d thy d ly. Khi tr ra ngoài, có phn x i m nón và t ng ly m nón i. Khi v nhc tr treo m vào ni quy nh. * Rèn thói quen i giày dép: — Cn rèn cho tr i giày dép bo v ôi chân. Chúng ta bit rng trong bi t có rt nhiu trng giun sán và u trùng giun sán. Khi có iu kin thun li, u trùng giun sán s chui qua l chân lông ca da vào c th. Mt khác i giày dép tránh cho tr không b try xc khi gim phi mnh chai, gai nhn, si, á — Khi ra khi ging chiu, thm m tr cn phi i giày dép gi sch và m ôi chân. — Giày dép ca tr nên mm, chc chn, nu i gn thì ch cn dép không có quai hu nhng khi i xa và hot ng, cn cho tr i dép có quai hu hoc giày vi va chân tr d chy nhy, hot ng. * Thói quen i v sinh úng ni quy nh: — ây là mt thói quen cn c rèn cho tr ngay t nhng tháng u tiên, tr i v sinh úng gi s to s ch ng cho tr trong hot ng và không nh hng n ngi khác. — Cách t chc cho tr i v sinh: Nhng tháng u, cn tp xi cho tr theo thi gian ã nh. i vi tr ln hn, cn tp cho tr i bô vào bui sáng, có th nhà hoc ti lp. Tr bé sau khi i v sinh xong, cn lau ra cho tr sch s. Tr ln hn, cn hng dn tr dùng giy mm lau sch và b giy bn vào thùng ng giy bn. i vi tr la tui mu giáo, cn hng dn cho tr bit i v sinh tiu tin, i tin úng ni quy nh, trai riêng, gái riêng theo các biu tng trc ca các phòng v sinh. — to cho tr có thói quen v sinh úng nn np, thi gian u, nên nhc tr n gi cn i v sinh, sau quen dn tr s t i. Cn nhc tr sau khi i v sinh, cn x hoc di nc cho trôi phân và nc tiu. ây cng là mt thói quen cn c rèn cho t tr t nh. * Thói quen khc nh và vt rác úng ni quy nh: — ây là mt thói quen ít c ngi ln chú ý nên ít rèn cho tr. Vic khc nh ba bãi là nguyên nhân gieo rc vi trùng vào không khí làm lây bnh cho ngi khác. Cng tng t, giy rác bn cng cn c gom vào ni quy nh nhm tránh lây lan bnh tt. CHM SC TR MM NON | 103
22. — to thói quen, cn nhc tr khc nh vào nhà v sinh ri x nc di sch; i vi rác thì b vào thùng rác có np y. Hình thành cho tr nhng thói quen v sinh cá nhân tt là to cho tr có s t tin trong cuc sng và sn sàng hoà nhp vi th gii vn minh hin i. Hoạt động 4: Tìm hiểu môi trường sống của trẻ mầm non a. Nhim v Bn hãy nêu môi trng sng phù hp cho tr mm non. b. Thông tin phn hi * Môi trng không khí ni tr sng Môi trng không khí ni tr sng có nh hng trc tip n s phát trin và trng thái sc kho ca tr. Khi không khí b ô nhim, hot ng ca các c quan b phn trong c th u b nh hng. Nhu cu v không khí trong lành cho tr là rt cao, vì c th tr ang ln và ang phát trin nhanh trong iu kin c quan hô hp cha hoàn thin: lng ngc cha phát trin; c hô hp yu; lng khí qua phi thp nên hiu qu trao i khí thp. Hot ng ca tr luôn làm cho nhit , m trong phòng tng cao, nhiu thán khí nên d gây hi cho c th. Vì vy, hng ngày không nên tr trong phòng quá lâu mà cn luân chuyn cho tr c ra hot ng ngoài tri thay i không khí. Trong nhng ngày hè oi bc, cn có qut thông khí nhân to cho phòng tr nhng không nên dùng qut trn tc cao s làm tr d b bnh, nên dùng qut gn tng hay qut cây tc trung bình. Mt s ni có iu kin có th dùng iu hoà cho tr nhng không nhit thp di 25 0 và cng không dùng kéo dài mà dùng ngt quãng 2 gi. C gng tn dng không khí t nhiên ngoài tri cho tr là tt nht. m bo có không khí sch thoáng trong phòng tr, lp hc cn quét lau sàn, m thông thoáng phòng tr trc 15 — 30 phút khi ón tr. i vi phòng sinh hot ca tr s dng nhiu chc nng thì sau các hot ng cn cho tr ra ngoài, quét lau sch trc khi cho tr vào hot ng mi. 104 | MODULE MN 6
23. dùng, bàn gh k t cn c lau hng ngày bng khn m. Trn nhà, ca s và ca ra vào cn quét lau hng tun to không khí trong lành trong phòng tr. Các tranh nh, cây xanh trang trí trong phòng tr phi c lau bi thng xuyên. * V sinh nc: Nc dùng cho sinh hot và n ung trong trng mm non tt nht là nc máy. Ni nào không có nc máy có th dùng nc ging khi, ging khoan hoc nc sông sui ao h nhng phi c lc bng b lc có 3 lp: si, cát vàng mn, á si. Có th b lc ngang hoc b lc ng. Các dng c, ging nc, phi có np y m bo an toàn, tránh mui st xut huyt trng lây lan bnh. Nc cung cp cho sinh hot và n ung cho tr ti trng mm non cn m bo t t 75 — 150 lít/tr/ngày. * V sinh x lí rác thi, cht thi trong trng mm non: V sinh x lí rác thi và cht thi trong trng mm non rt cn m bo úng theo quy nh ca B Y t. Rác thi phi c gom vào thùng có np y, cui ngày phi a vào thùng rác công cng gi v sinh chung. Ni nào không có x lí rác công cng cn ào h chôn lp sâu tránh ô nhim. X lí phân và nc tiu ca tr cn có nhà v sinh. Tt nht là s dng h xí t hoi, nu không có iu kin có th dùng h xí thm di nc hoc h xí khô lp t bt, vôi, tro, tránh cho rui nhng c trú trng sinh sôi phát trin gây bnh dch. Thc hin nghiêm túc lch v sinh hng ngày, hng tun và hng quý, hng nm ca trng lp mm non theo quy nh. 3.4. KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ 1. Bn hãy cho bit th nào là thói quen v sinh. 2. Bn hãy cho bit nhng ni dung v sinh cá nhân tr. 3. Bn hãy t chc các hot ng rèn thói quen v sinh cá nhân cho tr mm non. 4. Bn hãy cho bit ni dung v sinh môi trng sng cho tr mm non. CHM SC TR MM NON | 105
