Giáo trình Kinh tế học vĩ mô 1

pdf 208 trang ngocly 26/05/2021 110
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Kinh tế học vĩ mô 1", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

Tài liệu đính kèm:

  • pdfgiao_trinh_kinh_te_hoc_vi_mo_1.pdf

Nội dung text: Giáo trình Kinh tế học vĩ mô 1

  1. Gĩpývuilịnggicho LêKhưongNinh quaemail:lekhuongninh@gmail.comhaylkninh@ctu.edu.vn. Kinhthcvĩmơ1 Lýthuyttngquátvàkinhnghimthctin LÊ KHƯƠNG NINH Tháng 7năm 2006 BnquynðihcCnThơ ©
  2. LêKhươngNinh ttnghipKhoaKinhtnơngnghip–ðihcCnThơnăm1987–chuyên ngành Kinhtnơngnghip ,hồnthànhchươngtrìnhmasterchuyênngành Kinhtquct –ði hcGroningen,HàLan–năm1997vàhồnthànhlunántinsĩchuyênngành Kinhthctài chánh –ðihcGroningen,HàLan–năm2003.ðưcphonghchàmPhĩGiáosưnăm2009. ðã ging dy và nghiên cu ti ði hc Washington (Bang Washington, Hoa Kỳ) trong khuơnkhchươngtrìnhHcgiFulbright.ðãthamgianghiêncutiðihcGroningen–Hà Lan.ðãbiênsoncácgiáotrình Kinhthcvimơ , Tàichánhvimơ và Tàichánhquct .ðã cơngbcácbàinghiêncutrên TheEconomicsofTransition ,TpchíNghiêncukinhtvàTp chíCơngnghNgânhàng .Email:lkninh@ctu.edu.vnhaylekhuongninh@gmail.com.Website:
  3. |LKN|72BTV|041201|0600| Phn I TNGQUANVKINHTHCVĨMƠ Chương 1 KHÁINIMCHUNGVKINHTHCVĨMƠ I.KINHTHCVĨMƠ I.1.KINHTHC Kinhthc nghiêncucáchthcnnkinhtsdngnguntàinguyên khanhim camình.Khanhimnghĩalànnkinhtchcĩmtslưngnguntàinguyêngii hn,dođĩkhơngthsnxutratồnbnhnggìmàmingưicn.Vìtàinguyên khanhimnênconngưiphi chnla trêncơscasđánhđi ,nghĩalàchn lycáinàythìphihysinhcáikia. huhtminnkinht,nguntàinguyênkhơngđưcphânbbimtcá nhânmàphidatrêncơsstươngtácgiacáctácnhânkinht,đĩlà hgiađình và doanhnghip ,thơngqua cơchthtrưng .Vìvy,cácnhàkinhtphinghiên cucáchthccáctácnhânnàyracácquytđnhnhưlàmvicbaonhiêu,tiêudùng baonhiêu,titkimbaonhiêu,đutưbaonhiêu, v.v .vàstươngtácgiah,như nhhưngcaslưngngưimuavàslưngngưibánđngiáhànghĩatrênth trưng,nhhưngcanhucuđnscunghànghĩa, v.v .Cácnhàkinhtcũng nghiêncucácđnglcvàxuhưngnhhưngđnnnkinhttngth,baogm tăngtrưngtrongthunhpbìnhquân,tlthtnghipvàtllmphát. I.2.KINHTHCVĨMƠ Kinhthcvĩmơ–mtbphnquantrngcakinhthc–nghiêncucáchthc sdngnguntàinguyên khanhim (cĩhn)đthamãnnhucu vơhn cacon
  4. LÊKHƯƠNGNINHCHƯƠNG 1.KHÁINIM ngưiphmvitngth.Tngthcĩthlàmtqucgia,mtliênminhbaogm nhiuqucgia,mtvùng,mtlãnhthhaymtđaphương. Cthhơn,kinhthcvĩmơnghiêncunnkinhtnhưmttngthcas lưnghànghĩađưcsnxutra,thunhpqucdân,mcđsdngcácnguntài nguyên, giá c hàng hĩa trong nn kinh t, v.v . Kinh t hc vĩ mơ nghiên cu phươngthctiưuđđtđưccácmctiêuchínhsáchnhưtăngtrưngkinht,n đnhgiác,tocơngănviclàmđyđvàduytrìmtcáncânthanhtốnhplý. Nĩicáchkhác,kinhthcvĩmơquantâmđncácvnđlnquytđnhmcđ giàucĩcamtqucgia,mtvùng,mtđaphương, v.v .Cácvnđnàycĩliên quanđnhotđngkinhttngthcamtqucgiahơnlàcacáccánhânriêng l,chnghnnhưdânchúngcĩthtìmđưcviclàmddàngkhơng,giáchàng hĩacannkinhtthayđinhưthnào,thunhpqucdânđưchìnhthànhtđâu vàphânphinhưthnào,ngânsáchchínhphcĩbthâmhtkhơng, v.v . Trongquátrìnhpháttrin,kinhthcvĩmơthưngtptrungtrlicáccâuhi rthĩcbúalà:(i)Tisaotlthtnghipthưngbinđng?(ii)Tisaotllm phátcũngbinđng?(iii)Tisaonăngsutlaođngtăngquáchm?(iv)Tisao lãisutthcliquácao?(v)Tisaongânsáchchínhphlibthâmhtmtcách daidng,(vi)Tisaonnkinhtlităngtrưngvitcđchmhaygpphisuy thối? v.v . I.3.TMQUANTRNGCAKINHTHCVĨMƠ Kinhthcvĩmơcĩliênquanđnttckhíacnhcacucsng.Chcnđcbáo hàngngàytasthyđưctmquantrngcakinhthcvĩmơ.Cáctiêuđbáochí thưnggplàthunhptăngchm,lmphátcao,giáchngkhốngim,đngtin mtgiá,thâmhtcáncânthươngmi,v.v .Mcdùcácskinkinhtvĩmơnày dưngnhưrtxaxơi,nhưngchúnglihinhinmimtcađisng.Chng hn,cácnhàqunlýdoanhnghipcndbáonhucucangưitiêudùngđivi snphmcamìnhdavàotcđtăngtrưngcathunhpcah.Ngưivhưu sngbngtinhưutrírtcnbitxuhưngthayđicagiáhànghĩađđiuchnh cáchtiêuxàicamìnhchohplý.Nhngngưithtnghipđangtìmvickỳvng sbùngncannkinhtđcácdoanhnghipthuêthêmnhiulaođng.Ttc cácvnđnàyđuchunhhưngbithctrngcannkinhtvĩmơ. Tmquantrngcakinhthcvĩmơcịnnmchcácvnđvkinhtvĩ mơluơnlàtiêuđimcacáctranhlunphmviqucgiacũngnhưquct.Uytín calãnhđocácqucgiatrênthgiibnhhưngbisthànhcơnghaytht bicahtrongvichochđnhcũngnhưthcthicácchínhsáchkinhtvĩmơ. Cácvnđkinhtvĩmơcịnnhhưngđnmiquanhgiacácqucgia. Cácqucgianhpkhuđngthixutkhuhànghĩa.Trongnhiutrưnghp, C.1 –Tr .2
  5. LÊKHƯƠNGNINHCHƯƠNG 1.KHÁINIM hànghĩanhpkhuphiđưctàitrbngcáchvaynưcngồi.Vnđvayvàtr ncĩthtoramâuthungiacácqucgiahayxungđtquct.Thíd,vth tănglêncađngeuro,hthngtàichínhthgiibchaođobisgimgiáca btđngsnvàchngkhốn,vncácnưcChâuÁ bchuynranưcngồi, chínhphHoaKỳbthâmhtcáncânthươngminngn, v.v .làcácvnđkinht vĩmơthưngđưcđưaratholunkhilãnhđocácnưctrênthgiinhĩmhp trongthigiangnđây. Cácnhàkinhthcvĩmơcgnggiithíchhotđngcannkinhtnhưlà mttngth.Hphithuthpdliuvthunhp,giác,tlthtnghipvànhiu binskháctrongnhiugiaiđonvàtnhiunưc.Sauđĩ,hcgngxâydng nêncáclýthuytkhoahcđgiithíchcácsliunày.Cũnggingnhưcácnhà thiênvănnghiêncustinhĩacacácvìsaohaycácnhàsinhhcnghiêncus tinhĩacalồi,cácnhàkinhthcvĩmơkhơngthtinhànhcácthínghimcĩ kimsốtvìbtkỳmtthnghimnàođivicmtnnkinhtđurttnkém vàcĩthlàvơnhânđo.Cácnhàkinhthcvĩmơnhnthycácnnkinhtlà khácnhauvàthayđiliêntctheothigian.ðiuđĩchothytmquantrngca cáclýthuytkhoahcvàcácsliucănbnđkimđnhcáclýthuytnày. Kinhthcvĩmơlàmtngànhhckháminênkhơngthnàohồnchnh nhưngcácnhàkinhthcvĩmơđãcĩhiubitkhásâuscvbnchtvàcơch vnhànhcannkinht.Mctiêucakinhthcvĩmơkhơngchlàgiithíchcác hintưngkinhtđãxyramàcịnphigiúpcithincácchínhsáchkinhthin hành.Mithikỳcĩcácvnđkinhtvĩmơkhácnhau.Tuynguyêntccănbn cakinhthcvĩmơlàkhơngthayđinhưngnĩphiđưcápdngmtcáchuyn chuynvàsángto.Thíd,chínhsáchtàichínhvàchínhsáchtintcĩnhhưng rtln,cĩthlàmchonnkinhttrnênmnhhơnhayyuhơn.Dođĩ,cácnhà kinhthcvĩmơgiúpcácnhàlpchínhsáchđánhgiácácchínhsáchnàyđđưara chnlattnhttrongtngtìnhhungcth. I.4.MƠHÌNHKINHT Cácnhàkinhtsdngmơhìnhđnghiêncunnkinht.Mơhìnhlàmtdnglý thuyttĩmtt,thưnglàdưihìnhthctốnhc,miquanhgiacácbinskinh t.Mơhìnhkinhtrthuíchvìnĩgiúploibcácchititkhơngquantrngvà chgilicácmiquanhkinhtquantrngcnphiđưcnghiêncu. Thơngthưng,mơhìnhkinhtbaogmhailoibinslà binngoisinh và binnisinh .Binngoisinhphátsinhtngồimơhìnhvàđưcxemnhưlàđu vàocamơhình.Binnisinhphátsinhtbnthânmơhìnhvàđưcxemlàđura camơhình.Thíd,hãyxemxétcáchthccácnhà kinht xây dng mơ hình nghiêncuthtrưnglúagomtqucgia.Cácnhàkinhtthưnggiđnhlàs C.1 –Tr .3
  6. LÊKHƯƠNGNINHCHƯƠNG 1.KHÁINIM cuđivigo QDphthucvàogiágo Pvàtngthunhp Ycangưidân.Mi quanhnàycĩthđưcthhinquahàmscu:QD= D(P, Y)vi D(.)làhàms cu.Tươngt,cácnhàkinhtgiđnhslưnggocungratrênthtrưng QSph thucvàogiágo Pvàgiácácloingũcckhác( PNC ).Khiđĩ,miquanhnàycĩ thđưcdintquahàmscung:QS= S(P, PNC )viS(.)làhàmscung.Cui cùng,giágosđiuchnhđxuthincânbngcungcuđivigo.Khiđĩ,ta cĩthvit:QS= QD. Kinhthcvĩmơnghiêncunhiuvnđkhácnhaunhưnhhưngcachính sáchtàichínhlêntitkimcaqucgia,nhhưngcatrcpthtnghipđntl thtnghip,hayvaitrịcachínhsáchtinttrongvicnđnhgiác.Nĩichung, kinhthcvĩmơđadnggingnhưnnkinht.Vìkhơngmtmơhìnhnàocĩth trliđưcttccáccâuhimàthctđtranêncácnhàkinhtphisdng nhiumơhìnhkhácnhau.ðiuquantrnglàkhơngcĩmơhìnhduynhtđúngcho ttccáctrưnghp.Thayvàođĩ,cĩrtnhiumơhìnhvàmimơhìnhđưcs dngchomtmcđíchnàođĩ.Vìvy,quynsáchnàystrìnhbàynhiumơhình khácnhauvinhiugiđnhkhácnhau. I.5.SLINHðNGCAGIÁ Mttrongnhnggiđnhquantrngcacácmơhìnhkinhtvĩmơlàtcđđiu chnhcagiávàtinlương.Thơngthưng,cácnhàkinhtgiđnhlàgiáhànghĩa điuchnhrtnhanhđlàmcânbngcungcu. 1Nĩicáchkhác,tigiácânbngtrên thtrưng,ngưitiêudùngmuađưcttcnhngcáimàhcnmuavànhàcung ngbánđưcttcnhngcáimàhmunbán.Giđnhnàyđưcgilàgiđnh thtrưngcânbng .2ðgiiquythuhtcácvnđthucphmvikinhthcvĩ mơ,cácnhàkinhtsdng mơhìnhthtrưngcânbng . Tuynhiên,giđnhlàthtrưngcânbngkhơngluơnđúng.ðthtrưngluơn cânbng,giáphiđiuchnhngaylptckhicĩbtkỳsthayđinàocacung haycu.Tuynhiên,trongthctgiá(kctinlương)thưngđiuchnhrtchm. Thíd,cáchpđnglaođngthưngkéodàitrong banăm.Các doanhnghip thưnggigiácđnhtrongmtkhongthigiannàođĩ.Mcdùhuhtcácmơ hìnhđugiđnhlàgiáclinhhotđduytrìcânbngthtrưngnhưngtrongthc tgiácthưngcngnhchaychmthayđi. Scngnhccagiákhơngnhtthitnghĩalàmơhìnhthtrưngcânbnglà vơdng.Cnnhrnggiákhơngphicngnhcmãimãi.Giásđiuchnhtheos thayđicacungvàcu. Cácmơhìnhthtrưngcânbngkhơngmiêutthtrưng 1 Trongquynsáchnày,thutnghànghĩađưcsdngđchchànghĩalndchv. 2 ðhiurõhơnvnđnày,đcgicĩthxemquyn Kinhthcvimơ :Lýthuytvàthctin kinhdoanh ,LêKhươngNinh,NhàxutbnGiáodc2008. C.1 –Tr .4
