Module Trung học phổ thông 24: Kỹ thuật kiểm tra, đánh giá trong dạy học - Phạm Văn Hoan

Nội dung text: Module Trung học phổ thông 24: Kỹ thuật kiểm tra, đánh giá trong dạy học - Phạm Văn Hoan

1. PHẠM VĂN HOAN MODULE THPT 24 kÜ thuËt KiÓm tra, ®¸nh gi¸ trong d¹y häc KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 59
2. A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN ánh giá là mt khâu quan trng ca quá trình giáo dc, va có vai trò kim chng kt qu ca mc tiêu, ni dung và phng pháp dy hc, va góp phn iu chnh k hoch giáo dc tip theo c tin hành phù hp và có hiu qu. Hot ng ánh giá nu c tin hành mt cách ng b, khoa hc, vi các phng pháp và k thut phù hp s có tác ng rt tích cc n quá trình giáo dc. B Giáo dc và ào to quy nh vic ánh giá bng im kt hp vi nhn xét ca giáo viên hoc ch ánh giá bng nhn xét ca giáo viên cho tng môn hc và hot ng giáo dc. Sau mi lp và sau cp hc, có ánh giá, xp loi kt qu giáo dc ca hc sinh. Vì vy, ánh giá úng s tin b ca hc sinh, giáo viên cn xây dng c h thng kim tra, ánh giá. K thut biên son kim tra có vai trò quyt nh trong xây dng kim tra. Module THPT 24 s gii thiu mt s vn có tính nguyên tc xây dng kim tra các giáo viên trung hc ph thông cùng tham kho. B. MỤC TIÊU 1. Kiến thức Qua module 24, giáo viên trung hc ph thông có th: — Nm c k thut biên son các loi kim tra, ánh giá trong dy hc. — Nm c k thut xây dng các dng câu hi kim tra, ánh giá trong dy hc. 2. Kĩ năng — Thit k c các loi kim tra, ánh giá trong dy hc. — Xây dng c quy trình kim tra, ánh giá chung và ánh giá tng kt trong quá trình dy hc. 3. Thái độ Hc viên tích cc s dng các k thut hin i trong biên son các loi kim tra, ánh giá trong dy hc; coi trng vic kim tra, ánh giá khách quan kt qu hc tp ca hc sinh. 60 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
3. C. NỘI DUNG Hoạt động 1: Tìm hiểu kĩ thuật biên soạn đề kiểm tra. 1. NHIỆM VỤ Bn hãy tham kho thông tin c bn di ây và cho bit các bc cn thc hin trong quá trình biên son kim tra. 2. THÔNG TIN CƠ BẢN Nh ã trình bày module THPT 23, ánh giá kt qu hc tp ca hc sinh là mt hot ng rt quan trng trong quá trình giáo dc. ánh giá kt qu hc tp là quá trình thu thp và x lí thông tin v trình , kh nng thc hin mc tiêu hc tp ca hc sinh nhm to c s cho nhng iu chnh s phm ca giáo viên, các gii pháp ca các cp qun lí giáo dc và cho bn thân hc sinh, hc sinh hc tp t kt qu tt hn. ánh giá kt qu hc tp ca hc sinh cn s dng phi hp nhiu công c, phng pháp và hình thc khác nhau. kim tra là mt trong nhng công c c dùng khá ph bin ánh giá kt qu hc tp ca hc sinh. KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 61
4. biên son kim tra cn thc hin theo quy trình sau: 2.1. Xác định mục đích của đề kiểm tra Nh ã trình bày module THPT 23, kim tra là mt công c dùng ánh giá kt qu hc tp ca hc sinh sau khi hc xong mt ch , mt chng, mt hc kì, mt lp hay mt cp hc nên ngi biên son kim tra cn cn c vào Chun kin thc, k nng ca chng trình và thc t hc tp ca hc sinh xác nh mc ích, yêu cu ca kim tra cho phù hp. 2.2. Xác định hình thức đề kiểm tra kim tra (vit) có các hình thc sau: — kim tra t lun. — kim tra trc nghim khách quan. — kim tra kt hp c hai hình thc trên: có c câu hi dng t lun và câu hi dng trc nghim khách quan. Mi hình thc u có u im và hn ch riêng nên cn kt hp mt cách hp lí các hình thc sao cho phù hp vi ni dung kim tra và c trng môn hc nâng cao hiu qu, to iu kin ánh giá kt qu hc tp ca hc sinh chính xác hn. Nu kim tra kt hp hai hình thc thì nên có nhiu phiên bn khác nhau hoc cho hc sinh làm bài kim tra phn trc nghim khách quan c lp vi vic làm bài kim tra phn t lun, làm phn trc nghim khách quan trc, thu bài ri mi cho hc sinh làm phn t lun. 2.3. Thiết lập ma trận đề kiểm tra (Bảng mô tả tiêu chí của đề kiểm tra) Lp mt bng có hai chiu, mt chiu là ni dung hay mch kin thc, k nng chính cn ánh giá, mt chiu là các cp nhn thc ca hc sinh: nhn bit, thông hiu và vn dng (gm có vn dng cp thp và vn dng cp cao). Trong mi ô là Chun kin thc, k nng chng trình cn ánh giá, t l % s im, s lng câu hi và tng s im ca các câu hi. S lng câu hi ca tng ô ph thuc vào mc quan trng ca mi chun cn ánh giá, lng thi gian làm bài kim tra và trng s im quy nh cho tng mch kin thc, tng cp nhn thc. 62 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
5. Khung ma trn kim tra: Mu 1. Khung ma trn kim tra theo mt hình thc (Trc nghim khách quan hoc t lun) Tên Ch Vn dng Nhn Vn (ni dung, Thông hiu mc bit dng chng ) cao hn Ni dung Chun kin Chun kin Chun kin Chun kin Cng thc, k thc, k thc, k thc, k nng cn nng cn nng cn nng cn Chng kim tra kim tra kim tra kim tra I S câu câu câu câu câu câu Ch 1 S im im im im im im T l % = % Ni dung Chun kin Chun kin Chun kin Chun kin thc, k thc, k thc, k thc, k nng cn nng cn nng cn nng cn Chng kim tra kim tra kim tra kim tra II S câu câu câu câu câu câu Ch 2 S im im im im im im T l % = % Ni dung Chun kin Chun kin Chun kin Chun kin thc, k thc, k thc, k thc, k nng cn nng cn nng cn nng cn Chng kim tra kim tra kim tra kim tra S câu câu câu câu câu câu Ch S im im im im im im T l % % KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 63
6. 6 4 Mu 2. Khung ma trn kim tra kt hp c hai hình thc (Trc nghim khách quan kt hp T lun) V ậ n d ụ n g Nhn bit Thông hiu Vn dng ở mức cao hơn Tên ch Trc Trc Trc Trc (ni dung, nghim T nghim T nghim T nghim T chng ) khách lun khách lun khách lun khách lun quan quan quan quan Cng Chng Ni Chun Chun Chun Chun Chun Chun Chun Chun I dung kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, Ch k nng k nng k nng k nng k nng k nng k nng k nng cn kim cn kim cn kim cn kim cn kim cn kim cn kim cn kim 1 tra tra tra tra tra tra tra tra S câu câu câu câu câu câu câu câu câu câu S im im im im im im im im im im T l % = % Chng Ni Chun Chun Chun Chun Chun Chun Chun Chun II dung kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, 64 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
7. Ch k nng k nng k nng k nng k nng k nng k nng k nng 2 cn kim cn kim cn kim cn kim cn kim cn kim cn kim cn kim tra tra tra tra tra tra tra tra S câu câu câu câu câu câu câu câu câu câu S im im im im im im im im im im T l % = % Ni Chun Chun Chun Chun Chun Chun Chun Chun dung kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, kin thc, k nng k nng k nng k nng k nng k nng k nng k nng cn kim cn kim cn kim cn kim cn kim cn kim cn kim cn kim Chng tra tra tra tra tra tra tra tra Ch S câu câu câu câu câu câu câu câu câu câu S im im im im im im im im im im T l % = % 6 5 KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 65
8. * Các bc c bn thit lp ma trn kim tra: — Bc 1: Lit kê tên các ch (ni dung, chng ) cn kim tra. — Bc 2: Vit các chun cn ánh giá i vi mi cp t duy. — Bc 3: Quyt nh phân phi t l % tng im cho mi ch (ni dung, chng ). — Bc 4: Quyt nh tng s im ca bài kim tra. — Bc 5: Tính s im cho mi ch (ni dung, chng ) tng ng vi t l %. — Bc 6: Tính t l %, s im và quyt nh s câu hi cho mi chun tng ng. — Bc 7: Tính tng s im và tng s câu hi cho mi ct. — Bc 8: Tính t l % tng s im phân phi cho mi ct. — Bc 9: ánh giá li ma trn và chnh sa nu thy cn thit. * Cn lu ý: — Khi vit các chun, cn ánh giá i vi mi cp t duy: + Chun c chn ánh giá là chun có vai trò quan trng trong chng trình môn hc. ó là chun có nhiu thi lng quy nh trong phân phi chng trình và làm c s hiu c các chun khác. + Mi mt ch (ni dung, chng ) nên có nhng chun i din c chn ánh giá. + S lng chun cn ánh giá mi ch (ni dung, chng ) tng ng vi thi lng quy nh trong phân phi chng trình dành cho ch (ni dung, chng ) ó. Nên s lng các chun k nng và chun òi hi mc t duy cao (vn dng) nhiu hn. — Quyt nh t l % tng im phân phi cho mi ch (ni dung, chng ): Cn c vào mc ích ca kim tra, cn c vào mc quan trng ca mi ch (ni dung, chng ) trong chng trình và thi lng quy nh trong phân phi chng trình phân phi t l % tng im cho tng ch . 66 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