24. Nội dung 4 CHĂM SÓC TRẺ ỐM 4.1. GIỚI THIỆU Tr em chim t l ln trên th gii, t l tr em c bit cao các nc kém và ang phát trin. T l bnh tt cng nh t vong cng cao hn ngi ln. Tr em thng hay mc các bnh truyn nhim, các bnh nhim khun, các bnh còi xng, suy dinh dng. Hu qu ca bnh tt li nh hng n hin ti và tng lai lâu dài ca tr. Trng mm non là ni tp trung tr, vì th vic chm sóc và phòng bnh tt ca tr vô cùng quan trng 4.2. MỤC TIÊU — Ni dung này giúp hc viên cng c li mt s kin thc v phát hin tr m và cách phòng tránh mt s bnh thng gp. — Giúp hc viên thc hành tt vic chm sóc và theo dõi khi tr b m. — Giúp hc viên có thái tt trong vic chm sóc và theo dõi tr m. 4.3. HOẠT ĐỘNG Hoạt động 1: Nhận biết các dấu hiệu trẻ ốm và cách chăm sóc trẻ a. Nhim v Hãy cho bit các du hiu tr m và cách chm sóc tr. b. Thông tin phn hi * Mt s du hiu sm nhn bit tr m: Khi ón tr và chm sóc tr trong ngày, nu thy tr có s khác thng, phi theo dõi tình hình sc khe ca tr mt cách cn thn. Có th tr st nh vì nguyên nhân nào ó hoc do tr kém n, kém chi sau khi m dy. Nu nghi ng tr mc bnh truyn nhim nh si, ho gà, cúm, thu u hoc st cao do viêm ng hô hp, viêm phi phi a tr n phòng y t ca trng hoc a tr i khám c s y t gn nht, ng thi báo cho b m ón tr ngay. * Phát hin tr st cao và chm sóc khi tr b st cao: xác nh tr có st hoc st cao hay không, phi o nhit c th tr. 106 | MODULE MN 6
25. — Cách o nhit cho tr: Có nhiu phng pháp o nhit cho tr nhng thông dng nht là phng phng pháp cp ng o nhit nách (cô giáo cm u ng nhit k và vy mnh cho ti khi ct thu ngân xung di vch 35 oC. Sau ó cô b tr vào lòng, cm ng nhit k trên mt tay và nhc cánh tay tr lên t ng nhit k vào nách tr, gi nhit k trong 3 — 5 phút, ly ra c nhit : vt thu ngân dâng n vch chia nào thì ó là nhit tr st. — ánh giá: Bình thng nhit c th tr là 36,5 — 37 oC. Khi nhit tng trên 37 — 37,5 oC là tr st nh; t 38,5 oC n 40 oC là tr st cao. Du hiu st ca tr cho thy có th là du hiu ban u ca mt s bnh nhim khun, siêu vi trùng hoc do cm nng, mt nc, hoc do mc quá nhiu qun áo, p chn quá m. — Chm sóc khi tr st cao: t tr nm ni yên tnh, cho tr ung nc qu, nc chè ng. Ci bt qun áo, lau mình cho tr bng nc m. Nu tr toát m hôi, cn thay qun áo và lau khô da, không nên chm lnh vì khi chm lnh mch máu ngoi biên b co li, nhit không thoát c nên tr càng b st cao, mt khác tr d b cm lnh. Cho tr ung thuc h st theo ch dn phòng tr b co git và báo ngay cho cha m hoc a tr n c s y t khám iu tr cho tr. * Phát hin tr b nôn và chm sóc tr b nôn: Nôn xy ra khi tr n ung khó tiêu, ri lon tiêu hóa hay viêm ng hô hp, viêm mi hng Tr bun nôn hoc nôn ra thc n hoc cht nhy m mi. Khi tr có biu hin bun nôn hoc nôn, cn tr ngi bình tnh tr nôn ht cht nôn ri mi dùng khn t lau và cho tr súc ming. Sau khi tr nôn phi ht sc bình tnh cho tr tr li trng thái ban u, lúc ó mi thay qun áo lau ra ngi cho tr. phòng tr hít phi cht nôn sc vào phi, cô giáo nên tr t th ngi hoc nu tr nm thì tr nm nghiêng u sang mt bên. Sau ó thu dn cht nôn, quan sát, lu gi cht nôn vào dng c sch, kín báo vi y t và cha m. Khi chm sóc tr nôn, cô cn có thái ân cn, du dàng, không làm tr s hãi, tránh tr b lnh. Sau khi tr nôn, nên cho tr ung nc m ít mt, có th cho n nh. Nu tr nôn nhiu, cn khn trng a tr n c s y t, ng thi thông báo cho cha m tr bit phi hp chm sóc tr. CHM SC TR MM NON | 107
26. * Cách cho tr n khi b m: a s tr em b st, b bnh thng không mun n, nhng nu tr nht nh không chu n thì không nht thit ép buc tr phi n bng mi cách. Mt khi tr ung c tht nhiu nc, tr hoàn toàn có th tn ti c tt trong hai, ba ngày mà ch n rt ít. Khi khi bnh, tr s thèm n tr li. Nu tr thc s mun n, nên kt hp vi gia ình to iu kin thc n c bit cho tr bnh. Hãy chiu tr mt chút, cho tr n nhng gì a thích cho n khi tr kho tr li. * Cách cho tr ung thuc khi m: Khi cha m gi thuc cô giáo tip tc cho tr ung thuc ti lp, phi yêu cu gia ình ghi tên tr vào l thuc ca tr, ghi rõ cách dùng, s ln, liu lng mà bác s ã quy nh khi iu tr cho tr, ng thi ghi vào mt quyn s theo dõi và bàn giao thuc mt cách cn thn, có kí xác nhn ca cha m v loi thuc cho tr ung ti lp. Chun b sn cc ng nc và thuc cn cho tr ung. Ngi i din vi tr, a thuc cho tr và ng viên tr t cho thuc vào