Giáo trình Đại số tuyến tính - Bài 8: Giải bài tập về ma trận nghịch đảo - Mỵ Vinh Quang

Nội dung text: Giáo trình Đại số tuyến tính - Bài 8: Giải bài tập về ma trận nghịch đảo - Mỵ Vinh Quang

1. ĐẠI SỐ TUYẾN TÍNH §8. Giải bài tập về ma trận nghịch đảo Phiên bản đã chỉnh sửa PGS TS Mỵ Vinh Quang Ngày 29 tháng 12 năm 2004 Bài 21. Tìm ma trận nghịch đảo của ma trận  1 0 3    A =  2 1 1  3 2 2 Giải Cách 1. Sử dụng phương pháp định thức Ta có: det A = 2 + 12 − 9 − 2 = 3 1 1 0 3 0 3 A11 = = 0 A21 = − = 6 A31 = = −3 2 2 2 2 1 1 2 1 1 3 1 3 A12 = − = −1 A22 = = −7 A32 = − = 5 3 2 3 2 2 1 2 1 1 0 1 0 A13 = = 1 A23 = − = −2 A33 = = 1 3 2 3 2 2 1 Vậy  0 6 −3  1 A−1 =  −1 −7 5  3   1 −2 1 Cách 2. Sử dụng phương pháp biến đổi sơ cấp Xét ma trận     1 0 3 1 0 0 1 0 3 1 0 0   d2→−2d1+d2   A =  2 1 1 0 1 0  −−−−−−−→  0 1 −5 −2 1 0  d3→−3d1+d3 3 2 2 0 0 1 0 2 −7 −3 0 1     1 0 3 1 0 0 1 0 3 1 0 0 d = 1 d d3=−2d2+d3   3 3 3   −−−−−−−→  0 1 −5 −2 1 0  −−−−→  0 1 −5 −2 1 0  1 2 1 0 0 3 1 −2 1 0 0 1 3 − 3 3 1
2.   1 0 0 0 2 −1 −→  0 1 0 − 1 − 7 5   3 3 3  1 2 1 0 0 1 3 − 3 3 Vậy  0 2 −1  A−1 =  − 1 − 7 5   3 3 3  1 2 1 3 − 3 3 Bài 22. Tìm ma trận nghịch đảo của ma trận  1 3 2    A =  2 1 3  3 2 1 Giải Ta sử dụng phương pháp định thức. Ta có det A = 1 + 27 + 8 − 6 − 6 − 6 = 18 1 3 3 2 3 2 A11 = = −5 A21 = − = 1 A31 = = 7 2 1 2 1 1 3 2 3 1 2 1 2 A12 = − = 7 A22 = = −5 A32 = − = 1 3 1 3 1 2 3 2 1 1 3 1 3 A13 = = 1 A23 = − = 7 A33 = = −5 3 2 3 2 2 1 Vậy  −5 1 7  1 A−1 =  7 −5 1  18   1 7 −5 (Bạn đọc cũng có thể sử dụng phương pháp biến đổi sơ cấp để giải bài này) Bài 23. Tìm ma trận nghịch đảo của ma trận   −1 1 1 1    1 −1 1 1  A =    1 1 −1 1    1 1 1 −1 Giải Ta sử dụng phương pháp 3. 2
3. Xét hệ  −x + x + x + x = y (1)  1 2 3 4 1   x1 − x2 + x3 + x4 = y2 (2) x + x − x + x = y (3)  1 2 3 4 3   x1 + x2 + x3 − x4 = y4 (4) 1 (1) + (2) + (3) + (4) =⇒ x + x + x + x = (y + y + y + y )(∗) 1 2 3 4 2 1 2 3 4 1 (∗) − (1) =⇒ x = (−y + y + y + y ) 1 4 1 2 3 4 1 (∗) − (2) =⇒ x = (y − y + y + y ) 2 4 1 2 3 4 1 (∗) − (3) =⇒ x = (y + y − y + y ) 3 4 1 2 3 4 1 (∗) − (4) =⇒ x = (y + y + y − y ) 4 4 1 2 3 4 Vậy   −1 1 1 1   −1 1  1 −1 1 1  A =   4  1 1 −1 1    1 1 1 −1 Bài 24. Tìm ma trận nghịch