  7. LÊKHƯƠNGNINHCHƯƠNG 1.KHÁINIM timithiđimmàmơtcânbngthtrưngmànnkinhtdnđtđn .Vìvy, huhtcácnhàkinhthcvĩmơtinrnggiđnhgiáclàlinhđngcĩýnghĩa trongvicnghiêncucácvnđtrongdàihn,nhưtăngtrưngkinht, v.v . Tuynhiên,đnghiêncucácvnđtrongngnhn,chnghnnhưsbin đngcannkinhttrongngnhn,giđnhgiáclàlinhđngdưngnhưliít thuytphc.Trongthigianđngn,giácanhiuloihànghĩathưngcđnh. Vìvy,huhtcácnhàkinhtchornggiđnh giácngnhc cĩthlàmtgi đnhphùhptrongngnhn. I.6.VAITRỊCAKINHTHCVIMƠðIVIKINHTHCVĨMƠ Nhưtabit,kinhthcvimơnghiêncuhotđngcacácđơnvkinhtriêngl trongnnkinht.Cácnhàkinhthcvimơnghiêncucáchthcraquytđnhca hgiađình,doanhnghipvàstươngtáccacáctácnhânkinhtnàytrênth trưng.Githittrngtâmcakinhthcvimơlàgithittiưuhĩacacácđơn vkinhtđangđưcnghiêncu,nghĩalàlàmthnàođđtđưctrngtháitiưu vicácràngbuc.Trongcácmơhìnhkinhthcvimơ,hgiađìnhhaycánhânla chnslưnghànghĩa,dchvđtiđahĩasthamãn(hudng)vàdoanh nghipthìmuntiđahĩalinhunhaydoanhthu. Docáchintưngkinhttrongnnkinhtxutpháttstươngtáccacách giađìnhvàcácdoanhnghipnênkinhthcvĩmơvàkinhthcvimơcĩmiliên hchtchvinhau.Khinghiêncunnkinhtnhưlàmttngth,tabucphi xemxétquytđnhcacácđơnvriêngl.Thíd,đhiurõcácyutnhhưng đntngtiêuchitiêucangưitiêudùng,tacnphixemcáchgiađìnhchitiêu baonhiêuvàtitkimbaonhiêuchotươnglai.ðcĩthhiuđưctngđutưca nnkinht,tacnphibitcácdoanhnghipcĩquytđnhđutưxâydngnhà xưnghaykhơng.Docácbinstngthcĩthđưcxemlàtngcngcacác binscáthnênkinhthcvĩmơgnchtvikinhthcvimơ. Dokinhthcvimơlànntngcacácmơhìnhkinhtnêntrongnhiumơ hìnhkinhtmctiêutiưuhĩacahgiađìnhvàdoanhnghipthưngđưcngm hiuhơnlàphátbiura.Thíd,trongmơhìnhnghiênculúagotrên,quytđnh muagocahgiađìnhsquyđnhscuđivigotrênthtrưngvàquytđnh snxutbaonhiêulúagocangưisnxutsquytđnhscungcalúagotrên thtrưng.ðươngnhiên,hgiađìnhđưaraquytđnhđtiđahĩathamãnca mìnhvàcácdoanhnghiptiđahĩalinhunnhưngcácmơhìnhkhơngđcpđn cácvnđnàymàchgiđnhngm.Tươngt,trongkinhthcvĩmơgithitti ưuhĩacahgiađìnhvàdoanhnghipcũngngmđnh. C.1 –Tr .5
  8. LÊKHƯƠNGNINHCHƯƠNG 1.KHÁINIM III.ðƯNGGIIHNKHNĂNGSNXUTVÀBAVNðTRUNG TÂM III.1.ðƯNGGIIHNKHNĂNGSNXUT Nhưtabit,nguntàinguyêncamtqucgialàkhanhimsovinhucuca qucgiađĩ.ðmơtskhanhimnày,cácnhàkinhtsdngkháinim đưng giihnkhnăngsnxut . Mcdùtrongthctcácnnkinhtsnxutranhiuloisnphmkhácnhau, nhưngđchođơnginhãyhìnhdungmtnnkinhtchsnxutrahailoisn phm–xeơtơvàmáytính.Haingànhcơngnghipnàysdngtồnbyutđu vàocannkinht.ðưnggiihnkhnăngsnxutthhincáckthptiđav mtslưngcacácloisnphm–trongtrưnghpnàylàxeơtơvàmáytính– màmtnnkinhtcĩthsnxutđưckhisdng htnguntài nguyên ca mình. ðth1.1làmtthídvđưnggiihnkhnăngsnxut.Trongnnkinht này,nuttctàinguyênđưcsdngđsnxutxeơtơthìssnxutđưc 1.000xeơtơvàkhơngcĩchicmáytínhnàoc.Nuttctàinguyênđưcphân bchongànhcơngnghipmáytínhthìssnxutđưc3.000máytínhvàkhơngcĩ xeơtơnàoc.Haiđimcuicađưnggiihnkhnăngsnxutthhinhai trưnghpđcbitnày.Nuphânbtàinguyênchochaingànhsnxutnày,nn kinhtssnxutđưc700xeơtơvà2.000máytính,tươngngviđim Aca ðth1.1.Ngưcli,đim Dlàđimkhơngthnàođtđưcdoskhanhimca nguntàinguyên,nghĩalànnkinhtkhơngcĩđslưngyutđuvàođsn xutramcsnlưngnày.Nhưvy,nnkinhtchcĩthsnxutcácđimnm trênhaynmtrongđưnggiihnkhnăngsnxut. Mtnnkinhtđưcgilà hiuqu nusdnghttồnbnguntàinguyên sncĩ.Cácđimnmtrênđưnggiihnkhnăngsnxutchobitcácmcsn lưnghiuqu.Nunnkinhtnmcácđimhiuqunày,nhưđim Achng hn,thìkhơngcĩcáchnàosnxutthêmsnphmnày màkhơngphibtsn phmkia.ðim B,chnghn,làđimkhơnghiuqucannkinht.Vìlýdonào đĩ(nhưtlthtnghipcao),nnkinhtlisnxutraslưngsnphmíthơn mccĩthsnxutravislưngtàinguyênsncĩ:chsnxutrađưc300xe ơtơvà1.000máytính.Nuskhơnghiuqunàyđưcloitrthìnnkinhts chuyntđim Bsangđim A,tăngslưngcacxeơtơ(lên700chic)vàmáy tính(lên2.000máy). C.1 –Tr .6
  9. LÊKHƯƠNGNINHCHƯƠNG 1.KHÁINIM Sl ưngmáytính D 3.000  C 2.200  A 2.000  B 1.000  Slưngxeơtơ O 300 600700 1.000 ðth 1.1.ðưnggiihnkhnăngsnxut Nhưtabit,conngưiphiđimtvis đánhđi .3ðưnggiihnkhnăng snxutbiuthmttrongcácđánhđimàconngưigpphi.Khiđãđtđn đimhiuqutrênđưnggiihnkhnăngsnxutthìcáchduynhtđcĩđưc nhiusnphmnàylàgimslưngsnphmkhác.Khinnkinhtchuynt đim Asangđim C,chnghn,thìnnkinhtnàysnxutranhiumáytínhhơn nhưnglisnxutraxeơtơítđi. Mttrongnhngvnđlưuýnalàchiphícamtcáigìđĩchínhlàcáib mtđikhicgngđtđưccáiđĩ.ðĩlà chiphícơhi .ðưnggiihnkhnăng snxutđolưngchiphísnxutramtloisnphmnàođĩtínhbngslưng caloisnphmkia.Khinnkinhtphânbmtsphânphimtsyutsn xuttcơngnghipơtơsangcơngnghipmáytínhthìnnkinhtchuyntđim Asangđim C,nnkinhtnàygim100xeơtơđsnxutthêm200máytính.Nĩi cáchkhác,khinnkinhtđim A,chiphícơhica200máytínhlà100xeơtơ. Lưuýrngđưnggiihnkhnăngsnxuttrongðth1.1lirangồi.ðiu nàychothychiphícơhicaxeơtơtínhbngsmáytínhphthucvàos lưngmiloisnphmmànnkinhtđangsnxutra.Khinnkinhtđangs dngphnlnnguntàinguyênđsnxutxeơtơ,đưnggiihnkhnăngsn xutrtdc.Dolaođngvàmáymĩcttnhtđsnxutmáytínhliđangđưcs dngđsnxutxeơtơ,nnkinhtscĩđưcthêmrtnhiumáytínhnubtsn xutxeơtơ.Ngưcli,khinnkinhtsdnghuhtnguntàinguyênđs dngmáytínhthìđưnggiihnkhnăngsnxutrtphng.Trongtrưnghp này,ttcnguntàinguyênttnhtchosnxutmáytínhđưcsdngđsn xutmáytínhnênmixeơtơgimđichlàmtăngmtslưngrtnhmáytính. ðưnggiihnkhnăngsnxutmiêutsđánhđigiacácsnphmkhác nhautimtthiđimnàođĩ.Tuynhiên,sđánhđinàycĩththayđitheothi 3ðánhđingýrngđcĩđưccáibnthích,bnphihysinhcáikhácmàbncũngthích. C.1 –Tr .7
  10. LÊKHƯƠNGNINHCHƯƠNG 1.KHÁINIM gian.Thíd,nukthutsnxutlàmtăngnăngsutcalaođngsnxutmáy tính,nnkinhtcĩthsnxutđưcnhiumáytínhhơn vislưngxeơtơ khơngđi.Ktqulàđưnggiihnkhnăngsnxutsdchchuynrangồi, nhưtrongðth1.2.Dotăngtrưngkinhtnày,nnkinhtschuyntđim A sangđim E,snxutranhiumáytínhđngthinhiuxeơtơhơn. Slưngmáytính E 2.100  2.000 A Sl ưngxeơtơ O 700 750 1.000 ðth 1.2.Sdchchuyncađưnggiihnkhnăngsnxut ðưnggiihnkhnăngsnxutđơnginhĩacácnnkinhtphctpđ nhnmnhmtskháinimcơbn.Chúngtasdngnĩđminhhacáckhái nimcơbnnhưkhanhim,hiuqu,đánhđi,chiphícơhi,vàtăngtrưngkinh t.Cáckháinimnàytáixuthinnhiuhìnhthckhácnhau.ðưnggiihn khnăngsnxutcungcpmtcáchnghĩđơnginvcáckháinimnày. III.2.BAVNðTRUNGTÂM Dctheođưnggiihnkhnăngsnxut,nutăngsnlưngcamtsnphm thìsphigimsnlưngca(các)snphmcịnli.Dođĩ,viclàmnàyphátsinh chiphícơhi .Chiphícơhicavicsnxutrathêmmtđơnvsnlưngca mtloisnphmnàođĩchínhlàssnlưngbgimđica(các)snphmcịn li.Thctchothychiphícơhiđsnxutrathêmmtsnphmnàođĩlà tăng dn .ðâylàđiumàcácnhàqunlýkinhtvĩmơphihtscquantâm. Xutpháttphântíchtrên,cácnhàkinhtphigiiquytbavnđtrungtâm là:(i)snxutrasnphmgì?(ii)snxutbngcáchnào?và(iii)phânphicho ai?Trongkinhthcvimơ,bavnđnàyđưcgiiquytphmvicáthriêng lnhưcánhânngưitiêudùnghaydoanhnghip,nhưngtrongkinhthcvĩmơ nnkinhtvitưcáchlàmttngthphigiiquytbavnđnàytrêncơscân đinguntàinguyêncamìnhvinhucupháttrinkinhtbnvng.Cácquc C.1 –Tr .8
  11. LÊKHƯƠNGNINHCHƯƠNG 1.KHÁINIM giacĩnnkinhtpháttrintrìnhđcaothưnggiiquytbavnđnàytthơn cácqucgiannkinhtcĩtrìnhđpháttrinthphơn. IV.CHUKỲKINHT Chukỳkinht làkháinimđưcdùngđchhintưngsnlưngdaođnglên xungliêntctheothigian.Khongthigiangiahaiđimccđihayhaiđim cctiulàmtchukỳ.nhngthiđimkhácnhauthìkhongthigiannàycũng skhácnhau.Cácđimccđiđưcgilàđnhcachukỳ,cácđimcctiuđưc gilàđáycachukỳ. Thikỳsnlưngsútgimtđnhxungđáyđưcgilà thikỳthuhpsn xut ,thikỳsnlưnggiatăngtđáylênđnhđưcgilà thikỳmrngsn xut .Nusnxutbthuhpnghiêmtrng,snlưnggimxungthphơnsn lưngtimnăng(haytnhiên)thìmcthtnghipscaohơnmcthtnghipt nhiên.Thikỳnàyđưcgilà thikỳsuythốikinht .Nusuythốikinhtdin ratrmtrngthìcĩthdnđn khnghongkinht .Nusnxutmrngquá mc,snlưngcaohơnsnlưngtimnăng,thìscĩhintưnglmphátcao. V.ƯU,NHƯCðIMCAKINHTTHTRƯNGVÀVAITRỊ CA CHÍNHPH V.1.ƯU,NHƯCðIMCAKINHTTHTRƯNG Kinhtthtrưngcĩmtsưuđimmàkinhtkhochhĩatptrungkhơngcĩ đưc.Trưcht,thtrưngthúcđycácdoanhnghipsdngnguntàinguyên mtcáchhiuqunht,bivìmidoanhnghipluơnphitìmcáchhthpchiphí đtănglinhun.Bêncnhđĩ,yutcnhtranhcakinhtthtrưngcịnthúc đycácdoanhnghipđimiphươngthcsnxutđnângcaochtlưngsn phm.Ngồira,thtrưngcũnggiúpchonnkinhtsnxutrasnphmphùhp viyêucucangưitiêudùngbivìnukhơnglàmnhưthhànghĩasnxutra skhơngbánđưc.Tuynhiên,kinhtthtrưngcĩmtsnhưcđimđánglưuý nhưsau: • Kinhtthtrưngcĩthtoratìnhtrngđcquynvàbtbìnhđngtrongphân phithunhp.Trongnnkinhtthtrưng,nguntàinguyêncĩthtptrung vàomtsítngưicĩkhnăngsdngnĩmtcáchhiuqunht,dođĩtora đcquynvàbtbìnhđngtrongthunhp.ðhnchhintưngbtbìnhđng trongthunhp,chínhphcácnưcthưngphisdnghthngthuvithu suttăngdntheothunhp. • Kinhtthtrưngdnđnsbtntrongnnkinht.Trongnnkinhtth C.1 –Tr .9
  12. LÊKHƯƠNGNINHCHƯƠNG 1.KHÁINIM trưngluơnxuthincácchukỳkinht,dnđnsdaođngcagiácvàtl thtnghip.Trongmtnnkinht,scĩkhuvcsnxuttoranhiulinhun vàcĩkhuvcsnxuttoraítlinhun.Chínhđiunàysthuhútcácnhàsn xutvàomtslĩnhvcvàribmtslĩnhvckhác,dođĩtorasbtn trongnnkinht.tìnhhungxunht,sbtnnàysdnđnkhnghong kinht. • Thiuđutưchocáchànghĩacơngcng(đưngsá,cu,đinnuc,v.v .)Phn lncácđutưvàocácloihànghĩanàykhĩhaykhơngththulinênkhơng thuhútnhàđutư. Chínhvìcácnhưcđimtrêncannkinhtthtrưngnênnhànưcphicĩ vaitrịcanthipvàonnkinhtđđiuphivicsdngnguntàinguyênmt cáchhplý.Sđiutitcachínhphkhácnhaucácqucgiatrênthgii. V.2.VAITRỊCACHÍNHPH Nĩichung,chínhphcĩhaivaitrịđiutitnnkinhtthơngquamtscơngc cơbn.Mtlà,chínhphlàmtchthkinhtcĩthunhpvàchitiêutươngtnhư mthgiađìnhhaymtxínghip.Chitiêucachínhphlàrtlnnênchínhph cĩthtácđngvàonnkinhtthơngquavicchitiêuca mình (chính sáchtài chính).Vmtthunhpvàchitiêu,chínhphlàmtchthkinhtquantrng,là ngưitiêudùnghànghĩa,dchvlnnhtcaqucgia.Thíd,tronggiaiđonsuy thốicannkinht,chínhphcĩthtăngcưngchitiêucamình(chnghncho cáccơngtrìnhcơngcng)đgiúpnnkinhtvưtquasuythối. Hailà,chínhphthchinvickimsốt,điutitcáchotđngcannkinh t(kcphânphithunhp).ðthchinđưcđiunày,chínhphcĩthsdng banhĩmcơngc:(i)hthnglutpháp;(ii)hthngcácbinpháphànhchính; vàhthngcácchínhsáchkinht. Trongđĩ,hthngcácchínhsáchkinhtchimvtríquantrngbcnht.H thngcácchínhsáchkinhtcĩthbaogmchínhsáchlãisut,chínhsáchngoi thương,chínhsáchtgiángoihi, v.v .Cácchínhsáchnàysđưcnghiêncu trongnhngchươngsau. VI.MCTIÊUVÀCƠNGCðIUTITVĨMƠ VI.1.MCTIÊU Mctiêuhiuqu Mctiêuhiuquđưcđtrado skhanhim canguntàinguyên.Chínhvìs C.1 –Tr .10
