›
›

Trịnh Công Sơn - Vết chân dã tràng

pdf 214 trang ngocly 70
Download
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Trịnh Công Sơn - Vết chân dã tràng", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

Tài liệu đính kèm:

  • pdftrinh_cong_son_vet_chan_da_trang.pdf

Nội dung text: Trịnh Công Sơn - Vết chân dã tràng

  1. Phần II PHỤ LỤC TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 69
  2. Phụ lục 1: DANH MỤC CÁC TẬP NHẠC TRỊNH CÔNG SƠN Phần Phụ lục Danh mục các tập nhạc này, gồm 29 tập nhạc, được soạn từ những tài liệu của Diễn đàn Hội Văn hoá Trịnh Công Sơn – Pháp (tcs-home.org), do Tiến sĩ Khoa học Phạm Văn Đỉnh sưu tầm từ năm 2002, sửa chữa và bổ sung 2/2004. Các tập nhạc được sắp theo thứ tự thời gian xuất bản, với các chi tiết cần thiết trong chừng mực người biên soạn biết được (Nxb, năm phát hành, bìa, phụ bản, lời tựa, khổ in, v.v ); những chỗ có đánh dấu hỏi (?) là chưa biết chính xác. Mục lục các bài hát chép theo thứ tự in trong tập nhạc; trong những lần tái bản, thứ tự các bài, cũng như bìa, lời tựa, phụ bản có thể ít nhiều thay đổi theo những lần tái bản. Danh mục các tập nhạc này đến nay vẫn chưa đầy đủ và hoàn chỉnh, kính mong qúy bạn đọc góp ý, bổ sung và chỉnh sửa những sai sót. Xin chân thành cảm tạ. 01. Ca khúc Trịnh Công Sơn; An Tiêm, 1967, in lần thứ 2, 18x18 cm, giá 80 đồng. Mục lục: 1. Phúc âm buồn 2. Xin mặt trời ngủ yên 3. Nước mắt cho quê hương 4. Lại gần với nhau 5. Ca dao mẹ 6. Người già em bé 7. Du mục 8. Xin cho tôi 9. Vết lăn trầm 10. Lời của dòng sông 11. Tuổi đá buồn 12. Cúi xuống thật gần. Bìa 1: Đinh Cường. Lời tựa: Huyền thoại về con người(*), Tô Thuỳ Yên, 01/1967. Phụ bản: + Đinh Cường, Chân dung Trịnh Công Sơn ( ) (dessin, 8/1966). + Đinh Cường, Đêm hoả châu, Thần thoại. + Trịnh Cung, Dấu chim. Bìa 4: Đinh Cường, 1970?, Thần thoại quê hương, tình yêu và thân phận. Ghi chú: Theo Bửu Chỉ (Về những ca khúc phản chiến của Trịnh Công Sơn, Diễn Đàn, số 110, 09/2001, Paris) thì An Tiêm xuất bản năm 1966, chúng tôi nghĩ không hẳn đúng, tuy giấy phép xuất bản được ký ngày 15/11/1966, vì lời tựa Tô Thuỳ Yên viết cho tập nhạc đề ngày 1/1967. Hay là, ấn bản lần thứ nhứt (1966), không có lời tựa của Tô Thuỳ Yên? Nxb Nhân Bản tái bản: 1970 (?), 18x18cm, với tranh bìa khác, và trên bản chúng tôi có trong tay (sao ảnh), không thấy có in lại lời tựa và các phụ bản. Đã tái bản ít nhất là 5 lần trước 1975, lần thứ 5, in 5000 cuốn. (*) Lời tựa do chúng tôi đặt đề. ( ) Jean-Claude Pomonti có lấy lại chân dung này cho bài viết dài chiếm cả 1 trang báo Le Monde đề ngày 17/05/1969, và hình như là các thơ ca của Trịnh Công Sơn trên báo là do Bửu Ý dịch mà Trịnh Công Sơn đã chuyển cho Gs Christian Cauro trước đó (1966), lúc ông này dạy ở Huế. 70 BAN MAI
  3. 02. (Những) Tình khúc Trịnh Công Sơn; Nhân Bản, 1967, tác giả chép tay, 18x18cm. Mục lục: 1. Nhìn những mùa thu đi 2. Diễm xưa 3. Nắng thuỷ tinh 4. Dấu chân địa đàng 5. Ru em từng ngón xuân nồng 6. Còn tuổi nào cho em 7. Mưa hồng 8. Xa dấu mặt trời 9. Cuối cùng cho một tình yêu (thơ Trịnh Cung) 10. Gọi tên bốn mùa 11. Tôi ru em ngủ 12. Tình sầu. Bìa 1: Tôn Thất Văn. Ghi chú: Trong ấn bản “Tác giả ấn hành” lần đầu dưới tên Nxb Nhân Bản có đề "Những ", nhưng trong các lần tái bản sau không thấy ghi từ đó nữa; thí dụ trong lần tái bản 1973 với bìa Đinh Cường (1970) và với nốt và lời bằng chữ in (giá bán: 220 đ). Không biết An Tiêm có xuất bản tập này trước khi tác giả tự ấn hành dưới tên Nxb Nhân Bản như trường hợp Ca khúc Trịnh Công Sơn trên đây? 03. Ca khúc da vàng; Nhân Bản, 1967, tác giả chép tay, 18x18cm Mục lục: 1. Ngày dài trên quê hương 2. Người con gái Việt nam 3. Ngủ đi con 4. Đại bác ru đêm 5. Tôi sẽ đi thăm 6. Tình ca của người mất trí 7. Đi tìm quê hương 8. Đêm bây giờ đêm mai 9. Ngụ ngôn của mùa Đông 10. Nhưng hôm nay 11. Hãy nói giùm tôi 12. Gia tài của Mẹ. Bìa 1: Đinh Cường. Ghi chú: Không biết Nxb An Tiêm có xuất bản tập Ca khúc da vàng và tập (Những) tình khúc Trịnh Công Sơn trước khi tác giả tự ấn hành, dưới tên Nxb Nhân Bản, như trường hợp tập Ca khúc Trịnh Công Sơn không? Bản của chúng tôi không thấy đề năm xuất bản, theo Bửu Chỉ, bđd, thì Ca khúc da vàng được ấn hành khoảng cuối 1966 - đầu 1967, nếu như vậy, trong vòng hai ba tháng, Trịnh Công Sơn đã cho xuất bản liên tiếp 3 tập nhạc “thần thoại”: Ca khúc Trịnh Công Sơn, Tình khúc Trịnh Công Sơn và Ca khúc da vàng. 04. Kinh Việt Nam; Nhân Bản, 1968, 18x18 cm, in 7 500 cuốn. Bìa 1: Đinh Cường. Lời tựa: Xin hãy dừng tay (*), Trịnh Công Sơn, 1968. Mục lục: 1. Dân ta vẫn sống 2. Chờ nhìn quê hương sáng chói TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 71
  4. 3. Dựng lại người dựng lại nhà 4. Ngày mai đây bình yên 5. Cánh đồng hoà bình 6. Ta thấy gì đêm nay 7. Sao mắt mẹ chưa vui 8. Đôi mắt nào mở ra 9. Hãy đi cùng nhau 10. Hành Ca 11. Đồng dao hoà bình 12. Nối vòng tay lớn Phụ bản: Đinh Cường. Ghi chú: (*) Lời tựa của Trịnh Công Sơn do chúng tôi đặt đề. 05. Ca khúc da vàng II; Nhân Bản, 1969, 18x18 cm, tái bản lần thứ 5, in 10 000 cuốn. Bìa 1: Đinh Cường. Phụ bản: 4 phụ bản, Đinh Cường, 11/1969. Mục lục: 1. Ngày dài trên quê hương 2. Ngủ đi con 3. Người con gái Việt Nam 4. Đại bác ru đêm 5. Tôi sẽ đi thăm 6. Tình ca của người mất trí 7. Đi tìm quê hương 8. Đêm bây giờ đêm mai 9. Ngụ ngôn của mùa Đông 10. Nhưng hôm nay 11. Hãy nói giùm tôi 12. Gia tài của Mẹ 13. Hát trên những xác người 14. Bài ca dành cho những xác người. Ghi chú: Trong Ca khúc da vàng tái bản sau Tết Mậu Thân, có thêm 2 bài mới kết thúc tập nhạc, đánh dấu 13 và 14 trên đây; để phân biệt với Ca khúc da vàng in lần đầu (1966-67), chúng tôi mạn phép đổi tựa tập nhạc này thành Ca khúc da vàng II. 06. Ta phải thấy mặt trời; Nhân Bản, 1969(*), 18x18 cm, in 7 000 cuốn. Bìa 1: tranh Đinh Cường. Mục lục: 1. Ta phải thấy mặt trời 2. Những giọt máu trổ bông 3. Những ai còn là Việt Nam 4. Tuổi trẻ Việt Nam 5. Chính chúng ta phải nói 6. Ta đi dựng cờ 7. Đừng mong ai, đừng nghi ngại 8. Việt nam ơi hãy vùng lên 9. Ta quyết phải sống 72 BAN MAI
  5. 10. Chưa mòn giấc mơ 11. Huế Sài Gòn Hà Nội. Ghi chú: Trang chót của tập nhạc có thông báo: "Sẽ phát hành vào tháng 9/1970 2 tuyển tập ca khúc mới nhất, Ca khúc Trịnh Công Sơn (15 tình khúc), Ca khúc Trịnh Công Sơn (thân phận ca)". Có lẽ, tập đầu là tập sau này khi phát hành đã được đặt tên Như cánh vạc bay, cũng gồm 15 tình khúc, và tập thứ nhì là tập Cỏ xót xa đưa (10 ca khúc). Hơn nữa, từ đó về sau, người ta nhận thấy, mỗi tập là có tên riêng, lấy từ tên một ca khúc trong tập (trừ mấy Tuyển tập đồ sộ chót). (*) Trên bìa tập nhạc không ghi năm xuất bản, nhưng trong đầu tập nhạc có đề "Viết xong cuối tháng 10, 1969". Theo Bửu Chỉ, bđd, tập Ta phải thấy mặt trời xuất bản năm 1970. 07. Như cánh vạc bay; Nhân Bản, 1972, 18x18 cm. Mục lục: 1. Tình nhớ 2. Tình xa 3. Những con mắt trần gian 4. Ru ta ngậm ngùi 5. Như cánh vạc bay 6. Một ngày như mọi ngày 7. Người về bỗng nhớ 8. Rừng xưa đã khép 9. Ru em 10. Tình xót xa vừa 11. Hãy khóc đi em 12. Em đã cho tôi bầu trời 13. Rồi như đá ngây ngô 14. Này em có nhớ 15. Hãy cứ vui như mọi ngày. Phụ bản: Đinh Cường. Ghi chú: Không có in năm xuất bản, chúng tôi ghi 1972 là căn cứ vào phụ bản in trong tập. 08. Cỏ xót xa đưa; Nhân Bản, 1972, 18x18 cm. Mục lục: 1. Cát bụi 2. Từng ngày qua 3. Nghe tiếng muôn trùng 4. Còn có bao ngày 5. Nghe những tàn phai 6. Em hãy ngủ đi 7. Còn thấy mặt người 8. Vẫn nhớ cuộc đời 9. Hãy yêu nhau đi 10. Cỏ xót xa đưa. Phụ bản: Đinh Cường. Ghi chú: Không thấy ghi năm in, nhưng chúng tôi nghĩ 1972 là hợp lý, vì Cỏ xót xa đưa nằm giữa các tập xuất bản cùng năm. 09. Khói trời mênh mông; Nhân Bản, 1972(*), 18x18cm. Bìa 1: tranh Trịnh Công Sơn, 1972( ). Mục lục: 1. Lời ở phố về 2. Em đi trong chiều TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 73
  6. 3. Buồn từng phút giây 4. Xanh lòng tàn phai 5. Góp lá mùa xuân 6. Sẽ còn ai 7. Yêu dấu tan theo 8. Tưởng rằng đã quên 9. Ru đời đã mất 10. Để gió cuốn đi 11. Khói trời mênh mông 12. Một lần thoáng có. Ghi chú: (*) Không thấy ghi năm phát hành, nhưng để 1972 là căn cứ vào tranh bìa. ( ) Trong tranh bìa, Trịnh Công Sơn chỉ ký tắt "tcs", theo đó là "1972" và có vẽ thêm "dấu ấn" con cá dưới chữ ký. 10. Tự tình khúc; Nhân Bản, 1972, 18x18cm, ấn hành lần thứ nhất, 10 000 cuốn. Bìa 1: tranh Trịnh Công Sơn, 1972(*). Thay lời tựa: Trịnh Công Sơn, Nỗi lòng của tên tuyệt vọng ( ), 11/1972. Mục lục: 1. Nguyệt ca 2. Tự tình khúc 3. Lời thiên thu gọi 4. Chỉ có ta trong một đời 5. Đêm thấy ta là thác đổ 6. Lời mẹ ru 7. Bên đời hiu quạnh 8. Đoá hoa vô thường. Phụ bản: tranh Trịnh Công Sơn. Ghi chú: (*) Bìa và phụ bản chỉ ký tên tắt "tcs" và có ấn thêm "con cá tuổi"; thời kì 1972 (là năm đầu Trịnh Công Sơn có tranh (màu) được in ?), tranh Trịnh Công Sơn còn mang nhiều phong chất "Chagall". ( ) Thay lời tựa của Trịnh Công Sơn là do chúng tôi đặt đề. Lời tựa này, Trịnh Công Sơn sẽ cho in đi in lại nhiều lần trong những tập nhạc xuất bản và tái bản từ 1993 cho đến cuối đời. 11. Phụ khúc da vàng; Nhân Bản, 1972(*), 18x18cm. Bìa 1: tranh Trịnh Công Sơn. Thay lời tựa: Trịnh Công Sơn, Chập chờn những mối tư nghị( ), 11/1972. Mục lục: 1. Một ngày vinh quang một ngày tuyệt vọng 2. Đợi có một ngày 3. Xác ta xác thù 4. Tôi biết tôi yêu 5. Chưa mất niềm tin 6. Người mẹ Ô Lý 7. Hãy nhìn lại 8. Lời ru đêm 9. Mùa áo quan. Ghi chú: (*) Không thấy đề năm in, ghi 1972 là căn cứ trên ngày của Lời tựa. 74 BAN MAI
  7. ( ) Lời tựa của Trịnh Công Sơn là do chúng tôi đặt đề. 12. Lời đất đá cũ; Nhân Bản, 1973(?*), 18x18cm. Bìa 1: tranh Đinh Cường, 1972. Mục lục: 1. Ướt mi 2. Thương một người 3. Những giọt mưa khuya 4. Bến sông 5. Biển nhớ 6. Phôi pha 7. Lời buồn thánh 8. Chiều một mình qua phố 9. Hạ trắng 10. Hành hương trên đồi cao 11. Tạ ơn 12. Cho một người nằm xuống. Ghi chú: (*) Chúng tôi ghi 1973 với dấu hỏi là vì: nếu tính theo thứ tự thời gian xuất bản, tập Lời đất đá cũ ra sau Phụ khúc da vàng, nghĩa là trong những ngày cuối chót của năm 1972, hay đầu năm 1973. Và như vậy là trong vòng một năm, Trịnh Công Sơn đã cho xuất bản liên tiếp 5, 6 tập nhạc! 13. Nhân danh Việt Nam. Ghi chú: Chúng tôi không nắm chắc tập nhạc này có xuất bản không? Trong trang chót của tập Lời đất đá cũ có quảng cáo sẽ in tập nhạc nhan đề Nhân danh Việt Nam, nhưng thật sự sau đó không biết có xuất bản không? 14. Một cõi đi về; Hội Âm nhạc TP.Hồ Chí Minh xuất bản, 1989, 19x19cm. Bìa 1: tranh Trịnh Công Sơn. Mục lục: 1. Thành phố mùa xuân 2. Nhớ mùa thu Hà Nội 3. Tình khúc Ơ-Bai 4. Vàng phai trước ngõ 5. Ở trọ 6. Trong nỗi đau tình cờ 7. Vẫn có em bên đời 8. Hoa vàng mấy độ 9. Chuyện đoá quỳnh hương 10. Như hòn bi xanh 11. Đời cho ta thế 12. Giọt lệ thiên thu 13. Một cõi đi về 14. Quỳnh hương 15. Ru đời đi nhé 16. Biết đâu nguồn cội 17. Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui 18. Có một dòng sông đã qua đời 19. Hoa xuân ca TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 75
  8. 20. Bốn mùa thay lá 21. Lặng lẽ nơi này 22. Chiều trên quê hương tôi 23. Ngẫu nhiên 24. Cũng sẽ chìm trôi. Ghi chú: Tập nhạc này chỉ in lụa 100 bản, lời nhạc chép tay, nhân chuyến Tây du của Trịnh Công Sơn, 5/1989, và chỉ phổ biến ở Paris trong vòng thân hữu; tập nhạc này, lần đầu tiên tụ họp "Những bài viết từ 1972-1975 chưa hề dược in ấn cũng như chưa được hát rộng rãi trong quần chúng" và một số "Bài hát mới viết sau 1975 mà tại Paris đa số ít người biết đến " (Trịnh Công Sơn trả lời phỏng vấn Tạp chí Điện Ảnh, số ra ngày 20/07/1989). 15. Em còn nhớ hay em đã quên; Trẻ, 1991, in 3000 cuốn, 19x19cm, lời nhạc chép tay Bìa và phụ bản: Trịnh Công Sơn. Thay lời tựa: Hoàng Phủ Ngọc Tường, Và một chút thiên thu còn mãi, 3/1991. Lời bạt: Văn Cao, Tôi gọi Trịnh Công Sơn là người thơ ca; Sơn Nam, Điệu hát Nam Ai hiện đại(*). Mục lục: 1. Diễm xưa 2. Trong nỗi đau tình cờ 3. Gọi tên bốn mùa 4. Hãy cứ vui như mọi ngày 5. Tình xa 6. Nghe những tàn phai 7. Vẫn có em bên đời 8. Ru ta ngậm ngùi 9. Vẫn nhớ cuộc đời 10. Lặng lẽ nơi này 11. Tôi ru em ngủ 12. Nhìn những mùa thu đi 13. Phôi pha 14. Ru em từng ngón xuân nồng 15. Ru em 16. Những con mắt trần gian 17. Mưa hồng 18. Quỳnh hương 19. Tình xót xa vừa 20. Như cánh vạc bay 21. Rồi như đá ngây ngô 22. Cát bụi 23. Em đã cho tôi bầu trời 24. Nguyệt ca 25. Rừng xưa đã khép 26. Tuổi đời mênh mông 27. Tưởng rằng đã quên 28. Tình khúc Ơ-Bai 29. Nắng thuỷ tinh 30. Biến nhớ 31. Em hãy ngủ đi 32. Tuổi đá buồn 33. Để gió cuốn đi 76 BAN MAI