ming và a nc cho tr t ung. Sau ó bo tr há ming xem tr ó nut ht thuc cha. Trng hp tr bé cha t mình ung thuc thì hòa tan vi nc và cho tr ung. * Cách cho tr ung nc khi m: Khi tr bnh, cn cho tr ung nc càng nhiu càng tt bù li lng nc mt i do m hôi, nôn ma hoc tiêu chy. Mt tr st cn ung ít nht 100 — 150ml nc/1kg c th mi ngày. Lng nc này cn tng lên 200ml/1kg nu tr nôn ma hay i tiêu chy. Hãy cho tr ung càng nhiu ln càng tt, c na gi li cho tr ung mt ln. * Cách quan tâm ti tr b m: Khi tr bnh, có th chiu tr mt cách chính áng. u tiên và chú ý tr hn so vi các tr bình thng khác. Hãy tr chi nhng trò chi mà tr a thích, to mi iu kin cho tr c chi theo ý thích ca tr mc du trc ó không c phép chi nh vy trong lp. Cô giáo cng nên thoi mái và ni lng quy tc v tính ngn np — cô có th dn dp sau khi tr chi. Cô ngi xung và dành thi gian li vi tr, c truyn cho tr nghe, chi nhng trò chi vi tr hay hát cho tr nghe, giúp tr cm thy an tâm khi cnh cô trong lúc xa ngi thân. 108 | MODULE MN 6
27. Hoạt động 2: Tìm hiểu cách phòng và xử lí một số bệnh thường gặp ở trẻ mầm non a. Nhim v Các nhóm tho lun và nêu cách phòng và x lí mt s bnh thng gp tr mm non. b. Thông tin phn hi * Bnh nhim khun ng hô hp cp: Nhim khun hô hp cp là mt nhim bnh rt a dng do vi khun hoc vi rút gây bnh trên toàn b h thng ng th, bao gm ng hô hp trên và di (t mi, hng, thanh, khí ph qun n nhu mô phi). Ph bin nht là viêm hng, viêm amian, viêm ph qun và viêm phi. — Nhn bit th nh: + St nh di 38,5 oC, kéo dài vài ngày n 1 tun. + Viêm hng, chy nc mt, nc mi, ho nh. + Không có biu hin khó th, tr vn n, vui chi bình thng. — X lí ban u: + Báo cho gia ình tr bit và trao i cách chm sóc, theo dõi tr cn thn. + Không cn dùng kháng sinh, chm sóc ti nhà và iu tr triu chng ( tr nm ni thong mái, gi không b lnh và gió lùa, mc qun áo rng rãi tr d th). + n cht, ung nc. Thông thoáng mi hng cho tr d th (lau chùi, nh argyrol vào mi ngày 2 — 3 ln). Gim ho bng mt ong, ho b ph hoc thuc nam. — Nhn bit th va và nng: + St cao t 38,5 oC tr lên (tr suy dinh dng có th không st hoc st nh). + Ho có m. + Nhp th nhanh, cánh mi php phng, co kéo lng ngc, tím tái, tình trng mt mi, quy khóc, kém n. — Phòng bnh: + m bo tiêm chng y cho tr trong nhng nm u. CHM SC TR MM NON | 109
28. + Chm sóc nuôi dng tr tt. + Gi v sinh nhà , nhà tr và lp mu giáo. Không tr hít th khói thuc lá, khói bp, bi bm. + Tránh cm lnh t ngt. Không tr nm ng trc tip di sàn nhà. * Bnh tiêu chy: — Nhn bit: Tr t nhiên i phân lng nhiu ln (trên 3 ln/ngày) kéo dài vài gi n vài ngày. Tr u oi, bing n. — Nguyên nhân: + Ch yu là do chm sóc tr kém v sinh và ngun nc không sch. + Do n ung phi thc n ôi thiu hoc b nhim bn. + Do tr b các bnh nhim khun khác nh si, viêm phi, viêm tai. + Do dùng kháng sinh ba bãi gây lon khun ng rut. — Phòng bnh: + Không cho tr n thc n ôi thiu. + Cho tr ung nc sch ã un sôi k. + Ra tay tr trc khi n, sau khi i v sinh và khi tay bn. + Tiêm chng y , nht là tiêm phòng si. + Ngi chm sóc tr phi ra tay sch s trc khi cho tr n và khi chun b thc n cho tr. + Gi v sinh môi trng, s dng ngun nc sch. — X lí ban u: + Cho tr ung các loi nc ung oresol, nc cháo mui, nc hoa qu ti, cháo loãng, nc búp i, búp sim. + a tr n gp ngay nhân viên y t khi tr có nhng biu hin: mt nc, môi se, mt trng, khát nc; st, kém n và nôn nhiu; i ngoài ra nc nhiu ln trong 1 — 2 gi. * Bnh l: — Nhn bit: tr tiêu chy, trong phân có màng nhy và máu. Tr thng au qun bng, a nhiu ln, mi ln mt ít phân; st, kém n, gy, xanh xao. 110 | MODULE MN 6
29. — Nguyên nhân: Bnh l là bnh nhim trùng cp tính do trc khun l gây viêm lp niêm mc rut già. Nu iu tr không kp thi có th dn n t vong. Nu iu tr không trit , bnh tái phát dn n mãn tính. — Phòng bnh: + Ra tay bng xà phòng trc khi n, sau khi i v sinh và khi tay bn. + Tích cc dit rui vì rui là vt truyn bnh l. + Ra sch qu, b v trc khi cho tr n. — X lí ban u: + Cách li ngay tr b bnh vi các tr trong nhóm. + Các vt dng nh chn, qun áo bn ca tr phi chu hoc thùng có np y. + Tr b bnh phi c xét nghim phân tìm trc khun l. * Hi chng st cao co git: Nhit c th ca tr bnh thng là 36,5 — 37 oC. Khi nhit c th tng trên 37 oC là tr st nh; 39 — 40 oC là tr st cao. Tr có th st do mc các bnh nhim trùng, do mt nc, do mc quá nhiu qun áo, do tri nóng và khát nc. — Nhn bit: + Cn co git xut hin khi tr st 39 oC tr lên. + Cn co git thng ngn t 1 n 5 phút và s cn không thng xuyên. + Khi h st; cn co git s ht; tr tnh táo không ri lon ý thc. — Nguyên nhân: St cao co git n thun xy ra khi tr b st do nhim khun cp tính c bit là nhim khun tai — mi — hng nh viêm hng, viêm amian, viêm tai gia, viêm ph qun, viêm phi, nhim khun tit niu, st rét, st phát ban Lu ý: Cn phân bit co git do st cao n thun vi co git st cao phi hp. Co git st cao phi hp là cn co git xy ra do st cao vì thng tn h thn kinh trung ng. Nguyên nhân co git st cao phi hp thng là do các bnh tn thng thn kinh trung ng nh: Viêm não, áp xe não, viêm màng não m, viêm màng não do lao và các bnh liên quan n não khác. CHM SC TR MM NON | 111