  13. LÊKHƯƠNGNINHCHƯƠNG 1.KHÁINIM khanhimnàyđịihinguntàinguyênphiđưcsdngmtcáchhiuqunht. Cĩhaikháinimhiuqumàcácnhàkinhtthưngđcpđn: • Hiuqukthut .Hiuqukthutlàhiuquđtđnkhinnkinhtsdng htnguntàinguyêncamình.Khiđĩ,nnkinhtnmtrênđưnggiihnkh năngsnxut.Ngồira,nusdnghiuqunguntàinguyêncannkinht, tacĩthmrngđưnggiihnkhnăngsnxutcannkinht.Khiđĩ,vi mtslưngnguntàinguyênnhtđnh,nnkinhtcĩthsnxutrasn phmnhiuhơnđthamãnnhucucangưidân.Tuynhiên,tacũngphi tínhđnhiuqulachn. • Hiuqulachn .Hiuqulachnlàhiuquđtđnkhinnkinhts dnghtnguntàinguyêncamìnhđsnxutrahànghĩa phùhpvisưa thích cangưidân.Hiuqunàychcĩthđtđnthơngquahthngth trưngvìchínhphkhĩcĩthbitđưcsthíchcatngcánhântrongnn kinht.Vìvy,chínhphcĩlkhơngnêncanthipquásâuvàonnkinht. Chínhphnêntìmcáchgiúpnnkinhtkhaitháchtnguntàinguyên,nhưng khơngnênchđnhlànnkinhtnênsnxutloihànghĩanào. Mctiêubìnhđng Mctiêubìnhđngxutpháttnhưcđimcannkinhtthtrưnglàtoras chênhlchlntrongthunhp.Chínhphnênbanbcácchínhsáchphânphiliđ gimbtschênhlchnày.ðĩlàvìtheoquyluthudngbiêngimdnthìnu thunhpcamtqucgiađưcphânphicàngítbìnhđngthìphúclixãhicàng thp. 4Mttrongnhngchínhsáchmàchínhphcĩthsdngđđtđưcmc tiêunàylàchínhsáchthu(thunhp).Ngồira,chínhphcũngcĩthsdngmt sbinpháphànhchínhkhác.Tuynhiên,bìnhđngkhơngphilàmingưiphi cĩmcthunhpnhưnhau. Mctiêunđnh Mctiêunàyxutpháttmtnhưcđimcakinhtthtrưnglàgiác,snlưng vàmcthtnghipdaođnglênxungcĩchukỳ.Mctiêunđnhđưchiutheo nghĩalàlàmgimnhmcđdaođngcacácchukỳtrongkinht. Mctiêutăngtrưng 4 ðrõhơnvnđnày,đcgicĩthxem Kinhthcvimơ: Lýthuytvàthctinkinhdoanh , LêKhươngNinh,NhàxutbnGiáodc2008. C.1 –Tr .11
  14. LÊKHƯƠNGNINHCHƯƠNG 1.KHÁINIM Mctiêutăngtrưnglàmctiêuđưannkinhtđttimctăngtrưngcaonht cĩth.Dotăngtrưnglàmchothunhpqucdântănglênnêntăngtrưnglàmc tiêuquantrngnhtmàcácnnkinhtphiđtđưc.Mctiêunàycĩmiquanh chtchvimctiêuhiuquvìchkhisdnghiuqunguntàinguyênca mìnhthìnnkinhtmităngtrưngcaovàbnvng. VI.2.CÁCCƠNGCðIUTITVĨMƠ ðđtđưcbnmctiêunĩitrên,chínhphcĩthsdngcáccơngcđđiutit nn kinh t: chínhsáchtàikhĩa, chính sách tin t , chính sách ngoi thương và chínhsáchthunhp .Nhngchínhsáchnàysđưcnghiêncutrongtngchương cthsau.Phnnàysphântíchtngquátcácchínhsáchnàyvàcácchươngsau sđisâunghiêncuvaitrịcachúngđivinnkinht. Chínhsáchtàikhĩa Chínhsáchtàikhĩađưcchínhphthchinbngcáchthayđicáckhonthuchi ngânsáchcamình.Cĩbaloichínhsáchtàikhĩa:(i)chínhsáchtàikhĩanilng –làchínhsáchmàtrongđĩchínhphgiatăngmuahànghĩa,dchv,gimthu haykthpchaiđkíchthíchtngcuvàgiatăngsnlưng;(ii)chínhsáchtài khĩathtcht–làchínhsáchmàtrongđĩchínhphgimmuahànghĩa,dchv, tăngthuhaykthpchaiđgimtngcuvàkimsốtlmphát;và(iii)chính sáchtàikhĩatrungdung–làchínhsáchkhơngnhmmcđíchtoranhhưngđi vinnkinht.Chínhsáchnàythưngítkhiđưcthchin. Chínhphchitiêuchonhiumcđíchkhácnhau,tanninh,qucphịngcho đnytvàgiáodccũngnhưcáckhonchuynnhưngnhmmcđíchtăngcưng phúclixãhi.Chitiêuchínhphcĩthđưctàitrbinhiungunnhưthu,in tinhayvaymưntcơngchúnghaytnưcngồi. Chínhsáchtint Chínhsáchtint dongânhàngtrungươngthchinbngcáchthayđilưngtin cungngrathtrưngnhmkimsốtlãisut,duytrìtgiátheoyêucucann kinht,hnchtlthtnghiphaykíchthíchtăngtrưngkinht.Chínhsáchtin tliênquanđnvicthayđilãisutmtcáchtrctiphaygiántipthơngquacác hotđngtrênthtrưngm,quyđnhtldtrbtbuc,haythamgiamuabán ngoittrênthtrưngngoihi.Cĩhailoichínhsáchtintlà(i)chínhsáchtin tnilngvà(ii)chínhsáchtintthtcht.Chínhsáchtintnilnglàmtăngs cungtinhaylàmgimlãisut.Ngưcli,chínhsáchtintthtchtlàmgims C.1 –Tr .12
  15. LÊKHƯƠNGNINHCHƯƠNG 1.KHÁINIM cungtinhaylàmtănglãisut.Theoquanđimtruynthng,chínhsáchtintni lngđưcsdngđgimthtnghiptrongthikỳsuythốibngcáchgimlãi sut,trongkhichínhsáchtintthtchtđưcsdngđkhngchlmphátbng cáchtănglãisut. Chínhsáchngoithương Chínhsáchngoithương baogmviccanthiptrctipvàongoithươnghays dngcơngctgiáhiđối .Canthiptrctipvàongoithươngcĩththơngqua hnngch(quota)haythuquanđtácđngđncáccânthươngmi.Tuynhiên, ngàynaycácnưcngàycàngítsdngcáccơngcnàyphnlnđãtrthànhthành viêncacáchiphiquct. Thayvàođĩ,cácnưcsdngcơngctgiáhiđối–đĩlàgiácađng tinnưcnàysoviđngtinnưckhác(tgiádanhnghĩa)haygiátrhànghĩa canưcnàysovigiátrcahànghĩanưckhác(tgiáthc).Thơngquavic thayđi(chđtgiácđnh)hayhưngdnsthayđi(chđtgiáthni), chínhphcácnưccĩthlàmnghiêngcáncânthươngmitheohưngcĩlicho mình. Chínhsáchthunhp(tinlương) Chínhsáchthunhplàchínhsáchnhmhnchstănglêncatinlươngquámc vàcáckhonthunhpkhácthơngquavicthuytphchaybngcácquyđnhca chínhph.Ngồira,chínhsáchthunhpcũngcĩtácdngđiuhịathunhpca nnkinht(thuthunhp)haygiúptránhsthitthịichongưilàmcơngănlương (chínhsáchtinlươngtithiu). THUTNG Binngoisinh: Exogenousvariable Binnisinh: Endogeousvariable Chínhsáchngoithương: Foreigntradepolicy Chínhsáchtàichính: Fiscalpolicy Chínhsáchthunhp: Incomespolicy Chínhsáchtint: Monetarypolicy Sđánhđi: Tradeoff Thtnghipcxát: Frictionalunemployment Thtnghipcơcu: Structuralunemployment Thtnghipchukỳ: Cyclicalunemployment C.1 –Tr .13
  16. LÊKHƯƠNGNINHCHƯƠNG 1.KHÁINIM Thtnghiptìmkim: Searchunemployment Thuquan: Tariff BÀIðCTHÊM Christ, C.F., “Judging the Performance of Econometric Models of the U.S. Economy,” InternationalEconomicReview 16,tr.54–74. Gramlich, E.M., 1979, “Macro Polivy Responses to Price Shocks,” Brooking Papers on EconomicActivity 10(1),tr.125–178. Solow,R.M.,1979,“AlternativeApproachestoMacroeconomicTheory:APartialView,” CanadianJournalofEconomics 12,tr.339–354. Bàiđcthêm 1.1.Phungphíngunlc TngcơngtyHànghiVitNam(Vinalines)vacơngbtrongquí12008skhicơng xâycngVânPhong(KhánhHịa)vàLchHuynHiPhịng.ðâychlàhaitronghơn mtchccngnưcsâuđãvàđangchunbđưcđutưxâydng,trongđĩphnlntp trungtikhuvcBcvàTrungTrungb. Vicchorađimtlotcngbinchotàutrngtilngnlinvicáckhukinht minTrunglànhmtoscbtkinhtchovùngđtnghèonày.Thnhưng,đutưtheo kiuphongtrào,nhưđãxyravingànhmíađưng,đĩngtàuđánhbtxabmàkhơng tínhđnyutthtrưng,chngnhngkhơngđemlinhiuliíchchongưidânkhu vc,màcịnlàmchongunlcqucgiab phungphí . Vicáccngnưcsâu,tnhnàocũnghyvngđaphươngmìnhstrthànhđumi trungchuynhànghĩaxutnhpkhucakhuvc.Trongthct,chcĩminðơngNam blàcĩđiukinttnhtvthtrưngđhìnhthànhcngtrungchuynvàkhuvcnày cũngđãđưcmtshãngtàulnđưavàobnđltrìnhcah. Vicđu tưxâydng mtlotcngnưcsâu gnnhau,trongkhithtrưngchưa pháttrinchcchnsgâylãngphíln.Cịnvlâudài,khihthngvntiđưngsthin đitrêntuynBc–Namrađi,khơngítcngbinlnminTrung,đưcxâydngvi mctiêutrungchuynhàng,strnênvơtácdng. Hinnay,nhiucngbinTPHCMđangtrnênquáti.Quátrìnhxâycáccng miHipPhưcvàtnhBàRa–VũngTàulitintrinchmchpmàmttrongnhng nguyênnhânlàdo thiuvn .Trongkhiđĩ,chínhphlibtđènxanhchođnhngkhon tinlnvàocácdánnhngkhuvcítcĩtrinvngthtrưng,gâylãngphíkhơngít ngunlcđutư,vnrteohp,caqucgia.Tìnhtrngquáticơshtng,trongđĩcĩ hthngcngbin,cĩthlàmgimtcđtăngtrưngcaðơngNambvàstácđng ngưctrlititồnbnnkinht. Quytđnhchotrinkhainhngdánpháttrinhtngtnkém,trongkhiđiukin thtrưngchưachínmui,cịnlàmgimchtlưngvàtănggiáthànhcungngdchv. TheoNgânhàngThgii(WB),chiphíđxutkhumtcontainersnphmtVitNam C.1 –Tr .14
  17. LÊKHƯƠNGNINHCHƯƠNG 1.KHÁINIM đtgpđơi soviTrungQucvàSingapore.ðâylàmttrongnhngyutlàmsuygim khnăngcnhtranhcahànghĩaVitNam. Hinnay,khilưnghànghĩaxutnhpkhucaVitNamchưanhiu,huhtli tptrunghaiđuphíaBcvàphíaNam.Viđiukinthtrưngcịnnhbénhưvy, VitNamchcntiđabacngnưcsâuchobamin.Stinxâycáccngkhácnêndành đxâydnghthngđưngb,đưngst,nhmktnicáccmcơngnghipviđumi xutnhphàng,quađĩgiúpgimcăngthngvgiaothơngticáctrungtâmkinhtln. HinvnchưaquámunđVitNamxemxétlikhochđutưxâydngcngnưcsâu đtránhlãngphíngunlcvàdànhvnchonhngcơngtrìnhcpthithơn. Ngun:ThibáoKinhtSàigịn2122008,tr.1. C.1 –Tr .15
  18. |LKN|72BTV|0505060615| Chương 2 ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA I.TNGQUANVðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA I.1.ðNHNGHĨASNXUT Snxut làhotđngcănbnnhtcannkinhtvìnĩgiúptoracaciđduy trìđngthinângcaochtlưngcucsngvàtorathunhpchoconngưi.Song, cĩnhiuđnhnghĩakhácnhauvsnxut.Cácđnhnghĩanàyđưchồnchnhdn theothigianđcĩthmiêutcáchotđngkinhtmtcáchchínhxácnht.Theo lchspháttrincakinhthcvĩmơ,cĩrtnhiunhàkinhtđĩnggĩpvàovic làmnày. Vàothk16,F.Quesnay(1694–1774), 1ngưiđngđutrưngpháitrng nơng,đưarakháinimđutiênvsnxut.Ơngchorngsnxutlàtorasn lưngthuntăng,đĩlàlưngsnphmtăngthêmsovislưngyutđuvào đưcđưavàosnxut.Thíd,nugieomthtlúasaumtthigianthuhoch đưc100htthìsnlưngthuntăngcasnxutlúaslà99ht. ðnthk18,AdamSmith(1723–1790)đưarakháinimkhácvsnxut. 2 Theoơng,snxutlàsángtoracácsnphmvtcht–nhngsnphmhuhình, cĩthnhìnthy,smĩđưc.Viquanđimnàythìcácngànhđưcxemlàngành snxutbaogmnơngnghip,lâmnghip,ngưnghip,cơngnghipvàxâydng. Nhngngànhcịnlinhưthươngnghip,giaothơngvnti,bưuđin, v.v .chtora snphm(dchv)vơhình,khơngthnhìnthyvàsmĩđưcthìkhơngphilà snxut,chonênkhơngđưctínhvàosnlưngqucgia. 1 F.Quesnaysinhngày4tháng6năm1694tithtrnVersalthucvùngvenParis(Pháp). 2 Adam Smith sinh ngày 561723 ti Kirkcaldy, Fife, Scotland, mt ngày 1771990, cũng ti Scotland.