  9. 34. Tình nhớ 35. Hoa vàng mấy độ 36. Tạ ơn 37. Tự tình khúc 38. Đời gọi em biết bao lần 39. Hạ trắng 40. Đêm thấy ta là thác đổ 41. Lời thiên thu gọi 42. Tình sầu 43. Cuối cùng cho một tình yêu 44. Còn thấy mặt người 45. Vì tôi cần thấy em yêu đời 46. Còn tuổi nào cho em 47. Ru đời đã mất 48. Bốn mùa thay lá 49. Lời buồn thánh 50. Em còn nhớ hay em đã quên 51. Như một lời chia tay 52. Ướt mi 53. Thương một người. Ghi chú: Lần đầu tiên từ sau 1975, Trịnh Công Sơn. được phép xuất bản một tập nhạc "cá nhân" và gồm một số đáng kể những bài viết trong nhiều thời kì, trước và sau 75. (*) Thay lời tựa và Lời bạt do chúng tôi đặt nhan đề. 16. Cho con; Sóng Nhạc, 1991, chép tay lời và nhạc, 10x19cm; tuyển tập nhạc Trịnh Công Sơn (10 bài) và Phạm Trọng Cầu (9 bài) Mục lục: 1. Em là hoa hồng nhỏ 2. Mẹ đi vắng 3. Em đến cùng mùa xuân 4. Tiếng ve gọi hè 5. Tuổi đời mênh mông 6. Mùa hè đến 7. Tết suối hồng 8. Khăn quàng thắp sáng bình minh 9. Như hòn bi xanh 10. Đời sống không già vì có chúng em. 17. Lời của dòng sông; Trẻ, 1992, in 5000 cuốn, lời chép tay, 19x19cm. Mục lục: 1. Chuyện đoá Quỳnh hương 2. Chỉ có ta trong một đời 3. Cỏ xót xa đưa 4. Dấu chân địa đàng 5. Lời của dòng sông 6. Rừng xanh xanh mãi 7. Thành phố mùa xuân 8. Hãy yêu nhau đi TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 77
  10. 9. Còn có bao ngày 10. Từng ngày qua 11. Hãy khóc đi em 12. Nghe tiếng muôn trùng 13. Một ngày như mọi ngày 14. Người về bỗng nhớ 15. Xa dấu mặt trời. 18. Khói trời mênh mông II; Văn nghệ TP Hồ Chí Minh, 1992, in 3000 cuốn, 19x19cm. Bìa 1: Trịnh Cung. Bìa sau: hình Trịnh Công Sơn (đang chép nhạc), Montréal 04/1992. Mục lục 1. Đoá hoa vô thường 2. Vết lăn trầm 3. Yêu dấu tan theo 4. Cúi xuống thật gần 5. Phúc âm buồn 6. Tình yêu tìm thấy 7. Khói trời mênh mông 8. Em đến từ nghìn xưa 9. Này em có nhớ 10. Lời mẹ ru 11. Bên đời hiu quạnh 12. Cánh chim cô đơn. Ghi chú: Tập nhạc này trùng tên với tập nhạc xuất bản năm 1972, nhưng nội dung khác, nên chúng tôi mạn phép đặt nhan đề Khói trời mênh mông II. 19. Bên đời hiu quạnh; Nhân Bản(*), 1993, 25x25 cm, in 3 000 cuốn. Bìa 1: Tranh Trịnh Công Sơn, 1992. Lời tựa: Bửu Ý, Trịnh Công Sơn là một người khát sống( ), 08/1990. Phụ bản: Hình Trịnh Công Sơn, 1970; bút tích Trịnh Công Sơn, 1993. Mục lục: 1. Bên đời hiu quạnh 2. Hãy cứ vui như mọi ngày 3. Nghe những tàn phai 4. Ru ta ngậm ngùi 5. Tình xót xa vừa 6. Tự tình khúc 7. Lời thiên thu gọi 8. Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui 9. Có nghe đời nghiêng 10. Như chim ưu phiền 11. Đêm thấy ta là thác đổ 12. Cát bụi 13. Một cõi đi về 14. Chiếc lá thu phai 15. Vết lăn trầm 16. Biết đâu nguồn cội 78 BAN MAI
  11. 17. Để gió cuốn đi 18. Cỏ xót xa đưa 19. Như tiếng thở dài 20. Giọt lệ thiên thu 21. Có những con đường 22. Phôi pha 23. Lời buồn thánh 24. Nghe tiếng muôn trùng 25. Còn thấy mặt người 26. Dấu chân địa đàng 27. Một ngày như mọi ngày 28. Hôm nay tôi đã nghe 29. Lời của dòng sông 30. Xa dấu mặt trời 31. Còn có bao ngày 32. Ở trọ 33. Từng ngày qua 34. Ra đồng giữa ngọ 35. Phúc âm buồn 36. Xin mặt trời ngủ yên 37. Vẫn nhớ cuộc đời 38. Rơi lệ ru người 39. Gần như niềm tuyệt vọng 40. Lời mẹ ru 41. Ngẫu nhiên 42. Đoá hoa vô thường 43. Để gió cuốn đi 44. Ngày nay không còn bé 45. Cũng sẽ chìm trôi. Ghi chú: Bên đời hiu quạnh cùng hai tập dưới đây Trong nỗi đau tình cờ và Thuở ấy mưa hồng còn xuất hiện kết liền trong một tập khác, Nxb Nhân Bản, bìa rất đẹp, mang chữ Trịnh Công Sơn ấn vàng, vẽ trên nền xanh dương, với một tựa lớn Bên đời hiu quạnh và hai tựa nhỏ Trong nỗi đau tình cờ và Thuở ấy mưa hồng; bìa trước do Trịnh Công Sơn thực hiện, bìa sau có hình Trịnh Công Sơn và Trịnh Vĩnh Trinh ngồi cạnh bờ sông khu Thanh Đa(?), ngoại ô Sài Gòn, chụp khoảng đầu những năm 90(?). (*) Trên bìa ngoài ghi Nhân Bản, bên trong còn có thêm dòng chữ Copyright Trịnh Xuân Tịnh /Nhân Bản / Hội Âm Nhạc TP.( ) Lời tựa của Bửu Ý là do chúng tôi đặt đề. 20. Trong nỗi đau tình cờ; Nhân Bản(*), 1993, 25x25cm, in 3000 cuốn. Bìa 1: Tranh Trịnh Công Sơn, 1992. Thay lời tựa: Trịnh Công Sơn, Nỗi lòng của tên tuyệt vọng( ), lấy lại từ tập nhạc Tự tình khúc, 1972. Phụ bản: Bút tích Trịnh Công Sơn, 1993, hình Trịnh Công Sơn. Bìa sau: Tranh Trịnh Công Sơn, 1992. Mục lục: 1. Trong nỗi đau tình cờ 2. Tình khúc Ơ-Bai 3. Tôi ơi đừng tuyệt vọng 4. Ru em 5. Rồi như đá ngây ngô 6. Em hãy ngủ đi TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 79
  12. 7. Như một lời chia tay 8. Tôi đang lắng nghe 9. Yêu dấu tan theo 10. Lặng lẽ nơi này 11. Hoa vàng mấy độ 12. Ru đời đã mất 13. Hãy khóc đi em 14. Này em có nhớ 15. Em đã cho tôi bầu trời 16. Ru đời đi nhé 17. Chìm dưới cơn mưa 18. Vẫn có em bên đời 19. Vườn xưa 20. Em còn nhớ hay em đã quên 21. Cuối cùng cho một tình yêu 22. Cúi xuống thật gần 23. Đời gọi em biết bao lần 24. Xin trả nợ người 25. Con mắt còn lại 26. Còn ai với ai 27. Em đi trong chiều 28. Góp lá mùa xuân. Ghi chú: (*) Trên bìa ngoài ghi Nhân Bản, bên trong còn có thêm dòng chữ: Copyright Trịnh Xuân Tịnh /Nhân Bản/Hội Âm Nhạc TP Hồ Chí Minh. ( ) Thay lời tựa là do chúng tôi đặt đề. 21. Thuở ấy mưa hồng; Nhân Bản(*), 1993, 25x25 cm, in 3 000 cuốn. Bìa 1: Tranh Trịnh Công Sơn, 1992. Thay lời tựa: Hoàng Phủ Ngọc Tường, Và một chút thiên thu còn mãi ( ) Phụ bản: Bút tích Trịnh Công Sơn (1993), hình Trịnh Công Sơn (1957) Lời bạt: Văn Cao, Tôi gọi Trịnh Công Sơn là người thơ ca ( ). Mục lục: 1. Tình nhớ 2. Mưa hồng 3. Tuổi đá buồn 4. Tình xa 5. Gọi tên bốn mùa 6. Ru em từng ngón xuân nồng 7. Nguyệt ca 8. Tưởng rằng đã quên 9. Tình sầu 10. Có một dòng sông đã qua đời 11. Nắng thuỷ tinh 12. Biển nhớ 13. Như cánh vạc bay 14. Diễm xưa 15. Nhìn những mùa thu đi 80 BAN MAI
  13. 16. Những con mắt trần gian 17. Rừng xưa đã khép 18. Hạ trắng 19. Tôi ru em ngủ 20. Tạ ơn 21. Một lần thoáng có 22. Còn tuổi nào cho em 23. Khói trời mênh mông 24. Quỳnh hương 25. Hoa xuân ca 26. Níu tay nghìn trùng 27. Hãy yêu nhau đi 28. Em đến từ nghìn xưa 29. Thương một người 30. Người về bỗng nhớ 31. Thành phố mùa xuân 32. Bốn mùa thay lá 33. Chuyện đoá quỳnh hương 34. Tình yêu tìm thấy 35. Ướt mi 36. Rừng xanh xanh mãi 37. Tuổi đời mênh mông 38. Ru tình 39. Vàng phai trước ngõ 40. Môi hồng đào 41. Mưa mùa hạ 42. Cho đời chút ơn 43. Vì tôi cần thấy em yêu đời. Ghi chú (*) Trên bìa ngoài ghi Nhân Bản, bên trong còn có thêm dòng chữ: Copyright Trịnh Xuân Tịnh /Nhân Bản/Hội Âm Nhạc TP Hồ Chí Minh. ( ) Thay lời tựa và Lời bạt (do chúng tôi đặt đề); in lại từ tập Em còn nhớ hay em đã quên (1991). 22. Những bài ca không năm tháng; Âm Nhạc, 1998, 25x25cm, 3000 cuốn. Bìa 1: tranh Trịnh Công Sơn. Thay lời tựa: Bửu Ý, Trịnh Công Sơn là một người khát sống (*), 08/1990; Trịnh Công Sơn, Nỗi lòng của tên tuyệt vọng ( ); Hoàng Phủ Ngọc Tường, Và một chút thiên thu còn mãi ( ). Lời bạt: Văn Cao, Tôi gọi Trịnh Công Sơn là người thơ ca( ). Phụ bản: Tranh bìa Trịnh Công Sơn và hình rút từ 3 quyển nhạc trên đây. Bìa 4: ảnh Trịnh Công Sơn ngồi trên tuyết, Canada, 1992. Mục lục: 1. Bên đời hiu quạnh 2. Hãy cứ vui như mọi ngày 3. Nghe những tàn phai 4. Ru ta ngậm ngùi 5. Tình xót xa vừa 6. Tự tình khúc 7. Lời thiên thu gọi TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 81
  14. 8. Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui 9. Có nghe đời nghiêng 10. Như chim ưu phiền 11. Đêm thấy ta là thác đổ 12. Cát bụi 13. Một cõi đi về 14. Chiếc lá thu phai 15. Vết lăn trầm 16. Biết đâu nguồn cội 17. Để gió cuốn đi 18. Cỏ xót xa đưa 19. Như tiếng thở dài 20. Giọt lệ thiên thu 21. Có những con đường 22. Phôi pha 23. Lời buồn thánh 24. Nghe tiếng muôn trùng 25. Còn thấy mặt người 26. Dấu chân địa đàng 27. Một ngày như mọi ngày 28. Hôm nay tôi đã nghe 29. Lời của dòng sông 30. Xa dấu mặt trời 31. Còn có bao ngày 32. Ở trọ 33. Từng ngày qua 34. Ra đồng giữa ngọ 35. Phúc âm buồn 36. Xin mặt trời ngủ yên 37. Vẫn nhớ cuộc đời 38. Rơi lệ ru người 39. Gần như niềm tuyệt vọng 40. Lời mẹ ru 41. Ngẫu nhiên 42. Đoá hoa vô thường 43. Để gió cuốn đi 44. Ngày nay không còn bé 45. Cũng sẽ chìm trôi 46. Trong nỗi đau tình cờ 47. Tình khúc Ơ-Bai 48. Tôi ơi đừng tuyệt vọng 49. Ru em 50. Rồi như đá ngây ngô 51. Em hãy ngủ đi 52. Như một lời chia tay 53. Tôi đang lắng nghe 54. Yêu dấu tan theo 82 BAN MAI
  15. 55. Lặng lẽ nơi này 56. Hoa vàng mấy độ 57. Ru đời đã mất 58. Hãy khóc đi em 59. Này em có nhớ 60. Em đã cho tôi bầu trời 61. Ru đời đi nhé 62. Chìm dưới cơn mưa 63. Vẫn có em bên đời 64. Vườn xưa 65. Em còn nhớ hay em đã quên 66. Cuối cùng cho một tình yêu 67. Cúi xuống thật gần 68. Đời gọi em biết bao lần 69. Xin trả nợ người 70. Con mắt còn lại 71. Còn ai với ai 72. Em đi trong chiều 73. Góp lá mùa xuân 74. Tình nhớ 75. Mưa hồng 76. Tuổi đá buồn 77. Tình xa 78. Gọi tên bốn mùa 79. Ru em từng ngón xuân nồng 80. Nguyệt ca 81. Tưởng rằng đã quên 82. Tình sầu 83. Có một dòng sông đã qua đời 84. Nắng thuỷ tinh 85. Biển nhớ 86. Như cánh vạc bay 87. Diễm xưa 88. Nhìn những mùa thu đi 89. Những con mắt trần gian 90. Rừng xưa đã khép 91. Hạ trắng 92. Tôi ru em ngủ 93. Tạ ơn 94. Một lần thoáng có 95. Còn tuổi nào cho em 96. Khói trời mênh mông 97. Quỳnh hương 98. Hoa xuân ca 99. Níu tay nghìn trùng 100. Hãy yêu nhau đi 101. Em đến từ nghìn xưa TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 83
  16. 102. Thương một người (1959) 103. Người về bỗng nhớ 104. Thành phố mùa xuân 105. Bốn mùa thay lá 106. Chuyện đoá quỳnh hương 107. Tình yêu tìm thấy 108. Ướt mi 109. Rừng xanh xanh mãi 110. Tuổi đời mênh mông 111. Ru tình 112. Vàng phai trước ngõ 113. Môi hồng đào 114. Mưa mùa hạ 115. Cho đời chút ơn 116. Vì tôi cần thấy em yêu đời 117. Hai mươi mùa nắng lạ 118. Bống không là bống 119. Có một ngày như thế 120. Em đi bỏ lại con đường 121. Đoản khúc thu Hà Nội 122. Còn thấy mặt người. Ghi chú: Từ Tuyển tập này đến những lần tái bản về sau (có khi có bổ sung bài mới), cái tên Nxb Nhân Bản đã được xoá, vì "có vấn đề". (*) Rút từ tập Bên đời hiu quạnh (1993). ( ) Rút từ tập Trong nỗi đau tình cờ (1993), nhưng ngày viết bị in (hay sửa?) sai: 11/1992, thay vì 11/1972. ( ) Rút từ tập Thuở ấy mưa hồng (1993). 23. Những bài ca không năm tháng; Âm Nhạc, 1998, 25x25cm, in lần thứ tư, 3000 cuốn Bìa 1: Chàng thi sĩ, tranh Trịnh Công Sơn. Thay lời tựa: Bửu Ý, Trịnh Công Sơn là một người khát sống(*), 08/1990; Trịnh Công Sơn, Nỗi lòng của tên tuyệt vọng ( ); Hoàng Phủ Ngọc Tường, Và một chút thiên thu còn mãi ( ). Lời bạt: Văn Cao, Tôi gọi Trịnh Công Sơn là người thơ ca ( ). Phụ bản: Tranh Trịnh Công Sơn. Bìa sau: Ảnh buổi trình diễn đầu tiên năm 1965 tại trường Đại học Văn khoa cũ. Mục lục: 1. Bên đời hiu quạnh 2. Biết đâu nguồn cội 3. Biển nhớ 4. Bốn mùa thay lá 5. Bay đi thầm lặng 6. Bống không là bống 7. Bống bồng ơi 8. Cát bụi 9. Chiếc lá thu phai 10. Cỏ xót xa đưa 11. Có những con đường 12. Còn có bao ngày 13. Cũng sẽ chìm trôi 14. Chìm dưới cơn mưa 84 BAN MAI
  17. 15. Cuối cùng cho một tình yêu 16. Cúi xuống thật gần 17. Con mắt còn lại 18. Còn ai với ai 19. Có một dòng sông đã qua đời 20. Còn tuổi nào cho em 21. Chuyện đoá quỳnh hương 22. Cho đời chút ơn 23. Có một ngày như thế 24. Còn thấy mặt người 25. Có nghe đời nghiêng 26. Dấu chân địa đàng 27. Diễm xưa 28. Đêm thấy ta là thác đổ 29. Để gió cuốn đi 30. Đoá hoa vô thường 31. Đời gọi em biết bao lần 32. Đoản khúc thu Hà Nội 33. Đời cho ta thế 34. Em hãy ngủ đi 35. Em đã cho tôi bầu trời 36. Em còn nhớ hay em đã quên 37. Em đi trong chiều 38. Em đến từ nghìn xưa 39. Em đi bỏ lại con đường 40. Giọt lệ thiên thu 41. Gần như niềm tuyệt vọng 42. Góp lá mùa xuân 43. Gọi tên bốn mùa 44. Hãy cứ vui như mọi ngày 45. Hôm nay tôi nghe 46. Hoa vàng mấy độ 47. Hãy khóc đi em 48. Hạ trắng 49. Hoa xuân ca 50. Hãy yêu nhau đi 51. Hai mươi mùa nắng lạ 52. Khói trời mênh mông 53. Lời thiên thu gọi 54. Lời buồn thánh 55. Lời của dòng sông 56. Lời mẹ ru 57. Lặng lẽ nơi này 58. Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui 59. Một cõi đi về 60. Một ngày như mọi ngày 61. Mưa hồng TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 85