30. — c im các co git st cao phi hp: + Có th xy ra bt c la tui nào. + Cn co git thng kéo dài và có nhiu cn. + Co git có th xy ra khi tr st cao hoc không có biu hin st. + Co git có th lan to hoc cc b. + Thng kèm theo ri lon ý thc hoc có biu hin ca các du hiu tn thng não, màng não khác. — X lí khi tr b co git st cao n thun: Co git st cao là mt hin tng thng gp và a s lành tính nên cn bình tnh x lí kp thi, tr s ht git. iu quan trng là h nhit cho tr. + Trc ht, phi t tr nm ni thoáng mát, yên tnh, ni rng qun áo, tr nm u hi nga ra sau và nghiêng u v mt bên tránh tc ng th, nhét gc vào gia hai hàm rng. Chú ý: không nên ôm cht tr vào lòng hoc qun tã lót cht làm st càng tng lên và cn tr ng th. Có th ci bt qun áo và lt b chn c th tr bt nóng, ch p cho tr mt tm chn mng bng si vi bông. Nu tr st trên 39 oC, có th tr thoi mái hn nu không p gì c mà ch cho mc mt áo ngn tay và qun lót, hoc mt áo lót vi cái tã mà thôi. + Làm thông ng th, nu có nhiu m rãi cn hút qua mi, ming hoc dùng vi gc lau sch. + Làm gim thân nhit bng chm nc m (bng khn mt t hoc túi nc m). + Cho tr ung thuc: Cách làm h nhit hiu qu nht là cho ung thuc. Nu cn ung thuc, nên cho tr ung paracetamol vì thuc này có ít tác dng ph. + Lau mình bng nc m: Nu tr st trên 40 oC hn na gi, hãy lau mình cho tr bng nc m và luôn gi nc m. Nc m s làm cho các mch máu di da giãn n, giúp cho vic h nhit. o nhit cho tr sau 5 — 10 phút. Nu nhit h xung 38 oC, bn hãy ngng lau mình. Trong trng hp không h nhit, lau mình tip và c 5 phút li o nhit mt ln n khi nào h nhit. p cho tr mt tm chn mng bng 112 | MODULE MN 6
31. vi si và trông chng tr cn thn, nh ng tr lnh quá. Nu không bt st, hãy a tr n c s y t ngay. — Khi cn co git xut hin nhiu và liên tc, cn a ngay tr n c s y t x lí và iu tr kp thi. 4.4. Kim tra, ánh giá 1. Bn hãy cho bit làm th nào có th nhn bit mt s du hiu sm khi tr b m. 2. Bn hãy cho bit cách chm sóc khi tr b m. 3. Bn hãy bit cách phòng và x lí mt s bnh thng gp. Nội dung 5 THỰC HÀNH VÀ XỬ LÍ MỘT SỐ TAI NẠN THƯỜNG GẶP Ở TRẺ MẦM NON 5.1. GIỚI THIỆU Hin nay, vn tai nn thng tích tr em là mt vn áng báo ng và c s quan tâm ca toàn xã hi. Theo B Y t, ây cng là mt trong nhng nguyên nhân gây t vong hàng u ti các bnh vin và li hu qu nghiêm trng lâu dài cho tr là tàn tt và nh hng trc tip n sc khe ca tr hin ti cng nh tng lai sau này cho tr em Vit Nam. Trng mm non là ni tp trung tr và phn ln thi gian trong ngày tr sinh hot ti trng, vì th to cho tr mt môi trng sng t nhiên, trong lành, m bo yêu cu sch s, an toàn và giáo viên phi ht lòng thng yêu tr, iu này có ý ngha to ln n s phát trin ca tr và nim tin cha m khi a con n trng. 5.2. MỤC TIÊU — Ni dung giúp hc viên cng c, ôn li nhng kin thc ã c ào to v cách phòng tránh mt s tai nn thng gp. — Giúp hc viên thc hành tt vic x lí s cu ban u cho tr khi tr b tai nn trng mm non. — Hc viên có thái úng trong vic x lí s cu ban u khi tr b tai nn vn dng vào thc tin chm sóc giáo dc tr. CHM SC TR MM NON | 113
32. 5.3. HOẠT ĐỘNG Hoạt động 1: Tìm hiểu những điểm cần lưu ý và các nguyên tắc đảm bảo an toàn cho trẻ mầm non a. Nhim v Tho lun nhóm và nêu nhng iu cn lu ý và các nguyên tc m bo an toàn cho tr mm non. b. Thông tin phn hi * Nhng im cn lu ý m bo an toàn cho tr trong trng mm non: — Nhà tr, trng, lp mu giáo, mm non phi có s sách ghi rõ tên, ngày sinh ca tr, tên tui, ngh nghip, a ch ca b m, s in thoi liên lc, ngày vào và ngày ra nhà tr, mu giáo. — Mi nhóm phi có danh sách tr ca nhóm, vi y tên, tui, ngày sinh, ngày vào nhóm và chuyn nhóm. — Sau gi ón tr: ghi s tr có mt vào bng theo dõi báo n. — Phi quan lí cht ch vào các thi im ón và tr, do chi ngoài tri tránh tht lc tr. Không giao tr cho ngi l cho tr em cha trách nhim và kh nng bo v tr khi ón tr v nhà. — Trng hp gia ình n ón quá mun, nhà trng cn phân công ngi li chm sóc tr, m nhim giao, tr tr chu áo. — Khi a tr i chi ngoài tri hoc t ni này sang ni khác, cn thit phi có hai cô giáo, mt cô i trc, mt cô i sau. — Tr b mt hoc mi khi bnh nên có chm sóc c bit (hoc phòng y t dành riêng cho tr mt, nu có), phân công cô theo dõi và báo cáo cho y t hoc ban giám hiu nhà trng. — Cn phn ánh rõ cho gia ình bit tình hình ca tr nhng bt thng xy ra vi tr trong ngày lp gia ình tip tc chm sóc nhà. — Thc n ch bin cho tr phi nht b ht v, xng, ch bin loãng, c, nh, nh theo ch n ca tng la tui. — Khi cho tr n các loi trái cây có ht, phi tách b ht trc và theo dõi khi tr n. — Không cho tr n, ung khi tr nm, ang khóc, ang bun ng, ang ho. — Nghiêm cm bt mi tr, cm dùng a, thìa ngáng ming tr thc n, ép tr nut. 114 | MODULE MN 6