9. — Tính s im và quyt nh s câu hi cho mi chun tng ng: + Cn c vào mc ích ca kim tra phân phi t l % s im cho mi chun cn ánh giá, mi ch , theo hàng. Gia ba cp : nhn bit, thông hiu, vn dng theo th t nên theo t l phù hp vi ch , ni dung và trình , nng lc ca hc sinh. + Cn c vào s im ã xác nh bc 5 quyt nh s im và câu hi tng ng, trong ó mi câu hi dng trc nghim khách quan phi có s im bng nhau. + Nu kim tra kt hp c hai hình thc trc nghim khách quan và t lun thì cn xác nh t l % tng s im ca mi mt hình thc sao cho thích hp. 2.4. Biên soạn câu hỏi theo ma trận Vic biên son câu hi theo ma trn cn m bo: loi câu hi, s câu hi và ni dung câu hi do ma trn quy nh, mi câu hi trc nghim khách quan ch kim tra mt chun hoc mt vn , khái nim. 2.5. Xây dựng hướng dẫn chấm (đáp án) và thang điểm Vic xây dng hng dn chm (áp án) và thang im i vi bài kim tra cn m bo các yêu cu: — Ni dung: khoa hc và chính xác. — Cách trình bày: c th, chi tit nhng ngn gn và d hiu, phù hp vi ma trn kim tra. Cn hng ti xây dng bn mô t các mc t c hc sinh có th t ánh giá c bài làm ca mình (k thut Rubric). 2.6. Điều chỉnh (Nếu thấy cần thiết) KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 67
10. Hoạt động 2. Tìm hiểu các loại câu hỏi trắc nghiệm khách quan. 1. NHIỆM VỤ Bn hãy tham kho thông tin c bn sau ây và trao i vi ng nghip ch ra nhng loi câu hi trc nghim khách quan. 2. THÔNG TIN CƠ BẢN 2.1. Câu trả lời ngắn Câu tr li ngn là tr li mt câu hoc in thêm vào mt câu cho hp ngha bng mt t, mt nhóm t, mt kí hiu, mt công thc Ví d 1: Tng Bí th u tiên ca ng Cng sn Vit Nam là ng chí (Trn Phú). Ví d 2. Hà Ni là th ô ca nc (Vit Nam). 68 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
11. 2.2. Câu đúng sai — Trc mt câu dn xác nh (thông thng không phi là câu hi) hc sinh chn mt trong hai cách tr li úng () hay sai (S). Ví d: Ni dung S Quc khánh ca nc Cng hoà Xã hi Ch ngha × Vit Nam là ngày 02/9/1955. — Khi son câu hi trc nghim khách quan loi này cn lu ý: + Chn câu dn nào mà hc sinh trung bình khó nhn ra ngay là úng hay sai. + Không nên trích nguyên vn nhng câu trong sách giáo khoa; nên din t ni dung bn cht ca vn nh hi hc sinh phi t duy, la chn. + Cn m bo tính úng () hay sai (S) ca ni dung câu là chc chn. + Mi câu trc nghim khách quan ch nên din t mt ý c nht, tránh bao gm nhiu chi tit. + Tránh dùng nhng cm t nh: “tt c”, “không bao gi”, “không mt ai”, “thng”, “ôi khi” Nhng cm t này có th giúp hc sinh d dàng nhn ra câu úng hay sai. + Trong mt bài trc nghim, không nên b trí s câu úng bng s câu sai, không nên sp t các câu úng theo mt trt t có chu kì. 2.3. Câu hỏi nhiều lựa chọn — Ví d: Tác gi ca Hnh phúc ca mt tang gia là: A. Nguyên Hng. B. Tô Hoài. C. T Hu. D. Tô Tn. — Câu hi nhiu la chn gm hai phn: + Phn th nht (gi là phn dn) là mt câu hi hay mt câu cha hoàn tt nêu mc ích òi hi ngi làm la chn câu tr li. KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 69
12. + Phn th hai (gi là phn la chn hay các phng án la chn, thng là t 4 — 5 phng án ) gm mt la chn úng (gi là áp án) và các la chn sai (gi là câu nhiu, câu by). Loi câu hi này rt thông dng, có kh nng áp dng rng rãi và phân loi hc sinh nhiu nht. Tuy nhiên, loi này tng i khó son vì mi câu hi phi kèm theo mt s câu tr li. Tt c u hp dn nhng ch có mt áp án. Khi son loi câu hi trc nghim khách quan này cn tránh: + Câu b lng không t ra vn hay mt câu hi rõ rt làm c s cho s la chn. + Nhng câu nhiu a ra không phi tu tin. Giáo viên phi d oán các hng sai lm ca hc sinh có th mc phi khi gii bài toán ó a ra nhng la chn nhiu. + Câu trc nghim khách quan có hai la chn úng (hoc không có la chn nào úng). + Phn gc quá rm rà, gm nhiu chi tit không cn thit. + Khi son tho nhng câu hi nhiu la chn, tránh vô tình tit l câu tr li qua li hành vn, dùng t, cách sp t 2.4. Câu ghép đôi — Câu hi dng này thng gm hai ct thông tin, mi ct có nhiu dòng. hc sinh phi chn ra nhng kt hp hp lí gia mt dòng ca ct này vi mt hay nhng dòng thích hp ca ct bên kia. — Dng này thích hp cho vic kim tra lí thuyt. Ví d: Hãy ghép mnh ct trái vi ct phi sao cho hp lí: 1 Vit Nam là quc gia A ông dân nht th gii 2 Trung Quc là quc gia B ông Nam Á — Khi biên son loi câu hi này cn lu ý: + Dãy ct thông tin a ra không nên quá dài, nên thuc cùng mt loi, có liên quan vi nhau. 70 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
13. + Ct câu hi và ct câu tr li không nên bng nhau, nên có nhng câu tr li d ra tng s cân nhc khi la chn. + Th t câu tr li không nên n khp vi th t các câu hi gây thêm khó khn cho s la chn. 2.5. Câu điền khuyết Nhng câu hi dng này có cha nhng ch trng hc sinh in nhng t hoc cm t thích hp vào nhng ch ó. Nhng cm t này hoc do hc sinh t ngh ra hay nh ra, hoc c cho sn trong nhng phng án có nhiu la chn. Ví d: in vào ch trng nhng t thích hp (Hc viên t son theo b môn ca mình ). — Khi son câu hi dng này cn lu ý: + Câu hi phi ngn gn ch tr li bng mt s, mt t hay mt câu ngn; tránh lp câu quá dài, ý t rm rà. + Tránh lp câu hi mà áp án có th tr li bng nhiu cách. + Câu hi phi rõ ràng, chính xác, không bàn cãi c. — Nh vy, vi các loi câu hi trc nghim khách quan, giáo viên phi hiu rõ c im, công dng ca mi loi la chn loi nào thích hp vi mc tiêu kho sát hoc mc tiêu dy hc. Các loi câu hi trc nghim khách quan trên ây u c s dng có hiu qu trong gi lên lp. Tuy nhiên hin nay, trong các bài kim tra 1 tit , hc kì , cui nm (trong ánh giá tng kt) ngi ta thng dùng các câu hi nhiu la chn, vì: + Kh nng phân bit hc sinh cao. + ánh giá c kin thc ca hc sinh trên mt din rng; hn ch c kh nng hc t, hc lch, hc vt ca hc sinh. + Chm im khách quan, nhanh chóng, chính xác, có th s dng công ngh thông tin chm. KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 71
14. Hoạt động 3. Hướng dẫn viết các loại câu hỏi. 1. NHIỆM VỤ Bn hãy tham kho thông tin c bn di ây và trao i cùng ng nghip nêu: — Cách vit câu hi tr li ngn: — Cách vit câu hi úng — sai: 72 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
15. — Cách vit câu hi nhiu la chn: — Cách vit câu hi ghép ôi: KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 73
16. — Cách vit câu hi t lun: 2. THÔNG TIN CƠ BẢN 2.1. Hướng dẫn viết câu hỏi trả lời ngắn — ánh giá mt ni dung quan trng ca chun chng trình. — Vit theo hình thc t câu hi (nu có th). — Câu tr li phi là mt cm t ngn gn, mt t hoc mt con s. — Tr ch trng cui câu. — Tránh dùng li l trong sách giáo khoa. — trng mt t quan trng (không nên trng t không quan trng). — Ch mt n hai ch trng. — rng ca các ch trng cn bng nhau và cùng mt hình thc nh trong các câu hi khác. — Có câu hng dn cho hc sinh hc sinh có câu tr li chính xác (nu hp lí). — Tránh li ng pháp hay l các manh mi. 2.2. Hướng dẫn viết câu hỏi đúng – sai — ánh giá mt ni dung quan trng ca chun chng trình. — Ly các ý kin quan trng (không nên chn các mc không quan trng) 74 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
17. — Vit các ý có tính cht hoàn toàn úng hoc hoàn toàn sai. — Tránh dùng li l trong sách giáo khoa. — Các câu hi nên có cùng mt dài bng nhau k c câu úng và câu sai. — Tránh các áp án có tính lp i lp li. — Tránh các manh mi v t vng. — Nêu rõ ngun gc ca ý kin nu câu hi trình bày mt ý kin ca ai ó. — Ch tp trung vào mt ý kin quan trng hoc mi quan h gia các ý kin. 2.3. Hướng dẫn viết câu hỏi nhiều lựa chọn — ánh giá mt ni dung quan trng ca chun chng trình. — t mt câu hi trc tip hoc to mt tình hung c th. — Vit li bng ngôn ng ca mình ch không s dng câu, t chính xác nh trong sách giáo khoa. — Vit các la chn tht khéo nhng hc sinh không bit câu tr li úng không th dùng phng pháp loi tr mt cách quá d dàng. — Các yu t nhiu nên da trên các li thông thng hoc hiu sai ý (nu có th). — Câu tr li cho tng câu hi không nên ph thuc vào các áp án ca các câu hi khác. — Dùng t và các cu trúc câu n gin vit câu hi. — Các la chn nên c vit mt cách nht quán và phù hp vi ni dung ca câu dn. — Ch có duy nht mt áp án úng. — Tránh các la chn nh “tt c các áp án trên” hay “không có áp án nào úng”. 2.4. Hướng dẫn viết câu hỏi ghép đôi — ánh giá mt ni dung quan trng ca chun chng trình. — t ra các gi thuyt và các câu tr li. — Các câu tr li là các la chn hp lí cho tng gi thuyt. KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 75