  18. 62. Một lần thoáng có 63. Môi hồng đào 64. Mưa mùa hạ 65. Ngẫu nhiên 66. Nghe những tàn phai 67. Như chim ưu phiền 68. Như tiếng thở dài 69. Nghe tiếng muôn trùng 70. Ngày nay không còn bé 71. Như một lời chia tay 72. Này em có nhớ 73. Nguyệt ca 74. Nắng thuỷ tinh 75. Như cánh vạc bay 76. Nhìn những mùa thu đi 77. Những con mắt trần gian 78. Níu tay nghìn trùng 79. Người về bỗng nhớ 80. Nhớ mùa thu Hà Nội 81. Như một vết thương 82. Ở trọ 83. Phôi pha 84. Phúc âm buồn 85. Quỳnh hương 86. Ru ta ngậm ngùi 87. Ra đồng giữa ngọ 88. Rơi lệ ru người 89. Ru em 90. Rồi như đá ngây ngô 91. Ru đời đã mất 92. Ru đời đi nhé 93. Ru em từng ngón xuân nồng 94. Rừng xưa đã khép 95. Rừng xanh xanh mãi 96. Ru tình 97. Sóng về đâu 98. Tình xót xa vừa 99. Tự tình khúc 100. Từng ngày qua 101. Thuở bống là người 102. Trong nỗi đau tình cờ 103. Tình khúc Ơ-Bai 104. Tôi ơi đừng tuyệt vọng 105. Tôi đang lắng nghe 106. Tình nhớ 107. Tuổi đá buồn 108. Tình xa 86 BAN MAI
  19. 109. Tưởng rằng đã quên 110. Tình sầu 111. Tôi ru em ngủ 112. Tạ ơn 113. Thương một người (1959) 114. Thành phố mùa xuân 115. Tình yêu tìm thấy 116. Tuổi đời mênh mông 117. Ướt mi 118. Vết lăn trầm 119. Vẫn nhớ cuộc đời 120. Vẫn có em bên đời 121. Vườn xưa 122. Vàng phai trước ngõ 123. Vì tôi cần thấy em yêu đời 124. Xa dấu mặt trời 125. Xin mặt trời ngủ yên 126. Xin trả nợ người 127. Yêu dấu tan theo. Ghi chú: Xem ở tập 22. 24. Tuyển tập ca khúc Trịnh Công Sơn, tập 1; Văn nghệ TP Hồ Chí Minh, 1999, 14,5x20,5cm, in 1000 cuốn, giá bán 6500 VNĐ. 25, Tuyển tập ca khúc Trịnh Công Sơn, tập 2; Văn nghệ TP Hồ Chí Minh, 1999, 14,5x20,5cm, in 1000 cuốn, giá bán 6500 VNĐ. Chúng tôi không có trong tay các tập 1 và 2 này; xin xem ghi chú ở tập 3. 26. Tuyển tập ca khúc Trịnh Công Sơn, tập 3; Nhạc sĩ Phạm Đăng Khương tuyển chọn(*), Văn nghệ TP Hồ Chí Minh, 1999, 14,5x20,5cm, in 1000 cuốn, giá bán 6500 VNĐ. Bìa 1: Huỳnh Lương, ảnh Trịnh Công Sơn đứng cầm micro hát, lồng lên nền trời có tháp chùa Thiên Mụ. Bìa 4: ảnh Trịnh Công Sơn ngồi đàn ghita, lồng lên nền bản nhạc Một cõi đi về. Mục lục: 1. Nghe tiếng muôn trùng 2. Người về bỗng nhớ 3. Nguyệt ca 4. Nhìn những mùa thu đi 5. Như cánh vạc bay 6. Như chim ưu phiền 7. Như một lời chia tay 8. Như tiếng thở dài 9. Những con mắt trần gian 10. Níu tay nghìn trùng 11. Ở trọ 12. Phôi pha 13. Phúc âm buồn 14. Quỳnh hương 15. Ra đồng giữa ngọ TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 87
  20. 16. Rơi lệ ru người 17. Rồi như đá ngây ngô 18. Ru đời đã mất 19. Ru đời đi nhé 20. Ru em. Ghi chú (*) Trong các tập Tuyển tập ca khúc Trịnh Công Sơn 6 tập này đều ghi tên Nhạc sĩ Phạm Đăng Khương tuyển chọn, nhưng sự thật không có tuyển chọn, mà ông chỉ lấy lại các bài, theo thứ tự abc, của tập nhạc Những bài ca không năm tháng (in lần thứ nhất), gồm 116 bản, chia ra mỗi tập 20 bản, trừ tập chót 16 bản, và in lại trên giấy mỏng, khổ nhỏ (và không dùng khổ vuông truyền thống của các tập ca khúc Trịnh Công Sơn), bìa xấu cả về mỹ thuật và kỹ thuật. 27. Tuyển tập ca khúc Trịnh Công Sơn, tập 4; Văn nghệ TP Hồ Chí Minh, 1999, 14,5x20,5cm, in 1000 cuốn, giá bán 6500 VNĐ. Bìa 1: Trịnh Công Sơn đang ngồi đàn ghita (cùng ảnh với bìa sau của tập 3), lồng lên cảnh các cô gái bách bộ nơi cổ thành Huế. Bìa 4: Trịnh Công Sơn đang cầm micro hát (cùng ảnh với bìa trước của tập 3). Mục lục: 1. Hoa xuân ca 2. Hôm nay tôi đã nghe 3. Khói trời mênh mông 4. Lặng lẽ nơi này 5. Lời buồn thánh 6. Lời của dòng sông 7. Lời mẹ ru 8. Lời thiên thu gọi 9. Môi hồng đào 10. Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui 11. Một cõi đi về 12. Một lần thoáng có 13. Một ngày như mọi ngày 14. Mưa hồng 15. Mưa mùa hạ 16. Nắng thuỷ tinh 17. Này em có nhớ 18. Ngẫu nhiên 19. Ngày nay không còn bé 20. Nghe những tàn phai. 28. Tuyển tập ca khúc Trịnh Công Sơn, tập 5; Văn nghệ TP Hồ Chí Minh, 1999, 14,5x20,5cm, in 1000 cuốn, giá bán 6500 VNĐ. Bìa 1: Trịnh Công Sơn đang ngồi đàn ghita (cùng ảnh với bìa trước của tập 3), lồng lên cảnh đồng nội với hoa thuỷ tiên. Bìa 4: Trịnh Công Sơn đang cầm micro hát (cùng ảnh với bìa sau của tập 4. Mục lục: 1. Ru em từng ngón xuân nồng 2. Rừng xanh xanh mãi 3. Rừng xưa đã khép 4. Ru ta ngậm ngùi 5. Sóng về đâu 88 BAN MAI
  21. 6. Tạ ơn 7. Thành phố mùa xuân 8. Thuở bống là người 9. Thương một người 10. Tình khúc Ơ-Bai 11. Tình nhớ 12. Tình sầu 13. Tình xa 14. Tình xót xa vừa 15. Tình yêu tìm thấy 16. Tôi đang lắng nghe 17. Tôi ơi đừng tuyệt vọng 18. Tôi ru em ngủ 19. Trong nỗi đau tình cờ 20. Từng ngày qua. Ghi chú: Trong tập 5 này, Nhạc sĩ Phạm Đăng Khương có "tuyển chọn", bằng cách thay bài Ru tình và Tự tình khúc của của tập nhạc Những bài ca không năm tháng nói trên bằng bài Sóng về đâu và Thuở bống là người. 29. Tuyển tập ca khúc Trịnh Công Sơn, tập 6; Văn nghệ TP Hồ Chí Minh, 1999, 14,5x20,5cm, in 1000 cuốn, giá bán 6500 VNĐ. Bìa 1: Trịnh Công Sơn đang cầm micro hát (cùng ảnh với bìa trước của tập 3), lồng trên cảnh tháp Effel buổi tối. Bìa 4: Trịnh Công Sơn ngồi đàn ghita (cùng ảnh với bìa sau của tập 3), lồng lên ảnh một thành phố Âu-Mỹ (?) lúc đã lên đèn. Mục lục: 1. Tuổi đá buồn 2. Tuổi đời mênh mông 3. Tưởng rằng đã quên 4. Tự tình khúc 5. Ướt mi 6. Vẫn có em bên đời 7. Vàng phai trước ngõ 8. Vẫn nhớ cuộc đời 9. Vết lăn trầm 10. Vườn xưa 11. Đoá hoa vô thường 12. Nhớ mùa thu Hà Nội 13. Xa dấu mặt trời 14. Xin mặt trời ngủ yên 15. Xin trả nợ người 16. Yêu dấu tan theo. Ghi chú: Trong tập 6 này, Nhạc sĩ Phạm Đăng Khương có "tuyển chọn", bằng cách thay bài Từng ngày qua, đã dùng trong tập 5, bằng bài Nhớ mùa thu Hà Nội, và bài Vì tôi cần thấy em yêu đời của của tập nhạc Những bài ca không năm tháng nói trên bằng bài Đoá hoa vô thường, nhưng với ghi sai số trang trên mục lục (trang 32 thay vì trang 24). TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 89
  22. Phụ lục 2 DANH MỤC CA KHÚC TRỊNH CÔNG SƠN Lời người biên soạn: Trịnh Công Sơn đã sáng tác bao nhiêu ca từ - cho đến nay vẫn chưa ai đưa ra được con số chính xác và chứng cớ cụ thể. Chính vì thế, trong khi tìm hiểu ca từ Trịnh Công Sơn để nghiên cứu, chúng tôi đã gặp rất nhiều khó khăn. Tuy nhiên, qua thời gian dài tìm kiếm công phu, cẩn trọng, với những cứ liệu có được, chúng tôi nhận định Trịnh Công Sơn sáng tác khoảng trên 300 bài hát. Ts.Kh. Phạm Văn Đỉnh, người đã dày công sưu tầm, biên tập, chú giải các tác phẩm của Trịnh Công Sơn, cũng đồng ý như vậy. Bản Danh mục ca khúc Trịnh Công Sơn dưới đây, chúng tôi căn cứ chủ yếu vào nguồn tài liệu từ Diễn đàn văn hóa Trịnh Công Sơn – Pháp (tcs-home.org) của ông Phạm Văn Đỉnh, gồm 288 bài tiếng Việt và 46 bản dịch tiếng Anh, 75 bản dịch tiếng Pháp. Đây có lẽ là Danh mục Trịnh Công Sơn đầy đủ nhất cho đến thời điểm hiện nay, mà công lao chủ yếu thuộc về Ts.Kh Phạm Văn Đỉnh và các cộng sự của ông. Trong bảng Danh mục này, những tên bài in đậm là bài có ca từ được in ở Phụ lục 3 dưới đây. Chúng tôi mong nhận được ý kiến đóng góp của quý bạn đọc để Danh mục ca khúc Trịnh Công Sơn ngày càng hoàn thiện hơn. Kính xin liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ email: [email protected]. THỜI GIAN BẢN DỊCH BẢN DỊCH TT TÊN CA KHÚC SÁNG TÁC TIẾNG ANH/DỊCH GIẢ TIẾNG PHÁP/DỊCH GIẢ 1 Ai ngoài cánh cửa ? 2 Bài ca dành cho 1968 A song dedicated Chanson dédiée aux những xác người to all the corpses/ cadavres/ Léon Tran Duy Tinh Remacle 3 Bài ca đường tàu 1978? S’envoler en thống nhất silence/ Léon Remacle 4 Bay đi thầm lặng 1972 S’envoler en silence/ Léon Remacle 5 Bên đời hiu quạnh 1970-71 6 Bến sông 1959 7 Biển nhớ 1962 Un océan de souvenirs/ Léon Remacle 8 Biển nghìn thu ở lại 1999 La mer demeure à jamais/ Léon Remacle 90 BAN MAI
  23. 9 Biển sáng 1981 10 Biết đâu nguồn cội 1972? 11 Bốn mùa thay lá 1981 12 Bống bồng ơi 1993 13 Bống không là bống 1995 14 Buồn từng phút giây 1970-71 La tristesse de chaque seconde/ Léon Remacle 15 Ca dao mẹ <=1965 Chanson populaire A mother's lament/ de la mère/ Léon Richard Fuller Remacle 16 Cánh đồng hòa bình <=1968 *Les champs paisibles/ Thanh Bạch *Les champs pacifiques/ Léon Remacle 17 Cánh chim cô đơn 1980 L’oiseau solitaire/ Léon Remacle 18 Cát bụi 1965 Sand and dust/ Vân Sable et poussières/ Mai Léon Remacle 19 Chỉ có ta trong một 1970 đời 20 Chiều đông 1974-1975 21 Chiều một mình qua 1961 phố 22 Chiều trên quê hương 1980 Le soir sur mon tôi pays/ Léon Remacle 23 Chiếc lá thu phai 1973 24 Chìm dưới cơn mưa 1974 Sombré dans la pluie/ Léon Remacle 25 Chính chúng ta phải <=1969 nói 26 Cho đời chút ơn <=1993 Grace onto life/ *Merci la vie/ Đức Vân Mai Nguyễn, Hạnh Trần & Dung Huỳnh *Un peu de grâce donnée au monde/ Léon Remacle 27 Cho một người nằm 1968 To one who lays Pour un hommee xuống down/ Tran Duy couché/ Léon Tinh Remacle 28 Chờ nhìn quê hương 1967 sáng chói 29 Cho quê hương mỉm <=1967 cười 30 Chơi vơi 1957? 31 Chưa mất niềm tin 1968 32 Chưa mòn giấc mơ <=1969 33 Chuyện đóa quỳnh 1982 hương 34 Có duyên không nợ 1998? 35 Có một dòng sông đã 1966? qua đời TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 91
  24. 36 Có một ngày như thế 1994 37 Có nghe đời nghiêng 1973? 38 Có những con đường 1973-74 Il est des rues/ Léon Remacle 39 Cỏ xót xa đưa 1969 Troubled grass swaying/ Vân Mai 40 Cõi tạm (Xem Ở trọ) 41 Còn ai với ai 1964 48 Cúi xuống thật gần 1973 50 Cuối cùng cho một 1958 *Sure, stay away/ A la fin d'un amour/ tình yêu Patrick Gallagher Léon Remacle *The end of a love/ Tran Duy Tinh 51 Dã tàng ca 1962 (còn có tên Tiếng hát Dã tràng) 52 Dân ta vẫn sống 1965 57 Dựng lại người dựng 1968 lại nhà 58 Dòng điện như dòng <>1980 sông 59 Đại bác ru đêm <=1967 *Lullaby of the Le son du canon artillery/ Rich berce les nuits/ Fuller Léon Remacle *Cannon fire lulls the night/ Tran Duy Tinh 60 Để gió cuốn đi 1971 61 Đêm ? Nuit/ Léon Remacle 62 Đêm hồng 1967 63 Đêm bây giờ đêm <=1967 mai 64 Đêm thấy ta là thác 1971 đỗ 65 Đi mãi trên đường 1999 66 Đi tìm quê hương 1967 67 Đóa hoa vô thường 1972 Evanescent bloom/ Une fleur 92 BAN MAI
  25. Vân Mai éphémère/ Léon Remacle 68 Đoản khúc thu Hà 1973 70 Đợi có một ngày 2000 76 Đồng dao hòa bình <=1968 77 Đừng mong ai đừng 1969 nghi ngại 78 Đường xa vạn dặm 1992 79 Em còn nhớ hay em 1980 đã quên 80 Em đã cho tôi bầu 1970 trời 81 Em đến cùng mùa <=1991 xuân 82 Em đến từ nghìn 1980 Tu viens de la nuit xưa des temps/ Léon Remacle 83 Em đi bỏ lại con <=1995 đường 84 Em đi trong chiều 1969 Tu marchais dans le soir/ Léon Remacle 85 Em hãy ngủ đi 1970 Love, go to sleep/ Dors, ma chérie/ Patrick Gallagher Léon Remacle 86 Em là hoa hồng nhỏ 1982-84 I am a little rose/ Tu es une petite Jason Gibbs rose/ Léon Remacle 87 Em ở nông trường 1981 em ra biên giới 88 Gần như niềm tuyệt 1973 Presque comme un vọng désespoir/ Léon Remacle 89 Gánh rau về chợ 1976-78 90 Gia tài của mẹ 1965 *A mother's L’héritage de mère/ heritage/ Rich Léon Remacle Fuller *My mother's legacy/ Trần Duy Tình 91 Giăng mắc 1960 92 Giọt lệ thiên thu 1973-74 *Une larme pour toujours/ Vũ Hồi Nguyên TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 93
  26. *La larme de l’éternité/ Léon Remacle 93 Giọt nước cành sen 1970? 97 Góp lá mùa xuân 1969-70 98 Hạ trắng 1961 Eté blanc/ Léon Remacle 99 Hai mươi mùa nắng 1995 lạ 100 Hành ca 1961 101 Hành hương trên 1962 đồi cao 102 Hát cho tôi ? 103 Hạt điều khăn điều 2001 104 Hát trên những xác 1968 Now I sing the Chanter sur des người dead/ Patrick cadavres/ Léon Gallagher Remacle 105 Hãy cố như 1967 106 Hãy cứ vui như mọi 1969 ngày 107 Hãy đi cùng nhau 1968 108 Hãy khóc đi em <=1972 Pleure chérie/ Léon Remacle 109 Hãy nhìn lại <=1972 Regarde de nouveau/ Léon Remacle 110 Hãy nói giùm tôi 1967 Parlez pour moi/ Léon Remacle 111 Hãy yêu nhau đi 1970 Aimons-nous donc/ Léon Remacle 112 Hình như niềm tuyệt 1973-74 vọng (xem Gần như niềm tuyệt vọng 113 Hoa bình là cơm áo <=1972 114 Hoa buồn 1963-64 115 Hoa tím 1964 116 Hoa vàng mấy độ 1981 Bright yellow Maintes fois le flower/ Patrick bouton d’or a fleuri/ Gallagher Léon Remacle 117 Hoa xuân ca 1986 118 Hôm nay tôi nghe <=1993 119 Huế Sài Gòn Hà Nội 1969 120 Huyền thoại mẹ 1985 121 Im lặng thở dài (Xem Tôi đang lắng nghe) 122 Khăn quàng thắp <=1991 sáng bình minh 123 Khói trời mênh <=1972 mông 124 Là chút hồng phai ? 125 Lại gần với nhau 1965 94 BAN MAI