33. — Thuc viên phi nghin nát, hòa nc cho tr ung, cho tr ung thuc theo n ca bác s v liu lng, thi gian và cách cho ung. — Không cho tr mang theo nhng vt nh, nhng ht d nut. Khi tr chi nhng vt nh, bn phi theo dõi. Tr chi xong, bn phi kim tra s lng mi ct i. — Nghiêm chnh thc hin quy nh v v sinh an toàn thc phm, phòng ng c cho tr. — Diêm, xà phòng, thuc sát trùng ch c ni quy nh, tr không ly c. — Lp hc ánh sáng, bàn gh, gng t, thit b, dùng m bo an toàn Các dùng d gây nguy him cho tr phi c ngoài tm vi ca tr. Thng xuyên kim tra nhà ca, dùng, chi ca tr, ch nào hng phi c sa cha ngay. Ca phi có móc c nh; ca s, hành lang trên cao phi có chn song, bao ln. Không cho tr chi nhng dùng có th gây chn thng nh dao, kéo, thu tinh, vt nhn. — Trng, lp hc, có tng bao quanh, cng an toàn. Sân vn sch s, bng phng, không trn trt, dùng, chi an toàn, phù hp vi la tui, ca ra vào phòng tr, hiên chi phi có lan can an toàn. — Nhà v sinh phù hp vi la tui, tránh sàn trn, trt. Các dng c, b cha nc, ming cng phi có np y kín. Các ng ra ao, ging, h vôi, hm, ca cng u phi có rào chn. — Trc khi cho tr n phi kim tra nóng ca thc n, nc ung va m mi cho tr n. — Các dng c in (lò si, qut in) phi t trên cao hoc có phng tin bo him. Cm vt qun áo t lên trên lò si in, bàn là in sy khô. Nhng cht d cháy (nh thùng xng, thùng du ) không c gn nhóm, lp và gn ni un nu. — Không cho tr chi gn bp, gn ni chia cm, ni nc ung. Không em xoong cm, canh, thc n nóng n chia ti bàn tr. Bàn là, phích nc sôi phi ngoài tm vi tay ca tr. Không c un nu trong phòng tr. — Khi xy ra ha hon, tt c cán b, giáo viên, nhân viên phi tp trung chuyn ht tr khi khu vc nguy him (trc ht là, tr bé, tr ang ng, sau n tr ln), sau ó mi chy c. CHM SC TR MM NON | 115
34. — Giáo viên phi c tp hun kin thc và k nng v phòng và x lí ban u mt s tai nn thng gp. Mi lúc, mi ni, cô giáo luôn mt ti tr. — Giáo dc tr t bo v an toàn cho bn thân: nhn bit nhng v trí, vt dng, hành ng, trò chi có nguy c gây ra tai nn. — Phi hp vi cha m tr to cho tr sng trong mt môi trng an toàn v th cht và tinh thn. — Giáo viên phi chu trách nhim v mi trng hp tr b tht lc ti lp. Khi có tr b tht lc phi báo ngay vi ban giám hiu và gia ình phi hp tìm tr lc. * Nguyên tc x lí tai nn xy ra trng mm non: — Khi tai nn xy ra, phi ht sc bình tnh, khn trng, nhanh chóng a tr ra khi nguyên nhân gây tai nn. Ví d: tr ui nc, in git trc tiên bn phi a tr khi ni b ui nc, ngt ngay ngun in. — ng viên, an i tr tr bt s hãi. — Khn trng s cu kp thi và úng thao tác. — Tìm cách gi cho c s y t cp cu hoc a tr n c s y t gn nht. Hoạt động 2: Tìm hiểu nguyên nhân, cách phòng tránh và xử lí một số tai nạn thường gặp ở trẻ mầm non. a. Nhim v Bn hãy nêu nguyên nhân, cách phòng tránh và x lí mt s tai nn thng gp tr mm non. b. Thông tin phn hi 1) Tai nn bng * Nhng nguy him khi tr b bng: — Bng là tn thng ca c th do tác dng trc tip ca sc nóng (nhit cao, lung in, hóa cht, bc x ) gây nên. — Tr em, c bit là tr em t 2 — 5 tui d b bng do tính hiu ng, tò mò và nhiu khi do chính s bt cn ca ngi ln. Bng gây phù n, phng nc, tut da làm tr au rát. Nhng trng hp bng nng, bng sâu trên din rng có th gây sc, nhim trùng, nhim c thm chí dn n t vong. — Bng nng có th li di chng vt lí nh so, co kéo c hoc da gây tàn ph sut i. 116 | MODULE MN 6
35. * Nguyên nhân gây bng thng thy tr em: — Bng nhit t: tai nn gây ra do nc sôi, ni canh nóng, ni cm còn nóng — Bng nhit khô: tai nn gây ra do la, hi nóng ca lò un — Bng hóa cht: bng do vôi tôi, bng a xit, kim — Bng sét ánh/in git . * Cách s cu bng tr em: — Nhanh chóng a tr ra khi ni nguy him, loi b ngay tác nhân gây bng nh ct b qun áo, giày hay tt chân, trang sc ni vùng bng trc khi phn b bng phng sng. — Kp thi m cho tr, tránh mt nhit nht là v mùa lnh. — Di chuyn tr n ch có nc sch ra vt bng (nu là bng hoá cht thì phi ra nhiu ln) và ngâm ngay vùng b bng vào nc mát ngay sau khi b bng trong vòng 20 phút nhm h nhit ti ni b bng. — iu không c làm khi cp cu bng: + Không c ly ra bt c vt gì bám cht vào vt bng. + Không c bôi m hoc du lên vt bng. + Không c dùng bng dính che vt bng. + Không c chc thng các nt bng + Không c bc qun áo bng si tng hp b cháy dính vào da tht. + Không c bt kì loi thuc gia truyn nào vào ch bng (nh nc mm, dm, nc vôi trong ). * Chuyn ngay tr b bng n c s y t khi thy tr có mt trong các du hiu sau: — Nhng du hiu nguy him xut hin sm: + Bng nng, rng hn mt bàn tay tr. + Bng mt hoc b phn sinh dc. + Tr kêu rát và run tay. — Nhng du hiu xut hin mun: + St (du hiu ca nhim trùng). + Ch bng bt u có m (du hiu ca nhim trùng). + Vt bng b chy m (du hiu ca nhim trùng). CHM SC TR MM NON | 117