đảo của ma trận   0 1 1 1    −1 0 1 1  A =    −1 −1 0 1    −1 −1 −1 0 Giải Sử dụng phương pháp 3. Xét hệ  x + x + x = y (1)  2 3 4 1   −x1 + x3 + x4 = y2 (2) −x − x + x = y (3)  1 2 4 3   −x1 − x2 − x3 = y4 (4) (1) + (2) − (3) + (4) =⇒ −x1 + x2 + x3 + x4 = y1 + y2 − y3 + y4 (∗) (1) − (∗) =⇒ x1 = −y2 + y3 − y4 (∗) − (2) =⇒ x2 = y1 − y3 + y4 (4) =⇒ x3 = −x1 − x2 − y4 = −y1 + y2 − y4 (3) =⇒ x4 = x1 + x2 + y3 = y1 − y2 + y3 3
4. Vậy   0 −1 1 −1   −1  1 0 −1 1  A =    −1 1 0 −1    1 −1 1 0 Bài 25. Tìm ma trận nghịch đảo của ma trận   1 1 1 ··· 1    0 1 1 ··· 1     0 0 1 ··· 1     . . . . .   . . . .    0 0 0 ··· 1 n×n Giải Sử dụng phương pháp 3. Xét hệ   x1 + x2 + ··· + xn = y1 (1)   x + ··· + x = y (2)  2 n 2  . .   x + x = y (n − 1)  n−1 n n−1   xn = yn (n) (1) − (2) =⇒ x1 = y1 − y2 (2) − (3) =⇒ x2 = y2 − y3 . . (n − 1) − (n) =⇒ xn−1 = yn−1 − yn (n) =⇒ xn = yn Vậy   1 −1 0 0 ··· 0 0    0 1 −1 0 ··· 0 0    −1  . . . .  A =  . . . . . 0 0     0 0 0 0 ··· 1 −1    0 0 0 0 ··· 0 1 4
5. Bài 26. Tìm ma trận nghịch đảo của ma trận   1 + a 1 1 ··· 1    1 1 + a 1 ··· 1     1 1 1 + a ··· 1  A =    . . . . .   . . . .    1 1 1 ··· 1 + a Giải Sử dụng phương pháp 3. Xét hệ  (1 + a)x + x + x + ··· + x = y (1)  1 2 3 n 1   x1 + (1 + a)x2 + x3 + ··· + xn = y2 (2)    x1 + x2 + x3 + ··· + (1 + a)xn = yn (n) Lấy (1) + (2) + ··· + (n), ta có (n + a)(x1 + x2 + ··· + xn) = y1 + y2 + ··· + yn 1. Nếu a = −n, ta có thể chọn tham số y1, y2, , yn thỏa y1 + ··· + yn 6= 0. Khi đó hệ vô nghiệm và do đó ma trận A không khả nghịch. 2. Nếu a 6= −n, khi đó ta có 1 x + x + ··· + x = (y + ··· + y )(∗) 1 2 n n + a 1 n 1 (1) − (∗) =⇒ ax = ((n + a − 1)y − y − · · · − y ) 1 n + a 1 2 n (a) Nếu a = 0, ta có thể chọn tham số y1, y2, , yn để phương trình trên vô nghiệm. Do đó hệ vô nghiệm và ma trận A không khả nghịch. (b) Nếu a 6= 0, ta có 1 x = ((n + a − 1)y − y − · · · − y ) 1 a(n + a) 1 2 n 1 (2) − (∗) =⇒ x = (y − (n + a − 1)y − y − · · · − y ) 2 a(n + a) 1 2 3 n . . 1 (n) − (∗) =⇒ x = (y − y − y − · · · − (n + a − 1)y ) n a(n + a) 1 2 3 n Vậy   n + a − 1 −1 −1 · · · −1    −1 n + a − 1 −1 · · · −1  1   −1  −1 −1 n + a − 1 · · · −1  A =   a(n + a)  . . . . .   . . . .    −1 −1 −1 ··· n + a − 1 n×n 5