  27. 126 Lặng lẽ nơi này 1987 So silent here/ Ce lieu est si calme Patrick Gallagher et discret/ Léon Remacle 127 Lời buồn thánh 1959 128 Lời của dòng sông 1964 129 Lời mẹ ru 1964 130 Lời ở phố về <=1972 131 Lời ru đêm <=1972 132 Lời thiên thu gọi <=1972 133 Mãi mãi tìm nhau 1993 (còn có tên Tìm nhau) 134 Mẹ của anh ? (Thơ Xuân Quỳnh) 135 Mẹ đi vắng 1982 136 Mênh mông Đồng 1986 *Immense Plaine Tháp des Joncs/ Thanh Bạch *Immense Plaine des Joncs/ Léon Remacle 137 Môi hồng đào 1973-74 138 Mỗi ngày tôi chọn 1977 *Each day I choose Chaque jour je một niềm vui a joy/ Vân Mai choisis un bonheur/ *Each day/ Đỗ Kỳ Léon Remacle Hiển 139 Một buổi sáng mùa 1969 Un matin de xuân printemps/ Léon Remacle 140 Một cõi đi về 1974 A realm of return/ *L’éternel retour/ Vân Mai Lê Na *Un pays où revenir/ Vũ Hồi Nguyên *Une vie de pérégrinations/ Léon Remacle 141 Một lần thoáng có <=1972 142 Một ngày như mọi 1969 ngày 143 Một ngày vinh <=1972 quang một ngày tuyệt vọng 144 Mùa áo quan <=1972 145 Mùa hè đến <=1991 146 Mùa phục hồi <=1973 147 Mưa hồng <=1964 Life too long for *Rose était la pluie/ sadness/ Patrick Thanh Bạch Gallagher *Pluie bienfaisante/ Léon Remacle 148 Mưa mùa hạ <=1990 149 Mùa phục hồi 1973 150 Mục đồng (Xem Chỉ có ta trong một đời) 151 Mừng sinh nhật 1976-1978 Bon anniversaire/ TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 95
  28. Léon Remacle 152 Mười năm cây lớn 1976-78 quanh đây 153 Muôn trùng biển ơi 1996 154 Nắng thủy tinh 1963 Crystal sun/ Vân Mercure solaire/ Mai Thanh Bạch 155 Này em có nhớ 1973? 157 Ngẫu nhiên 1972? 158 Ngày dài trên quê 1970 Nam 176 Nhìn những mùa thu <=1961 A regarder passer đi les automnes/ Léon Remacle 177 Nhớ mùa thu Hà Nội 1984 178 Nhớ tiếng hát ngày ? xưa 179 Như cánh vạc bay 1964 Like a flying crane/ *Envol de héron/ Vân Mai Léon Remacle *Comme un vol de héron/ Vũ Hồi 96 BAN MAI
  29. Nguyên 180 Như chim ưu phiền 1993 181 Như hòn bi xanh 1980 182 Như một lời chia tay 1981 Like words of good-bye/ Cao Thị Như Quỳnh - John C. Schafer 183 Như một vết thương 1973-74 184 Như mùa xuân qua đây ? 185 Như sóng triền miên ? 186 Như tiếng thở dài 1973-74 187 Những ai còn là Việt 1974 Scent of the ephemeral bloom/ Vân Mai 203 Ra chợ ngày thống 1978 nhất 204 Ra đồng giữa ngọ 1973-74 205 Rồi như đá ngây ngô 1970-72 Not gone at all/ De pierre insensible Patrick Gallagher devenu/ Léon Remacle 206 Rơi lệ ru người 1976 207 Ru đời đã mất <=1972 208 Ru đời đi nhé 1973-74 Lullaby to life/ Vân Mai 209 Ru em 1965 210 Ru em từng ngón 1964? xuân nồng 211 Ru ta ngậm ngùi 1970-71 212 Ru tình <=1993 213 Rừng cây trút lá ? 214 Rừng xanh xanh mãi <=1992 215 Rừng xưa đã khép <=1972 *Your woods are La forêt de jadis closed/ Patrick s’est refermé/ Léon TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 97
  30. Gallagher Remacle *The forest has closed/ Khương Duy 216 Sài Gòn mùa xuân (xem Thành phố mùa xuân) 217 Sang thăm nhà bạn ? 218 Sao chiều 1962? 219 Sao mắt mẹ chưa vui 1968 220 Sẽ còn ai 1970? Thành phố mùa <=1982 xuân 231 Theo mùa xuân tới 1974-75 232 Thiên sứ bâng khuâng 1999 233 Thuở bống là người 1998 234 Thương một người 1958-59 Loving somebody/ Penser à quelqu'un/ Vân Mai Léon Remacle 235 Tiến thoái lưỡng nan 1998? All ways closed Situation sans issue/ off/ Patrick Léon Remacle Gallagher 236 Tiếng ve gọi hè <=1961 237 Tình ca của người 1967 *Ballad of an Romance d’une mất trí insane person/ Tran personne démente/ Duy Tinh Léon Remacle *Lovesong of a deranged woman/ Richard Fuller 238 Tình khúc Ơ-Bai 1988 239 Tình nhớ <=1966 ? Nostalgie d’un amour/ Léon Remacle 240 Tình sầu 1965 241 Tình xa 1966-67 242 Tình xót xa vừa 1970 243 Tình yêu tìm thấy 1982 244 Tôi biết tôi yêu 1972 245 Tôi đã mất 1970 246 Tôi đang lắng nghe 1981 I’m listening/ Donny Truong 247 Tôi ơi đừng tuyệt 1992 Dear I, don’t vọng despair/ Vân Mai 98 BAN MAI
  31. 248 Tôi ru em ngủ 1980 253 Trả lại đời quê hương 1976-78 254 Trong mỗi đời riêng 1980 255 Trong nỗi đau tình 1981 Dans une douleur cờ inopinée/ Léon Remacle 256 Tự tình khúc 1970 257 Từ độ yêu người 1974-75 258 Từng chút hương của 1981 đời 259 Từng ngày qua 1972 260 Tuổi đá buồn 1961 It’s still raining/ L’âge de la pierre Khương Duy triste/ Léon Remacle 261 Tuổi đời mênh mông 1982 262 Tuổi trẻ Việt Nam 1969 263 Tưởng rằng đã quên 1972 264 Uớc mơ về dòng điện 1980 265 Ướt mi 1958 Misty eyes/ Vân Mai 266 Và đóa hồng một hôm 1972 đã nở 267 Vẫn có em bên đời 1986 268 Vẫn nhớ cuộc đời 1972 269 Vàng phai trước ngõ 1973-74 270 Về giữa đồng hoang 1982 271 Về giữa mùa đông 1974-75 272 Về giữa Trị An 1985 273 Về thăm mái trường 1990? Revoir mon xưa ancienne école/ Léon Remacle 274 Về trong suối nguồn 1986 (còn có tên Quê hương) 275 Vết lăn trầm 1963 276 Vì bé ngoan ? 277 Vì hòa bình trên trái 1984 đất 278 Vì tôi cần thấy em 1965 Donne-moi/ Léon Remacle 285 Xin cảm ơn ? TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 99
  32. 286 Xin mặt trời ngủ yên 1964 Que dorme le soleil bien sage/ Léon Remacle 287 Xin trả nợ người 1993 288 Yếu dấu tan theo <=1972 Avec toi l’amour s’en est allé/ Léon Remacle 100 BAN MAI
  33. Phụ lục 3. VĂN BẢN CA TỪ TRỊNH CÔNG SƠN Lời người biên soạn: Để giúp bạn đọc cũng như giới nghiên cứu có tư liệu tìm hiểu ca từ Trịnh Công Sơn, trong điều kiện cho phép chúng tôi cố gắng tổng hợp, biên tập văn bản ca từ Trịnh Công Sơn một cách có hệ thống, sắp xếp theo vần ABC với những ghi chú có được mà chúng tôi cảm thấy cần thiết cho người đọc. Trong số 288 ca khúc chúng tôi sưu tầm được, chủ yếu dựa theo Thư mục ca khúc Trịnh Công Sơn của Phạm văn Đỉnh, Phần Phụ lục này chỉ xin công bố 242 văn bản ca từ (không có phần nhạc) đã được đối chiếu với bản gốc trong các tập nhạc; ca từ của những bài còn lại chưa chắc chắn là chuẩn xác, cần kiểm tra thêm, và cũng có những bài đã bị thất lạc, chỉ còn có tên bài mà không có văn bản, nên chúng tôi không đưa vào tập sách này được. Chúng tôi mong nhận được ý kiến đóng góp của quý bạn đọc gần xa để việc sưu tầm tài liệu về ca từ Trịnh Công Sơn ngày càng hoàn thiện hơn (xin gửi về: [email protected]) Văn bản những ca từ này được công bố với sự cho phép của ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh - người thừa kế bản quyền Nhạc Trịnh, và TsKh Phạm Văn Đỉnh - Chủ tịch Hội Văn Hóa Trịnh Công Sơn (Pháp), người sưu tầm và chỉnh lý Thư mục ca khúc Trịnh Công Sơn. Xin được chân thành cảm tạ. Ký hiệu thời gian sử dụng : 1975 : khoảng 1975 = (năm) : (năm) hoặc sau (năm) ; ví dụ >=1975 : 1975 hoặc sau 1975 Ký hiệu khác : K7 : băng cassette ; ( ?) : chưa rõ, cần thông tin thêm của bạn. TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 101
  34. 1. Ai ngoài cánh cửa Trịnh Công Sơn(*) Em nhảy linh tinh Em nhảy một mình Ai ngoài cánh cửa À gió đi qua Ai ngoài cánh cửa À nắng đi qua Ai ngoài cánh cửa À mẹ mới về. 2.Bài ca dành cho những xác người Trịnh Công Sơn, 1968(*) 1 - Xác người nằm trôi sông phơi trên ruộng đồng Trên nóc nhà thành phố trên những đường quanh co Xác người nằm bơ vơ dưới mái hiên chùa Trong giáo đường thành phố trên thềm nhà hoang vu Mùa xuân ơi xác nuôi thơm cho đất ruộng cày Việt Nam ơi xác thêm hơi cho đất ngày mai Đường đi tới dù chông gai Thì quanh đây đã có người Xác người nằm quanh đây trong mưa lạnh này Bên xác người già yếu có xác còn thơ ngây Xác nào là em tôi dưới hố hầm này Trong những vùng lửa cháy bên những vồng ngô khoai. 2 - Xác người nằm bên nhau treo trên gầm cầu Trong góc nhà đổ nát dưới những hào thông sâu Xác người còn xương khô trong khắp bụi bờ Sau những hè phố vắng trên dốc đường mấp mô Ngày mai đây xác lên cây trên khắp ruộng này Ngày mai đây xác reo vui những khóm mạ tươi Đồng lúa mới người ra đi Dựng tương lai với tay đầy. (*) Bài Ai ngoài cánh cửa và bài Vì bé ngoan là 2 bài dành cho thiếu nhi không có mặt trong tập Cho con (10 bài), nhưng tất cả đều đã được thu trong CD Như hòn bi xanh (2005). (*) Bài này được sáng tác sau Tết Mậu Thân, 1968. 102 BAN MAI
  35. 3.Bay đi thầm lặng Trịnh Công Sơn, 1972(*) Có chút bồi hồi trong phút chia ly Có những mặt người không yêu là vì Có những cuộc đời hết sức ngây ngô Đi trong tình dài có người đã tới Sao trong hồn này tiếng lời hấp hối Tôi không là người u mê khờ dại Đã hết thật rồi tiếng nói vui tươi Có tiếng thở dài dưới gió thu đông Có nỗi bùi ngùi bay đi thầm lặng Có những mặt người giữa phố hoang mang Có chút lệ nhòa trong phút hôn nhau Có những vực bờ chôn theo tình đầu Có vẫy chào về giữa chốn binh đao Đi sao nặng nề kiếp người nhỏ bé Xa xăm ngọn cờ quê nhà vắng gió Tôi không kẻ thù nên đau từ độ Tóc úa là nhờ những tháng âu lo Có nắng vàng nghèo trên lối đi xa Có tối thật đều trong linh hồn nhỏ Có mắt thật chiều dưới trán ngây thơ Có chén rượu chờ trong quán đêm đêm Có những bạn bè xanh như người bệnh Có tiếng cười và tiếng khóc mênh mông Tôi như mọi người mong ngày sẽ tới Nhưng khi về lại thu mình góc tối Trong tôi rụng đầy bao nhiêu nụ cười Có nói được gì những tiếng bi ai Có tiếng tù và hối thúc trong tim Có đếm từng giờ trong khi nằm bệnh Có nhớ vài lần những má môi xinh. 4. Bên đời hiu quạnh Trịnh Công Sơn, 1970 -71 (*) Bài hát Bay đi thầm lặng được Thanh Hải thu và phát hành tại Đức, trong K7: Trịnh Công Sơn 72-75 qua tiếng hát Thanh Hải, gồm các bài: 1. Giọt lệ thiên thu, 2. Gần như niềm tuyệt vọng, 3. Bay đi thầm lặng, 4. Đời cho ta thế, 5. Có những con đường, 6. Ra đồng giữa ngọ, 7. Như tiếng thở dài, 8. Níu tay nghìn trùng, 9. Có nghe đời nghiêng, 10. Ru đời đi nhé, 11. Như một vết thương, 12. Vàng phai trước ngõ, 13. Môi hồng đào; 14. Cũng sẽ chìm trôi. Riêng bài Bay đi thầm lặng có lẽ được viết năm 1972, nếu căn cứ vào bản sao (rất mờ) từ một bản do Trịnh Công Sơn chép tay, còn các bản kia có lẽ đã được sáng tác khoảng 1973-74. TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 103
  36. 1. Một lần chợt nghe quê quán tôi xưa Giọng người gọi tôi nghe tiếng rất nhu mì Lòng thật bình yên mà sao buồn thế Giật mình nhìn tôi ngồi hát bao giờ (hưm hưm hưm) (hưm hưm hưm) Rồi một lần kia khăn gói đi xa Tưởng rằng được quên thương nhớ nơi quê nhà Lòng thật bình yên mà sao buồn thế Giật mình nhìn tôi ngồi khóc bao giờ (hưm hưm hưm) (hưm hưm hưm) 2. Đường nào quạnh hiu tôi đã đi qua Đường về tình tôi có nắng rất la đà Đường thật lặng yên lòng không gì nhớ Giật mình nhìn quanh ồ phố xa lạ (hưm hưm hưm) (hưm hưm hưm) Đường nào dìu tôi đi đến cơn say Một lần nằm mơ tôi thấy tôi qua đời Dù thật lệ rơi lòng không buồn mấy Giật mình tỉnh ra ồ nắng lên rồi (hưm hưm hưm) (hưm hưm hưm). 5. Bến sông Trịnh Công Sơn, 1959 Bao cánh chim đang vun vút trời mây Một người ngồi đây mà nhìn cánh sao Sao vẫn đêm đêm nhìn núi đồi cao Vàng chiều ngơ ngác dâng lên nhịp cầu Bến sông này ngàn năm dấu kín tâm tư Người xưa bây giờ còn hoài cổ Ai quay về nghe giọng hò hát Nam Ai, Nam Bình, nghe rồi buồn vu vơ Như bóng mây trôi về phố chiều nao Nụ cười hồn nhiên nhẹ rung khóm ngâu Áo trắng lung linh lộng gió trời cao Ngẩn ngơ đàn bướm quay lui vườn đào. 104 BAN MAI
  37. 6. Biển nghìn thu ở lại Trịnh Công Sơn, 1999(*) Biển đánh bờ Xôn xao bờ đánh biển Đừng đánh nhau Ơi biển sẽ tàn phai Đừng gạch tên vì yêu đừng xé nát Biển là em ngọt đắng trùng khơi Biển nghìn thu ở lại nghìn thu ngậm ngùi Biển đánh bờ Xôn xao bờ đánh biển Đừng đánh nhau Ơi biển sẽ tàn phai Đừng gạch tên vì yêu đừng xé nát Biển là em ngọt đắng trùng khơi Biển nghìn thu ở lại nghìn thu ngậm ngùi. 7. Biển nhớ Trịnh Công Sơn, 1962(*) Ngày mai em đi Biển nhớ tên em gọi về Gọi hồn liễu rũ lê thê Gọi bờ cát trắng đêm khuya Ngày mai em đi Đồi núi nghiêng nghiêng đợi chờ Sỏi đá trông em từng giờ Nghe buồn nhịp chân bơ vơ Ngày mai em đi Biển nhớ em quay về nguồn Gọi trùng dương gió ngập hồn Bàn tay chăn gió mưa sang Ngày mai em đi Thành phố mắt đêm đèn vàng Hồn lẻ nghiêng vai gọi buồn Nghe ngoài biển động buồn hơn (*) Theo Quang Dũng (CD Biển nghìn thu ở lại) và Tuổi Trẻ (Vnexpress, 27/10/2002), Biển nghìn thu ở lại là nhạc phẩm "sau cùng" của Trịnh Công Sơn, viết trong thời gian lâm bệnh nặng. (*) Ca khúc Biển nhớ được sáng tác vào thời kỳ Trịnh Công Sơn học ở Sư phạm Quy Nhơn (1962-1964), viết về cô bạn học Tôn Nữ Bích Khê người Nha Trang. Chú ý câu: “Trời cao níu bước sơn khê”. TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 105