18. — Vit câu bên phn gi thuyt dài hn so vi các câu bên phn tr li. — Cn vit câu hng dn làm bài tht rõ ràng yêu cu ghép ôi. — Nu có th hãy sp xp các câu tr li mt cách hp lí nht. — Tránh loi ghép ôi “hoàn ho”. — Vit không quá 10 câu tr li. — ánh s th t cho các câu bên phn gi thuyt và ánh ch th t cho các câu bên phn tr li. 2.5. Hướng dẫn viết câu hỏi tự luận — ánh giá mt ni dung quan trng ca chun chng trình. — Yêu cu hc sinh áp dng kin thc ã hc vào mt tình hung mi. — Ch rõ nhim v hc sinh cn thc hin bng các hng dn c th (không nên yêu cu quá rng mà bt kì câu tr li nào cng có th là áp án úng). — S dng khó phù hp vi mc trng thành ca hc sinh (không vt quá kh nng v mt nhn thc ca hc sinh ). — Yêu cu hc sinh th hin mình nhiu hn ch không ch kim tra trí nh v s kin, nh ngha, hoc các loi thông tin khác. — Vit câu hi theo cách mà hc sinh s phi a ra các câu tr li theo ý bn. — Nêu rõ cho hc sinh các vn sau: + dài bài vit. + Mc ích ca bài vit. + Lng thi gian cn thit vit bài. + Các tiêu chí mà bài vit s c tính im. Các câu hi t lun òi hi hc sinh phi xác nh và bo v ý kin ca mình trc các vn ang có nhiu tranh cãi. Giáo viên cn phi nói rõ cho hc sinh bit là im s ca hc sinh s da trên logic cng nh bng chng, ví d mà hc sinh a ra bo v ý kin ca mình ch không ch nói v v trí ca bn thân và ý kin mà hc sinh chn. 76 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
19. Hoạt động 4. Thiết kế ma trận đề kiểm tra. 1. NHIỆM VỤ Bn hãy tham kho thông tin c bn di ây a ra quy trình biên son kim tra. 2. THÔNG TIN CƠ BẢN Quy trình thit k ma trn kim tra 2.1. Xác định mục đích của đề kiểm tra Nh ã trình bày module THPT 23, kim tra là mt công c dùng ánh giá kt qu hc tp ca hc sinh sau khi hc xong mt ch , mt chng, mt hc kì, mt lp hay mt cp hc nên ngi biên son kim tra cn cn c vào yêu cu ca vic kim tra, cn c chun kin thc, KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 77
20. k nng ca chng trình và thc t hc tp ca hc sinh xây dng mc ích ca kim tra cho phù hp. 2.2. Xác định hình thức đề kiểm tra kim tra có các hình thc sau: — kim tra t lun. — kim tra trc nghim khách quan. — kim tra kt hp c hai hình thc trên: có c câu hi dng t lun và câu hi dng trc nghim khách quan. Mi hình thc u có u im và hn ch riêng nên cn kt hp mt cách hp lí các hình thc sao cho phù hp vi ni dung kim tra và c trng môn hc nâng cao hiu qu, to iu kin ánh giá kt qu hc tp ca hc sinh chính xác hn. Nu kim tra kt hp hai hình thc thì nên cho hc sinh làm bài kim tra phn trc nghim khách quan c lp vi vic làm bài kim tra phn t lun (làm phn trc nghim khách quan trc, thu bài ri mi cho hc sinh làm phn t lun). 2.3. Thiết kế ma trận đề kiểm tra * Cu trúc ma trn : — Lp mt bng có hai chiu, mt chiu là ni dung hay mch kin thc chính cn ánh giá, mt chiu là các cp nhn thc ca hc sinh theo các cp : nhn bit, thông hiu và vn dng (gm có vn dng và vn dng mc cao hn). — Trong mi ô là chun kin thc, k nng chng trình cn ánh giá, t l % s im, s lng câu hi và tng s im ca các câu hi. — S lng câu hi ca tng ô ph thuc vào mc quan trng ca mi chun cn ánh giá, lng thi gian làm bài kim tra và trng s im quy nh cho tng mch kin thc, tng cp nhn thc. * Mô t v các cp t duy: 78 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
21. Cp Mô t — Nhn bit là hc sinh nh các khái nim c bn, có th nêu lên hoc nhn ra chúng khi c yêu cu. — Các hot ng tng ng vi cp nhn bit là: nhn dng, i chiu, ch ra Nhn bit — Các ng t tng ng vi cp nhn bit có th là: xác nh, t tên, lit kê, i chiu hoc gi tên, gii thiu, ch ra — Ví d: Gi tên vt thông dng ang s dng trong nhà mình; ch ra âu là mt phng trình bc hai. — Thông hiu là hc sinh hiu các khái nim c bn và có th vn dng chúng khi chúng c th hin theo các cách tng t nh cách giáo viên ã ging hoc nh các ví d tiêu biu v chúng trên lp hc. — Các hot ng tng ng vi cp thông hiu là: din gii, tng kt, k li, vit li, ly c ví d theo cách hiu ca mình Thông hiu — Các ng t tng ng vi cp thông hiu có th là: tóm tt, gii thích, din dch, mô t, so sánh (n gin), phân bit, i chiu, trình bày li, vit li, minh ho, hình dung, chng t, chuyn i — Ví d: K li truyn Tm Cám ; cho c ví d v phng trình bc hai. — Vn dng cp thp là hc sinh có th hiu c khái nim mt cp cao hn “thông hiu”, to ra c s liên kt logic gia các khái nim c bn và có th vn dng chúng Vn dng t chc li các thông tin ã c trình bày ging vi bài cp thp ging ca giáo viên hoc trong sách giáo khoa. — Các hot ng tng ng vi vn dng cp thp là: xây dng mô hình, trình bày, tin hành thí nghim, phân loi, áp dng quy tc (nh lí, nh lut, mnh ), sm vai và o KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 79
22. Cp Mô t vai trò — Các ng t tng ng vi vn dng cp thp có th là: thc hin, gii quyt, minh ho, tính toán, din dch, bày t, áp dng, phân loi, sa i, a vào thc t, chng minh, c tính, vn hành — Ví d: Vit bài lun ngn v mt ch ã hc trên lp; Dùng công thc nghim gii phng trình bc hai. — Vn dng cp cao có th hiu là hc sinh có th s dng các khái nim v môn hc — ch gii quyt các vn mi, không ging vi nhng iu ã c hc hoc trình bày trong sách giáo khoa nhng phù hp khi c gii quyt vi k nng và kin thc c ging dy mc nhn thc này. ây là nhng vn ging vi các tình hung hc sinh s gp phi ngoài xã hi. cp này có th hiu nó tng hòa c 3 cp nhn thc là phân tích, tng hp và ánh giá theo bng phân loi các cp nhn thc ca Bloom. — Các hot ng tng ng vi vn dng cp cao là: Vn dng thit k, t k hoch hoc sáng tác; bin minh, phê bình hoc cp cao rút ra kt lun; to ra sn phm mi — Các ng t tng ng vi vn dng cp cao có th là: lp k hoch, thit k, to ra — Ví d: Vit mt bài lun th hin thái ca bn i vi mt vn c th; bin lun nghim ca phng trình có tham s. * Xác nh cp t duy da trên các c s sau: — Cn c vào chun kin thc, k nng ca chng trình giáo dc ph thông: + Kin thc trong chun ghi là bit c thì xác nh cp “bit”; + Kin thc trong chun ghi là hiu c thì xác nh cp “hiu”; 80 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
23. + Kin thc trong chun ghi phn k nng thì xác nh là cp “vn dng”. Lu ý: Kin thc trong chun ghi là “hiu c” nhng ch mc nhn bit các kin thc trong sách giáo khoa thì vn xác nh cp “bit”; nhng kin thc, k nng kt hp gia phn “bit c” và phn “k nng” thì c xác nh cp “vn dng”. — Nhng kin thc, k nng kt hp gia phn “hiu c” và phn “k nng” c xác nh cp “vn dng mc cao hn”. — Chú ý khi xác nh các chun cn ánh giá i vi mi cp t duy: + Chun c chn ánh giá là chun có vai trò quan trng trong chng trình môn hc. ó là chun có thi lng quy nh trong phân phi chng trình nhiu và làm c s hiu c các chun khác. + Mi mt ch (ni dung, chng ) u phi có nhng chun i din c chn ánh giá. + S lng chun cn ánh giá mi ch (ni dung, chng ) tng ng vi thi lng quy nh trong phân phi chng trình dành cho ch (ni dung, chng ) ó. Nên s lng các chun k nng và chun òi hi mc vn dng nhiu hn. — Các khâu c bn thit k ma trn kim tra. + Lit kê tên các ch (ni dung, chng ) cn kim tra. + Vit các chun cn ánh giá i vi mi cp t duy. + Quyt nh phân phi t l % im cho mi ch (ni dung, chng ). + Tính s im cho mi ch (ni dung, chng ) tng ng vi t l %. + Quyt nh s câu hi cho mi chun tng ng và im tng ng. + Tính tng s im và tng s câu hi cho mi ct và kim tra t l % tng s im phân phi cho mi ct. + ánh giá li ma trn và chnh sa nu thy cn thit. + Chú ý khi quyt nh t l % im và tính tng s im: • Cn c vào mc ích ca kim tra, cn c vào mc quan trng ca mi ch (ni dung, chng ) trong chng trình và thi lng quy nh trong phân phi chng trình phân phi t l % im cho tng ch . KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 81
24. • Cn c vào mc ích ca kim tra quyt nh s câu hi cho mi chun cn ánh giá, mi ch , theo hàng. Gia ba cp : nhn bit, thông hiu, vn dng theo th t nên theo t l phù hp vi ch , ni dung và trình , nng lc ca hc sinh. • Cn c vào s im ã xác nh quyt nh s im và s câu hi tng ng (trong ó mi câu hi dng trc nghim khách quan nên có s im bng nhau). • Nu kim tra kt hp c hai hình thc trc nghim khách quan và t lun thì cn xác nh t l % tng s im ca mi hình thc, có th thit k mt ma trn chung hoc thit k riêng 2 ma trn. • Nu tng s im khác 10 thì cn quy i v im 10 theo t l %. Hoạt động 5. Tìm hiểu việc biên soạn đề kiểm tra. 1. NHIỆM VỤ Bn hãy kt hp thông tin c bn di ây vi kinh nghim bn thân, hãy tr li câu hi: Làm th nào biên son kim tra c tt? 82 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