  19. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA Vàothk19,KarlMarx(1818–1883)mrngquanđimvsnxutca AdamSmith.Marxcũngchorngsnxutlàtorasnphmvtchtgingnhư Smith,nhưngkháinimsnphmvtchtcaMarxbaogmhaiphn: • Mtlàtồnbcácsnphmhuhìnhdocácngànhnơngnghip,lâmnghip, ngưnghip,cơngnghipvàxâydngtora. • Hai là mt phn các sn phm vơ hình (dch v) đưc to ra bi các ngành thươngnghip,giaothơngvntivàbưuđin.ðivicácngànhsnxutsn phmvơhình,Marxchorngchđưcxemlàsnxutkhichiphíhotđngca chúngnhmmcđíchphcvchotiêudùngphiđưc loi ra. Như vy, ch đưctínhvàosnlưngqucgiaphngiátrmàcácngànhnàyphcvchosn xut. QuanđimcaMarxlàcơsđtínhsnlưngqucgiacácnưcxãhich nghĩatrưcđây.Hthngchtiêutínhtốntheoquanđimnàygilàhthngsn xutvtcht,vitttlàMPS. cácnưctưbn,vicđolưngsnlưngqucgiadatrênquanđimrng hơnvsnxut.Ngưitachorngsnxutlàtoranhngsnphmvtchtvà dchvcĩíchchoxãhi.Nhưvy,snlưngqucgiatheoquanđimnàybaogm tồnbsnphmhuhìnhvàvơhìnhmànnkinhttoratrongmtthigiannào đĩ.Snphmvơhìnhcĩthkđnnhưcácdchvdongànhthươngnghip,giao thơng, vn ti, bưu đin, tài chính, ngân hàng, giáo dc, y t, v.v . to ra. Simon Kuznets(1901–1985) 3–ngưiđãnhnđưcgiiNobelKinhtnăm1971–đãm đưngchocáchtínhsnlưngqucgiatheoquanđimrngnhưtrên.Ngàynay, cáchtínhnàyđãđưcLiênhpqucchínhthccơngnhnnhưmththngđo lưngquctđưcgilàhthngtàikhonqucgia(SNA).Hthngnàybaogm bntàikhontnghp:(i)tàikhonsnxut,(ii)tàikhonthunhpvàchitiêu,(iii) tàikhonvnvà(iii)tàikhongiaodchvinưcngồi. Trưcđây,nưctasdngchtiêucaMPS.Kt1989,TngccThngkê đãchínhthcsdngchtiêu giátrtngsnphmqucniGDP theoSNA.Hin nay,tadntínhtốnđyđcácchtiêucaSNAthaychoMPS.Vìvy,chươngnày strìnhbàycáchtínhtheoSNA. I.2.CÁCCHTIÊUTRONGSNA 3SimonKuznetssinhNgavàonăm1901trongmtgiađìnhngưiDoTháivàchuynđnsng Mnăm1922.Ơnghồnthànhchươngtrìnhđihcnăm1923,masternăm1924vàtinsĩnăm 1926cùngðihcColumbia(HoaKỳ).Cơngtrìnhnghiêncuquantrngnhtcaơngtptrung vàocáclĩnhvclàthunhpqucdân,shìnhthànhvncannkinht,vàtăngtrưngkinht cacácqucgia.ƠnglàgiáosưðihcPennsylvania(1931–1954),ðihcJohnsHopkins (1954–1960),vàðihcHarvard(1960–1971)(HoaKỳ).ƠngnhnđưcgiiNobelKinhtnăm 1971. C.2 –Tr .2
  20. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA SNAbaogmbnchtiêucơbnlà: i. Tnggiátrsnphmqucdânhaythunhpqucdân(GNP); ii. Tnggiátrsnphmqucnihaythunhpqucni(GDP); Hthngtàikhonthunhpqucdânbaogmmtschtiêuđolưngthu nhpkhácđơichútviGDPvàGNP.Tacnphilưuýđncácchtiêunàyvìcác nhàkinhtvàcácphươngtintruynthơngđichúnghayđcpđnchúng.ð thyđưcmiquanhgiacácchtiêunàyvinhau,hãybtđuviGNPvàkhu trmtsconstchtiêunày. iii. Tnggiátrsnphmqucdânrịng(NNP):ðcĩđưcNNPtakhutrkhu haovn,đĩlàgiátrkinhtcanhàmáy,trangthitb,cơngtrìnhdâncưgim đihàngnăm.Khiđĩ: NNP=GNP–Khuhao. Tronghthngtàikhonthunhpqucdân,khuhaođưcgilà tiêudùngvn cđnh .Dokhuhaolàchiphísnxutsnphmcannkinhtnênkhutr khuhaoschobitktqurịngcahotđngkinht.Vìlýdonày,nhiunhà kinhttinrngNNPlàchtiêuđolưngmcđgiàucĩcamtqucgiatt hơncGDPvàGNP. iv. Tnggiátrsnphmqucnirịng(NDP). Ngồibnchtiêunêutrên,cịncĩbachtiêukháccũngđưcsdngkhá rngrãitrongcáclýthuytkinhtlà: i. Thunhpqucdânhaylitcqucgia(NI):Ngồicácchtiêutrên,thunhp qucdâncịnđưcđiuchnhđloitrthu,nhưthudoanhthu.Nhngloi thunày,thưngchimkhong10%NNP,torakhonchênhlchgiagiámà ngưitiêudùngphitrchohànghĩavàgiámàngưisnxutnhnđưc.Do nhàsnxutkhơngbaoginhnđưckhonthunàynênnĩkhơngphilàthu nhpcah.SaukhikhutrthugiántipdoanhnghiprakhiNNP,tascĩ chtiêuthunhpqucdân(NI): NI=NNP–Thugiántipdoanhnghip. Thunhpqucdânđolưngthunhpcamingưidântrongnnkinht.H thngtàikhonthunhpqucdânphânchiathunhpqucdânthànhnămthành phntùythucvàongungcphátsinhcachúng.Nămthànhphnnàylà:(i)tin lươngtrcholaođng:lươngvàcáckhonthunhpphkháccangưilaođng; (ii)thunhptshu:thunhpcácloihìnhkinhdoanhnhưtrangtriquymơnh, C.2 –Tr .3
  21. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA timtphĩagiađình,liêndanhtưvnlut, v.v .;(iii)thunhptchothuê:thunhp màngưishuđtnhnđưcttinchothuê;(iv)linhundoanhnghip;(v)lãi sutrịng. 4 ii. Thunhpcánhân(PI):Mtsđiuchnhkhácna s đưa chúng ta t khái nimthunhpqucdânđnthunhpcánhân(PI)–làkhonthunhpmàhgia đìnhvàcácdoanhnghipphicơngtynhnđưc.ð binthunhpqucdân thànhthunhpcánhân,tacnthchinbađiuchnhquantrng.Thnht, khutrthunhpqucdânbngmtkhonmàcáccơngtythuđưcnhưng khơngchira,docĩthlàkhonthunhpgilihaykhonthutrchochính ph.ðiuchnhnàycĩthđưcthchinbngcáchkhutrlinhuncơngty –làtngsthumàcơngtyphitr,ctc,vàlinhungili–vàcngtrli ctc.Thhai,tăngthunhpqucdânlênmtkhonbngvikhonthanh tốnchuynnhưngcachínhph.Khonđiuchnhnàysbngvikhon chuynnhưngcachínhphchocánhântrđicác khonbohimxãhi đĩnggĩpchochínhph.Thba,điuchnhthunhpqucdânđbaogmlãi sutmàhgiađìnhnhnđưchơnlàlãisutmàcácdoanhnghipchitr.ðiu chnhnàysđưcthchinbngcáchthêmthunhptlãisutcánhânvàkhu trlãisutrịng.Chênhlchgialãisutcánhânvàlãisutrịngthuđưctlãi sutđivicáckhonncachínhphú.Vìvy,thunhpcánhânlà: PI=NI–Linhuncơngty–Bohimxãhi–Lãisutrịng+Ctc+ Chuynnhưngcachínhphchocánhân+Thunhptlãisutcacánhân. Tiptheo,nukhutrkhonthanhtốnthucánhânvàcáckhonthanhtốn ngồithuchochínhph(thídnhưtinđxe)thìtascĩđưcthunhpkh dngcánhân(DPI): DPI=PI–Cáckhonthanhtốnthuvàngồithu. Thunhpkhdngcánhânlàkhonmàcácnhânhaycácdoanhnghipkhơng mangtínhchtcơngtycĩthtiêuxàisaukhiđĩngthuchochínhph. iii. Thunhpkhdnghaylitckhdng(DI). Bêncnhcácchtiêutuytđi,cácnhàkinhtcịntínhcácchtiêutươngđi tínhbìnhquântrênđungưitheocơngthcsau: GDP, GNP, NNP, NI GDP , GNP , NNP , NI = , P/C P/C P/C P /C N 4Ngun :Mankiw,1997,tr.30. C.2 –Tr .4
  22. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA trongđĩ: GDP P/C , GNP P/C , NNP P/C ,và NI P/C lnlưtlàGDP,GNP,NNP,NItính bìnhquânđungưivà Nlàtngdâns. II.TÍNHGDPDANHNGHĨASDNGGIÁTHTRƯNG GDPlà giátrbngtincatồnbsnphmcuicùngđưcsnxutratrênlãnh thmtnưc trongkhongthigiannhtđnh,thưnglàmtnăm. Snphmcui cùng làsnphmdùngđđápngnhucusdngcuicùngcannkinhtnhư tiêudùng(cánhânhaychínhph),đutưhayxutkhu. Snphmtrunggian –sn phmhìnhthànhnênchiphítrunggianvàkhơngphilàsnphmcuicùng–là nhngloisnphmđưcdùngnhưlàyutđuvàođsnxutrasnphmkhác vàchđưcsdngmtlntrongquátrìnhđĩ,nghĩalàgiátrcanĩđưcchuyn htvàogiátrsnphmmi.Thíd,đávơikhaithácttnhiênlàsnphmtrung giancasnphmcuicùnglàximăng;gxlàsnphmtrunggiancasnphm cuicùnglàbàn,ghhayt;phơithéplàsnphmtrunggiancastthépthành phm;v.v . McdùcĩnhiuquanđimkhácnhaunhưnghinnayGDPđưcxemlàch tiêuđolưngttnhtktquhotđngcannkinht.Chtiêunàytnghpgiá trtínhbngtincatồnbhotđngkinhtcannkinht.Chínhxáchơn,GDP bngvitng thunhp camingưidânsngtrongnnkinhthaybngvitng chitiêu cahchohànghĩacannkinht.NhưnglàmthnàoGDPcĩthđo lưngcthunhpvàchitiêucannkinht?ðĩlàvìhaichtiêunàygingnhau. ðivimtnnkinhtnhưlàmttngth,thunhpthìphiđưcchitiêu.Vnđ nàyđưctrìnhbàychitithơnphntiptheo. II.1.THUNHP,CHITIÊUVÀLUNGLƯUCHUYN ðchođơngin,hãyhìnhdungmtnnkinhtsnxutmtsnphmduynhtlà bánhmìbngcáchsdngmtyutđuvàoduynhtlàlaođng.Haitácnhân kinhtchínhthamgiavàonnkinhtnàylà hgiađình và doanhnghip .Hgia đìnhthchincáchotđngkinhtkhơngliênquanđnsnxutvàbánsnphm màchcungngyutđuvào(cơbnlàvnvàlaođng)trongkhidoanhnghip thchincáchotđngsnxut(bngcáchsdngyutđuvào)vàbánsn phm. Trongmtnnkinhtkhơngsdngtin–hay nnkinhthinvt –thìh giađìnhvàdoanhnghiptraođitrctipvinhaubnghinvt.nnkinht này,hgiađìnhcungnglaođngchodoanhnghipđsnxutrabánhmìvà C.2 –Tr .5
  23. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA doanhnghipsdngbánhmìđtrcơngchohgiađình.Nnkinhtnàykém hiuquvìmtlaođnglàmbánhmìliđưctrcơngbngbánhmìvàrtcĩthlà anhtakhơngsdnghtsbánhmìnhnđưc,sinhraslãngphí(haykémhiu qu)chonnkinht. Trongmtnnkinhthinđi,doanhnghiptrtinchohgiađìnhđs dngcácyutsnxut,nhưlaođngchnghn,dohgiađìnhcungng.Sơđ 2.1minhhacácgiaodchkinhtgiacáchgiađìnhvàdoanhnghiptrongnn kinhtkinhthinđinày.VịngtrongcaSơđ2.1biuthslưuchuynca bánhmìvàlaođnggiahgiađìnhvàdoanhnghip.Hgiađìnhcungngsclao đngchodoanhnghipđsnxutrabánhmìvàsauđĩbánlichohgiađình.Vì vy,laođngchuynthgiađìnhsangdoanhnghipvàbánhmìchuyntdoanh nghipsanghgiađình. Thunhp (tinlươngvàlinhun ) Laođng Hgiađình Doanhnghip Bánhmì Chitiêu Sơđ 2.1.Dịnglưuchuyncannkinht VịngngồicaSơđ2.1biuthlunglưuchuyncatintrongnnkinht. Hgiađìnhmuabánhmìtdoanhnghip.Doanhnghipsdngmtphnsthu nhpnhnđưcthgiađìnhđtrlươngcholaođngvàphncịnli(linhun) thucquynshucangưichdoanhnghip,màchdoanhnghipcũnglàmt bphncahgiađìnhnênlinhuncũngđưcchuynvchohgiađình.Như vy,chitiêuchobánhmìchuynthgiađìnhsangdoanhnghipvàthunhpdưi hìnhthctinlươngvàlinhunđưcchuyntdoanhnghipsanghgiađình. GDPchínhlàđilưngđolưngquymơcadịnglưuchuyntintrongnn kinht.TacĩthtínhGDPbnghaicách.Mt,GDPđolưngtngthunhptsn xutbánhmì.Khonthunhpnàybngvitngtinlươngvàlinhunphnna C.2 –Tr .6