36. + Nn nhân l m, ln ln, bt tnh. Cách phòng tránh bng trng mm non và gia ình : Trng mm non cng nh gia ình cn chú ý trong vic sp xp vt dng có th nguy him cho tr m bo an toàn cho tr em: * Cách phòng tai nn bng: — phích nc sôi, vt nóng, ni canh hoc cm va mi un ra ni an toàn xa tm vi ca tr. — t bp la ni an toàn hoc bp phi có ca chn bo v. — S dng các dng c in trong lp, nhà phi m bo an toàn. — Luôn mt ti tr nh khi un nu. — Giáo dc tr có ý thc ngi xa ng la, không nghch la, nghch in, n gn thc n còn nóng 2) Phòng tránh ng c cho tr em * Ng c là gì? Khi mt cht vô c hoc hu c dng khí, lng hoc rn lt vào c th và gây tác ng xu cho sc kho c gi là ng c. Có hai loi ng c: ng c cp và ng c mãn. Ng c cp gây nguy him ti tính mng tr em. — Ng c cp: Khi cht c vào c th và gây nguy hi, ngay lp tc hoc sau mt vài gi thì gi là ng c cp. Ví d nh ung phi thuc tr sâu, cht axít hoc cht kim mnh, các loi thuc ty ra, n thc n ôi thiu — Ng c mãn: Khi con ngi thng xuyên tip xúc vi cht c liu lng thp, các loi hóa cht gây tác hi dn dn n c quan ni tng thì gi là ng c hoc nhim c mãn tính. Ví d nh ng c chì nhng ngi thng xuyên tip xúc vi xng du hoc hít phi các thuc tr sâu, phân hóa hc * Nguyên nhân gây ng c thng gp tr: — Qua ng tiêu hóa: Cht c c nut vào qua ng ming: + n phi thc n ôi thiu, n thi, nhim vi khun hoc n phi nm, cây qu di cha cht c. + Nut phi các cht c nh thuc dit chut, tr sâu, du la, xà phòng, thuc cha bnh, cht ty ra 118 | MODULE MN 6
37. + Ung các loi nc ngt có ga c sn xut không úng quy trình an toàn v sinh hoc ung phi nc thiên nhiên có cha cht c nh thch tín, chì, thu ngân. + Do s sut ca ngi ln. Ví d, cho tr ung thuc phin cm tiêu chy. — Qua ng hô hp: Cht c b hít qua ng phi nh khí lò than, khí ga, khí hóa cht t bình dit gián, rui. Ngoài ra, có hai ng ng c khác ít thy tr là ng c qua bi ngoài da (da, niêm mc b thm cht c) hay do tiêm nhm thuc. — Phát hin các du hiu ng c nguy him cn chuyn ngay ti y t: Tr b au bng, nôn ma và thng kèm theo các du hiu ng c nh: + Da tái, lnh, rn m hôi, sc din xanh, xám bên trong môi, di móng tay. + Th mau và không sâu. + Bn chn, l m hoc nng hn na là bt tnh. + Nu ng c nng s co git, hôn mê. Có vt bng quanh ming nu tr nut phi cht c n mòn. * Nguyên tc chung s cu ng c tr em: — Tr ung phi cht c: Nu có du hiu bng quanh môi, ming tr hoc xác nh là tr ó nut phi hóa cht hoc thuc, hãy ly nc ra da và môi cho tr. Nu tr còn tnh, cho tr ung than hot tính (có th dùng than ca cây xoan, than gáo da ), nc hoc sa. — Tr hít phi hi c: a tr ra khi ni có khí c, ti ch thoáng mát. t tr t th nm nghiêng mt bên, chân phía trên gp li tr d nôn và thông thoáng ng th. — Tr b hóa cht bn vào mt, bng da: Ra ngay vt bng bng nc lnh t 10 — 15 phút. Nu cht c tràn lên da hay qun áo tr, ci b ngay qun áo và di nc sch vào ni có cht c ri a tr ti bnh vin. * Cách phòng tránh gây ng c cho tr: — Cách li hoc xa tm tay nhng vt dng trong nhà có ng các cht có th gây ng c cho tr (thuc cha bnh, xà phóng, hóa cht tr sâu, thuc dit chut, thuc ty ra, bình xt mui, ga ). — Cung cp cho giáo viên và các bc cha m kin thc v phòng chng ng c cho tr, giáo dc ý thc v sinh trong lp và gia ình (không n CHM SC TR MM NON | 119
38. thc phm ôi thiu, s dng ngun nc m bo v sinh ), giáo dc np sng vn minh (không tr lê la di t, không tr mút tay, ra tay sch trc khi n, kim tra thc n trc khi n ), ý thc s dng và bo qun thuc cha bnh, thuc dit chut, dit dán, mui, trong lp, gia ình. — Giáo dc cho tr hiu bit cách phòng nga ng c và tác hi ca mt s cht gây ng c nh thuc cha bnh, thuc ty ra, thuc tr sâu * Cách x lí i vi tng trng hp ng c c th: — Ng c thc n: Ng c thc n thng gp sau khi tr n phi thc n b ôi thiu hoc b nhim khun do bo qun không tt. + Các triu chng: • Tr b st cao, thng kèm theo au bng qun qui. • Tr nôn nhiu, lúc u nôn ra thc n, sau nôn ra nc sm nh bã cà phê. • Tr b a chy nhiu ln, lúc u phân lng, sau có cht nhày, ôi khi ln máu. Tr b mt nc nên rt khát nc, môi khô. • Tr b chng bng. Tr có th b bú, không n thc n nh bt, cháo, cm + Cách x lí: Khi phát hin tr b a chy, nôn, st sau khi n thc n ôi thiu hoc hng do bo qun không tt phi a tr n ngay c s y t cp cu. + Cách phòng tránh: • Bo qun thc n tt, mùa hè nên thc n, thc phm ti sng trong t lnh. Nu không có t lnh thì nu n âu cho tr n n y. Nu thy bt cháo, cm cng nh thc n thiu và va phi b i, không cho tr n. • Nu tr n sa bò thì sau khi tr n xong, bình và vú cao su phi c ra sch, luc và ráo dùng cho ba sau. Dng c cho tr n phi gi sch, không rui nhng u vào cc, chai, thìa và thc n. — Ng c sn: + Các triu chng: • Nh: Sau khi n 3 gi có th gây au bng, nôn, chóng mt. Tr bun nôn, nôn nhiu ra sn. Sau ó tr li bình thng. 120 | MODULE MN 6