25. 2. THÔNG TIN CƠ BẢN 2.1. Biên soạn câu hỏi theo ma trận * Vic biên son câu hi theo ma trn cn m bo nguyên tc: mi câu hi ch kim tra mt chun hoc mt vn , khái nim; s lng câu hi và tng s câu hi do ma trn quy nh. các câu hi biên son t cht lng tt, cn biên son câu hi tho mãn các yêu cu sau: * Các yêu cu i vi câu hi trc nghim khách quan nhiu la chn: — Câu hi phi ánh giá nhng ni dung quan trng ca chng trình. — Câu hi phi phù hp vi các tiêu chí ra kim tra v mt trình bày và s im tng ng. — Câu dn phi t ra câu hi trc tip hoc mt vn c th. — Không trích dn nguyên vn nhng câu có sn trong sách giáo khoa. — T ng, cu trúc ca câu hi phi rõ ràng và d hiu i vi mi hc sinh. — Mi phng án nhiu phi hp lí i vi nhng hc sinh không nm vng kin thc. — Mi phng án sai nên xây dng da trên các li hay nhn thc sai lch ca hc sinh. — áp án úng ca câu hi này phi c lp vi áp án úng ca các câu hi khác trong bài kim tra. — Phn la chn phi thng nht và phù hp vi ni dung ca câu dn. — Mi câu hi ch có mt áp án úng, chính xác nht. — Không a ra phng án “Tt c các áp án trên u úng ” hoc “không có phng án nào úng ”, hoc “Phng án khác” * Các yêu cu i vi câu hi t lun: — Câu hi phi phn ánh c ni dung quan trng ca chng trình. — Câu hi phi phù hp vi các tiêu chí ra kim tra v mt trình bày và s im tng ng. — Câu hi yêu cu hc sinh phi vn dng kin thc vào các tình hung mi. — Câu hi th hin rõ ni dung và cp t duy cn o. KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 83
26. — Ni dung câu hi t ra mt yêu cu và các hng dn c th v cách thc hin yêu cu ó. — Yêu cu ca câu hi phù hp vi trình và nhn thc ca hc sinh. — Yêu cu hc sinh phi am hiu nhiu hn là ghi nh nhng khái nim, thông tin; tránh nhng câu hi yêu cu hc sinh hc thuc lòng. — Ngôn ng s dng trong câu hi phi truyn ti c ht nhng yêu cu ca giáo viên ra n hc sinh. — Nu câu hi yêu cu hc sinh nêu quan im và chng minh cho quan im ca mình thì cn nêu rõ: bài tr li ca hc sinh s c ánh giá da trên nhng lp lun logic mà hc sinh ó a ra chng minh và bo v quan im ca mình ch không ch n thun là nêu quan im ó. * Xây dng hng dn chm (áp án) và thang im: Vic xây dng hng dn chm (áp án) và thang im i vi bài kim tra cn m bo các yêu cu: — Ni dung: khoa hc và chính xác. — Cách trình bày: c th, chi tit nhng ngn gn và d hiu. — Phù hp vi ma trn kim tra. * Cách tính im kim tra theo hình thc trc nghim khách quan — Cách 1: Ly im toàn bài là 10 im và chia u cho tng s câu hi. Ví d: Nu kim tra có 40 câu hi thì mi câu hi c 0,25 im. — Cách 2: Tng s im ca kim tra bng tng s câu hi. Mi câu tr li úng c 1 im, mi câu tr li sai c 0 im. Sau ó quy im ca hc sinh v thang im 10 theo công thc: 10X X là s im t c ca hc sinh. , trong ó: X max Xmax là tng s im ca . Ví d: Nu kim tra có 40 câu hi, mi câu tr li úng c 1 im, 10 × 32 mt hc sinh làm c 32 im thì quy v thang im 10 là: = 8 im. 40 * Cách tính im kim tra theo hình thc t lun 84 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
27. Cách tính im tuân th cht ch các bc t bc 3 n bc 6 phn thit lp ma trn kim tra; khuyn khích giáo viên s dng k thut Rubric trong vic tính im và chm bài t lun ( tham kho các tài liu v ánh giá kt qu hc tp ca hc sinh ). * Cách tính im kim tra kt hp hình thc trc nghim khách quan và t lun — Cách 1: im toàn bài là 10 im. Phân phi im cho mi phn t lun, trc nghim khách quan theo nguyên tc: s im mi phn t l thun vi thi gian d kin hc sinh hoàn thành tng phn và mi câu trc nghim khách quan có s im bng nhau. Ví d: Nu dành 30% thi gian cho trc nghim khách quan và 70% thi gian dành cho t lun thì im cho tng phn ln lt là 3 im và 7 im. Nu có 12 câu trc nghim khách quan thì mi câu tr li úng s 3 c = 0,25 im. 12 — Cách 2: im toàn bài bng tng im ca hai phn. Phân phi im cho mi phn theo nguyên tc: s im mi phn t l thun vi thi gian d kin hc sinh hoàn thành tng phn và mi câu trc nghim khách quan tr li úng c 1 im, sai c 0 im. Khi ó cho im ca phn trc nghim khách quan trc ri tính im ca phn t lun theo công thc sau: XTN là im ca phn trc nghim khách quan. XTL là im ca phn t lun. XTN .T TL X = , trong ó: TTL là s thi gian dành cho vic tr li phn TL T TN t lun. TTN là s thi gian dành cho vic tr li phn trc nghim khách quan). Chuyn i im ca hc sinh v thang im 10 theo công thc: 10X X là s im t c ca hc sinh. , trong ó: X max Xmax là tng s im ca . KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 85
28. Ví d: Nu ma trn dành 40% thi gian cho trc nghim khách quan và 60% thi gian dành cho t lun và có 12 câu trc nghim khách quan thì im ca phn trc nghim khách quan là 12; im ca phn t lun 12× 60 là: X= = 18 . im ca toàn bài là: 12 + 18 = 30. Nu mt hc sinh TL 40 10× 27 t c 27 im thì quy v thang im 10 là: = 9 im. 30 2.2. Xem xét lại việc biên soạn đề kiểm tra Sau khi biên son xong kim tra cn xem xét li vic biên son kim tra, gm các bc sau: — i chiu tng câu hi vi hng dn chm và thang im, phát hin nhng sai sót hoc thiu chính xác ca và áp án. Sa các t ng, ni dung nu thy cn thit m bo tính khoa hc và chính xác. — i chiu tng câu hi vi ma trn , xem xét câu hi có phù hp vi chun cn ánh giá không? Có phù hp vi cp nhn thc cn ánh giá không? S im có thích hp không? Thi gian d kin có phù hp không? — Th kim tra tip tc iu chnh cho phù hp vi mc tiêu, chun chng trình và i tng hc sinh (nu có iu kin). — Hoàn thin , hng dn chm và thang im. Hoạt động 6. Tìm hiểu ưu, nhược điểm của các loại trắc nghiệm khách quan. 1. NHIỆM VỤ Bn hãy ánh giá u và nhc im ca các loi trc nghim khách quan sau khi nghiên cu các thông tin c bn di ây: 86 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
29. 2. THÔNG TIN CƠ BẢN 2.1. Ưu điểm Vic s dng phng pháp trc nghim khách quan trong kim tra, ánh giá rt ph bin trên th gii và ang dn dn c áp dng Vit Nam do nó có các u im ni bt nh sau: — Trc nghim bao gm mt chui nhng thao tác n gin xác nh, do ó s dng trc nghim s tit kim c thi gian thi và kinh phí chm im. — Vic ánh giá kt qu bng trc nghim n gin, xác nh (có th dùng máy vi tính chm) nên kt qu ca bài trc nghim mang tính khách quan, không ph thuc vào ngi chm. — Cho phép trong mt thi gian ngn có th kim tra c nhiu kin thc, k nng, do ó có th tri ra trên mt ni dung rt rng, góp phn chng hc t, hc lch. — Ta có th a các câu hi to kim tra trc nghim khách quan bng máy vi tính. Hn na có th t chc cho hc sinh c lp làm bài, t kim tra kt qu, bit im s bài làm ca mình ngay trên máy. Nh vy giáo viên có th tit kim c thi gian làm , t chc thi và chm im; ng thi góp phn tng cng kh nng t hc ca hc sinh. — Kim tra, ánh giá bng trc nghim cho phép lng hoá c hiu qu ging dy. Thông qua các bài trc nghim, giáo viên có th ánh giá c kt qu hc tp mt cách tng i chính xác. T ó có th iu chnh hot ng dy và hot ng hc t kt qu cao nht. — Trc nghim gây hng thú và tính tích cc hc tp ca hc sinh. Khi làm bài trc nghim, hc sinh phi có thao tác t duy nhanh, chính xác, hn ch vic quay cóp, s dng tài liu, trao i bài. hc sinh phi suy ngh cao , tp trung ti a làm bài cho kp thi gian cho phép. 2.2. Nhược điểm Vic kim tra, ánh giá bng trc nghim cng có nhng nhc im nht nh: — Khó ánh giá c b sâu ca kin thc. KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 87
30. — Khó ánh giá quá trình suy ngh dn ti kt qu làm bài trc nghim, do ó khó khn trong vic kim tra nng lc t duy (c bit là t duy sáng to) và phát hin, sa cha sai lm cho hc sinh. — Có yu t may ri, ngu nhiên trong kt qu làm bài trc nghim. — Trc nghim gm ch yu là nhng câu hi vi nhng câu tr li có sn, do ó khó kim tra c nng lc s dng ngôn ng, kí hiu toán hc. Ngày nay vi s phát trin mnh m ca khoa hc k thut, c bit là s phát trin mnh m ca máy tính và các phn mm dy hc, trc nghim s c giáo viên và hc sinh s dng rng rãi. Tuy nhiên trc nghim vn có nhng hn ch. Vì vy cn cn c vào mc tiêu, yêu cu kim tra, ánh giá, vào c im ca tng ni dung dy hc, vào hoàn cnh iu kin c th quyt nh trng hp nào nên s dng trc nghim, trng hp nào không và trng hp nào nên phi hp trc nghim vi nhng phng pháp ánh giá khác. Hoạt động 7. Tìm hiểu trường hợp vận dụng kiểm tra, đánh giá theo hình thức trắc nghiệm, tự luận. 1. NHIỆM VỤ Theo bn, trong kim tra, ánh giá, khi nào nên s dng hình thc tr c nghim khách quan , khi nào nên s dng hình thc t lun ? 88 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