  24. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA trêncadịnglưuchuyntintrongSơđ2.1.Hai,GDPlàschitiêuchobánhmì naphndưicadịnglưuchuyntintinttrongSơđ2.1.Nhưvy,tacĩth tínhGDPbngcáchtipcntlưuchuyntinttdoanhnghipđnhgiađình (đĩlàthunhp)haythgiađìnhđndoanhnghip(đĩlàchitiêu). Tngchitiêucannkinhtvàtngthunhpphibngnhauvìmigiaodch cannkinhtluơncĩhaiphía,đĩlàngưimuavàngưibán.Chitiêucangưi muađivihànghĩa,theonguyêntcktốn,chínhlàthunhpcangưibán.Vì vy,btkỳgiaodchnàocĩnhhưngđnchitiêuthìcũngscĩnhhưngđn thunhp.Thíd,mtdoanhnghipsnxutvàbánmtbánhmìchohgiađình. Rõrànglàgiaodchnàylàmtăngchitiêuvàcũnglàmtăngthunhp.Nudoanh nghipsnxutthêmbánhmìmàkhơngthuêthêmlaođng(doquátrìnhsnxut đưcqunlýmtcáchhiuquhơn,chnghn)thìlinhunstăng.Linhun tăngthìslàmtăngthunhpcahgiađìnhvìthunhpcahgiađìnhbaogmc linhun,nhưđcptrưcđây.Nudoanhnghipsnxutthêmbánhmìvàthuê thêmlaođngthìtinlươngstăng.Tinlươngtăngslàmtăngthunhpcah giađình. Sơđ2.1đưcđơnginhĩađgiúphiuđưcbnchtcamiquanhgia GDP,chitiêuvàthunhpcamtnnkinht.Tuynhiên,trongthcthgiađình khơngchcungnglaođngmàcungngyutsn xutnĩichungchodoanh nghipthơngqua thtrưngyutsnxut .Cácyutsnxutnàyđưcdoanh nghipsdngđsnxutrahànghĩađbánchodoanhnghipkháchayhgia đìnhthơngqua thtrưnghànghĩa .Hànghĩabánchodoanhnghipkhácliđưc sdngđlàmrahànghĩacuicùngđbánchohgiađình.Doanhthudoanh nghipnhnđưcthgiađìnhsđưcsdngđmuayutsnxutthgia đình.Dođĩ,doanhthucadoanhnghipstrthànhthunhpcahgiađình.Vi thunhpnày,hgiađìnhcĩthmuahànghĩadodoanhnghipsnxutra. Trongmtnnkinhtthcth,thunhpchuyntdoanhnghipsanghgia đìnhbaogmtinlương,tinthuê,lãisutvnvàlinhun.Thunhpsinhratba yutsnxutmàhgiađìnhcungngchodoanhnghiplàđtđai,laođngvà vn.Misnphmlàmrachađngmtslưngnàođĩcacácloiyutsn xutnày.Laođnglàcácyutsnxutmangtínhconngưi.Vnlàmáymĩc, thitb,nhàxưng–cácyutsnxutkhơngmangtínhconngưi–màngưilao đngsdngkthpviđtđaiđlàrasnphm.Tinlươnglàcáckhontintr cholaođng.Tinthuêlàcáckhontinmàdoanhnghipphitrchohgiađình đsdngđtđaivàcáctàinguyêntnhiênđikèmvinĩ.Lãisutvnlàkhon tintrmàdoanhnghiptrchohgiađìnhvitưcáchlàngưicungngvn.Li nhunlàkhondơiramàchdoanhnghip(cũnglàmtbphncahgiađình) nhnđưcsaukhichitrchovicsdngcácyutsnxut.Nhưđcptrưc, C.2 –Tr .7
  25. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA tngcatinlương,tinthuê,lãisutvàlinhunchínhlàthunhpqucdânNI. II.2.CÁCNGUYÊNTCTÍNHGDPDANHNGHĨA ðcĩthtínhGDPcamtqucgiamtcáchchínhxácnht,cácnhàkinhtnêu ramtsnguyêntccơbn.Tuynhiên,điucnlưuýlàvictuânthcácnguyên tcnàysgiúptínhđưcGDPmtcáchchínhxácnhtnhưngvnkhơngthtính GDPmtcáchchínhxáchồntồn,nghĩalàtaphichpnhnmtssaisĩtnàođĩ. TínhGDPdanhnghĩatheogiáthtrưng TavanghiêncuGDPtrongtrưnghpnnkinhtchsnxutmtsnphm duynhtlàbánhmì.Song,ngưidânmtnưckhơngchsngbngbánhmìmà cịncnnhiuloihànghĩakhác.Trongthct,mtnnkinhtlàmrartnhiu loihànghĩanhưlúago,bánhmì,thtbị,xeơtơ,dchvdulch,giitrí,v.v . GDPphibaogmgiátrcattchànghĩanày.Sđadngcahànghĩacann kinhtslàmchovictínhtốnGDPtrnênphctphơnvìmiloicĩđơnv tínhkhácnhaunên khơngthđơnthuncngchúnglivinhau . ðchođơngin,gismtnnkinhtsnxut4bánhmìvà3xeơtơ.Khi đĩ,GDPcannkinhtnàysđưctínhnhưthnào?Takhơngthđơngincng bnbánhmìvàbaxeơtơlivinhauvìhailoihànghĩanàykhơngcĩcùngđơn vtính.Dođĩ,đtínhtốngiátrcahànghĩakhácnhautaphisdng giáth trưng làmthưcđo.Giáthtrưngđưcsdngvìnĩchobitngưitasnlịng trbaonhiêuchohànghĩađĩhaychobitgiátrcahànghĩađivingưimua nĩ.Nugiábánhmìlà0,5đvt/vàgiáơtơlà1.000đvt/chicthìGDPcannkinh ttrênslà: GDP=Giábánhmì × Sbánhmì+Giáxeơtơ × Sxeơtơ =0,5đvt × 4+1.000đvt × 3=3.002đvt. Nhưvy,GDPcannkinhtlà3.002đvt,baogmgiátrcabánhmìlà2 đvtvàcaxeơtơlà3.000đvt.Tuynhiên,cĩquansátchorngsnphmcann kinhtkhơngphiluơnđưcbánngayrathtrưngmàcĩthnhpvàokhothành phmcadoanhnghip.Vicnhpkhonàynhhưngnhưthnàođncáchtính tốnGDPcamtqucgia?ðĩlànidungtrìnhbàytrongphntiptheo. ðividtr(haytnkho) C.2 –Tr .8
  26. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA Gismtdoanhnghiptrongmơhìnhnnkinhtmthànghĩa(bánhmì)trên thuêlaođngđlàmrabánhmì,trlươngcholaođngnhưngsauđĩlikhơngbán đưcbánhmìmàphinhpkho.Hintưngnàycĩnhhưngnhưthnàođn GDPcannkinht? Câutrliphthucvàođiuxyrađivisbánhmìkhơngbánđưc.Nu sbánhmìđĩbhngthìlinhunbgimđimtkhonbngvistinlương phitrcholaođngđlàmrasbánhmìnày–nghĩalàdoanhnghiptrlương chongưilaođngnhưngkhơngnhnđưcgìtđĩ–nênthunhpcannkinht khơngthayđi.Vìhotđngnàykhơngnhhưngđnchitiêu(dosbánhmìnày bhngnênkhơngđưcbánrathtrưng)haythunhp (do tin lương tăng lên nhưnglinhunligimđimtkhonbngđúngvistinlươngnày)nênnĩ khơnglàmthayđiGDP.Ngưcli,nusbánhmìlàmrađưcnhpkho(dtr) đbánsauđĩthìtìnhhungnàysđưcghinhnkhácđi.Khiđĩ,linhunkhơng bgimvàcácnhàkinhtquyưclàngưichdoanhnghip muali sbánhmì nàyvigiábngchiphísnxutvàdtrđbánsauđĩ.Khiđĩ,dotinlươngtăng làmtăngthunhpvàdtrnhiuhơnlàmtăngchitiêunênGDPtănglênbngvi stinlươngtăngthêmhaygiátrsbánhmìnhpkhotínhbngchiphísnxut. Nguyêntctngquátlàkhimtdoanhnghiptăngdtrhànghĩathìkhon dtrnàyđưcxemlàmtphncachitiêuvàcũnglàmtphncathunhp.Vì vy,snxutđdtrslàmtăngGDPcũngnhưsnxutđbán. Hànghĩatrunggianvàgiátrtăngthêm Phntrênđãđcpđnhànghĩatrunggian.Phnnàynghiêncukhơncáchtính giátrhànghĩatrunggianvàoGDP.Trongthct,nhiuhànghĩađưcsnxut theo giai đon : nguyên liu thơ đưcchuyn thànhhànghĩatrunggianbimt doanhnghipnàođĩvàsauđĩđưcbánchomtdoanhnghipkhácđbinthành hànghĩacuicùng.GiátrcacáchànghĩanàyđưctínhvàoGDPnhưthnào? ðhiurõvnđnày,hãyxemmtthídcth.Thíd,mtngưichănnuơibán mtkgththeochomtcahàngthcănvigiálà0,5đvt.Sauđĩ,cahàngch binmtkgththeonàythànhmtkhuphnănvàbánchokháchhàngvigiá1,5 đvt.Vy,GDPnênbaogmcthtvàphnthcăn(vitngscĩgiálà2đvt)hay chphnthcăn(cĩgiálà1,5đvt)? Trênnguyêntc,GDPchbaogmgiátrcahànghĩacuicùngđ tránh tínhtrùng .Vìvy,GDPchbaogmgiácakhuphnthcănmàkhơngbaogm giácamtkgththeohayGDPtănglênmtkhonlà1,5đvtmàkhơngphilà2 đvt.Lýdolàgiátrcahànghĩatrunggian(ththeo)đãđưctínhvàogiácahàng hĩacuicùng(khuphnthcăn).Nucnggiátrcahànghĩatrunggian(tht C.2 –Tr .9
  27. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA heo)vàoGDPthìsphmphisaisĩtlàgiátrmtkgththeođưctínhhailn.Vì vy,GDPlàgiátrhànghĩacuicùngđưclàmra. Mtcáchkhácđtínhgiátrcahànghĩacuicùnglà cnggiátrgiatăng tnggiaiđonsnxut.Tngquát,giátrgiatăngcamtdoanhnghipbngvi giátrcasnphmdodoanhnghiplàmratrđigiátrcahànghĩatrunggianmà doanhnghipđãmuavào.Trongtrưnghpmtkgththeotrên,giátrgiatăng cangưinuơiheolà0,5đvt(giđnhlàanhtakhơngmuavàobtkỳsnphm trunggiannào)vàgiátrgiatăngcangưibánthcănlà1đvt(=1,5đvt(giáca kgthtđưcbaogmtrongkhuphnthcăn)–0,5đvt(giácakhthtdocahàng muavào)).Nhưvy,tnggiátrtăngthêmlà1,5đvt(=0,5đvt+1đvt).ðivi tồnbnnkinht,tngcnggiátrtăngthêmphibngvigiátrcahànghĩa cuicùng.Vìvy,GDPchínhlàtnggiátrtăngthêmcattccácdoanhnghip trongnnkinht. Dchvnhàvàgiátrthayth McdùhànghĩađưcđánhgiátheogiáthtrưngkhitínhGDPnhưngcĩnhiu loisnphmlikhơngđưcbánrathtrưngnênkhơngcĩgiáthtrưng.VìGDP phibaogmgiátrcacácloisnphmnàynêntaphitìmcáchưclưnggiátr cachúng.Uclưngnàyđưcgilà giátrthayth . Giátrthaythlàđcbitquantrngtrongvicxácđnhgiátrcadchv nhà.Mtngưithuêmtngơinhànghĩalàđangmuamtdchvnhàvàtora thunhpchongưichnhàchothuê.ThunhpnàyđưctínhvàoGDP.Tuynhiên, nhiungưilisngtrongnhàriêngcamình.Mcdùhkhơngphitrtinthuê nhànhưnglihưngcácdchvtươngtnhưnhngngưithuênhà.ðtínhgiátr dch vnhàcanhngngưishunhà,GDPbaogm tin thuê ca nhng ngưicĩnhàriêng,coinhưtrchochínhbnthânh.Dĩnhiên,nhngngưich nhàkhơngphitrtinchochínhh.Chínhphsưclưngtinthuêchomtcăn nhàriêngvigiđnhlànĩđưcchothuêvàtínhstinthuênàyvàoGDP.Tin thuênàyđưcbaogmvàocchitiêuvàthunhpcangưichnhànênnĩlàm tăngGDP. Giátr thaythcũngxuthintrongvicđánhgiácácdchvcơngdocác viênchcchínhphcungcp,nhưcnhsát,nhânviêncuha,đibiuquchi, v.v .ðnhgiácácdchvnàyrtkhĩvìchúngkhơngđưcbánratrênthtrưngnên khơngcĩgiáthtrưng.Thunhpqucdântínhgiátrcácdchvnàybngcáchs dngchiphícachúng.Nĩicáchkhác,tinlươngcanhngngưinàyđưcs dngnhưgiátrcacácdchvmàhcungng. C.2 –Tr .10