39. • Nng: Tr nôn nhiu, da mt xanh tím, vt vã, hôn mê, suy th. + Cách x lí: • Nh: gây nôn, ung nc ng (hay nc chè ng). • Nng: Giúp tr nôn càng nhiu càng tt và phi chuyn ngay tr n c s y t cp cu. + Cách phòng tránh: • Không n loi sn có v ng. • Trc khi luc sn nên bóc v ngâm nc 1 bui, tt nht ngâm vào nc vo go. • Không nên cho tr di 3 tui n sn trc khi i ng. • Không nên cho tr n sn nhiu lúc ói. • Nên n sn vi ng. 3) Phòng tránh tai nn do ngã cho tr em * Nguyên nhân gây ngã tr: — Tr chy nhy, nô ùa, xô y nhau ngã. Tai nn thng xy ra nhà, trng hc, trên ng i hc, i chi. — Trong lúc tp i xe p, do ùa nghch tr va qut vào xe p, xe máy. — Ngã t trên cao xung (ngã do trèo cây, trèo tng, trèo ct in, cu thang, ban công ). — Ngã do s bt cn ca ngi ln (ngã t xe y xung, trên ging xung t, do tut khi tay ngi ln). — Nguyên nhân khác (ngã do tai nn giao thông, ngã khi ci trâu, bò, ngã t trên i núi cao xung). * Nhn bit các du hiu, cách x lí các tai nn thng tích do ngã gây ra: Khi tr b ngã, tu mc tn thng t nh n nng mà có cách x lí phù hp nh sau: — Chn thng phn mm: + Xây xát da trên c th (khuu tay, u gi, cm, mt ). + Sng ty nhng b phn c th b va p. + Rách da do ngã vào các vt nhn sc, có th gây chy máu. — Bm tím và sng: Nhng vt bm tím và sng xut hin khi mt cú ngã hoc va chm mnh dn n hin tng chy máu vào các mô di da, CHM SC TR MM NON | 121
40. làm sng và i màu. Các vt bm thng tan dn và bin mt sau khong mt tun. + Cách x lí: • p lên trên vt thng mt chic khn nhúng nc lnh vt ráo hoc khn bc á lnh trong khong na ting ng h. • Cn kim tra xem tr có b bong gân hay gy xng không nu tr kêu au nhiu hoc au khi c ng tay chân b bm tím. — Bong gân: + Biu hin: • au vùng b va p chn thng (thng b khp c chân, c tay). • Ni b va p sng lên và sau ó b bm tím. • C ng khp xng khó khn. + Cách x lí: • Nh nhàng ci giy hoc tt cho tr hay bt c vt gì có th gây chèn ép cho ch sng xung quanh vùng b chn thng. • Nâng khp xng b chn thng trong t th nào d chu nht cho tr, sau ó p lên khp xng mt khn nhúng vào nc lnh ã vt ráo nc hoc mt chic khn có bc á làm bt sng và gim au. • Qun mt lp bông xung quanh khp xng, sau ó qun bng chc c nh xung quanh phn khp xng b bong gân nhng không c qun quá cht làm máu không lu thông (có hin tng móng tay, móng chân tr nên trng bch hay xanh nht). • a tr n c s y t ngay sau khi bng bó xong. — Gãy xng và trt khp: + Biu hin: • au trm trng vùng b chn thng. Tr cm thy rt au khi ta n tay vào vùng b thng. • Sng và sau ó b bm tím, c ng khó khn vùng b chn thng. • Phn hoc on b chn thng b lch; chân hoc tay b gãy có th b cong khác thng hoc trông ngn hn tay kia. • Xut hin mt u xng gãy lòi ra ngoài (gy xng h). + Cách x lí: 122 | MODULE MN 6
41. • Kim tra ngay xem tr có các du hiu nguy him nh choáng (da tái xanh, tr mt l hoc vt vã, ngi lnh dâm dp m hôi), hoc bt tnh hay không. Nh nhàng ci giy hoc tt cho tr hay các vt có th gây chèn ép cho ch sng xung quanh vùng b chn thng. Không nên di chuyn tr tr trng hp cn thit. • Nu vt thng phn mm chy máu hoc có u xng gãy lòi ra ngoài (gy xng h) cn phi thc hin ngay các bc sau: Cm máu trc bng cách mt ngi dùng tay ép cht hai mép vt thng ang chy máu, ng thi mt ngi khác t tay lên v trí cao hn tim và ép cht ít nht 10 phút ri mi bng cm máu. Dùng 2 cun gc hoc vi sch áp vào 2 bên ch xng lòi ra. Ph mt lp vi sch trc khi bng. Không c y u xng vào, gi nguyên v trí b phn b gãy, tránh di chuyn làm ct t b phn lân cn. • C nh xng gãy: Nâng phn b tn thng trong t th d chu nht cho tr. t mt ming bông m quanh vùng b chn thng. • Nu gãy xng cánh tay: Treo cánh tay bng cách buc phn trên và di ni gy vào thân, vòng qua c bng bng hoc mnh vi dài. * Nguyên tc chung khi s cu tr b ngã: — ng viên, an i, tránh làm tr hong s. — Tìm hiu nguyên nhân làm tr ngã và các chn thng do ngã gây ra. — Tu theo mc chn thng mà có s cu ban u: + Nu chn thng nh nh bm tím, xây xát da: ra phn tn thng bng nc sch, sát trùng và bng li. + Nu tr b trt khp, gy xng: t np c nh ch b gy, bng bó tm thi và chuyn n c s y t gn nht. + Nu thy tr có các triu chng sau cn phi a tr i cp cu ngay lp tc càng sm càng tt: • Khó chu trc ánh sáng chói. • Bt tnh hoc khó ánh thc dy. • au u trm trng, nôn ma. • Nghe rõ ting th hoc ting ngáy (nu bình thng tr không ngáy bao gi). CHM SC TR MM NON | 123