31. 2. THÔNG TIN CƠ BẢN * Theo ý kin ca các chuyên gia v trc nghim, ta nên s dng t lun kho sát thành qu hc tp trong nhng trng hp di ây : — Khi nhóm hc sinh c kho sát không quá ông và kho sát ch c s dng mt ln , không d ùng li na . — Khi giáo viên c gng tìm mi cách có th c khuyn khích s phát trin k nng din t bng vn vit . — Khi giáo viên tin tng v kh nng phê phán và chm bài ca mình mt cách vô t và chính xác hn là vào kh nng son tho nhng câu trc nghim tht tt . — Khi không có nhiu thi gian son tho bài kho sát nhng li có nhiu thi gian chm bài . * Ngc li, ta nên s dng trc nghim khách quan trong nhng trng hp sau : — Khi giáo viên cn kho sát thành qu hc tp ca s ông hc sinh, hay mun rng bài kho sát y có th c s dng li vào mt lúc khác . — Khi giáo viên mun có nhng im s áng tin cy, không ph thuc vào ch quan ngi chm bà i. — Khi giáo viên có nhiu câu hi trc nghim tt ã c d tr sn có th la chn và son li mt bài trc nghim mi và mun chm nhanh sm công b kt qu . — Khi giáo viên mun ngn nga nn hc t, hc vt . Hoạt động 8. Tìm hiểu các yêu cầu đối với câu hỏi trắc nghiệm khách quan. 1. NHIỆM VỤ Bn hãy c thông tin di ây và tr li câu hi: có b câu hi trc nghim khách quan, cn phi tho mãn nhng yêu cu gì? KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 89
32. 2. THÔNG TIN CƠ BẢN Các yêu cu i vi câu hi trc nghim khách quan: — Câu hi phi ánh giá nhng ni dung quan trng ca chng trình. — Câu hi phi phù hp vi các tiêu chí ra kim tra v mt trình bày và s im tng ng. — Câu dn phi t ra câu hi trc tip hoc mt vn c th. — Không nên trích dn nguyên vn nhng câu có sn trong sách giáo khoa. — T ng, cu trúc ca câu hi phi rõ ràng và d hiu i vi mi hc sinh. — Mi phng án nhiu phi hp lí i vi nhng hc sinh không nm vng kin thc. — Mi phng án sai nên xây dng da trên các li hay nhn thc sai lch ca hc sinh. — áp án úng ca câu hi này phi c lp vi áp án úng ca các câu hi khác trong bài kim tra. — Phn la chn phi thng nht và phù hp vi ni dung ca câu dn. — Mi câu hi ch có mt áp án úng, chính xác nht. — Không a ra phng án “Tt c các áp án trên u úng” hoc “Không có phng án nào úng” 90 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
33. Hoạt động 9. Tìm hiểu kĩ thuật biên soạn đề kiểm tra trắc nghiệm khách quan. 1. NHIỆM VỤ Bn hãy tham kho thông tin c bn di ây, kt hp vi kinh nghim bn thân và trao i vi ng nghip nêu yêu cu, u im, nhc im ca tng loi kim tra trc nghim khách quan: — Câu hi li ngn: — Câu hi úng — sai: — Câu hi tng thích, ghép ôi: KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 91
34. — Câu hi la chn mt trong nhiu phng án: — Câu hi gc: — Câu hi trc nghim liên kt: 92 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
35. 2. THÔNG TIN CƠ BẢN 2.1. Câu trả lời ngắn * Yêu cu: Tr li mt câu hi hoc in thêm vào mt câu cho hp ngha bng mt t, mt nhóm t, mt kí hiu, mt công thc Ví d: 1) Ngi a ra công thc E = M.c 2 là ( Einstein) 2) oàn Thanh niên Cng sn H Chí Minh thành lp nm (1931) 3) Mg + 2HCl → (MgCl 2 + H 2) * u im: — D xây dng. — Ngi hc không th oán mò. * Nhc im: — Thng ch c dùng kim tra trình mc nhn bit, thông hiu. — ôi khi khó ánh giá úng ni dung tr li. Ví d: Bng Cc
    Câu 1: SEA Games 22 c t chc ti: Hà Ni
    Dn in
    Dn nhit
    Câu 2: Kim loi có tính cht vt lí c trng là: Tính do
    * Lu ý: — Ni dung ca phn tr li càng cô ng càng tt. — Nên dùng câu hi trc tip hn là câu in khuyt. — Chú ý v yêu cu ca n v tính trong câu tr li bng s có th nguyên. — Khong trng dành cho các câu tr li nên bng nhau tránh s oán mò. KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 93
36. 2.2. Câu hỏi đúng – sai * Yêu cu: Chn mt trong hai phng án: úng — sai, phi — không phi, ng ý — không ng ý. Ví d: Câu 1: Tin Giang là tnh nm min ông
    úng
    Sai Nam B. Câu 2: Có phi Niu-tn là ngi a ra hc
    Phi
    Không phi thuyt tin hoá? Câu 3: Bn có ng ý vi ý kin cho rng ting
    ng ý
    Không ng ý Anh nên c dùng nh mt quc t ng? * u im: — D xây dng; — Có th ra nhiu câu mt lúc vì tn ít thi gian cho mi câu, vì vy kh nng bao ph chng trình rng hn. * Nhc im: — Thng ch c dùng kim tra mc nhn bit, thông hiu; — T l oán mò úng cao (50%). * Lu ý: — Tránh dùng câu ph nh nhiu ln. Ví d: Câu 1: Không có lí thuyt nào là không có mt hn ch.
    úng
    Sai Câu 2: Không ai không bit iu c bn là không c
    úng
    Sai ung ru bia khi lái xe. — Lu ý n tính cht ch khi dùng câu gm hai mnh có liên h nhân — qu. Ví d: Con ngi mun tn ti c thì phi hn ch sinh .
    úng
    Sai 94 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
37. 2.3. Câu hỏi tương thích/ghép đôi * Yêu cu: La chn s tng ng hoc s phù hp cho mi cp thông tin t bng truy (Premises)/ct 1 và bng chn (Responses)/ct 2. Ví d 1: Ghép s ct 2 vi ch ct 1 cho phù hp. 1 2 A. And 1. Adjective B. Dog 2. Adverb C. Jump 3. Conjunction D. She 4. Noun E. Quickly 5. Preposition 6. Pronoun 7. Verb A — ; B — ; C — ; D — ; E — (Có th dùng bút kt ni gia dòng ct 1 vi dòng ct 2). * u im: — D xây dng. — Có th hn ch s oán mò bng cách tng s lng thông tin trong bng chn. * Nhc im: — Ch ch yu dùng kim tra kh nng nhn bit. — Thông tin có tính dàn tri, không nhn mnh c nhng iu quan trng hn. * Lu ý: — Lng thông tin trong bng chn cn nhiu hn lng thông tin trong bng truy. — Thông tin trong bng chn nên c xp th t theo bng ch cái (cho các mu t u tiên) hoc th t tng dn ca dãy s. KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 95
38. 2.4. Câu hỏi lựa chọn một trong nhiều phương án (Multichoice) * Yêu cu: La chn mt phng án tr li úng hoc úng nht trong s các phng án c cho sn. — Ví d 1 : Câu 1. Nghim ca phng trình (x — 7)/4 = 5 — 2x là: A. x = 2. B. x = 3. C. x = 4. D. x = 5. — Ví d 2: Câu 1. Yu t nào sau ây c quan tâm nhiu nht khi chn a im làm th ô cho mt quc gia? A. Khí hu. B. Dân s. C. C s h tng. D. V trí a lí. — Ví d 3: Câu 1. Trong công nghip, nhôm c iu ch bng phng pháp: A. in phân dung dch. B. in phân nóng chy. C. Nhit luyn. D. Thu luyn. — Ví d 4: Câu 1. Tác gi ca bài th Ta i ti là: A. Nhà th Chính Hu. B. Nhà th T Hu. C. Nhà th Thôi Hu. D. Nhà th Ch Lan Viên. 96 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
39. * u im: — Có th c s dng kim tra các k nng nhn thc bc cao. — Tránh c yu t m h so vi loi câu hi tr li ngn. Ví d: V th thao: Yu SEA Games 22 c t chc ti: ( Vit Nam) Tt SEA Games 22 c t chc ti: A. In-ô-nê-xi-a. B. Mi-an-ma. C. Thái Lan. D. Vit Nam. — Tránh c nhc im ngi hc ch bit mt phát biu là sai nhng có th không bit phát biu úng là nh th nào (so vi loi câu hi úng — sai) Ví d: V lch s: oàn Thanh niên Cng sn H Chí Minh c thành lp nm 1930. Yu
    úng
    Sai oàn Thanh niên Cng sn H Chí Minh thành lp nm: A. 1930. Tt B. 1931. C. 1932. D. 1933. Ví d: (môn Vt lí i cng): Mt cht im chuyn ng trên mt trc x có to là: x = 11 + 35t + 41t 2 (m) 1. Cht im ang thc hin chuyn ng: A. Thng u. B. Thng nhanh dn u. C. Thng chm dn u. D. Không th xác nh. KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 97
40. 2. Gia tc ca cht im là: A. 11 m/s 2 . B. 22 m/s 2. C. 41 m/s 2. D. 82 m/s 2. 3. Vn tc ca cht im sau 5 giây u tiên là: A. 175 m/s. B. 186 m/s. C. 410 m/s. D. 445 m/s. — Yêu cu la chn phng án tt nht có th hn ch c khó khn khi phi xác nh mt phát biu là sai hoàn toàn. — Vi nhiu phng án la chn, có th ánh giá xu hng ngi hc thng sa vào nhng im yu nào. * Nhc im: — Khó biên son các câu hi dùng ánh giá các k nng nhn thc bc cao. — Ví có nhiu phng án c chn nên khó xây dng các câu hi có cht lng cao. — Tn ti t l oán mò. T l này ph thuc vào s phng án c cho: S phng án/câu T l oán mò úng 3 33,3% 4 25% 5 20% * Lu ý: Không nên a ra nhiu ý khác nhau trong cùng mt phng án. 98 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