  28. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA Trongnhiutrưnghp,giátrthaythkhơngđưcsdng.Dogiátrthay thđưcsdngđtínhtinthuênhàđivinhngngưishunhànênnĩcũng đưckỳvngsdngchocácloidchvkhácnhưtinthuêđivixeơtơ,máy ctc,vàngbchaycácloitàisnlâubnkhácdohgiađìnhshu.Song,giátr cacácdchvnàythưngkhơngđưctínhvàoGDPvìquáchititvàphctp. Thêmvàođĩ,mtssnphmcannkinhtđưcsnxutvàtiêuthgiađình vàkhơngđưcbánratrênthtrưng.Thíd,cácbaănđưcnugiađìnhcũng gingnhưcácbaănnunhàhàng,nhưnggiátrtăngthêmcacácbaănnuti nhàlikhơngđưctínhvàoGDP. Cuicùng,khơngcĩgiátrthaythchohànghĩanàođưctínhđivicác loihànghĩađưcbánratrên thtrưngngm .Thtrưngngmlàthtrưngmua bánhànghĩakhơngcơngkhaiđkhơngbchínhphpháthinđkhibđánhthu haybktán.Làmvicnhnđưctinlươngngồissáchlàmtthíd;muabán matúy,hàngquccm, v.v .làcácthídkhác. Nhưvathy,vìcácgiátrthaythđưcsdngđtínhGDPchmangtính xpxvàdogiátrcamtshànghĩalikhơngđưctínhnênGDPlàchtiêuđo lưngkhơnghồnchnhktqucacáchotđngkinht.Tuynhiên,skhơng hồnchnhnàytrnênkhơngquantrngvìhuhtcácqucgiatrênthgiiđu gpphivnđnày.Mcđkhơnghồnchnhnàycũngcđnhtheothigiannên GDPcũngđưcxemlàmtchtiêuhuíchtrongvicsosánhktqucacáchot đngkinhtquathigian. II.3.GDPTHCVÀGDPDANHNGHĨA Bngcáchsdngcácnguyêntcvanêu,cácnhàkinhttínhđưc GDPdanh nghĩa ,đĩlàtnggiátrhànghĩacuicùngsnxutratrênlãnhthcamtquc gia.NhưngGDPdanhnghĩacĩđolưngđưcmcđgiàucĩthcscamtquc giahaykhơng?ðtrlicâuhinày,hãyquaytrlithídvnnkinhtchsn xutrabánhmìvàxeơtơ.nnkinhtnày,GDPdanhnghĩalàtnggiátrca bánhmìvàxeơtơđưcsnxutra.Nghĩalà: GDPdanhnghĩa=Giábánhmì× Sbánhmì+Giáxeơtơ × Sxeơtơ. CơngthcnàychothyGDPdanhnghĩacĩthtănglêndogiátăngtrongkhi snlưngkhơngtăngmàsnlưngmichínhlàđilưngphnánhmcđgiàucĩ thcscamtnnkinht. 5Nhưvy,GDPdanhnghĩa khơng phnánhđưcthc 5ðĩlàdongưitatiêudùnghànghĩađthamãnnhucucamình.Trongchngmcnàođĩ, hànghĩađưcsnxutracàngnhiuđchodânchúngtiêudùngthìmcđthamãncàngcao. C.2 –Tr .11
  29. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA chtmcđgiàucĩcannkinhtvàotngthiđim.Nĩicáchkhác,GDPdanh nghĩakhơngphnánhđưcmcđthamãncanhucucahgiađình,doanh nghipvàchínhph.Thíd,nusnlưngkhơngthayđinhưnggiátănggpđơi thìGDPdanhnghĩastănggpđơitrongkhimcđthamãnthcscannkinh tkhơngthayđi.Nĩichung,cácnhàkinhtgitnggiátrhànghĩađưctính bng giáhinhành làGDPdanhnghĩa. Cáchđolưngmcđgiàucĩcamtqucgiamtcáchchínhxáchơnlà tínhtnggiátrhànghĩacannkinhtloitrnhhưngcagiáquacácthi đim.Vimctiêunày,cácnhàkinhtsdngchtiêu GDPthc ,đĩlàtnggiátr hànghĩatínhtheo giácđnh .ðtínhGDPthc,cácnhàkinhtchnmtnăm nàođĩđlàmcơstínhtốn.Nămnàyđưcgilànămgc .Chnghn,nưcta chnnăm1994làmnămgc.Khiđĩ,tassdnggiácanăm1994đtínhtốn giátrcahànghĩacanămnghiêncu2006.Trongnnkinhttrên,GDPthcca năm2006sđưctínhnhưsau: GDPthc=(Giábánhmìnăm1994 × Snlưngbánhmìnăm2006)+ +(Giáxeơtơnăm1994 × Snlưngơtơ2006). Nhưvy,GDPthcđolưnggiátrsnlưngcannkinhtsdng giágc hay giácđnh .DogiágccđnhnênGDPthcchthayđikhisnlưngthay đi.Dokhnăngthamãncannkinhtđivicácthànhviêntrongnnkinht phthucvàoslưnghànghĩađưcsnxutranênGDPthcmilàchtiêuđo lưngmcđgiàucĩcamtnnkinhtchínhxácthayvìGDPdanhnghĩa.Vì vy,GDPthcđưcsdngđtínhtcđtăngtrưngkinht. II.4.CHSðIUCHNHGDP TGDPdanhnghĩavàGDPthctacĩthtínhđưcmtchtiêuquantrngkhác cannkinht,đĩlà chsđiuchnhGDP .ChsđiuchnhGDPđưctínhnhư sau: GDP ChsđiuchnhGDP = N , GDPR trongđĩ: GDP Nvà GDP RlnlưtlàGDPdanhnghĩavàGDPthc. ðhiurõhơnmiquanhgiaGDPdanhnghĩa,GDPthcvàchsđiu chnhGDP,hãyxemmtnnkinhtchsnxuttáovàcam.Gi Plàgiáhànghĩa, C.2 –Tr .12
  30. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA Qlàsnlưnghànghĩa, Tlàtáo, Clàcamvàchs94chnămgc1994.Chs điuchnhGDPđưctínhnhưsau: GDPN PT × QT + PC × QC ChsđiuchnhGDP= = 94 94 . GDPT PT × QT + PC ×QC TscacơngthcnàylàGDPdanhnghĩavàmuslàGDPthc.Cơng thcnàychothychsđiuchnhGDPphnánhsthayđigiáchànghĩaca nnkinhtvàonămhinhành(đangnghiêncu)sovinămgc.CGDPdanh nghĩavàGDPthcđưcxemlàgiácamtrhànghĩa.Trongtrưnghpnày,r hànghĩabaogmtáovàcam.ChsđiuchnhGDPsosánhgiácarhànghĩa trongnămnghiêncuvigiácarhànghĩatrongnămgc. ðnhnghĩachsđiuchnhGDPchophéptáchGDPdanhnghĩathànhhai phn:mtđolưngsnlưng(GDPthc)vàmtđolưnggiácannkinht(ch sđiuchnhGDP).Nĩicáchkhác,tacĩthvit: GDPdanhnghĩa=GDPthc × ChsđiuchnhGDP. GDPdanhnghĩađolưnggiátrbngtincasnlưngcannkinhttheo giánămhinhành.GDPthcđolưnggiátrsnlưngtínhtheogiámtnăm gcnàođĩ.ChsđiuchnhGDPlàtgiágiamtđơnvsnlưngvàonăm đangnghiêncuvimtđơnvsnlưngvàonămgc.Cơngthctrêncũngcho thytcđtăngtrưngGDPdanhnghĩasbngvitcđtăngtrưngcaGDP thccngvitcđtăngcachsđiuchnhGDP.ðcgicĩthddàngchng minhđiunàybngcáchlylogarit(tnhiên)haivcacơngthctrênvàsauđĩ lyđohàmcanĩtheobinsthigian.Bng2.1chobitGDPdanhnghĩavà GDPthc(theogiácđnh1994)caVitNamtrongthigiantnăm2000đn 2006. Bng 2.1.VitNam:GDPdanhnghĩavàGDPthc(2000–2006) ðvt: tđng Năm GDPdanhnghĩa GDPthc ( giá 1994) TcđtăngtrưngGDP (%) 2000 441.646 273.666 6,79 2001 481.295 292.535 6,89 2002 535.762 313.247 7,08 2003 613.443 336.242 7,34 2004 715.307 362.435 7,79 2005 839.211 393.435 8,44 2006 973.790 425.135 8,17 C.2 –Tr .13
  31. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA Ngun :TngccThngkê. Tuynhiên,cnnênlưuýlàchcĩ GDPthcmiđưcsdngđtínhtcđ tăngtrưngkinhtcamtqucgia.Bnđccĩthddàngtgiithíchvìsao. Ngồira,cácnhàkinhtcũngquantâmđngiátrGDP(kcdanhnghĩavàthc) tínhtrênđungưi.ðâycũnglàchtiêu thunhptínhbìnhquântrênđungưi .ð tínhđưcchtiêunày,tacĩthđơnginlytngGDPchiachosdâncamt qucgia.NutcđtăngtrưngdânslàdươngthìtcđtăngtrưngGDPscao hơntcđtăngtrưngGDPtínhbìnhquântrênđungưi. II.5.THÍD ThídnàycungcpcáchthctínhGDPdanhnghĩavànhhưngcagiáđnGDP danhnghĩa.Gisnnkinhtsnxutbaloisnphm(cuicùng)làgo,vivà nưcgiikhát.Tgiá Pvàsnlưng Qcabaloihànghĩanày,tatínhrađưcch tiêuGDPtheogiácatngnămnhưtrongBng2.2. Bng 2.2.Giá,snlưngvàGDPcaQucgiaZ Năm 2003 2004 2005 Snphm P Y P× Y P Y P× Y P Y P× Y Lúa 1.000 10 10.000 1.000 10 10.000 2.000 20 40.000 Vi 10.000 5 50.000 12.000 5 60.000 16.000 10 160.000 Nưcgiikhát 5.000 2 10.000 5.000 2 10.000 10.000 4 40.000 GDP 70.000 80.000 240.000 Nulynăm2003làmgc,tacĩthtínhGDPthc và ch s điuchnh GDPvàocácnăm2004và2005nhưsau: GDPthcnăm2004=1.000 × 10+10.000 × 5+5.000 × 2=70.000. 2004 GDPN 80.000 ChsđiuchnhGDPnăm2004= 2004 = =1,14. GDPR 70.000 GDPthcnăm2005=1.000 × 20+10.000 × 10+5.000 × 4=140.000. 2005 GDPN 240.000 ChsđiuchnhGDPnăm2005= 2005 = =1,71. GDPR 140.000 C.2 –Tr .14
  32. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA II.6.CÁCTHÀNHPHNCACHITIÊUCANNKINHT CácnhàkinhtvàcácnhàlpchánhsáchkhơngchquantâmđnGDPcann kinhtmàcịnquantâmđnsphânbcaGDPchocácmcđíchsdngkhác nhauhaychitiêucannkinht. Hthngtàikhonthunhpqucgia phânGDP thànhbnthànhphnchínhlà:(i) tiêudùng C,(ii) đutưI,(iii) chitiêuchínhph Gvà(iv) xutkhurịng NX .Nhưvy,nugi YlàGDPthìtacĩthvit: Y=C+I+G+NX . Nĩicáchkhác,GDPlàtngcatiêudùng C,đutư I,chitiêuchínhph Gvà xutkhurịng NX . TiêudùngC baogmgiátrhànghĩamàngưitiêudùngmua đđápng nhucuhinti .Hànghĩatiêudùngđưcchiathànhbaloichính:(i) hànghĩamauhng,(ii)hànghĩalâubnvà(iii)dchv.Hànghĩamauhnglà hànghĩachtntitrongmtthigianngnnhưthcphm,rauqu,áoqun, v.v . Hànghĩalâubnlàhànghĩatntitrongmtthigiandàinhưxeơtơ,tivi, v.v . Dchvlànhngcơngvicđưcthchintheoyêucucangưitiêudùng,như cttĩc,khámtrbnh,giti,đưađĩnkhách, v.v .Theosliuthngkê,ttrng tiêudùngtrongGDPcaVitNamkhácaosovicácnưctrongkhuvcðơng Nam Á (Vit Nam trên 70%, Singapore : 55,9%, Malaysia : 58,2%, Thái Lan : 67,7%). 6 ðutư Ibaogmgiátrhànghĩađưcmuađsdngtrong tươnglai .ðu tưcũnggmbaloichính:(i)đutưcadoanhnghip,(ii)đutưcacưdânvà (iii)dtr(tnkho).ðutưcadoanhnghiplàgiátrcamáymĩc,thitb,nhà xưng, v.v. màdoanhnghipmuađphcvsnxut.ðutưcacưdânlàgiátr nhàhaybtđngsnmàcáccánhântrongnnkinhtmuađsdng.ðutưca doanhnghipvàcacưdânnhưvanêuđưcgilàđutưcđnh .Nĩicáchkhác, đutưcđnhlàgiátrhànghĩacuicùngđưcmuabidoanhnghipvàhgia đìnhnhưngkhơngnhmmcđíchbánlimàsdngđsnxutrahànghĩaphc vnhucutươnglai.Dtr(tnkho)làgiátrtăngthêmtrongdtr(tnkho)ca doanhnghip.Giátrdtr(tnkho)gimđinghĩalàđutưchodtr(tnkho) gim.Thíd,giátrbánhmìmàmttimbánbánhmìmuavàonhưngkhơngbán lingayslàmtănggiátrdtr(tnkho)cadoanhnghipnày. ChitiêuchínhphG làgiátrhànghĩadochínhphmuanhmphcvcho liíchcơngcng.Chitiêuchínhphbaogmchitiêuchotrangthitbquâns, C.2 –Tr .15