  38. Hôm nào em về Bàn tay buông lối ngõ Đàn lên cung phím chờ Sầu lên đây hoang vu Ngày mai em đi Biển nhớ tên em gọi về Triều sương ướt đẫm cơn mê Trời cao níu bước sơn khê Ngày mai em đi Cồn đá rêu phong rủ buồn Đèn phố nghe mưa tủi hờn Nghe ngoài trời giăng mây luôn Ngày mai em đi Biển có bâng khuâng gọi thầm Ngày mưa tháng nắng còn buồn Bàn tay nghe ngóng tin sang Ngày mai em đi Thành phố mắt đêm đèn vàng Nửa bóng xuân qua ngập ngừng Nghe trời gió lộng mà thương. 8. Biển sáng Trịnh Công Sơn, 1981(?) (*) Sóng ru ngàn đời lời hát của biển khơi Tàu ra đi và buông lưới tung ngang trời Có những chàng trai vì quá yêu biển khơi Lòng thênh thang tựa như những áng mây trôi Ra đi suốt bốn mùa Niềm vui theo cá trên thuyền về Vì tình yêu sống một đời trong nắng mưa Khi giông bão bất ngờ mẹ âu lo Lòng khát khao một sớm mai đầy nắng Biển sáng Cánh chim hải âu nhẹ vút lên trời cao Lòng xôn xao vì trời xanh như màu áo Sóng xô trời chiều để nhớ tóc người yêu Biển lặng yên là một tiếng hát cho nhau. (*) Bài hát được viết chung với Phạm Trọng Cầu cho bộ phim cùng tên (1981?); nhưng cần kiểm lại năm sáng tác. 106 BAN MAI
  39. 9. Biết đâu nguồn cội Trịnh Công Sơn, 1972 (?) Em đi qua chuyến đò thấy con trăng đang nằm ngủ Con sông là quán trọ và trăng tên lãng du Em đi qua chuyến đò ối a con trăng còn trẻ Con sông đâu có ngờ ngày kia trăng sẽ già Em đi qua chuyến đò ối a trăng nay đã già Trăng muôn đời thiếu nợ mà sông không nhớ ra Em đi qua chuyến đò lắng nghe con sông nằm kể Trăng ơi trăng rất tệ mày đi nhớ chóng về Em đi qua chuyến đò ối a vui như ngày hội Tôi xin làm quán đợi buồn chân em ghé chơi Em đi qua chốn này ối a sao em đành vội Tôi xin làm đá cuội và lăn theo gót hài Tôi vui chơi giữa đời ối a biết đâu nguồn cội Cây trưa thu bóng dài và tôi thu bóng tối Tôi vui chơi giữa đời ối a biết đâu nguồn cội Tôi thu tôi bé lại làm mưa tan giữa trời. 10. Bốn mùa thay lá Trịnh Công Sơn, 1981(*) Bốn mùa như gió bốn mùa như mây Những dòng sông nối đôi tay liền với biển khơi Đêm chờ ánh sáng mưa đòi cơn nắng Mặt trời lấp lánh trên cao vừa xa vừa gần Con sông là thuyền mây xa là buồm Từng giọt sương thu hết mênh mông Những giọt mưa những nụ hoa Hẹn hò gặp nhau trước sân nhà Không hẹn mà đến không chờ mà đi Bốn mùa thay lá thay hoa thay mãi đời ta Bên trời xanh mãi những nụ mầm mới Để lại trong cõi thiên thu hình dáng nụ cười. (*) Bài hát này được viết cho phim Y võ dưỡng sinh (1981) . TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 107
  40. 11. Bống bồng ơi Trịnh Công Sơn, 1993(*) Nắng vàng em đi đâu mà vội Mà vội nắng vàng nắng vàng ơi Mà vội nắng vàng nắng vàng ơi Em đi đâu mà vội Bống lòng suối thảnh thơi Em đi đâu mà vội Bống đùa bống đùa chơi Em đi đâu mà vội mà vội Bống này bống nhỏ nhoi Ngày bống mẹ bồng nhẹ quá tơ tằm Lay nhẹ bống bồng bông Lay nhẹ đóa hồng nhung Nắng vàng em đi đâu mà vội Mà vội bống bồng bống bồng ơi Mà vội gió vàng gió vàng ơi Em đi đâu mà vội Bống hồng bống hồng lay Em đi đâu mà vội Sương mù tóc mẹ trôi Em đi đâu mà vội mà vội Bống này bống là ai. 12. Bống không là bống Trịnh Công Sơn, <=1995 Bống không là bống bống ở nơi nào Bống không là bống không ở trong ao Bống nhảy lên bờ bống đi chơi phố Nắng vàng ủng hộ cho bống căn nhà Tìm tình tìm tình trong nắng em gặp cơn mưa Ô hay, tìm tình giữa ngọ buồn lưa thưa về Tìm tình tìm tình trên núi em gặp mây bay Ô hay, tìm tình giữa chợ tình phai mất rồi Bống không là bống bống mặc áo dài Bống ra ngoài ngõ bước nhịp khoan thai Có một con đuờng bống đi không tới Vui buồn hội ngộ trong kiếp con nguời. (*) Trịnh Công Sơn quen Hồng Nhung năm1993, cuối năm đó xuất hiện băng K7 Trịnh Công Sơn và Hồng Nhung. Bống bồng ơi! (Trung tâm băng nhạc Trẻ). Ngoài bản này, K7 còn tải nhiều bản mới chưa hoặc ít người biết, như Tôi ơi đùng tuyệt vọng, Còn ai với ai, Con mắt còn lại, Đường xa vạn dặm, Xin trả nợ người. 108 BAN MAI
  41. 13. Buồn từng phút giây Trịnh Công Sơn, 1970-71 Chết từng ngày Sống từng ngày Còn sống một ngày Còn nhìn thấy quanh đây Hàng vạn cánh dơi Tanh hôi bên đời Từng bầy thú gian Xum xoe môi cười Tuổi trẻ ra đi Về miền tăm tối Hàng triệu tiếng than Nghe trên môi người Tuổi trẻ chết oan Trên tay nhân loại Một đời Việt Nam Nào có lâu dài Từng ngày sống Từng ngày lo Ngồi nhìn quanh Rồi lại chờ một ngày mới Lòng buồn thêm Vì người chết nhiều mãi Từng ngày sống không vui Từng ngày chết cho ai Từng ngày chết cho ai Từng ngày hét la to Từng ngày sống âm u Một đời sống ao tù Từng ngày trong bóng tối Ngồi lặng nghe thế giới Buồn từng phút giây Sống từng ngày Chết từng ngày Còn sống một ngày Là hẹn chết mai đây (Là hẹn chết không may). TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 109
  42. 14. Ca dao mẹ Trịnh Công Sơn, <=1965(*) 1 - Mẹ ngồi ru con Đong đưa võng buồn Đong đưa võng buồn Mẹ ngồi ru con Mây qua đầu ghềnh Lạy trời mưa tuôn Lạy trời mưa tuôn Cho đất sợi mềm Hạt mầm vun lên Mẹ ngồi ru con Nước mắt nhọc nhằn Xót xa đời mình. 2 - Mẹ ngồi ru con Đong đưa võng buồn Năm qua tuổi mòn Mẹ nhìn quê hương Nghe con mình buồn Giọt lệ ăn năn Giọt lệ ăn năn Đưa con về trần Tủi nhục chung thân Một giòng sông trôi Cuốn mãi về trời Bấp bênh phận người. Điệp khúc: Mẹ ngồi ru con tiếng hát lênh đênh Mẹ ngồi ru con ru mây vào hồn Mẹ dạy cho con tiếng nói quê hương Mẹ nhìn con đi phút giây bàng hoàng 3 - Mẹ ngồi ru con Đong đưa võng buồn Đong đưa phận mình Mẹ ngồi ru con Nghe đất gọi thầm Trọn nợ lưu vong Mẹ ngồi trăm năm Như thân tượng buồn Để lại quê hương (*) Bài hát này và bài Diễm xưa đã được dịch qua tiếng Nhật và đã được Khánh Ly trình bày tại Hội Chợ Quốc Tế ở Osaka năm 1970. Bài Diễm xưa (tiếng Nhật, Utsukushii Mukashi) sau đó đã trở thành "top hit", nằm trong top 10 ở Nhật năm 1970. 110 BAN MAI
  43. Tuổi còn bơ vơ Thế giới hận thù Chiến tranh ngục tù. 15. Cánh chim cô đơn Trịnh Công Sơn, 1980(*) Như là mây giang hồ Lang thang cùng với gió Lạc loài nơi chốn xa Như là chim xa đàn Giấu nỗi buồn trong cánh Hẹn hò với giấc mơ Hẹn về nghiêng cánh vui bên làng xưa Có con sông vạm vỡ Có bóng cây vuờn cũ Hẹn đền em nỗi lo Những ngày tháng qua Đêm từng đêm bay về Quê hương là nỗi nhớ Đời nhẹ như lá thu Yêu càng yêu quê nhà Yêu những đời bão tố Nhọc nhằn trong nắng mưa. À a á a a 16. Cánh đồng hoà bình Trịnh Công Sơn, <=1968 1. Trên cánh đồng hoà bình này Mặt trời yên vui lên đỏ chói Đỏ trái tim người Ngày Việt Nam đã qua cơn đau dài Triệu trái tim người Cùng nhịp vui với con tim nhân loại Ngày lên cùng niềm tin Bàn tay ta quyết lo vun trồng (*) Bài này viết cho phim Đứa con bị từ chối (1981?); xem tiếp chú thích của bài ca Chiều trên quê hương tôi. TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 111
  44. Hoà bình như lúa thơm nuôi dân mình Một sớm thanh bình Giọng cười em vút cao hơn bình minh Người đi về như nước lên nhấp nhô kinh thành Mẹ ta cười sau luỹ tre nắng qua đầy sân Bàn chân nào ta bước đi sao nghe nhẹ nhàng Một ngày mà lòng vui sướng hơn muôn nghìn năm. 2. Trên cánh đồng hoà bình này Triệu bàn chân đi khai mùa mới Ruộng lúa reo cười Vì cỏ cây cũng đau thương như người Đèn sáng muôn nhà Ngày Việt Nam đốt hương trong tim mẹ Lòng ta bừng như sóng Là giòng sông nhắn tin hai miền Giờ phục sinh trống chiêng khua vang rền Rừng núi nghiêng mình Mừng Việt Nam thoát ra cơn diệt vong. 17. Cát bụi Trịnh Công Sơn, 1965sautt Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi Để một mai vươn hình hài lớn dậy Ôi cát bụi tuyệt vời Mặt trời soi một kiếp rong chơi Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi Để một mai tôi về làm cát bụi Ôi cát bụi mệt nhoài Tiếng động nào gõ nhịp khôn nguôi Bao nhiêu năm làm kiếp con người Chợt một chiều tóc trắng như vôi Lá úa trên cao rụng đầy Cho trăm năm vào chết một ngày Mặt trời nào soi sáng tim tôi Để tình yêu xay mòn thành đá cuội Xin úp mặt bùi ngùi Từng ngày qua mỏi ngóng tin vui 112 BAN MAI
  45. Cụm rừng nào lá xác xơ cây Từ vực sâu nghe lời mời đã dậy Ôi cát bụi phận này Vết mực nào xóa bỏ không hay. 18. Chỉ có ta trong một đời Trịnh Công Sơn, 1970 1 - Đời vẽ tôi tên mục đồng Rồi vẽ thêm con ngựa hồng Từ đó lên đường phiêu linh Đời vẽ trong tôi một ngày Rồi vẽ thêm đêm thật dài Từ đó tôi thề sẽ rong chơi Điệp khúc: Chỉ có ta trong một đời Chỉ có ta trong một thời Một thời với yêu người mà thôi Chào những cây xanh nụ hồng Chào những con sông thị thành Một ngày sẽ không còn thấy lại Từng ngày đi dần tới Hẹn hò với trời mây Đời vẽ tóc em thật dài Rồi vẽ môi thơm nụ cười Từ đó thiên hạ vui tươi Đời vẽ tim em lạ kỳ Tình có trong em nhiều mùa Từ đó thiên hạ quá ưu tư 2 - Đời vẽ tôi trong cuộc tình Đầy những yêu thương giận hờn Từ đó sớm chiều bâng khuâng Đời vẽ tôi tên tuyệt vọng Vì lỡ nơi đây nặng tình Từ đó tôi chìm dưới mênh mông Điệp khúc: Đời đã cho tôi ngậm ngùi Đời sẽ cho thêm ngọt bùi Đời sống chan hoà trong tôi Đời đã cho tôi một ngày TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 113
  46. Nhìn thấy gian manh loài người Từ đó tôi hằng biếng vui chơi. 19. Chiếc lá thu phai Trịnh Công Sơn, <>1973 Về đây đứng ngồi Đường xa quá ngại Để lòng theo chút nắng bên ngoài Mùa xuân quá vội Mười năm tắm gội Giật mình ôi chiếc lá thu phai Người đâu mất người Đời tôi ngốc dại Tự làm khô héo tôi đây Chiều hôm thức dậy Ngồi ôm tóc dài Chập chờn lau trắng trong tay Về thu xếp lại Ngày trong nếp ngày Vội vàng thêm những lúc yêu người Cuồng phong cánh mỏi Về bên núi đợi Ngậm ngùi ôi đá cũng thương thay Nằm nghe giữa trời Giòn vang tiếng cười Điệu kèn ai buốt trong tôi Mùi hương phấn người Một hôm nhớ lại Hẹn ngày sau sẽ mua vui. 20. Chiều một mình qua phố Trịnh Công Sơn, 1961(*) Chiều một mình qua phố Âm thầm nhớ nhớ tên em Có khi nắng khuya chưa lên Mà một loài hoa chợt tím (*) Theo Nguyễn Đắc Xuân, Trịnh Công Sơn, Có một thời như thế, Phan Thị Thăng là người đầu tiên hát bài Chiều một mình qua phố trên Đài phát thanh Qui Nhơn 1963). 114 BAN MAI
  47. Chiều một mình qua phố Âm thầm nhớ nhớ tên em Gót chân đôi khi đã mềm Gọi buồn cho mình nhớ tên. Điệp khúc. Chiều qua bao nhiêu lần môi cười Cho mình còn nhớ nhau Chiều qua bao nhiêu lần tay rời Nghe buồn ghé môi sầu Ngày nào mình còn có nhau Xin cho dài lâu Ngày nào đời thôi có nhau Xin người biết đau Chiều một mình qua phố Âm thầm nhớ nhớ tên em Gió ơi gió ơi bay lên Để bụi đường cay lòng mắt Chiều một mình qua phố Âm thầm nhớ, nhớ tên em Áo xưa chưa quen phong trần Đợi mùa thu vàng áo thêm Chiều một mình qua phố Âm thầm nhớ nhớ tên em Gió ơi gió ơi bay lên Để bụi đường cay lòng mắt Chiều một mình qua phố Âm thầm nhớ nhớ tên em Áo xưa chưa quen phong trần Đợi mùa thu vàng áo thêm Chiều một mình qua phố Nghe dòng nước vẫn vây quanh Bước chân nghe quen cũng buồn Lạy đời xin còn tuổi xanh Còn một mình trên phố Âm thầm nhớ nhớ tên em Ngoài kia không còn nắng mềm Ngoài kia ai còn biết tên. TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 115
  48. 21. Chiều trên quê hương tôi Trịnh Công Sơn, 1980(*) 1 - Chiều trên quê hương tôi Có khi đây một trời mưa bay Có nơi kia đồi thông nắng đầy Có trên sông bờ xa sương khói Chiều trên quê hương tôi Nắng phơi trên màu ngói non tươi Gió mang tin một mùa sẽ tới Sẽ mưa lâu hoặc cơn nắng dài Chiều trên quê hương tôi Có những chốn riêng cho mọi nguời Những con đường lứa đôi Những góc hè phố vui Giọt chiều trên lá Như mắt người cười giữa chiều phai Chiều trên quê hương tôi Nắng khép cánh chia tay một ngày Vết son vàng cuối mây Tiếng chân về đó đây Chiều đi nhưng nắng vẫn cho đời Lửa bếp hồng khơi. 2 - Chiều trên quê hương tôi Gió đến chơi từ bờ biển xa Núi đôi khi màu sim tím lạ Nắng như môi hoàng hôn trên phố Chiều trên quê hương tôi Ước bao nhiêu điều đã trôi qua, Có riêng em cuộc đời sẽ nhớ Nét quê hương nghìn năm vẫn là. 22. Chìm dưới cơn mưa Trịnh Công Sơn, 1974 Chìm dưới cơn mưa và chìm dưới đêm khuya Trời đất bao la còn chìm đắm trong ta Hạt cát ngu ngơ nằm chìm dưới chân đi Bờ bến thiên thu nằm chìm dưới hư vô (*) Báo Tin Sáng (5/3/81) qua bài Phong trào ca nhạc thành phố Hồ Chí Minh, Giới thiệu sáng tác mới, in lại trong Đoàn Kết (Paris), số 308 (09/05/1981), cho biết trong buổi trình diễn ca nhạc, Trịnh Công Sơn hát 4 bản: Chiều trên quê hương tôi, Em đến tự nghìn xưa, Tôi sẽ nhớ và Cánh chim cô đơn. 116 BAN MAI