41. Ví d: V a lí: Hà Ni là mt thành ph: A. Rng và ông dân c nht Vit Nam. Yu B. Có khí hu nóng và m. C. Du lch và xut khu nhiu rau qu. D. vùng ng bng Nam B. Hà Ni là mt thành ph: A. ông dân c nht Vit Nam. Tt B. Có khí hu nóng. C. Xut khu nhiu rau qu. D. vùng ven bin. — Tránh dùng các câu hi ph nh. — Không nên a phng án la chn “Tt c các câu trên u sai” hoc “Tt c các câu trên u úng”, “Phng án khác” — Các phng án la chn nên c sp xp theo mt trt t nht nh tránh s nhm ln ca ngi hc. Ví d nu là các con s thì nên sp xp chúng theo th t tng dn hoc gim dn. 2.5. Câu hỏi gốc * Khái nim: Câu hi gc là dng câu hi dng tng quát, có th c lp ghép vi các ni dung c th nhm cho ra các câu hi trc nghim hoàn chnh. Ví d: (1) T ng ngha vi là: A. Phng án úng. B. Phng án sai. C. Phng án sai. D. Phng án sai. (2) là mt bài th/tác phm ca A. Phng án sai. KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 99
42. B. Phng án úng. C. Phng án sai. D. Phng án sai. (3) Phng trình bc 2 “2x 2 + 3x +1 = 0” có nghim là: A. Phng án sai. B. Phng án sai. C. Phng án sai. D. Phng án úng. * Mt s dng câu hi gc: Sau ây là mt s câu hi gc c phân chia theo 2 nhóm nh sau (theo sau các câu hi trên là các phng án la chn): — Hiu bit khái nim: + Chn nh ngha tt nht cho khái nim + Chn nh ngha úng cho khái nim + có ngha là + Khái nim ng ngha vi là + S khác nhau gia và là + S tng ng gia và là + Ví d ca là — Hiu bit nguyên lí (hoc nh lí, nh lut ): + Nguyên lí chi phi hin tng là: A B C D + Nguyên lí úng nht gii thích hin tng là: A B C D + Nguyên nhân ca hin tng là: A B C D + Mi liên h gia và c th hin trong nguyên lí A B C D Ví d ca nguyên lí là: 100 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
43. — Hiu bit quy trình: + Th t ca công vic gii quyt vn là: A B C D + Quy trình nào sau ây là thích hp nht gii quyt vn ? A B C D + Mt ngi a ra quy trình sau Quy trình này còn thiu khâu nào sau ây? A B C D 2.6. Câu hỏi trắc nghiệm liên kết * Gii thiu: — Khái nim: Trc nghim liên kt là mt h thng các câu hi trc nghim khách quan da trên mt tp hp s liu/d kin/gi thuyt chung. Các thông tin chung này có th di dng bài vit, bng biu, th, bn , hoc tranh nh. — Cách xây dng: + Chn mt tp hp s liu/d kin/gi thuyt chung. + Xây dng các câu hi trc nghim khách quan xung quanh tp hp thông tin trên. — Mc ích: Nhm ánh giá kh nng ca ngi hc các mc k nng nhn thc bc cao (áp dng, phân tích, tng hp, ánh giá). * Các mc tiêu ánh giá ca câu hi trc nghim liên kt: Các câu hi trc nghim liên kt có th c dùng ánh giá k nng nhn thc nhiu mc . Sau ây là mt s ví d: — ánh giá kh nng nhn din thông tin: bit chn lc thông tin phù hp vi mc ích công vic. Mt hc sinh làm ri sân trng mt cây bút. Bn này mun vit mt thông báo dán bng thông tin ca trng, vi mc ích nh các bn tìm li cây bút. Bn y nên chn nhng iu nào di ây a vào thông báo ca mình (ánh du × vào ô c chn): KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 101
44. a) Cây bút có v màu xanh.
    Nên
    Không nên b) Cây bút có mc vit màu en.
    Nên
    Không nên c) Cây bút rt p.
    Nên
    Không nên d) Cây bút là quà tng ca M nhân ngày sinh nht.
    Nên
    Không nên e) Cây bút rt t tin.
    Nên
    Không nên — ánh giá kh nng khái quát hoá thông tin: Rút ra các quy lut, nhn nh t các d kin Ví d: Bng sau ây cho bit t l t vong (tính trên 100.000 ngi da trng) do tai nn xe máy M trong hai nm 1957 và 1958. tui Nam N Cho tt c tui 32,9 11,1 1 — 4 10,5 8,0 5 — 14 10,4 5,4 15 — 19 54,2 16,4 20 — 24 76,3 12,7 25 — 44 35,6 9,1 45 — 64 33,1 12,9 T 65 tr lên 58,4 22,5 Da trên bng s liu này, hãy ánh giá các phát biu sau ây: Phát biu S a) T l t vong ca nam cao hn ca n.
    
    b) Tai nn xe máy là nguyên nhân chính dn n t vong i
    
    vi ngi trong tui 20 — 24. c) àn ông t 65 tui tr lên lái xe ít cn thn hn nam thanh
    
    niên trong tui 15 — 19. d) T l t vong ca àn ông t 65 tui tr lên là cao nht.
    
    e) Nu tính chung cho mi la tui thì có khong 11% ph n
    
    cht vì tai nn xe máy. 102 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
45. Hng dn: — Chn nu phát biu là úng so vi các s liu. — Chn S nu phát biu là sai so vi các s liu. — á nh giá kh nng vn dng: Vn dng lí thuyt gii quyt/gii áp vn c th. * u — nhc im ca câu hi trc nghim liên kt: — u im: + Có th dùng các loi s liu/thông tin khác nhau (ch vit, th, biu bng ) cho câu hi. + Có th ánh giá các k nng nhn thc bc cao. + Bài trc nghim có b cc gn kt hn so vi loi trc nghim khách quan thông thng. — Nhc im + Khó xây dng hn loi câu hi trc nghim khách quan thông thng. + òi hi ngi ra bit cách su tp, biên tp, phi hp các loi s liu/ thông tin. * Mt s lu ý khi xây dng câu hi trc nghim liên kt: — Chn lc các loi s liu/thông tin sao cho phù hp tt vi mc tiêu môn hc. — Chn lc các loi s liu/thông tin sao cho phù hp vi kh nng nhn din/hiu ca ngi hc. — Bo m s liu/thông tin là mi i vi ngi hc. — Phn gii thiu s liu/thông tin chung cn ngn gn nhng súc tích, d hiu. — Các câu hi cn c thit k sao cho có th tn dng ht ngun thông tin c cung cp c v chiu rng ln chiu sâu. — Lng câu hi cn t l vi lng thông tin cung cp. — Lu ý các hng dn i vi vic xây dng các câu hi trc nghim khách quan nói chung. KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 103
46. Hoạt động 10. Tìm hiểu cách tính điểm. 1. NHIỆM VỤ Bn hãy tham kho thông tin c bn di ây và cho bit cách tính im cho các câu hi trong kim tra nh th nào? — kim tra trc nghim khách quan: — kim tra kt hp hình thc t lun và trc nghim khách quan: — kim tra t lun: 104 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
47. 2. THÔNG TIN CƠ BẢN 2.1. Đề kiểm tra trắc nghiệm khách quan — Cách 1: Ly im toàn bài là 10 im và chia u cho tng s câu hi. Ví d: Nu kim tra có 40 câu hi thì mi câu hi c 0,25 im. — Cách 2: Tng s im ca kim tra bng tng s câu hi. Mi câu tr li úng c 1 im, mi câu tr li sai c 0 im. Sau ó quy im ca hc sinh v thang im 10 theo công thc: 10X , trong ó: + X là s im t c ca hc sinh. X max + Xmax là tng s im ca . Ví d: Nu kim tra có 40 câu hi, mi câu tr li úng c 1 im, 10.32 mt hc sinh làm c 32 im thì quy v thang im 10 là: = 8 im. 40 2.2. Cách tính điểm đề kiểm tra kết hợp hình thức tự luận và trắc nghiệm khách quan — Cách 1: im toàn bài là 10 im. Phân phi im cho mi phn t lun, trc nghim khách quan theo nguyên tc: s im mi phn t l thun vi thi gian d kin hc sinh hoàn thành tng phn và mi câu trc nghim khách quan có s im bng nhau. — Cách 2: im toàn bài bng tng im ca hai phn. Phân phi im cho mi phn theo nguyên tc: s im mi phn t l thun vi thi gian d kin hc sinh hoàn thành tng phn và mi câu trc nghim khách quan tr li úng c 1 im, sai c 0 im. (Xem các ví d 1, 2 ca mc 2.1. Biên son câu hi theo ma trn — hot ng 5) 2.3. Đề kiểm tra tự luận Cách tính im tuân th cht ch các bc t bc 3 n bc 7 phn Thit lp ma trn kim tra, khuyn khích giáo viên s dng k thut Rubric trong vic tính im và chm bài t lun (tham kho các tài liu v ánh giá kt qu hc tp ca hc sinh ). KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 105
48. Hoạt động 11. Áp dụng quy trình đánh giá chung và quy trình biên soạn đề kiểm tra trong đánh giá tổng kết. 1. NHIỆM VỤ Bn tham kho thông tin c bn di ây xác nh cách áp dng quy trình ánh giá và quy trình biên son kim tra trong ánh giá tng kt. — Xác nh các bc ca quy trình ánh giá chung: — Áp dng quy trình biên son kim tra trong ánh giá tng kt: 106 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
49. 2. THÔNG TIN CƠ BẢN 2.1. Xác định các bước của quy trình đánh giá chung — Trình bày vn và mc ích ánh giá: Cn làm rõ ánh giá cái gì? ánh giá làm gì? Kt qu ánh giá s c s dng th nào? Ai có kh nng s dng kt qu ánh giá? — Xác nh i tng, phm vi và lnh vc ánh giá: i tng, phm vi và lnh vc ánh giá cn c ánh giá cái gì? phm vi, mc nào? (Ví d: cp ngành hc, hay cp hc hoc mt môn hc, mt d án; trong khong thi gian c th, mt nm hay nhiu nm; mt a bàn c th: tnh, khu vc c nc ). — Lit kê các iu kin ti thiu: Ch ra các iu kin ti thiu cn phi có khi ánh giá. Các iu kin ó có th là nhóm ánh giá, bao gm ngi phân công, công vic phân công; kinh phí và các phng tin vt cht; khung thi gian; phm vi thu thp các thông tin cn thit — Xác nh các loi hình và k thut ánh giá: Cn c vào mc ích, i tng ánh giá, xác nh hình thc ánh giá: ánh giá chn oán, ánh giá tng kt và ánh giá hình thành và công c phù hp vi hình thc ánh giá ó. — Khai thác và x lí thông tin: Cn phi xác nh rõ phng pháp, công c phù hp vi i tng khai thác tông tin. Khi thông tin cn phi làm rõ mt nh lng và nh tính da trên mc ích, cht lng ca khâu trc, ng thi phi cn c vào nhng quan nim, nguyên tc khoa hc. 2.2. Áp dụng quy trình biên soạn đề kiểm tra trong đánh giá tổng kết — Xác nh mc tiêu ca kim tra: Xác nh rõ mc tiêu v kin thc, k nng ca ch , ca hc kì, chng trình mt lp hc, cp hc phù hp vi Chun kin thc, k nng và thc t hc tp ca hc sinh. — Xác nh Chun kin thc , k nng : Xác nh rõ các chun kin thc, k nng ca phn chng trình tng ng ánh giá kt qu hc tp ca hc sinh. — Xác nh hình thc kim tra: kim tra (vit) có các hình thc sau: Da vào c im môn hc, có th la chn hình thc. + kim tra trc nghim t lun (gi tt là t lun). KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 107