  33. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA đưngsá,sáchvvàcácdchvdochínhphcungng.Tuynhiên,chitiêuchính phkhơngbaogmcác khonchuynnhưng chocánhânnhưanninhxãhi,tr cp tht nghip, phúc li xã hi, v.v . vì các khon chuyn nhưng này ch cĩ tác dngphânphilithunhpmàkhơngliênquanđnmuabánhànghĩanênkhơng đưctínhvàoGDP.Chitiêuchínhphđưctàitrbithu. Mccuicùng–xutkhurịng NX –cĩliênquanđnngoithương,trongđĩ baogmcxutnhpkhu.Xutkhurịnglàgiátrhànghĩaxutkhu( EX )trđi giátrhànghĩanhpkhuvàotrongnưc( IM ).Xutkhurịngđolưngchitiêu rịngcanưcngồiđivihànghĩatrongnưc,quađĩlàmtăngthunhpca ngưisnxuttrongnưc. Thíd.GDPvàcácbphncuthành 7 Năm1994GDPcaHoaKỳlàxpx7.000tđơla.Consnàylàquátngquát nênkhĩcĩththyđưcýnghĩacanĩ.Vìvy,cácnhàkinhtchiaconsnàycho sdâncaHoaKỳvaonăm1994là261triungưi.Bngcáchnày,tatínhđưc GDPtínhtrênđungưi–đĩlàschitiêutínhbìnhquâncamingưidânHoa Kỳ–là25.852đơlavàonăm1994. Bng2.1.GDPvàcuthànhchitiêunăm1994caHoaKỳ Tngs Bìnhquânđungưi Chtiêu (tđơla ) (đơla ) GDP 6.738,4 25.852 Tiêudùng(C) 4.628,4 17.757 Hànghĩamauhng 1.394,3 5.349 Hànghĩalâubn 591,5 2.269 Dchv 2.642,7 10.139 ðutư ðutưcadoanhnghip 697,6 2.676 ðutưcadâncư 283,0 1.086 Dtr 52,2 200 Chitiêuchínhph 1.175,3 4.509 Liênbang 437,3 1.678 Qucphịng 292,3 1.121 Phiqucphịng 145,0 556 Tiubangvàđaphương 738,0 2.831 Xutkhurịng 98,2 377 Xutkhu 718,7 2.757 6 Ngun :http:www.vneconomy.vn,s908,ThHai,2592006. 7 Ngun : Mankiw, N.G., 1997, Macroeconomics , Ln xut bn th ba, Worth Publishers, New York. C.2 –Tr .16
  34. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA Nhpkhu 816,9 3.134 Ngun :Mankiw1997,tr.28. Consnàynênđưcsdngnhưthnào?Bng2.1chothylàkhonghai phnbacaconsnày,tclàkhong17.757đơla,làchichotiêudùng.ðutưlà khong 3.963 đơla/ngưi. Chi tiêucachinh phlà 4.509 đơla/ngưi, trong đĩ 1.121đơlalàchitiêuchoqucphịng. Tínhbìnhquân,micánhânmua3.134đơlahànghĩanhpkhutnưc ngồi và sn xut ra đưc s hàng hĩa vi giá tr là2.757đxutkhuranưc ngồi.Vìvy,xutkhurịnglàâm.Dothunhptbánhàngranưcngồiíthơn chitiêuđmuahàngnưcngồinênHoaKỳphitàitrchochitiêunàybngcách vaynnưcngồibngcáchbántàisnranưcngồi.Nhưvy,năm1994mi ngưidânHoaKỳphivay377đơla. III.TNGTHUNHPQUCDÂNGNP III.1.ðNHNGHĨAGNP GNPlàphnánhgiátrbngtincatồnbsnphmcuicùngdo cơngdân mt nưcsnxutratrongmtthigiannhtđnh,thưnglàmtnăm.Nĩicáchkhác, GNPlàtngthunhpcangưidânmtnưctrongmtthigiannhtđnh.GNP baogmcthunhpcangưidântrongnưctnưcngồinhưngliloitrthu nhpcangưinưcngồiđanglàmvictrongnưc. III.2.QUANHGIAGDPVÀGNP Theođnhnghĩa,GNPgmhaiphn.Mt,phndocơngdânmtnưcsnxutra trênlãnhthnưcđĩ.Hai,phndocơngdânnưcđĩsnxutratrênlãnhthnưc khác.Phnnàyđưcgilàthunhptcácyutxutkhuhaycịngilàthunhp yuttnưcngồi.Thunhpnàygmcĩtincơngcangưiđilaođngnưc ngồivàthunhptvicshuvn(btđngsn,chngkhốn),bnquyn, v.v . cangưitrongnưcnưcngồi. Theođnhnghĩa,GDPđưctínhtrênlãnhthmtnưc.Tuynhiên,trênlãnh thmtnưcthìngồiphnsnphmdocơngdânnưcđĩsnxutrathìcịncĩ phndocơngdânnưckháctora.Dođĩ,GDPcũngcĩhaiphn.Mt,phndo cơngdânmtnưcsnxutratrênlãnhthnưcđĩ.Hai,phndocơngdânnưc khácsnxutratrênlãnhthnưcđĩ.Phnnàyđưcgilàthunhptcácyut nhpkhuhaycịngilàthunhpyutchuynranưcngồi.ðĩlàtincơnglao C.2 –Tr .17
  35. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA đng,thunhptvicshuvn,bnquyn, v.v .cangưinưcngồiđutưvào trongnưc. Nhưvy,GNPvàGDPtrùngnhauphnsnphmdocơngdânmtnưc snxutratrênlãnhthnưcđĩvàkhácnhauphnthunhptcácyutđưc xutkhuvànhpkhu.Nhưvy,tacĩmiliênh: GNP = GDP + NIA , trongđĩ, NIA làthunhprịngtnưcngồi. NIA chínhlàphnchênhlchgiagiá trsnphmmàngưitrongnưcsnxutnưcngồivàgiátrsnphmmà ngưinưcngồisnxuttrongnưc. NIA cĩthlnhơn,nhhơnhaybngkhơng.Nu NIA >0thì GNP > GDP . Nu NIA <0thì GNP < GDP .Nu NIA =0thì GNP = GDP ,nhưngtrưnghpnày thưngítxyra.Thơngthưng,nhngqucgiađangpháttrinnhưVitNamthì GNP < GDP vìkhnăngđutưranưcngồithưngthphơnsđutưtipnhn tnưcngồi. GDPvàGNPlàhaicáchđolưngthunhpkhácnhauvìmtcánhâncĩth cĩthunhpvàsinhsngcácqucgiakhácnhau.ðhiurõskhácbitgia GDPvàGNP,hãyxemcácthídkhácnhau.MtngưiMexicolàmvictmthi HoaKỳ.ThunhpcangưiMexiconàylàmtbphncaGDPcaHoaKỳvìnĩ đưctoratrênlãnhthHoaKỳ.Tuynhiên,nĩlikhơngđưcbaogmtrongGNP caHoaKỳvìngưiMexiconàykhơngphilàngưiHoaKỳ.Tươngt,numt ngưiHoaKỳlàmvicMexicothìthunhpcaanhtalàmtbphncaGNP caHoaKỳnhưngkhơngđưcbaogmtrongGDPcanưcnày. Hãyxemmtthídkhác,mtngưiNhtshumtcănhNewYork, HoaKỳ.TinchothuêcănhcangưiNhtBnnàylàmtbphncaGDPca HoaKỳvìnĩđưctoratrênlãnhthHoaKỳ.Tuynhiên,tinchothuêcănhnày khơngđưctínhvàoGNPcaHoaKỳvìngưichcacănhnàykhơngphilà ngưiHoaKỳ.Tươngt,numtcơngdânHoaKỳshumtnhàmáyVit NamthìlinhuncanhàmáysđưctínhvàoGNPcaHoaKỳnhưnglikhơng đưctínhvàoGDPcaqucgianày. Tronghuhttrưnghp,sphânbitgiaGDPvàGNPlàkhơngnhtthit. ðĩlàvìhuhtngưidânnhnđưcthunhpchyulàttrongnưcnênGDPvà GNP thưng đi cùng hưng vi nhau. Chính vì vy, ngưi ta thưng tp trung nghiêncuchtiêuGDP. IV.CHSGIÁTIÊUDÙNG CPI C.2 –Tr .18
  36. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA Mtđnghơmnaykhơngmuađưcnhiuhànghĩanhưmtđngtrưcđây.ðĩlà vìgiácahuhthànghĩađutăngtheothigian.Stănglêncagiáctngquát cahànghĩatrongmtnnkinhtđưcgilà lmphát .Lmphátlàmttrong nhngmiquantâmhàngđucacácnhàkinhthccũngnhưcácnhàlpchính sáchkinhtvĩmơ.Chương5vàChương11sphântíchđyđnguyênnhânca lmphát.Chươngnàychnghiêncuxemcácnhàkinhthcđolưngchiphícuc sngnhưthnàothơngqua chsgiátiêudùng CPI . IV.1.GIÁMTRHÀNGHĨA Chtiêuphbinnhtđđolưnggiáhànghĩacamtnnkinhtlàchsgiá tiêudùngCPI.Victínhchsgiátiêudùngđưcbtđubngvictphpgiáca cáchànghĩa đidin chonnkinht,màkhơngphilàgiácattccácloihàng hĩa,vìcĩvơsloihànghĩađưcsnxutratrongnnkinht.Nĩicáchkhác, CPIlàchtiêuđolưnggiátngthcahànghĩatiêudùngđidincamtnn kinht. Làmthnàocácnhàkinhttnghpgiácanhiuloihànghĩathànhmt ch s đo lưng mt cáchđáng tincy?Hcĩ th tính giá trung bình s hc. Phươngpháptínhnàyxemttccácloihànghĩalàcĩtmquantrngnhưnhau đivinnkinht.Song,dotamuathtgànhiuhơntrngcáhinêngiáthtgàcĩ nhhưngnhiuđnmcgiáchungcannkinhthơnlàtrngcáhi.Vìvy,cơ quanthngkêcachínhphstínhbìnhquângiaquynviquynskhácnhauđi vigiácamtrhànghĩađưctiêudùngbimtngưitiêudùngtiêubiu ca nnkinht.CPIlàgiácarhànghĩanàyvàomtnămnàođĩsovigiácanĩ vàonămnămgc. Thíd,minămmtngưitiêudùngtiêubiumua5qutáovà2qucam. Khiđĩ,CPIlàtsgiagiácarhànghĩabaogm5qutáovà2qucamvào nămhinhànhsovinămgc.Nhưth,CPIđưctínhbngcơngthclà: 5× PT + 2 × PC CPI= 94 94 , 5× PT + 2 × PC 94 trongđĩ:năm1994lànămgc, PTvà PClnlưtlàgiátáovàgiácamhinti, PT 94 và PC lnlưtlàgiátáovàgiácamvàonăm1994.Chsnàychobitmua5qu táovà2qucamhơmnaytnkémnhưthnàosovinăm1994.NuCPI=1,2thì tacĩthnĩigiáca5qutáovà2qucamvàothiđimhintiđãtăng20%so vinăm1994.ðtínhtốnchsCPI,chínhphcácnưcđuxâydngcutrúcr C.2 –Tr .19
  37. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA hànghĩachonưcmìnhtrongđĩxácđnhrõquynstngloihànghĩa.Cutrúc rhànghĩadùngđtínhCPInưctađưctrìnhbàytrongBngX. Bng X.CutrúccarhànghĩatínhCPIcaVitNam STT Cácnhĩmhànghĩavàdchv Quyns(%) 1 Ănungvàdchvănung 42,85 2 ðungvàthuclá 4,56 3 Maymc,mũnĩn,giàydép 7,21 4 Nhà,đin,nưc,chtđtvàvtliuxâydng 9,99 5 Thitbvàđdùnggiađình 8,62 6 Thucvàdchvyt 5,42 7 Giaothơng,bưuchính,vinthơng 9,04 8 Giáodc 5,41 9 Vănhĩa,giitrívàdulch 3,59 10 Hànghĩavàdchvkhác 3,31 Tngchidùng 100,00 CPIlàchsgiáđưcquantâmnht,nhưngkhơngphilàchtiêuduynht. KhiCPItănglên,cácnhàkinhtborngnnkinhtvlmphátvàngưcli,nn kinhtbgimphát.Mtchskhácmàcácnhàkinhtcũngsdnglà chsgiá snxutPPI ,đolưnggiácarhànghĩasdngchosnxutđidinchonn kinht.HaichsCPIvàPPIcĩmiliênhvinhaumtchngmcnhtđnh nàođĩ.Tuynhiên,miliênhnàykháphctpnênkhơngđưcnghiêncuđây. IV.2.CPIVÀCHSðIUCHNHGDP Trưcđây,tađãnghiêncumtchskháccũngđolưnggiátngthcann kinht,đĩlàchsđiuchnhGDPhaytsgiaGDPdanhnghĩavàGDPthc. ChsđiuchnhGDPvàCPIchobitcácthơngtinkhácnhauvmcgiátng quátcannkinht.Cĩbađimkhácnhaucơbngiahaichtiêunày. Mt,chsđiuchnhGDPđolưnggiáccatồnbhànghĩacannkinh ttrongkhiCPIchđolưnggiácarhànghĩamàngưitiêudùng(tiêubiu)s dng.Vìvy,sgiatăngtronggiácahànghĩamàdoanhnghipvàchínhphs dngđưcthhintrongchsđiuchnhGDPmàkhơngđưcthhintrongCPI doCPIchbaogmhànghĩatiêudùng. Hai,chsđiuchnhGDPchbaogmhànghĩađưcsnxuttrongnưc. DohànghĩanhpkhukhơngđưcbaogmtrongGDPnênkhơngđưcthhin trongchsđiuchnhGDP.Ngưcli,CPIbaogm giá ca c hàng hĩanhp khulnhànghĩasnxuttrongnưc.Vìvy,stănggiácaxeToyotachtoti C.2 –Tr .20