  49. Chìm dưới cơn mưa một ngàn năm trước Mây qua mây qua môi em hồng nhạt Chìm dưới cơn mưa một ngàn năm nữa Mây qua mây qua môi em hồng vừa Chìm dưới cơn mưa một người chết đêm qua Chìm dưới đất kia một người sống thiên thu Chìm khuất trong ta một lời nói vu vơ Chìm dưới sương thu là một đóa thơm tho Chìm dưới cơn mưa và chìm dưới đêm khuya Trời đất bao la còn chìm đắm trong ta Hạt cát ngu ngơ nằm chìm dưới chân đi Bờ bến thiên thu nằm chìm dưới hư vô Chìm dưới cơn mưa bàn chân nhỏ bé Năm xưa năm xưa chung vui hội hè Chìm dưới cơn mưa bàn chân nhỏ bé Năm nay năm nay đã quên đường về Chìm dưới cơn mưa một người chết đêm qua Chìm dưới đất kia một người sống thiên thu Chìm khuất trong ta một lời nói vu vơ Chìm dưới sương thu là một đóa thơm tho Chìm dưới cơn mưa một dấu chân đi Chìm dưới đất kia hạt cát bao la. 23. Chính chúng ta phải nói Trịnh Công Sơn, <=1969 Chính chúng ta phải nói hoà bình Khi tim người rực lửa cầu mong Chính chúng ta phải có mọi quyền Đứng lên đòi thống nhất quê hương Em đã thấy các anh lên đường Thoát yếu hèn dựng thân cao lớn Đời sống vươn vai Thành phố giăng tay Lời nói căng môi Trăm con phố bỗng lao xao mừng Trăm câu nói gióng cao như rừng Một giòng cuồng lưu Mở đời tự do Nhà tù hò reo Chính chúng ta phải nói hoà bình Khi đất này địa ngục dựng lên TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 117
  50. Chính chúng ta dành lấy mọi quyền Quyền chối từ chém giết anh em Em đã thấy các anh lên đường Những tay trần làm cơn bão lớn Cùng đứng bên nhau Triệu bước nôn nao Biểu ngữ giăng cao Ta hãy nói hãy kêu tung trời Ta phải đến khắp nơi ta đòi Ruộng cần bàn tay Nhà cần người xây Vũ khí xếp lại Chính chúng ta phải nói hoà bình Chính chúng ta phải nói hoà bình Đất nước này loài người đã dã man Đất nước này chỉ còn lại người điên Anh em quyết lòng Đứng lên. 24. Cho đời chút ơn Trịnh Công Sơn, <=1993(*) Hôm chợt thấy em đi về bên kia phố Trong lòng bỗng vui như đời rất lạ Tôi tìm thấy tôi theo từng gót xa Làm lời lá bay trên đường đi Tôi tìm thấy tôi như giọt nắng kia Làm hồng chút môi cho em nhờ Môi thiên đường hót chim khuyên Ôi tóc trầm ướp vai thơm Ta nghe đời rất mênh mông Trong chân người bước chầm chậm Hãy còn bước đi cho bình minh lên sớm Cho đời chút ơn biết tà áo nọ Em là phấn thơm cho rừng chút hương Là lời hát ca cho trần gian (*) Theo Trịnh Công Sơn, bài hát này là lòng biết ơn của ông đối với tất cả những người con gái được sinh ra làm cho cuộc đời này trở thành một mùa xuân. Trong bài Cho đời chút ơn có câu “Cho đời chút ơn biết tà áo nọ” là một lời ca tụng đối với tình yêu. Với ông, điều buồn bã là luôn luôn bên cạnh tình yêu là thân phận. Vì có ngày mình sẽ mất tất cả. Cho nên khi còn tồn tại là còn tình yêu, còn ca tụng tình yêu. (Ban Mai lược ghi phỏng vấn theo băng, trên trang web trinh-cong-son.com). 118 BAN MAI
  51. Dưới phường phố kia có người nhớ em Nằm mộng suốt đêm trong thiên đường. 25. Cho một người nằm xuống Trịnh Công Sơn, 1968(*) Anh nằm xuống sau một lần đã đến đây Đã vui chơi trong cuộc đời nầy Đã bay cao trong vòm trời đầy Rồi nằm xuống không bạn bè không có ai Không có ai từng ngày Không có ai đời đời Ru anh ngủ vùi mùa mưa tới Trong nghĩa trang này có loài chim thôi Anh nằm xuống cho hận thù vào lãng quên Tiễn đưa nhau trong một ngày buồn Đất ôm anh đưa về cội nguồn Rồi từ đó trong trời rộng đã vắng anh Như cánh chim bỏ rừng Như trái tim bỏ tình Nơi đây một lần nhìn anh đến Những xót xa đành nói cùng hư không Bạn bè còn đó anh biết không anh Người tình còn đó anh nhớ không anh Vườn cỏ còn xanh Mặt trời còn lên Khi bóng anh như cánh chim chìm xuống Vùng trời nào đó anh đã bay qua Chỉ còn lại đây những sáng bao la Người tình rồi quên Bạn bè rồi xa Ôi tháng năm những dấu chân người cũng bụi mờ Anh nằm xuống như một lần vào viễn du Đứa con xưa đã tìm về nhà Đất hoang vu khép lại hẹn hò Người thành phố trong một ngày đã nhắc tên Những sớm mai lửa đạn Những máu xương chập chùng Xin cho một người vừa nằm xuống Thấy bóng thiên đường cuối trời thênh thang. (*) Viết khoảng giữa/cuối 1968, nhân cái chết của Lưu Kim Cương (Đại tá Không quân Việt Nam Cộng Hòa), một người bạn hào hoa và hào hiệp của Trịnh Công Sơn. TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 119
  52. 26. Chờ nhìn quê hương sáng chói Trịnh Công Sơn, 1967 Nơi đây tôi chờ Nơi kia anh chờ Trong căn nhà nhỏ Mẹ cũng ngồi chờ Anh lính ngồi chờ Trên đồi hoang vu Người tù ngồi chờ Bóng tối mịt mù Chờ đã bao năm Chờ mai này ta dậy trong tiếng hò reo Chờ cho lòng căm thù đến lúc chìm sâu Chờ hoà bình đến Chờ tiếng bom im Chờ bước đi trên những con đường không chông mìn Chờ đường giao thông chấp nối chuyến xe qua ba miền Chờ tin mừng sông chờ núi cũng chờ mong Chờ trên vừng trán mẹ thắp lên bình minh Chờ khô nước mắt Chờ đá reo ca Chờ áo cơm nuôi cho những trẻ con không nhà Chờ ngày Việt Nam thống nhất cho những tình thương vỡ bờ Chờ tiếng kèn đưa về đây những đàn con Chờ tim người không còn nuôi những hờn căm Chờ đêm không cấm Chờ sáng thênh thang Chờ lúa thơm lên dưới những bàn tay dân mình Chờ lòng yêu thương đất nước quyết đi xây thanh bình Chờ trống dồn tin mừng khắp phố làng ta Chờ nghe từ đất dậy tiếng ca tự do Chờ cây thay lá Chờ kết bông hoa Chờ thấy ta đi trong phố phường không xa lạ Chờ nhìn quê hương sáng chói mắt mẹ ngày nay chưa mờ. 27. Cho quê hương mỉm cười Trịnh Công Sơn, <=1967 Trên thân em đã có vết bầm Trên da anh thịt xương tra tấn 120 BAN MAI
  53. Trên thân chị nhục nhằn đau thương Xin nuôi thêm dòng máu quật cường Triệu bàn tay chúng ta đấm tan trên mặt tôi đòi Trong tim con người lòng tin làm khí giới Ta hiên ngang bên thú mặt người Một bầy thú tay sai cho người ngoài Triệu bàn chân chúng ta bước đi trên mặt đất này Trong tim con người là một đồng lúa mới Ta nung sôi ý chí mặt trời Chặt cùm xích cho quê hương mỉm cười Triệu bàn tay chúng ta đấm tan trên mặt tôi đòi Trong tim con người lòng tin làm khí giới Ta hiên ngang bên thú mặt người Một bầy thú tay sai cho người ngoài Triệu bàn chân chúng ta bước đi trên mặt đất này Trong tim con người là một đồng lúa mới Ta nung sôi ý chí mặt trời Chặt cùm xích cho quê hương mỉm cười. 28. Chưa mất niềm tin Trịnh Công Sơn, 1968 1 - Dù hôm nay tôi chưa nhìn Hà Nội Dù hôm nay em chưa thấy Sài Gòn Nhưng sao lòng tôi vẫn chưa mất niềm tin Vì quê hương sẽ có ngày hòa bình Cố nuôi dưỡng bền những tình thương lớn Dù hôm nay tôi chưa nhìn Hà Nội Dù hôm nay em chưa thấy Sài Gòn Nhưng em và tôi cùng nói tiếng Việt Nam Lòng ta ơi hãy biến tan thù hận Đón nghe tiếng cười trên đất nước nát tan 2 - Dù trong tôi đã héo hon chờ đợi Dù môi em đã héo hắt nụ cười Nhưng ta bền gan chờ đón những ngày mai Vì quê hương sẽ có ngày gặp lại Máu xương hai miền rung lòng thế giới Dù hôm nay tôi chưa về Hà Nội Dù hôm nay em chưa đến Sài Gòn Nhưng trong lòng nhau thấp thoáng bóng cờ chung Ngày mai đây bước chân qua mọi miền Trái tim dân tộc còn đâu những vết thương. TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 121
  54. 29. Chưa mòn giấc mơ Trịnh Công Sơn, <=1969 1. Ta bước bước đi bước bước hoài, trên quê hương dấu yêu này Còn bao nhiêu người Nhìn nhau hôm nay Đôi mắt bóng tối Trái tim nghi ngại Còn ai quanh đây chưa góp tiếng nói Chưa nối lại nắm tay Ta bước bước đi bước bước hoài, trên quê hương dấu yêu này Dù trăm năm dài ngày đêm dân ta cứ quyết chiến đấu mãi Đánh trăm quân thù Mặt đất âm u đang dọn ngày về trong câu thề máu xương 2. Ta bước bước đi bước bước hoài, trên quê hương dấu yêu này Ruộng khô đất nghèo Bàn tay nâng niu Ta quyết cấy mãi Lúa sẽ lên đều Ngày nay dân ta đang mãi đói khát Quyết sống còn với nhau Ta bước bước đi bước bước hoài, trên quê hương dấu yêu này Ruộng hư cấy lại nhà tan ta xây quyết chí sớm tối Giữ thơm con người Ngàn năm dân ta qua mọi ngục tù chưa hao mòn giấc mơ. Ta bước bước đi, bước bước hoài, trên quê hương dấu yêu này Ta nối nối tay cất tiếng cười thách đố ai cướp đất này Từ nghìn năm ta tới Còn cố gắng mãi dựng nước mọi nơi. 30. Chuyện đoá quỳnh hương Trịnh Công Sơn, 1982 122 BAN MAI
  55. 1 - Giọt mưa lặng lẽ trên nụ quỳnh Quỳnh hương một đóa thoảng hương thầm vườn đêm xao xuyến Một đôi lần đến như người tình Để cho trời đất báo tin lành vẫn bình yên Mùa mưa tới cành hoa trắng ngần Đã ra đời đùa vui phút giây sau một lần đến bên người Khép lại tấm lòng nghìn năm nhớ ai 2 - Còn nơi nào biết những chuyện tình Tựa như chuyện những đóa hoa quỳnh một đời thương nhớ Người đi tìm kiếm giữa mịt mùng Người đi tìm mãi suốt con đường tấm lòng kia. 31. Có một dòng sông đã qua đời Trịnh Công Sơn, 1966 (?)(*) 1 - Mười năm xưa đứng bên bờ dậu Ðường xanh hoa muối bay rì rào Có người lòng như khăn mới thêu Mười năm sau áo bay đường chiều Bàn chân trong phố xa lạ nhiều Có người lòng như nắng qua đèo Tóc người như dòng sông xưa ấy đã phai đã lênh đênh biển khơi Có lần bàn chân qua phố thấy người sóng lao xao bờ tôi 2 - Mười năm chân bước trên đường dài Gặp nhau không nói không nụ cười Chút tình dường như hiu hắt bay Mười năm khi phố khi vùng đồi Nhìn nhau ôi cũng như mọi người Có một dòng sông đã qua đời. 32. Có một ngày như thế Trịnh Công Sơn, 1994 (*) Theo Trịnh Công Sơn, bài hát Có một dòng sông đã qua đời là một chuyện tình có thật. Một lần, khi đi trên cầu bắc qua hồ Xuân Hương, Đà Lạt, Trịnh Công Sơn chợt gặp người tình cũ đang đi với người yêu, ông cảm thấy mình bị mất mát quá lớn. Tự nhiên nhìn dòng nước chảy nhạc sĩ cảm thấy không chỉ mất người yêu thôi mà như đang mất cả dòng sông, và từ phút đó trở đi dòng sông đối với ông không còn ý nghĩa gì nữa, dù nó vẫn rất đẹp nhưng ông cảm thấy như đã chết. Vì vậy, Có một dòng sông đã qua đời. (Ban Mai lược ghi phỏng vấn theo băng, trên trang web trinh-cong-son.com). TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 123
  56. Có một ngày có một ngày như thế anh đi Anh đi đâu về đâu Về cõi chiêm bao Lìa những cơn đau Hồn tuyết bao la mang theo Lạnh giá con tim nương dâu Anh đi đâu về đâu Anh đi đâu về đâu Có nhớ trong em từng ngày yêu dấu Có biết trong em tình mãi bền lâu Trong em mặt trời khô héo Trong em ngày ấy vực sâu một đời Có một ngày như thế anh đi Anh đi đâu về đâu Ngọn gió hư hao thổi suốt đêm thâu Đời sẽ lênh đênh nơi nao Còn bãi hoang vu bạc đầu Bạc đầu tôi đi Có một ngày Bạc đầu tôi đi tôi đi. 33. Có nghe đời nghiêng Trịnh Công Sơn, 1973?(*) Người ra đi có đôi giòng lệ cỏ xanh rì Cỏ mướt chân đi Miệng môi kia ốm o lời thề Chân đi xa trái tim bên nhà Thềm đá nằm thềm đá nghe mưa Tạ ơn hoa sáng thơm cho mẹ Tạ ơn chim chiều hót cho cha Trời đất kia có hay ta về Một phố hồng một phố hư không Đường lên cao bước chân nhè nhẹ Sương ô kìa sương rơi bềnh bồng Ngày thu đông phố xưa nằm bệnh Đàn chim non réo bên vườn hoang Người ra đi bến sông nằm lạnh Này nhân gian có nghe đời nghiêng. (*) Bài Có nghe đời nghiêng, theo Michiko ra đời năm 1972. Xem thêm chú thích của bài Bay đi thầm lặng. 124 BAN MAI
  57. 34. Có những con đường Trịnh Công Sơn, 1973-74(*) Đường phố dài một đường phố dài Đường phố này một chiều tôi tới Đi lang thang tôi chào vẫy mọi người Đường phố cười Đường phố nào một đường phố nào Đường phố nào còn nằm che dấu Cho tôi đi giữa nhân loại đớn đau Đường hắt hiu Đường ngày xưa mang trái tim bình an Đường giờ đây đã sống bao thăng trầm Đường phố nào còn in những dấu chân ngoan Đường phố nào mệt nhoài ngày tháng gian nan Đường phố buồn một đường phố buồn Đường phố buồn mọi người đi vắng Trong kinh đô tiêu điều dấu ngựa hồng Đường im lìm Đường phố cần một giờ yên lành Đường yên bình và nằm nghe ngóng Nghe trong đêm những cây cành báo tin Đường giới nghiêm Đường rất bền một đường rất bền Đường hao mòn từ ngày chinh chiến Nhưng tay nhanh lấp đầy hố tuyệt vọng Đường máu hồng Đường rất tình một đường rất tình Đường rất gần từ ngày xưa lắm Khi chân qua bỗng nghe đầy tiếng chim Đường trái tim Đường tình yêu nghe tiếng ai nỉ non Đường hàm oan nghe tiếng ai than thầm Đường máu xương chờ lau hết dấu vinh quang Đường đến tôi chờ em đã quá lâu năm Đường rất mừng một đường rất mừng Đường bay đầy một đàn chim trắng (*) Bài Có những con đường, theo Michiko ra đời năm 1972. Xem thêm chú thích của bài Bay đi thầm lặng. TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 125