50. + kim tra trc nghim khách quan. + kim tra kt hp c hai hình thc trên: có c câu hi dng t lun và câu hi dng trc nghim khách quan. Mi hình thc u có u im và hn ch riêng nên cn kt hp mt cách hp lí các hình thc sao cho phù hp vi ni dung kim tra và c trng môn hc nâng cao hiu qu, to iu kin ánh giá kt qu hc tp ca hc sinh chính xác hn. Nu kim tra kt hp hai hình thc thì nên có nhiu phiên bn khác nhau hoc cho hc sinh làm bài kim tra phn trc nghim khách quan c lp vi vic làm bài kim tra phn t lun: làm phn trc nghim khách quan trc, thu bài ri mi cho hc sinh làm phn t lun. — Thit lp ma trn hai chiu: Lp mt bng có hai chiu: mt chiu ni dung hay mch kin thc chính cn ánh giá, mt chiu là các cp nhn thc ca hc sinh: nhn bit, thông hiu, vn dng. Thit k các câu hi và hình thc câu hi cho mi ô. S lng câu hi cho tng mc tiêu tu thuc vào cp quan trng ca mc tiêu và lng thi gian làm bài kim tra và trng s im quy nh cho tng mch kin thc, tng cp nhn thc. Công on trên c tin hành qua bc c bn (Xem mc 2.2. Quy trình biên son kim tra, ánh giá tng kt — Hot ng 12 — module THPT 23) — Thit k câu hi theo ma trn: Cp khó ca câu hi c thit k theo h thng chun kin thc, k nng ã c xác nh bc 2; hình thc câu hi dng t lun hay trc nghim khách quan da trên ma trn ã xác nh bc 3. — Xây dng áp án và biu im. — Phân tích và x lí kt qu bài trc nghim. + Phân tích câu hi: • Sau khi chm bài, ghi im mt bài kim tra trc nghim khách quan, cn ánh giá hiu qu tng câu hi. Mun vy, cn phi phân tích các 108 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
51. câu tr li ca hc sinh cho mi câu hi trc nghim khách quan. Vic phân tích này có hai mc ích: • Kt qu bài kim tra giúp giáo viên ánh giá cp thành công ca phng pháp dy hc có bin pháp b sung hoc rút kinh nghim cho ln sau . • Vic phân tích câu hi còn xem hc sinh tr li mi câu hi nh th nào, t ó sa li ni dung câu hi trc nghim khách quan có th o lng thành qu, kh nng hc tp ca hc sinh mt cách hu hiu hn. • Phân tích các câu tr li ca hc sinh trong mt bài trc nghim là vic làm cn thit và hu ích cho ngi son trc nghim . N ó giúp cho ngi son tho : • Bit c nhng câu nào là quá khó, câu nào là quá d . • La ra các câu có phân cách cao, ngha là phân bit c hc sinh gii vi hc sinh kém . • Bit c lí do vì sao câu trc nghim không t c hiu qu mong mun và cn phi sa i nh th nào cho tt hn . • Trong phng pháp phân tích câu hi ca mt bài kim tra trc nghim khách quan, chúng ta thng so sánh câu tr li ca hc sinh mi câu hi vi im s chung ca toàn bài kim tra, vi s mong mun có nhiu hc sinh nhóm im cao và ít hc sinh nhóm im thp tr li úng mt câu hi. Cn phân tích thng kê nhm xác nh các ch s khó, phân bit ca mt câu hi (Xem mc 2.2. Quy trình biên son kim tra, ánh giá tng kt — Hot ng 12 — module THPT 23) 2.3. Xử lí kết quả thực nghiệm Kt qu các bài kim tra c x lí theo phng pháp thng kê toán hc theo th t sau: 1) Lp các bng phân phi: tn s, tn sut, tn sut lu tích. 2) V th ng lu tích t bng phân phi tn sut lu tích. 3) Tính các tham s thng kê c trng: KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 109
52. a) Trung bình cng: c trng cho s tp trung ca s liu. k ∑ n x n x +n x + +n x i i x =11 22 kk = i=1 (3.1) n+n+ +n1 2 k n Trong ó xi: im ca bài kim tra (0≤ χ ≤ 10) ni: Tn s ca các giá tr xi n: S hc sinh tham gia thc nghim b) Phng sai S 2 và lch chun S Là các tham s o mc phân tán ca các s liu quanh giá tr trung bình cng. k ån( x - x ) 2 2 i=1 i i 2 S= ; S = S (3.2) n-1 Giá tr ca lch chun S càng nh, chng t s liu càng ít phân tán. c) Sai s tiêu chun m s m = (3.3) n Giá tr x s dao ng trong khong x± m d) H s bin thiên V so sánh 2 tp hp có x khác nhau. S V = 100% (3.4) x • Khi 2 bng s liu có giá tr trung bình cng bng nhau thì ta tính lch chun S, nhóm nào có lch chun S bé thì nhóm ó có cht lng tt hn. • Khi 2 bng s liu có giá tr trung bình cng khác nhau thì ta so sánh mc phân tán ca các s liu bng h s bin thiên V. Nhóm nào có V nh 110 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
53. hn thì nhóm ó có cht lng ng u hn, nhóm nào có x ln hn thì có trình cao hn — Nu V trong khong 0 — 10%: dao ng nh. — Nu V trong khong 10 — 30%: dao ng trung bình. — Nu V trong khong 30 — 100%: dao ng ln. — Vi dao ng nh hoc trung bình thì kt qu thu c áng tin cy, ngc li vi dao ng ln thì kt qu thu c không áng tin cy. e) khng nh s khác nhau gia hai giá tr xTN và xDC là có ý ngha vi xác sut sai ca c lng hay mc ý ngha chúng tôi dùng phép th Student: x -x t = TN DC d S2 S 2 (3.5) TN+ DC n n TN DC Trong ó: n TN , n C ln lt là s hc sinh ca nhóm thc nghim và nhóm i chng. Giá tr ti hn ca t d là t α. Chn xác sut α (t 0,01 n 0,05). Tra bng phân phi Student tìm giá tr tα,k vi bc t do k = n TN + n C — 2. Nu td< t α , k thì s khác nhau gia xTN và xDC là có ý ngha vi mc ý ngha α. Nu td< t α , k thì s khác nhau gia xTN và xDC là cha ý ngha vi mc ý ngha α. Hoạt động 12. Đánh giá chất lượng câu hỏi trắc nghiệm khách quan. 1. NHIỆM VỤ Bn hãy tham kho thông tin di ây và trao i cùng ng nghip nêu cách ánh giá cht lng ca câu hi trc nghim khách quan — i vi câu hi có nhiu la chn: KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 111
54. — i vi câu hi ghép ôi: — i vi câu hi li ngn, in khuyt: 112 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
55. 2. THÔNG TIN CƠ BẢN 2.1. Câu hỏi nhiều lựa chọn Hãy t ra các câu hi di ây i vi mi câu hi ã biên son. Nu mt câu hi có câu tr li là “không”, hãy xem: — Câu hi có th hin ni dung, cp nhn thc nêu trong Chun chng trình hay không? — Câu hi có phù hp vi trng s im hay không? — Câu dn có t ra câu hi trc tip hay mt vn c th hay không? — Ngôn ng trình bày câu hi có tránh ging nguyên bn sách giáo khoa không? — T ng và cu trúc có rõ ràng và d hiu i vi mi hc sinh không? — Mi phng án sai nhiu có c xây dng da trên các li thông thng ca hc sinh không? — áp án ca câu hi này có c lp vi áp án ca các câu hi khác không? — Tt c các phng án có ng nht và phù hp vi ni dung ca câu dn không? — Có hn ch phng án “tt c các áp án trên u úng”, “không có phng án nào úng” không? — Mi câu hi ch có mt áp án úng không? 2.2. Câu ghép đôi — Nhng câu tr li có hp lí i vi các câu hi không? — Có ít hn 10 câu tr li trong câu hi ghép ôi không? — Có tránh “ghép ôi hoàn ho” không? — Nu có th, các yu t trong phn tr li có c sp xp theo th t có ngha không (logic, s th t, bng ch cái )? 2.3. Câu trả lời ngắn, điền khuyết — Câu hi có th hin ni dung, cp nhn thc nêu trong chun chng trình hay không? — Câu hi có phù hp vi trng s im hay không? — Câu tr li có phi ch là mt cm t, mt t, mt giá tr, mt kí hiu không? KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 113
56. — Câu hi có ch trng hc sinh in câu tr li không? — Câu hi có tránh c trích dn t nguyên bn sách giáo khoa không? — Khong trng in câu tr li ca câu hi này có cùng dài vi khong trng ca các câu hi khác không? — Câu hi có ch rõ mc chi tit, c th, chính xác ca câu tr li không? — Câu hi có tránh vic a ra các u mi tìm ra câu tr li không? Hoạt động 13. Tìm hiểu các bước xây dựng ngân hàng câu hỏi. 1. NHIỆM VỤ Theo bn, vic biên son ngân hàng câu hi c thun li, cn thc hin theo các bc nào? Bn hãy tham kho thông tin c bn di ây và trao i cùng ng nghip tr li câu hi. 114 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