42. • Có máu t trong mi hoc tai chy ra. * Cách phòng tránh ngã cho tr: — Giáo dc, hng dn cho tr bit các nguyên nhân gây ngã và hu qu do ngã gây nên tr bit cách phòng tránh. — Tr nh phi thng xuyên có ngi ln chm sóc bên cnh. — Qun lí và hng dn tr tham gia vào nhng hot ng vui chi, gii trí lành mnh nhng ni quy nh. — Dy tr không leo trèo cây, ct in, chi ùa di lòng ng. — Xây dng môi trng ngôi nhà an toàn cho tr em: ca s có chn song, ban công cu thang có tay vn — nhng ni d gây nguy him cho tr, cn có bin báo, bin cm hoc có du hiu nguy him hng dn tr. 4) Phòng tránh ngt th — tc ng th * Nguyên nhân gây ngt tc ng th tr em: Ngt th — tc ng th là tình trng tr em không th c do bt kì mt vt gì gây cn tr không cho không khí qua c mi và ming tr. Hin tng này thng xy ra i vi tr nh trong trng hp tr cho các vt l, thc n vào mi, ming hoc trong giai on tr hc nhai các loi thc n cng. Ngt — tc ng th có th do các nguyên nhân sau: — Hóc, nghn thc n hoc d vt (hóc xng, ht na, hòn bi, ng xu, khuy áo ). — Sc nc/sa, sc bt, sc thc n hoc d vt. — Mi và ming tr b bt kín bi túi nilon, chn hoc vi dày. — ui nc hoc b vùi lp bi t, cát * Nhng du hiu xut hin khi tr b hóc nghn hoc tc ng th: — Tr tím tái, ho sc sa, trào nc mt, nc mi. — Tr không phát âm c hoc không th khóc thành ting. — Tr phi ly tay nm ly c ca mình. — Nu vt gây tc ly ra mun: Môi và li tr s tím tái, tr có th bt tnh. * Cách s cu khi tr b hóc nghn, tc ng th: Nhanh chóng ly d vt ra khi mi, ming tr. Tùy thuc vào tng la tui ca tr mà k thut s cu hóc nghn, tc ng th c thc hin khác nhau: 124 | MODULE MN 6
43. — i vi tr s sinh: + t tr nm sp dc cánh tay bn, u tr thp hn ngc. Mt tay u và vai ca tr, tay kia v nh vào lng. + Nu tr b bt tnh, làm hà hi thi ngt ming — mi hoc ming — ming c gng y d vt ra khi v trí làm cn tr ng th. — i vi tr nh: + Ngi hoc qu xung, t tr nm sp trên ùi bn, u tr thp hn c th, sau ó v nhiu ln vào phn lng gia hai vai tr. + Nu tr bt tnh, làm hô hp nhân to. — i vi tr ln: + Bo tr cúi ngi ra trc, u thp hn ngc. Nu tr không th ho do vt cn vng cht ng th, dùng mu bàn tay v mnh vài ln vào gia 2 xng sn nn nhân, ri t ngt n nm tay ra sau và lên trên. Bn cng có th luân phiên v phía sau lng và n phía di bng. Cách s cu này có th làm d vt l b y lên ming và tr có th ho ra c. + Nu tr bt tnh, hà hi thi ngt ming — ming hoc ming — mi c gng thi d vt ra khi ng th. + Nu bn không th làm d vt ra khi ng th, chuyn ngay tr ti c s y t gn nht, ni mà tr có th nhn c s chm sóc ca nhân viên y t. * Nhng du hiu nguy him cn a tr i cp cu ngay: — Tr không th ho hoc ho không phát ra thành ting. — Môi, li bt u tím tái, mch máu mt và c bt u ni lên. — Tr bt tnh. * Phòng tránh hóc nghn, tc ng th cho tr: — xa tm tay ca tr các vt nh, vt d cho vào mi, ming — Khi cho tr n bt, n cm chú ý không u tr ng v phía sau, không tr va n va ci ùa d làm thc n lt vào ng th gây hóc nghn. — Cho tr nh n thc n nghin nát, không ln xng, ln ht và cho n ít mt; to cho tr thói quen n chm nhai k. CHM SC TR MM NON | 125
44. 5.4. KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ Sau khi hc xong ni dung này, bn hãy t mình kim tra bng cách tr li câu hi và i chiu vi các ni dung ã có ca tng phn: 1) Bn hãy cho bit nhng im cn lu ý m bo an toàn cho tr trong trng. 2) Bn hãy cho bit nguyên nhân, cách phòng tránh mt s tai nn xy ra trng mm non. 3) Bn hãy cho bit nguyên tc x lí tai nn xy ra trng mm non. 4) Bn hãy cho bit cách x lí mt s tai nn xy ra trng mm non. 5) Bn hãy cho bit các du hiu nguy him cn phi cp cu ngay khi b ng c, chn thng phn mm. D. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. B Giáo dc và ào to, Chng trình Giáo dc mm non , NXB Giáo dc Vit Nam, 2009. 2. Lê Th Mai Hoa, Giáo trình Bnh hc tr em, NXB Giáo dc, 2006. 3. Lê Hng Thu — Thu Hin — Anh Sn, Cm nang chm sóc sc khe tr em , NXB Giáo dc Vit Nam, 2010. 4. B Giáo dc và ào to, Tài liu bi dng hè cho cán b qun lí và giáo viên mm non , 2011. 5. Hoàng Th Phng, Giáo trình V sinh tr em , NXB i hc S phm, 2005. 6. Lê Th Mai Hoa, Giáo trình Dinh dng tr em , NXB i hc S phm, 2009. 7. Thông t liên tch s 08/2008/TTLT/BYT—BGDT— B Y t và B Giáo dc và ào to ngày 08/7/2008 v vic Hng dn công tác bo m v sinh an toàn thc phm trong các c s giáo dc. 8. Ngh nh s 79/2008/N—CP ca Chính ph ngày 18/7/2008 v vic Quy nh h thng t chc qun lí, thanh tra và kim nghim v v sinh an toàn thc phm. 9. Pháp lnh V sinh an toàn thc phm s 12/2003/PL—UBTVQH 11 ngày 26/7/2003. 126 | MODULE MN 6