  58. Chân thong dong không còn bước ngập ngừng Đường nối liền Đường nhân loại một đường rất dài Đường sau này một người sẽ tới Đường tương lai không ai thù ghét ai Đường lứa đôi. 35. Cỏ xót xa đưa Trịnh Công Sơn, 1969 Trên đời người trổ nhánh hoang vu Trên ngày đi mọc cành lá mù Những tim đời đập lời hoang phế Dưới mặt trời ngồi hát hôn mê Dưới vòng nôi mọc từng nấm mộ Dưới chân ngày cỏ xót xa đưa Người đã đến và người sẽ về bên kia núi Từng câu nói là từng cánh buồm giong cuối trời Còn lại tiếng cười khóc giữa đời Dưới ngọn đèn một bóng chim qua Giữa đường đi một người đứng gọi Có biết gì về ngày chưa tới Những ngày ngồi rủ tóc âm u Nghe tiền thân về chào tiếng lạ Những mai hồng ngồi nhớ thiên thu. 36. Còn ai với ai Trịnh Công Sơn, <=1993 Không có em còn tôi với ai Không có em lạnh giá đường vui Không có em ngồi đứng nơi này Không có em còn ai với ai Em đã đi chìm khuất đã theo Em đã đi ngọn gió quạnh hiu Không có em đường cũ tiêu điều Em đã xa lìa trong nỗi đau Em đi biền biệt muôn trùng quá Từng cơn gió và từng cơn gió 126 BAN MAI
  59. Em đi gió lạnh đến xa bờ Từng nỗi nhớ trùng trùng nỗi nhớ À a ơi i a Không có em đường xa quá xa Em đã thôi cười giữa chiều mưa Em đã đi đời có đâu ngờ Mang trái tim mùa xuân héo khô Không có em buồn vui với ai Không có em lụa gấm nhạt phai Ai đã chia người mãi xa người Ai giết đi tình đang lứa đôi. 37. Còn có bao ngày Trịnh Công Sơn, 1969 Đêm ta nằm bóng tối che ngang Đêm ta nằm nghe tiếng trăm năm Gọi thì thầm Gọi thì thầm Đêm nghe trời như hú như than Ta nghe đời như có như không Còn lại mình Đời bồng bềnh đời buồn tênh Còn đây có bao ngày Còn ta cứ vui chơi Rồi mai sẽ ra đi Dù nhớ thương con người Còn đây những đêm này Còn em hãy yêu tôi Đợi đốt nến chia phôi Dù nhớ thương cũng hoài Trong cuộc bể dâu Đi trăm ngày phố xá Cũng trôi theo Trong hội trần gian Bao nhiêu ngày yêu dấu Cũng không còn Từng giòng nước mắt Sẽ nhớ thương cho đời TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 127
  60. Từng giòng nước mắt Sẽ tiếc cho ngày vui Người người yêu nhau Đã mất nhau trong đời Một ngày tăm tối Khép nghìn sớm mai. 38. Con đường mùa xuân Trịnh Công Sơn, 1976(*) 1 - Đường đã tới Bắc Nam (hm hm) nay lại gặp nhau Bao nhiêu con người là bao yêu dấu Đường đã nối chuyến xe (e e) hai miền chạy mau Con sông reo mừng cười dưới chân cầu Trên quê hương xuân vinh quang đất nước xanh lại mấy lần Một rừng cờ tươi như son đang vẫy tay chào nắng lên Hà Nội tươi sáng mắt nhìn miền Nam trái tim chồi non Đường trăm năm đến trong (hm hm) một ngày Một ngày chúng ta tới chào toàn thế giới nầy Đường đã tới nước ta (á a) là một từ đây Bước chân vững vàng về tương lai mới Toàn thế giới sáng lên (hm hm) một mặt trời thôi Nơi đây anh hùng là những con người 2 - Đường đã tới có trong (hm hm) tiếng cười trẻ thơ Bao nhiêu hy vọng màu xanh như lá Đường đã tới có trong (hm hm) những đời tự do Bao nhiêu xuân hồng rực rỡ đi về Nghe trong ta xuân bao la vĩnh viễn không còn xuân chờ Từng cuộc đời vươn tay xa gieo xuống những mùa ấm no Ngày mai tiếng hát lên từ hạt cơm trắng không buồn lo Miền đất hứa, chúng ta (á a) đang về Vội vàng bước chân nhé nhịp nhàng sức thi đua Đường đã tới có trong (hm hm) độc lập tự do Bao nhiêu con người dựng xây khai phá Đường sẽ tới có trên (hm hm) khắp miền gần xa Long lanh ánh đèn lộng lẫy phố nhà (*) Trịnh Công Sơn khoảng cuối năm 1977 mới ra thăm Hà Nội. Có một bài cùng tên của Nguyễn Lang trong K7 Ca sĩ nghiệp dư các xí nghiệp và cơ sở (Vietnam Difusion, Paris, 1978). Lời rút từ: Nguyễn Đắc Xuân, Trịnh Công Sơn, Có một thời như thế , trang 205-206, có lời và nhạc. 128 BAN MAI
  61. 39. Con mắt còn lại Trịnh Công Sơn, 1992(*) Còn hai con mắt khóc người một con Còn hai con mắt một con khóc người Con mắt còn lại nhìn cuộc đời tôi Nhìn tôi lên cao nhìn tôi xuống thấp Con mắt còn lại nhìn cuộc tình phai Tình trong hai tay một hôm biến mất Con mắt còn lại là con mắt ai Con mắt còn lại nhìn tôi thở dài Còn hai con mắt khóc người một con Còn hai con mắt một con khóc người Con mắt còn lại nhìn một thành hai Nhìn em yêu thương nhìn em thú dữ Con mắt còn lại ngờ vực tình tôi Cuồng điên yêu thương cuồng điên nỗi nhớ Con mắt còn lại nhìn mây trắng bay Con mắt còn lại nhìn tôi bùi ngùi Còn hai con mắt khóc người một con Còn hai con mắt một con khóc người Con mắt còn lại nhìn đời là không Nhìn em hư vô nhìn em bóng nắng Con mắt còn lại nhẹ nhàng từ tâm Nhìn em ra đi lòng em xa vắng Con mắt còn lại là đêm tối tăm Con mắt còn lại là đêm nồng nàn. 40. Còn thấy mặt người Trịnh Công Sơn, 1970 Mặt trời mặt trời đã lên Một ngày một ngày đã qua rồi Từng vùng từng vùng lá xanh Rộn ràng rộn ràng tiếng cười nói Mặt trời mặt trời đã lên Một ngày một ngày đã qua rồi Từng vùng từng vùng nắng trong Một ngày một ngày biết ơn đời (*) Bản Con mắt còn lại viết theo ý thơ Bùi Giáng “Còn hai con mắt, khóc người một con ", có lẽ hiện diện lần đầu tiên trong K7 Trịnh Công Sơn & Hồng Nhung. Bống Bồng ơi (1993). TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 129
  62. Từng ngày thấy mặt trời Thấy mọi người lòng đã thấy vui Từng đêm tối ngồi chờ đợi Từng đêm tối ngồi chờ đợi Chờ từng sớm mai thấy lại mặt người Mặt trời mặt trời đã lên Còn nhìn còn nhìn thấy con người Một ngày tình cờ biết em Là ngày lạ lùng biết trần gian Mặt trời mặt trời đã lên Còn nhìn còn nhìn thấy con người Cuộc đời này đã có em Từng ngày từng ngày nhớ ơn đời. 41. Còn tuổi nào cho em Trịnh Công Sơn, <>1964 Tuổi nào nhìn lá vàng úa chiều nay Tuổi nào ngồi hát mây bay ngang trời Tay măng trôi trên vùng tóc dài Bao nhiêu cơn mơ vừa tuổi này Tuổi nào ngơ ngác tìm tiếng gió heo may Tuổi nào vừa thoáng buồn áo gầy vai Tuổi nào ghi dấu chân chim qua trời Xin cho tay em còn muốt dài Xin cho cô đơn vào tuổi này Tuổi nào lang thang thành phố tóc mây cài Em xin tuổi nào Còn tuổi nào cho nhau Trời xanh trong mắt em sâu Mây xuống vây quanh giọt sầu Em xin tuổi nào Còn tuổi trời hư vô Bàn tay che dấu lệ nhòa Ôi buồn Tuổi nào ngồi khóc tình đã nghìn thu Tuổi nào mơ kết mây trong sương mù Xin chân em qua từng phiến ngà Xin mây xe thêm màu áo lụa Tuổi nào thôi hết từng tháng năm mong chờ. 130 BAN MAI
  63. 42. Cúi xuống thật gần Trịnh Công Sơn, <>1966 1. Cúi xuống cho máu ngược dòng Cho nước sông cạn nguồn Cho cây khô trên cành trút lá bơ vơ Cúi xuống cho bóng đổ dài Cho xót xa mặt trời Cho da thơm trên người nay cũng phôi pha Cúi xuống nghe đời nhấp nhô Nghe tim rạn vỡ Nghe trong tuổi nhỏ khóc òa Cúi xuống trên bờ xót xa Trên cơn lửa đỏ Trên khuôn mặt đã im lìm Cúi xuống nhìn sâu trong mắt và nghe mưa bão tan đi trong đại dương Cúi xuống cúi xuống thật buồn Cho nước sông cuồn cuộn Hai mươi năm no tròn tuổi biết đau thương Cúi xuống cho tắt nụ cười Cho chút da thịt người Trong tan hoang vẫn còn bóng mát che ngang. 2. Cúi xuống cúi xuống thật gần Cho trái tim dập dồn Cho đam mê thay vào đổ nát quê hương Cúi xuống cúi xuống thật gần Cho chiếc hôn ngọt nồng Cho trăm năm ưu phiền phút chốc hư không Cúi xuống cho tình dấy lên Cho da thịt mềm Cho cơn mặn nồng ngất lịm Cúi xuống cho đời lãng quên Cho mây trời chìm Cho đêm mở hội âm thầm Cúi xuống vùng non xanh mát Và cao tiếng hát cho cơn ưu phiền tan Cúi xuống cúi xuống thật gần Cho tóc em bềnh bồng Cơn đau anh vui lòng bóng mát trên cao Cúi xuống cho đến bạc đầu Trên phút giây nhiệm mầu Hai mươi năm xin còn một sớm thương nhau. TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 131
  64. 43. Cũng sẽ chìm trôi Trịnh Công Sơn, <>1973(*) Nhật nguyệt (í a) trên cao Ta ngồi dưới thấp (ối a) Một dòng (í a) trong veo Sao lòng (ối a) còn đục Bầy vạc (í a) bay qua Kêu mòn (í a) tịch lặng Đường đời (í a) không xa Sao chồn (ối a) gối chân Nhật nguyệt (í a) trên cao Ta ngồi (ối a) dưới thấp Một đường (í a) cong queo Nắng vàng (ối a) đột ngột Từ độ (í a) chim thiêng Hót lời (ối a) mệnh bạc Từng giọt (í a) vô biên Trôi chìm (ối a) tiếng tăm. 44. Cuối cùng cho một tình yêu Trịnh Công Sơn, 1958(*) Ừ thôi em về Chiều mưa giông tới Bây giờ anh vui Hai bàn tay đói Bây giờ anh vui Hai bàn chân mỏi Thời gian nơi đây Bây giờ anh vui Một linh hồn rỗi Tình yêu xứ này Một lần yêu thương Một đời bão nổi Giã từ giã từ Chiều mưa giông tới (*) Bài Cũng sẽ chìm trôi, theo Michiko ra đời năm 1972. Xem thêm chú thích của bài Bay đi thầm lặng. (*) Theo Hà Vũ Trọng, bản Trịnh Công Sơn viết tay Cuối cùng cho một tình yêu có ghi rõ năm viết là 1959. 132 BAN MAI
  65. Em ơi em ơi Sầu thôi xuống đầy Làm sao em nhớ Mưa ngoài sông bay Lời ca anh nhỏ Nỗi lòng anh đầy Sầu thôi xuống đầy Sầu thôi xuống đầy. 45. Dã tràng ca Trịnh Công Sơn, 1962(*) Dã tràng 1: Lời biển vọng Dã tràng xe cát biển Đông Dã tràng dã tràng dã tràng xe cát biển Đông Dã tràng dã tràng dã tràng xe cát hoài công Trùng dương ơi mấy ngàn năm Gọi miên man cho sóng triều lên Quên dã tràng ngày đêm xe cát Trùng dương ơi sao nỡ bỏ quên Gọi cơn đau khi sóng triều lên Công dã tràng muôn đời vỡ tan Trùng dương trùng dương gọi xa cồn nhớ Trùng dương đưa sóng vào bờ Ngày đêm nghe nắng nghe mưa dã tràng vẫn đem hoài công Hải đăng mắt đêm gọi mãi Trùng dương đưa sóng vào bờ Đùa lên biển cát hoang vu xoá từng mảnh công dã tràng Dã tràng khóc cho thân mình Trùng dương trùng dương gợi xa cồn nhớ. Trùng dương nhớ Tiếng hát của dã tràng - bể cát và thân phận đó (*) Đầu năm 2001, Nguyễn Đắc Xuân cho biết đã tìm lại được bài Dã tràng ca, gồm 2 phần, 13 đoản khúc. Tên đầu tiên của Dã tràng ca (1962) là Trường ca tiếng hát Dã tràng, có lẽ đây là bài dài nhất của Trịnh Công Sơn, và hơn thế nữa các chủ đề trong trường ca là tiền thân của các ca khúc sau này về tình yêu và thân phận. Chính Trịnh Công Sơn đã điều khiển hợp xướng với khoảng 50 giáo sinh nhân ngày lễ ra trường khoá 1 năm 1964 (theo Đinh Cường và Nguyễn Đắc Xuân), hoặc nhân ngày Song Thất 7/7/1962 (theo Nguyễn Thanh Ty). Sau 40 năm "thất lạc", Dã tràng ca được Ánh Tuyết và ban nhạc ABT trình diễn nhân ngày giỗ thứ 3 của ông tại một phòng trà Sài Gòn; năm 2006, được sinh viên Trường Đại học Quy Nhơn dàn dựng hợp xướng trong đêm kỷ niệm 5 năm ngày mất Trịnh Công Sơn. TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 133
  66. Khi mưa lên khi nắng về khi sương rơi khi thu buồn khi chim én bay vào mùa xuân mình tôi đi triền núi đến tôi xe cát nghe thân lưu đày mình tôi đi làn sóng đến nghe công vỡ cho thân ru mềm Trùng dương ơi đã mấy ngàn năm gọi miên man cho sóng triều lên quên dã tràng đêm ngày xe cát trùng dương ơi sao nỡ bỏ quên gọi cơn đau khi sóng triều lên công dã tràng muôn đời vỡ tan. Bãi cát chiều và lời vỗ về của người khách lạ Này dã tràng ơi nghe thân lưu đày ngàn năm còn mãi ngàn sau còn mãi cho vai thêm gầy khi nắng khi mưa Trùng dương lên trùng dương lên bờ cát trắng bờ cát trắng trùng dương lên gọi mây thêm cho sóng cuồng nộ. Niềm đau vô vàn của thân phận Thôi còn gì nữa đâu còn gì nữa đâu xác dã tràng trắng bể thù sâu Không còn gì nữa đâu còn dài mãi sau đời lên cơn đau. Lời nói trên không Trùng dương ơi đã mấy ngàn năm gọi miên man cho sóng triều lên quên dã tràng đêm ngày xe cát Trùng dương ơi sao nỡ bỏ quên gọi cơn đau khi sóng triều lên công dã tràng muôn đời vỡ tan. Dã tràng 2: Tuổi 20 vào đời Khi tôi nghe đời gọi chân bước vô không ngập ngừng khi tôi nghe đêm dàị lòng hoài mong ánh sáng khi hai mươi tuổi rồi có những đêm chong đèn ngồi chợt nhìn sâu đêm tối chợt hồn nghe tiếng nói dã tràng dã tràng dã tràng xe cát biển đông dã tràng dã tràng dã tràng xe cát hoài công. Niềm đau khoảng không Từ đó tuổi hai mươi không còn biết vui Từ đó đêm suy tư cho đời lắng sâu 134 BAN MAI
  67. những đêm khuya về rã rời bàn tay hoang vu gọi mãi gọi vào niềm không buốt đau gọi vào ngày sau nhớ nhau. Buồn vui và tuổi đó Xuân hạ thu đông bốn mùa làm tóc trắng tôi gọi tên tôi khắp chốn non ngàn tôi dìu tôi đi giữa trời lên bão tố xuân hạ thu đông theo gót chân hờ. Chốn nương náu Gọi vào tình yêu gọi vào tình yêu gọi vào tình yêu sáng lên đồi núi bắt loa gọi vào tình yêu. Lời buồn thánh Ôi thiên đàng thuở nhỏ ngai vàng từ thuở thuở mới sinh ra trời đất là nhà nay đã mất rồi trong tuổi đôi mươi Ngai vàng đã mất lâu rồi thân đày dấu trong môi cười tay dài gối giấc ngủ vùi nghe mình hóa thân lâu rồi. Bốn mùa là niềm vô vọng Xuân hạ thu đông bốn mùa làm tóc trắng tôi gọi cơn đau cho nước vỡ nguồn tôi dìu tôi đi giữa trời lên bão tố dã tràng hai tay với tháng năm chờ. Ngỏ ý Còn gì đâu còn gì đâu mà không thương nhau Niềm hoang vu gói đầy mắt dại Niềm cô đơn như mây ngàn tới còn gì đâu còn gì đâu mà không thương nhau. Chốn trú ẩn cuối cùng (Tình yêu mọc cánh thiên thần) Tên tháng ngày viết trên môi cười đốt đêm dài nghe ngóng tình yêu nghe dã tràng xuống hai vai gầy đốt cơn buồn đi đến tình yêu Gọi vào tình yêu gọi vào tình yêu gọi vào tình yêu Ta ra ngàn lối bắt loa gọi vào tình yêu. TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 135