57. 2. THÔNG TIN CƠ BẢN Di ây là các bc ch yu xây dng ngân hàng câu hi. 2.1. Xây dựng kế hoạch viết câu hỏi — Xây dng k hoch chi tit cho vic xây dng ngân hàng câu hi. — Quyt nh các ni dung môn hc và nhóm các ch s c kim tra trong kim tra. Xây dng khung ni dung chng trình tng th cho tng môn hc, tng lp hc. — Xác nh s lng và hình thc ca các câu hi i vi mi lnh vc ni dung. — Xây dng mt h thng mã hoá phù hp vi c cu ni dung ã c xác nh. 2.2. Viết/Thu thập các câu hỏi — Ngun ca câu hi. — Trình ca các i ng vit câu hi. — Cách thc m bo câu hi c bo mt. 2.3. Tổ chức rà soát và đánh giá câu hỏi — Xác nh có li v chuyên môn trong quá trình vit câu hi hay không? Có các sai sót k thut nào trong vic vit câu hi không? — Xác nh câu hi có phù hp vi Chun chng trình ã c xác nh hay không? Loi hình câu hi c la chn có phù hp vi mc ích kim tra hay không? — Xác nh ni dung câu hi có chính xác hay không? — Xác nh câu tr li d kin cho câu hi có úng hay không và các la chn sai trong câu hi trc nghim có thc s sai hay không? — B sung, iu chnh câu hi da trên kt qu vic ánh giá. 2.4. Tiến hành thử nghiệm câu hỏi trên thực tế một mẫu đại diện các học sinh — Cn bao nhiêu kim tra s dng ht tt c các câu hi? — kim tra s c thit k nh th nào? — K hoch chn mu và quy mô mu ra sao? 2.5. Tiến hành phân tích câu hỏi và đưa các câu hỏi về một mặt bằng chung KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 115
58. — Mô hình IRT nào s c s dng? — Làm th nào a các kim tra v mt mt bng chung s dng các câu hi cu. — iu chnh li câu hi nu cn thit. — Xác nh nhng thông s thng kê cn c nhp và lu tr trên máy tính. — Xác nh các tiêu chí la chn câu hi a vào ngân hàng. 2.6. Xây dựng/Mua phần mềm máy tính — Thit k mt h thng ngân hàng câu hi trên máy tính. — Cách thc bo mt ngân hàng câu hi. — Cách thc lu tr và truy xut câu hi. — Cách thc xây dng kim tra. — Chun b s tay hng dn ngi s dng. — Tp hun s dng ngân hàng câu hi. 2.7. Xây dựng kế hoạch để duy trì và cập nhật ngân hàng câu hỏi — Xác nh nhng thông tin v quá trình s dng câu hi nào cn c lu tr. — Xác nh ngun ca nhng câu hi mi. — Xác nh các tiêu chí xoá b nhng câu hi không mong mun. Hoạt động 14. Tìm hiểu quy trình viết câu hỏi trắc nghiệm khách quan. 1. NHIỆM VỤ Bn hãy tham kho thông tin c bn di ây và cùng chia s vi ng nghip xác nh quy trình vit câu hi trc nghim khách quan: — D tho câu hi: 116 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
59. — Vit câu hi: — Làm vic nhóm: KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 117
60. 2. THÔNG TIN CƠ BẢN Quy trình và ni dung ch yu ca các quy trình vit câu hi trc nghim khách quan nh sau: 2.1. Dự thảo câu hỏi — Thu thp các tài liu ngun. — Kim tra quyn tác gi ca các tài liu và xin phép s dng nu cn thit. — Phân chia tiêu chí k thut kim tra. — Phân b vic hng dn vit câu hi. — Nhng tham s nh hng n kim tra. — Rà soát các kim tra trc ó. — Xác nh nhng câu hi mu và các dng câu hi. — D tho câu hi s dng cu trúc ca câu hi. 2.2. Viết câu hỏi — Dùng t hi trong câu dn. — Vit nhng câu hi dng khng nh. — Din t nhim v rõ ràng. — S dng nhng t ng có ngha rõ ràng. — S dng nhng câu n gin. — m bo rng nhng áp án úng thc s úng. — Kim tra li ng pháp. — Các phng án nhiu cn có v úng. — Không s dng “ Không có phng án nào”. — Sp xp trim tra sao cho các phng án la chn (A, B, C, D i vi câu hi trc nghim) c sp xp ngu nhiên. — Phù hp vi kh nng ca i tng hc sinh c kim tra. Lu ý: — Các câu hi cn hng ti phm vi nng lc ca nhóm hc sinh c kim tra. — Các câu hi cn bao ph mt phm vi ni dung nht nh. 118 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
61. — Các la chn câu tr li cn thng nht vi nhau v cu trúc câu cng nh ng pháp, tránh a ra nhng gi ý cho hc sinh thông qua cu trúc câu hay cách dùng t. — Các phng án nhiu a ra phi gn úng vi áp án chính xác và cng phi ng ng vi nhau. — a ra mt vn duy nht trong mi câu hi: m bo rng câu dn mang tính cht nh hng cho suy ngh ca hc sinh. — Cn có mt câu tr li úng hoc mt s các phng án la chn minh ho cách tip cn ngày càng phc tp hn i vi vn a ra trong câu hi. — Tránh lm dng dùng t ph nh. — Không s dng nhng câu hi “ánh la” hc sinh. — Không bao gi s dng “Không có phng án nào trên” hay “tt c các phng án trên” hoc “Tôi không bit”. — Tránh nhng câu hi liên quan n thc t hin nhiên. — m bo ni dung câu hi phù hp vi nhóm i tng kim tra. — Các phng án nhiu cn da trên nhng li sai thông thng ca hc sinh. — S dng s lng các la chn hai bên khác nhau trong câu hi ghép ôi tránh vic hc sinh ch phng oán. — Không kim tra nhng quan im, ý kin. — S dng ngôn ng n gin. — Không nên b trng quá nhiu thông tin trong câu hi in khuyt. — S phc tp v ngôn ng cn phù hp vi ni dung ang c kim tra. — Câu hi không c th hin nh kin gii, dân tc, vùng nông thôn, a v kinh t — xã hi — Các câu hi cn tp trung vào mt vn c th. 2.3. Làm việc nhóm chuyên gia/hội đồng thẩm định Rà soát các câu hi thông qua mt nhóm chuyên gia/hi ng, trong ó có mt thành viên c bu làm nhóm trng. — La chn các câu hi xem xét. KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 119
62. — Nhóm chuyên gia/hi ng cn có nhiu câu hi. — ng thi cn có nhiu phng án nhiu hn mc cn thit cho mi câu hi. — Thành lp mt nhóm gm ti a 10 chuyên gia môn hc. — B nhim mt thành viên làm ch tch kim soát quá trình rà soát câu hi. — La chn các câu hi rà soát. — Cung cp cho mi thành viên ca hi ng 1 câu hi. — ánh du các câu hi. — Mi thành viên hi ng s rà soát câu hi mình c giao và ghi chú v nhng li sai/khuyn ngh sa các li ó. — Gi nhng nhn xét ó và chuyn câu hi cho thành viên tip theo mà không tho lun v phn vic ca mình. Hoạt động 15. Tìm hiểu những lỗi sai phổ biến khi biên soạn câu hỏi trắc nghiệm khách quan, trắc nghiệm tự luận. 1. NHIỆM VỤ Bn hãy tham kho thông tin c bn di ây và trao i cùng ng nghip ch ra nhng vn cn tránh khi biên son câu hi trc nghim khách quan, trc nghim t lun. 120 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24
63. 2. THÔNG TIN CƠ BẢN Khi biên son câu hi, cn tránh các trng hp sau: — Các câu hi không phù hp vi trình ca hc sinh. — Các câu hi din t không chính xác v mt ngôn ng. — a ra nhng gi ý cho hc sinh thông qua s dng cú pháp hoc t ng liên quan. — Nhng phng án nhiu không gn vi áp án và không ng ng vi nhau. — Câu hi không a ra mt vn duy nht. — Các câu dn không nh hng cho t duy ca hc sinh. — Không ch có 1 áp án tr li úng. — S dng ngôn ng ph nh. — S dng nhng câu hi “ánh la” hc sinh. — S dng “Không có phng án nào”, “Tt c các phng án” hoc “Phng án khác”. — Câu hi da trên nhng thc t hin nhiên. — Ni dung không phù hp vi tt c hc sinh. — Kim tra ý kin trong nhng câu hi ánh giá kin thc ã hc c ca hc sinh. — S phc tp ca ngôn ng không phù hp vi ni dung. — Th hin nh kin. — Phng án nhiu không hp lí. — Phng án nhiu cho phép hc sinh oán c câu tr li./. KĨ THUẬT KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DẠY HỌC | 121
64. D. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Hoàng c Nhun — Lê c Phúc, C s lí lun ca vic ánh giá cht lng hc tp ca hc sinh ph thông , Hà Ni, 1996. 2. Dng Thiu Tng, Trc nghim và o lng thành qu hc tp, NXB Khoa hc Xã hi, 2005. 3. Lâm Quang Thip , Trc nghim và ng dng , NXB Khoa hc K thut, Hà Ni , 2008. 4. Trn Lun , Chuyên bi dng giáo viên Lào Hc vin Qun lý Giáo dc “i mi ánh giá kt qu hc tp môn Toán Vit Nam ”, Hà Ni . 5. B Giáo dc và ào to, Tài liu tp hun cán b qun lí và giáo viên biên son kim tra, xây dng th vin câu hi và bài tp, Tháng 12/2010. 6. Astin, A, Assessment for excellent, American Council on Education: Macmillan Publishing Company, 1991. 7. Bootzin, R, Bower, G., Zajonc, R., & Hall, E, Psychology today (6 th ed.), New York: Random House, 1986. 8. Mehrens, W.A. & Lehmann, I.J, Measurement and evaluation in education and psychology (4 th ed), London:Holt, Rinehart and Winston, INC, 1991. 9. Rowntree, D., Assessing students: how shall we know them? London: Kogan Page, 1987. 10. Singh, K, Bn tr ct cho giáo dc và vin cnh ca th k 21 , i Hc & giáo dc chuyên nghip, 1, tr. 8—11, 1987. 11. Stipek, D., Motivation to learn: From theory to pratice, London: Allyn and Bacon, 1998. 12. B Giáo dc và ào to, Công vn s 8773/BGDT— GDTrH ngày 30 tháng 12 nm 2010. 122 | MODULE TRUNG HọC PHổ THÔNG 24