  38. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA NhtnhưngđưcbánnưctasnhhưngCPIcanưctavìxeToyotađưc ngưitiêudùngtrongnưcsdngnhưnglikhơng nhhưngđnchsđiu chnhGDPvìxenàykhơngbaogmtrongGDPcanưcta. Ba,skhácbitkhĩthynhtxutpháttcáchthchaichtiêunàytnghp nhiuloigiácannkinht.CPIđưctínhbngcáchsdngrhànghĩacđnh (dorhànghĩamàngưitiêudùngtiêuththưngcđnhtrongmtthigiandài trphicĩđtbinxyra,nhưchintranhchnghn)trongkhichsđiuchnh GDPlichophéprhànghĩathayđitheothigian(vìhànghĩamàmtnnkinh tsnxutrathưngthayđihàngnăm).ðthyđiunày,hãyxemxétmtnn kinhtchsnxutvàtiêudùngtáovàcam.Tacĩ: ChsgiáđiuchnhGDP=GDPdanhnghĩa/GDPthc= PT ×QT + PC ×QC = 92 92 . PT ×QT + PC ×QC 92 92 PT × QT + PC × QC CPI = 92 92 92 92 . PT × QT + PC × QC HaiđngthcnàychothycCPIvàchsgiáđiuchnhGDPđusosánh giácamtrhànghĩahơmnàyvigiácarhànghĩatươngtnămgc.S khácnhaugiahaichtiêunàynmchrhànghĩathayđitheothigian.CPI sdngrhànghĩacđnh(slưnghànghĩavàonămgc)trongkhichsgiá điuchnhGDPsdngrhànghĩathayđi(slưngvàonămhinthi). Thídsauminhhaskhácnhaucahaichtiêunày.Vàomtnămnàođĩ, sâubnhlàmthithitồnbngànhsnxutcamcamtqucgia.Khiđĩ,sn lưngcambngkhơngvàgiácamtsítcamcịnlitrênthtrưnglàrtcao.Do camkhơngcịnđưcbaogmtrongGDPnênstănggiánàycacamkhơngđưc thhintrongchsđiuchnhGDP.Tuynhiên,doCPItínhdatrênrhànghĩa cđnhluơnbaogmcam(vìngưitiêudùngăncamnhpkhuchnghn)nêngiá camtănglàmchoCPIthayđiđángk. Cácnhàkinhtgichsgiásdngmtrhàng hĩa c đnh là ch s Laspeyres vàchsgiásdngrhànghĩathayđilà ch s Paasche . Các lý thuytkinhtđãcgngchraxemchsnàocĩưuđimhơnnhưngcuicùng khơngktlunđưcđiunày. Mctiêucabtkỳmtchsgiánàocũnglàđolưngchiphísng.Khigiá cacáchànghĩakhácnhauthayđimtlưngkhácnhauthìchsLaspeyrescĩxu hưngthiphngsgiatăngtrongchiphísngtrongkhichsPaaschelikhơng C.2 –Tr .21
  39. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA phnánhđyđstănggiánày.DochsLaspeyressdngrhànghĩacđnh nênkhơngtínhđnvicngưitiêudùngthaythhànghĩanàybnghànghĩakhác rhơn.Ngưcli,chsPaaschetínhđnsthaythnàynhưnglikhơngtínhđn sgimđitrongliíchcangưitiêudùngxutpháttsthaythnàykhigiátăng lên.Thídvcambthithidohnhánminhhanhưcđimtrênđivichs LaspeyresvàchsPaasche. IV.3.CPICĨTHIPHNGLMPHÁTKHƠNG? CPIlàchsgiáđưctheodõichtchnht.CácnhàlpchánhsáchdavàoCPI đhìnhthànhcácchánhsáchtint.Thêmvàođĩ,cácđiulutvàcáchpđng dânscĩliênquanđntinlươngsdngCPIđđiuchnhchosthayđica giá.Thíd,phúclixãhiđưcđiuchnhtđnghàngnămđlmphátkhơng làmgimmcsngcanhngngưigiàsngnhvàophúclixãhi. DocĩrtnhiuyutphthucvàoCPInêntaphichcrngCPIdolưng mcgiámtcáchchínhxác.NhiunhàkinhttinrngCPIthiphnglmphát.Cĩ rtnhiuvnđliênquanvinhauđưcvindnđchngminhđiunày. VnđđutiênlàCPIkhơngphnánh khnăngthayth hànghĩavađưc đcptrên.DoCPIđolưnggiácamtrhànghĩacđnhnênnĩkhơngphn ánhkhnăngthaythhànghĩacĩgiátănglênbnghànghĩacĩgiágimđi.Vì vy,khigiátươngđithayđi,chiphísngthcstăngchmhơnsgiatăngca CPI. Vnđthhaicĩliênquanđnsxuthinca hànghĩami .Khimthàng hĩamixuthintrênthtrưngthìngưitiêudùngđưchưnglidohcĩnhiu hànghĩahơnđchnla.Thct,sxuthincahànghĩamilàmtăngscmua cađngtin.Songsgiatăngtrongscmuacađngtinlikhơngđưcphn ánhquaCPI. VnđthbalàCPIkhơngđolưngđưcsthayđica chtlưnghàng hĩa .Khimtdoanhnghipthayđichtlưngsnphmcamình,khơngphitt csthayđitronggiácahànghĩanàyphnánhsthayđitrongchiphísng. Cơquanthngkêcgngđolưngsthayđitrongchtlưnghànghĩa.Thíd, HoaKỳhãngxehơiFordcitinmãlccacácthhxevàchínhphHoaKỳc gngphnnhsthayđinàytrongCPInhưngCPIđưcđiuchnhtheochtlưng xekhơngthayđinhanhnhưCPIkhơngđiuchnhtheochtlưng.Tuynhiên,cĩ rtnhiusthayđitrongchtlưngxe,nhưsthoimáihayantồn,lirtkhĩ đolưng.Nuscitinchtlưngkhơngđưcđolưng(hơnlàsxungcpcht lưngkhơngđưcđolưng)làphbinthìCPIđưcđolưnggiatăngnhanhhơn. C.2 –Tr .22
  40. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA V.ðNHLUTOKUN CácnhàkinhtđãđtracâuhilàcĩmiquanhnàogiathtnghipvàGDP thckhơng?Dongưilaođngsnxutrahànghĩanênnuthtnghipcaoxut hinthìGDPthcsgim. ðnhlutOkun –đttheotêncanhàkinhthcni tingArthurOkun–miêutmiquanh nghchchiu giatht nghip và GDP thc.ðnhlutOkunchorng: %thayđicaGDPthc=3%–2 × Thayđicatlthtnghip. Nutlthtnghipkhơngthayđi,GDPthcstăngtrưng3%.Tltăng trưngnàylàtltăngtrưngbìnhthưngdotăngdâns,dotíchtvnvàdotin bkthut.ðnhlutOkuncũngchothynutlthtnghiptănglên1%thìGDP thcsgimđi2%.Nhưvy,nutlthtnghiptăngt6%lên8%thìtcđtăng trưngcaGDPthcslà: TcđtăngtrưngcaGDPthc= 3% − 2× 8( % − 6%) = −1% . Trongtrưnghpnày,đnhlutOkunnĩirngGDPthcsgimđi1%,nghĩa lànnkinhtbsuythối. Bàiđcthêm2.1.Tăngtrưng“xanh” BàiđcnàycungcpmtcáchnhìnmivchtiêuGDP,chtiêuđưcsdngphbinnhđđo lưngktquhotđngkinhtcamtqucgia.Cácnhàkinhtchorngchtiêunàynênđưc citinđcĩthlàmvicnàymtcáchchínhxáchơn.BàivitnàylàcaGiáosưJosephStiglitzlà giáosưkinhthcngưiM,đưcgiiNobelKinhtnăm 2001 ;nguyênlàPhĩchtchvàkinht giatrưngcaNgânhàngThgii(WB).HinơnggingdytiðihcColumbiavànhiuđi hchàngđukhácM.ðonnàytríchtrongmtbàivitcaơngtrêntpchíFortune, 2–10– 2006 . TnggiátrsnlưngniđaGDP,chsđánhgiákinhthàngđuhinnay,đãblchuvàsai lch.Tlâuđưccoilàtiêuchunđolưngtcđpháttrincabtkỳnnkinhtnào,songGDP đãtrthànhtiêuchíkhơngđyđkhiđolưngsckhecamtnnkinhttrongtmnhìndàihn giamtthgiitồncuhĩa.Nĩcũnggingnhưđánhgiámtdoanhnghipmàchdavàosthu chitinmthàngngàymàquêntính chiphí khuhaotàisn,thitb. Khicáctàisnvơhìnhvàhuhìnhtrnênngàycàngquantrngthìlưngtinmtluânchuyn chlàmtchs“ti”khitínhtốngiátrcamtdoanhnghip.Mtcơngtymikhinghipkhơng cĩnhiutinmtnhưngvntorađưccácsnphmphnmmcĩgiátrln;trongkhimtcơngty cĩtinmtdidàovncĩthspđkhiđngvnbmtgiá.Nnkinhtcũngvy. C.2 –Tr .23
  41. LÊKHƯƠNGNINH CHƯƠNG 2. ðOLƯNGSNLƯNGQUCGIA ðĩlàlýdotisaocácnhàkinhthcđitìmmtkhungmuktốnmibsungchovics dngchsGDPvàquađĩhìnhthànhmtthưcđomi,đĩlàNNP(GreenNetNationalProduct– tngsnlưngqucgiathunvàxanh).“Xanh”nghĩalàGDPphitínhđnstiêuhaocácnguntài nguyênthiênnhiênvàsxungcpcamơitrưngsngđtorasnlưngvàtăngtrưngkinht. “Thun”nghĩalàphiđiuchnhtngsnlưng,trđicáctàisnvtchtcaqucgiabtiêuhao trongquátrìnhsnxut. MtđtnưchysinhtàinguyênthiênnhiêncĩthcĩstăngtrưngGDPntưngnhưngtng snlưngqucgiaGNPcĩthkhơngtăngnhiubivìgiátrđưcsnxutbchyranưcngồi. GNPkhácviGDPchGNPtptrungvàothunhpmàmtqucgianhnđưccịnGDPlàttc nhnggìđưcsnxuttrongqucgiađĩ.ðivicácnưcđangpháttrinđangmcachođutư nưcngồithìsphânbitnàyrtquantrng.MtqucgiapháttrinbngtinđivaysthyGDP tăngtrưngnhưngphnlnsgiatăngthunhpschyrangồitheoconđưngtrlãivay. PapuaNewGuinealàmtvíd.KhitpđồnthépBHPBillitonđutưkhaithácmvàngvà đngOkTedinăm1984,GDPcanưcnàytăngvtnhsnlưngqungkhaithácđưc.Nhưng hunhưtồnbthunhptmđuvàotúicácơngchnưcngồi.Cịndânđaphươngthìnhn đưcơnhim.Cácnhàkhaimđãđkhong90triutnphphmxunghthngsơngngịiđa phương,đuđcngunnưccakhong40.000ngưitrong120thơnlàngphíahlưu.Ngưidân bnđađãkhikin;BHPphibithưnghàngtriuđơlasonggánhnngkhơiphcmơitrưng sngliđèlênvaiđtnưcnhbénày. Tiêuchítínhtốnsaisdntiquytđnhsai.MtchínhphtptrungchostăngtrưngGDP snhânnhưngvickhaitháckhốngsnvàdum;cịnnutptrungvàoNNPthìchínhphđĩs nhnrarngcucsngcangưidânmìnhcĩthtrnêntithơnkhitàinguyêncnkitvàmơi trưngbơnhimchodùGDPtăngtrưngcao.Mttiêuchítínhtốnxanhhơn,cânbnghơnkhơng philàýtưngmisongđãđnlúcphivndngnĩvàothctin,nhtlàkhichúngtađangvn hànhcơngcuctồncuhĩakinht. Ngun :ThibáoKinhtSàiGịn,12102006,tr.53. Bàiđcthêm 2.2. Tăngtrưng:Hãythntrngvicáccons “ðrachtiêuđphnđuthhinquyttâmcaocachínhph.Tuynhiênnêncntrngkhiđưa racáccons. ” TSNguynQuangAbìnhlun. Ngày592007Chínhphđãhpphiênchuyênđđđánhgiáktquthchinkhochpháttrin kinht–xãhi.Vmcđtăngtrưng,báochíđưa tinmctăng trưngGDPnămnaykhong 8,5%,thunhpbìnhquânđungưiđt835USD.Phnđunăm2008đttăngtrưngGDP9,1– 9,2%vàcgngđtbìnhquânthunhpđungưi1.000USD. ðrachtiêuđphnđuthhinquyttâmcaocachínhph.Nukhéotháognhngcn trmàchyulàtphíacáccơquannhànưc,tơinghĩmctiêutăngtrưnghaichscũngcĩth đtđưc.Thtđángmngvnhngconsưctínhvàchtiêuđĩ. Tuynhiênnêncntrngkhiđưaracáccons.Hãyxemcáccons:nhngconsnăm2007là nhngconsưctínhvìcịn4thángnamihtnăm,nhngconschonăm2008làchtiêuphn đu.ðtđưcthìthttuytvi,khơngđtđưcthìsphitìmlýdo. Nhngconscanăm2006(vàcácnămtrưc)lànhngconsđãđưcthchin,nhưngs liuchínhthccaTngccthngkêmicĩcanăm2005vàcũngchlàconssơbvtăng trưngGDP8,43%(năm2004là7,79%). C.2 –Tr .24