  68. 46. Dân ta vẫn sống Trịnh Công Sơn, <=1968 Dân ta đã bao nhiêu năm Lòng chìm sâu ước mơ hân hoan Nhìn rừng phơi xác thân anh em Nhìn trái tim rơi theo đại bác Thịt người cho thú nhai ngon Mẹ cha tóc khô như rơm Chờ đàn con đã đi bao năm không về Đứa về cụt bàn chân Dân ta đã bao nhiêu năm Đầu đội bom bước đi mong manh Tầm đạn bay nhức đau trong xương Nhìn trái tim treo trên đầu súng Một đời nước mắt chan cơm Hờn căm cắt chia anh em Đàn trẻ thơ vẫn đi trong đêm Đến trường cố chờ ngày bình yên Nhưng dân ta vẫn lớn như rừng Ngày đêm luân phiên giữ nước Da lên màu gió sương Chân anh qua vạn gập ghềnh Từ ruộng đồng hạt lúa nuôi dân ta Mầm hòa bình nở trên đời dân khốn khó Cùng đứng lên ta đi dựng lại căn nhà tự do Bao nhiêu năm chờ đã héo hon Bàn chân hôm nay mạnh bước Tôi lên đường với anh Ra đi thấy lại ruộng vườn Mặt trời nào rực sáng trong con tim Hoà bình nào vừa bay về trong gió lớn Rừng núi ơi ta đi dựng lại con đường Việt Nam. 47. Dấu chân địa đàng Trịnh Công Sơn, <=1962 Trời buông gió và mây về ngang bên lưng đèo Mùa xanh lá loài sâu ngủ quên trong tóc chiều Cuộc đời đó nửa đêm tiếng ca lên như than phiền Bàng hoàng lạc gió mây miền Trùng trùng ngoài khơi nước lên sóng mềm 136 BAN MAI
  69. Ngựa buông vó người đi chùng chân đã bao lần Nửa đêm đó lời ca dạ lan như ngại ngùng Vùng u tối loài sâu hát lên khúc ca cuối cùng Một đời bỏ ngỏ đêm hồng Ngoài trời còn dâng nước lên mắt em. Tiếng ca bắt nguồn từ đất khô Từ mưa gió Từ vào trong đá xưa Đến bây giờ mắt đã mù Tóc xanh đen vầng trán thơ Giòng sông đó Loài rong yên ngủ sâu Mới hôm nào bão trên đầu Lời ca đau trên cao Ngàn mây xám chiều nay về đây treo lững lờ Và tiếng hát về ru mình trong giấc ngủ vừa Rồi từ đó loài sâu nửa đêm quên đi ưu phiền Để người về hát đêm hồng Địa đàng còn in dấu chân bước quên. 48. Diễm xưa Trịnh Công Sơn, 1960(*) Mưa vẫn mưa bay trên tầng tháp cổ Dài tay em mấy thuở mắt xanh xao Nghe lá thu mưa reo mòn gót nhỏ Đường dài hun hút cho mắt thêm sâu Mưa vẫn hay mưa trên hàng lá nhỏ Buổi chiều ngồi ngóng những chuyến mưa qua Trên bước chân em âm thầm lá đổ Chợt hồn xanh buốt cho mình xót xa Chiều này còn mưa sao em không lại Nhỡ mai trong cơn đau vùi Làm sao có nhau hằn lên nỗi đau Bước chân em xin về mau Mưa vẫn hay mưa cho đời biển động Làm sao em nhớ những vết chim di Xin hãy cho mưa qua miền đất rộng Để người phiêu lãng quên mình lãng du Mưa vẫn hay mưa cho đời biển động Làm sao em biết bia đá không đau (*) Bài hát Diễm xưa và bài Ca dao mẹ đã được dịch qua tiếng Nhật và đã được Khánh Ly trình bày tại Hội Chợ Quốc Tế ở Osaka năm 1970. Bài Diễm xưa (tiếng Nhật) sau đó đã trở thành "top hit", nằm trong top 10 ở Nhật năm 1970. TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 137
  70. Xin hãy cho mưa qua miền đất rộng Ngày sau sỏi đá cũng cần có nhau. 49. Du mục Trịnh Công Sơn, <>1965 Đàn bò vào thành phố Đêm buồn vắng buồn hơn Đàn bò vào thành phố Không còn ai hỏi thăm Đàn bò tìm dòng sông Nhưng dòng nước cạn khô Đàn bò bỗng thấy buồn Bỗng thấy buồn Rồi một hôm đứng mơ mây ngàn Một người vào thành phố Đếm từng bước buồn tênh Một người vào thành phố Không còn ai người quen Người tìm về đồng xanh Nhưng đồng đã bỏ không Rồi người bỗng thấy buồn Bỗng thấy buồn Người chợt nghe xót xa đất mình Ôi quê hương đã lầm than Sao còn còn chiến tranh Mẹ già hết chờ mong Đã ngủ yên Mẹ già mãi ngủ yên Buông lời ru cho muôn năm Buông vòng nôi cho hư không Cho hư không Buông bàn tay con đi hoang Con đi hoang một đời Con đi hoang phận này Đàn bò vào thành phố Reo buồn tiếng hạt chuông Một người vào thành phố Nghe hồn giá lạnh băng Người tìm về đầu non Nhưng rừng đã bỏ hoang Rồi người bỗng hết buồn Đã hết buồn Người lặng nghe đá lên trong mình. 138 BAN MAI
  71. 50. Dựng lại người dựng lại nhà Trịnh Công Sơn, 1968 Ta cùng lên đường Đi xây lại Việt Nam Bàn chân ta đi mau đi sâu vô tới rừng cao Vác những cây rừng to Về nơi đây ta xây dựng nhà Dựng làng mới cho dân ta về Dựng nhà mới cho miền quê Trên những con đường Vang bước người dồn chân Bàn chân ta lên non ra sông ra tới biển xanh Gánh đá mang về Kinh Về nơi đây ta xây làm nền Dựng nhà mới trên đổ nát này Dựng đời mới trong nụ cười Sức sống trong bàn tay trong bàn chân Người đi lên bàn tay hăng Nhà lớp lớp lớn trên Việt Nam Nắng mới nung lòng anh nung lòng tôi Dù mưa lên dựng thêm nhanh Nhà trên non xuống đến đồng bằng Ta cùng lên đường Đi xây lại tự do Lòng người dân ta xưa hoang vu nay hết buồn lo Những sớm mai Việt Nam Tình ta bay theo sóng ngọn cờ Dựng người mới như cây sang mùa Người vượt tới những trời xa Ta cùng lên đường Đi xây lại tình thương Lòng mẹ ta xưa kia bao la như Thái Bình Dương Những đứa con là sông Mừng hôm nay xoá hết căm hờn Mượn phù sa đắp trên điêu tàn Lòng nhân ái lên nụ hồng. 51. Đại bác ru đêm Trịnh Công Sơn, <=1967 TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 139
  72. 1. Đại bác đêm đêm dội về thành phố Người phu quét đường dừng chổi đứng nghe Đại bác qua đây đánh thức mẹ dậy Đại bác qua đây con thơ buồn tủi Nửa đêm sáng chói hỏa châu trên núi Đại bác đêm đêm dội về thành phố Người phu quét đường dừng chổi đứng nghe Từng chuyến bay đêm con thơ giật mình Hầm trú tan hoang ôi da thịt vàng Từng đêm soi sáng là mắt quê hương Hàng vạn tấn bom trút xuống đầu làng Hàng vạn tấn bom trút xuống ruộng đồng Cửa nhà Việt Nam cháy đỏ cuối thôn Hàng vạn chuyến xe claymore lựu đạn Hàng vạn chuyến xe mang vô thị thành Từng vùng thịt xương có mẹ có em 2. Đại bác đêm đêm dội về thành phố Người phu quét đường dừng chổi đứng nghe Đại bác đêm đêm tương lai rụng vàng Đại bác như kinh không mang lời nguyền Trẻ thơ quên sống từng đêm nghe ngóng Đại bác đêm đêm dội về thành phố Người phu quét đường dừng chổi đứng nghe Đại bác đêm đêm ru da thịt vàng Đại bác nghe quen như câu dạo buồn Trẻ con chưa lớn để thấy quê hương. 52. Để gió cuốn đi Trịnh Công Sơn, 1971 Sống trong đời sống Cần có một tấm lòng Để làm gì em biết không Để gió cuốn đi Để gió cuốn đi Gió cuốn đi cho mây qua dòng sông Ngày vừa lên hay đêm xuống mênh mông Ôi trái tim đang bay theo thời gian Làm chiếc bóng đi rao lời dối gian Những khi chiều tới Cần có một tiếng cười Để ngậm ngùi theo lá bay 140 BAN MAI
  73. Rồi nước cuốn trôi Rồi nước cuốn trôi Hãy nghiêng đời xuống Nhìn suốt một mối tình Chỉ lặng nhìn không nói năng Để buốt trái tim Để buốt trái tim Trong trái tim con chim đau nằm yên Ngủ dài lâu mang theo vết thương sâu Một sớm mai chim bay đi triền miên Và tiếng hót tan trong trời gió lên Hãy yêu ngày tới Dù quá mệt kiếp người Còn cuộc đời ta cứ vui Dù vắng bóng ai Dù vắng bóng ai. 53. Đêm Trịnh Công Sơn(*) Đêm xanh hay đêm đỏ Đêm hồng đêm mông manh Đêm đêm rừng nuôi gió Đêm hồng má thị thành Đêm ôm vai em nhỏ Giấc ngủ như chiêm bao Đêm thơm từng chiếc lá Cho tình bay lên cao Đêm sâu không xa lạ Kéo gần đêm thiên thu Đêm xin thành nỗi nhớ Đêm đợi đoá hẹn hò Đêm yên như phố cổ Chút tình duyên xôn xao Đêm xa gần môi má Có dài không đêm thâu. Tình rồi sẽ xa Đêm hồng sẽ qua (*) Ca khúc Đêm được phát hiện và lần đầu tiên được nhóm "AC&M" trình diễn trong Đêm thần thoại tại Nhà hát Hoà Bình ngày 23 và 24/09/2005; chúng tôi ghi lại ca từ VCD của nhà sản xuất Phương Nam Phim (2005). Cái tựa Đêm hơi lạ: TCS chưa bao giờ dùng một từ lẻ loi để nhan đề ca khúc cả, mà thường dùng một cụm từ trích ra từ trong bài hát. TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 141
  74. Dòng sông không bão tố Trôi một lời tiễn đưa. Đêm sâu không xa lạ Kéo gần đêm thiên thu Đêm xin thành nỗi nhớ Đêm đợi đoá hẹn hò Đêm yên như phố cổ Chút tình duyên xôn xao Đêm xa gần môi má Có dài không đêm thâu. 54. Đêm bây giờ đêm mai Trịnh Công Sơn, <=1967 1. Ôi đêm dài và cơn bão rớt Trên giải đất quê hương khô cằn Ôi bom đạn cày trên những xác Trên đồng lúa hôm nay bỏ hoang Ôi da vàng Việt Nam vỡ nát Xương thịt đó thiêng liêng vô cùng Đêm bây giờ đêm quá hư vô Ôi con người mang trái tim khô Đêm bây giờ thắp sáng âu lo Hai mươi năm buồn vui hững hờ Đêm thôi dài Cho mai này Người Việt hái lúa ngoài đồng chín Đêm no lành Đêm thanh bình Người Việt thấy tương lai rất gần Đêm vui mừng Đêm tưng bừng Người Việt hát cuối làng đầu phố Đêm xa lạ Đêm chói loà Người Việt sống như chưa bao giờ 2. Ôi đêm dài hoả châu đốt sáng Cho giòng máu trong con phai màu Ôi đêm dài Việt Nam buốt cóng Xin cầm lấy con tim của nhau Ôi da vàng Việt Nam cháy nóng Đêm mở mắt nghe đêm kêu gào 142 BAN MAI
  75. Đêm bây giờ dã thú lang thang Đêm bây giờ ma quái đi hoang Đêm hãi hùng đêm tối mênh mông Hai mươi năm là đêm không cùng 3. Đêm mai này trời im tiếng súng Cho mẹ hát ca dao trên đồng Đêm mai này hoả châu hết sáng Cho mẹ thấy tương lai đàn con Đêm huy hoàng trời mưa trút xuống Ôi từ đó nghe như thiên đàng Đêm mai này phố xá thênh thang Quê hương đầy bóng dáng anh em Đêm yên lành trong mắt trong tim Khóc bên nhau bằng đêm vui mừng. 55. Đêm thấy ta là thác đổ Trịnh Công Sơn, 1971(*) 1. Một đêm bước chân về gác nhỏ Chợt nhớ đóa hoa tường vi Bàn tay ngắt hoa từ phố nọ Giờ đây đã quên vườn xưa Một hôm bước qua thành phố lạ Thành phố đã đi ngủ trưa Đời ta có khi là lá cỏ Ngồi hát ca rất tự do Nhiều khi bỗng như trẻ nhớ nhà Từ những phố kia tôi về Ngày xuân bước chân người rất nhẹ Mùa xuân đã qua bao giờ Nhiều đêm thấy ta là thác đổ Tỉnh ra có khi còn nghe 2. Một hôm bước chân về giữa chợ Chợt thấy vui như trẻ thơ Đời ta có khi là đốm lửa Một hôm nhóm trong vườn khuya Vườn khuya đóa hoa nào mới nở Đời tôi có ai vừa qua (*) Theo Đinh Cường, Hoàng Ngọc Hiến đã tiến cử bài thơ tình hay nhất thế kỷ là lời của ca khúc Đêm thấy ta là thác đổ. (Tình bạn, hồi sinh cơn hôn mê, Diễn Đàn, số 108, 06/2001). Bửu Ý đã dịch ra tiếng Pháp, đăng ở tờ Bulletin de liaison, Huế (?), số tháng 7/1998 (theo Trịnh Công Sơn, một nhạc sĩ thiên tài). TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 143
  76. Nhiều khi thấy trăm nghìn nấm mộ Tôi nghĩ quanh đây hồ như Đời ta hết mang điều mới lạ Tôi đã sống rất ơ hờ Lòng tôi có đôi lần khép cửa Rồi bên vết thương tôi quì Vì em đã mang lời khấn nhỏ Bỏ tôi đứng bên đời kia. 56. Đi mãi trên đường Trịnh Công Sơn, 1999 Đi đi trên đường Đi đi và đi mãi Đi đi và không tới Xa xăm chiều réo ai Đi không còn biên giới Chút tình kia đã phai Đi đi trên đường Đi đi và đi mãi Đi đi và che dấu Bao nhiêu là vết thương Đi linh hồn khô ráo Không tình không vấn vương. 57. Đi tìm quê hương Trịnh Công Sơn, 1967 1. Người nô lệ da vàng ngủ quên Ngủ quên trong căn nhà nhỏ Đèn thắp thì mờ Ngủ quên quên đã bao năm Ngủ quên không thấy quê hương Bao giờ đập tan gông cùm Xiềng xích vô hình trói buộc dân ta Bao giờ đập tan gông cùm Xiềng xích vô hình trói buộc tự do Người nô lệ da vàng bước đi bước đi Đi về đầu non Người nô lệ da vàng bước đi bước đi Đi về biển xanh 144 BAN MAI
  77. Đi khâu vá con sông Việt Nam hai mươi năm liền Thịt xương phơi trên đôi miền Đi cho thấy quê hương Đi cho thấy quê hương Đi cho thấy quê hương 2. Người nô lệ da vàng ngồi yên Ngồi yên trong căn nhà nhỏ Đèn thắp thì mờ Ngồi yên quên nước quên non Ngồi yên xin áo xin cơm Bao giờ đập tan gông cùm Xiềng xích vô hình trói buộc đôi chân Bao giờ đập tan gông cùm Xiềng xích vô hình trói buộc hờn căm Người nô lệ da vàng bước đi bước đi Đi về ruộng nương Người nô lệ da vàng bước đi bước đi Đi về đồi hoang Đi nói với anh em Đòi cho quê hương thanh bình Dựng xây tương lai Tiên Rồng Đi cho thấy quê hương Đi cho thấy quê hương Đi cho thấy quê hương. 58. Đóa hoa vô thường Trịnh Công Sơn, 1972 (Tìm tình. Nhịp thong dong) Tìm em tôi tìm Mình hạc xương mai Tìm trên non ngàn Một cành hoa khôi Nụ cười mong manh Một hồn yếu đuối Một bờ môi thơm Một hồn giấy mới Tìm em tôi tìm Nhủ lòng tôi ơi Tìm đêm chưa từng Tìm ngày tinh khôi Tìm chim trong đàn TRỊNH CÔNG SƠN VẾT CHÂN DÃ TRÀNG 145