Điều khiển cẩu treo 3D chất lượng cao sử dụng bộ điều khiển thích nghi bền vững

Nội dung text: Điều khiển cẩu treo 3D chất lượng cao sử dụng bộ điều khiển thích nghi bền vững

1. Nguyễn Thị Việt Hương và Đtg Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 128(14): 35 - 41 ĐIỀU KHIỂN CẨU TREO 3D CHẤT LƯỢNG CAO SỬ DỤNG BỘ ĐIỀU KHIỂN THÍCH NGHI BỀN VỮNG Nguyễn Thị Việt Hương1, Nguyễn Doãn Phước2, Vũ Thị Thúy Nga2, Đỗ Trung Hải3* 1Trường Cao đẳng Công nghiệp Thái Nguyên, 2Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, 3Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp - ĐH Thái Nguyên TÓM TẮT Bài báo này trình bày một phương pháp điều khiển cho hệ thống cẩu treo thông qua bộ điều khiển thích nghi bền vững. Bằng cách sử dụng bộ điều khiển này không những đảm bảo được sự bám quỹ đạo cho các chuyển động của cẩu treo mà còn đảm bảo góc lắc của dây cáp theo các phương tiến dần về không. Không những thế, bộ điều khiển đề xuất trong bài báo này còn đảm bảo rằng hệ thống vẫn cho đáp ứng tốt khi có ảnh hưởng của nhiễu bên ngoài và có tham số bất định mô hình. Hiệu quả của bộ điều khiển được chứng minh thông qua các kết quả mô phỏng thực hiện trên Matlab/Simulink. Từ khóa: Cẩu treo; Cẩu giàn; bộ điều khiển thích nghi; Phương trình Euler-Lagrange; Hệ thiếu cơ cấu chấp hành ĐẶT VẤN ĐỀ* động để loại bỏ các dao động dư. Tuy nhiên Mặc dù đã xuất hiện từ khá lâu và được dùng các thí nghiệm kiểm tra đã chỉ ra rằng bộ điều rất nhiều trong công nghiệp [4], song vấn đề khiển mờ và nơ ron làm cho xe tời di chuyển điều khiển cần cẩu treo, cải tiến chất lượng tới điểm mục tiêu một cách trơn tru không có vận chuyển, bốc dỡ hàng, định hướng nhanh, dao động dư; tuy nhiên, có thể thấy rằng nó an toàn và chính xác, tiết kiệm năng lượng, đạt tới điểm mục tiêu rất chậm. vẫn là bài toán thời sự. Ở [3] tác giả đã đề Trong bài báo này, một bộ điều khiển thích xuất một chiến lược điều khiển phản hồi trạng nghi bền vững được đề xuất để điều khiển cho thái để nhấc, ổn định, và phân phối phụ tải. hệ thống cẩu treo 3D. Bằng cách sử dụng bộ Hai bộ điều khiển độc lập được sử dụng: một điều khiển này không những đảm bảo được sự (thực hiện thay đổi hệ số khuếch đại với sự bám quỹ đạo cho các chuyển động của cầu thay đổi chiều dài cáp) để điều khiển vị trí xe treo mà còn đảm bảo góc lắc của dây cáp theo tời và sự dao động phụ tải và bộ kia để điều khiển vị trí nâng phụ tải. Thuật toán được các phương tiến dần về không. Không những kiểm tra trên một mô hình thu nhỏ đã chứng thế, bộ điều khiển đề xuất trong bài báo này minh sự bám tốt của vị trí cần trục và chiều còn đảm bảo rằng hệ thống vẫn cho đáp ứng dài cáp, không có các dao động dư, và làm tốt khi có ảnh hưởng của nhiễu bên ngoài và giảm tốt các nhiễu bên ngoài đối với vị trí của cả khi có sự bất định trong tham số mô hình. xe tời và góc dao động phụ tải. Tuy nhiên vẫn Hiệu quả của bộ điều khiển được chứng minh còn tồn tại những dao động tức thời với góc là thông qua các kết quả mô phỏng thực hiện o 12 . Trong [1] các tác giả đã sử dụng các trên Matlab/Simulink. mạng nơ ron để nâng cao hiệu suất của một MÔ HÌNH CẨU TREO 3D bộ điều khiển phản hồi trạng thái đồng thời hiệu chỉnh hiệu suất trực tuyến theo sự thay Xét hệ cẩu treo 3D hai đầu vào có dạng cẩu đổi của chiều dài cáp. Kỹ thuật mờ cũng được giàn, tức là xe cẩu với khối lượng mc sẽ di các tác giả sử dụng để thiết kế bộ điều khiển chuyển theo cả hai chiều x và y trực giao mờ điều khiển vị trí của xe tời và góc dao nhau trong mặt phẳng nằm ngang. Sự di chuyển đó được tạo ra bởi lực đẩy ut1() theo * Email: [email protected] phương x và ut2() theo phương y độc lập 35
2. Nguyễn Thị Việt Hương và Đtg Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 128(14): 35 - 41 với nhau (hình 1). Hai lực đẩy này chính là Để đơn giản, trước tiên ta giả thiết trong quá hai tín hiệu đầu vào của hệ. trình cẩu hàng, chiều dài l của dây treo hàng u H4 2 mc là hằng số. Nói cách khác, hệ chỉ có hai tín u1 x hiệu vào duy nhất là u1 và u2 . Xe cẩu di chuyển theo phương x trên một mx thành xà đỡ có khối lượng m . Như vậy, toàn y x  bộ khối lượng được dịch chuyển dọc theo trục z l y sẽ bao gồm m của xe cẩu, m của xà đỡ c x và mh của hàng được vận chuyển. Mô hình y Euler- Lagrange của hệ có dạng như sau: mh MC()(,)()q q q q q g q  Hình 1. Cẩu treo chuyển động theo 2 phương trong đó: trực giao mc m h0 m h l cos cos 0m m m m l cos sin M()q c h x h m lcos cos m l cos  sin m l2 J h h h mhh lsin sin m l sin  cos 0 mlh sin sin mlsin cos h 0 22 mh lsin  J 0 0 m l sin  cos m l cos  sin hh 0 0 m l sin  sin m l cos  cos C(,)qq hh 0 0 0 2 0 0mlh sin  cos  m lcos  sin m l sin  cos hh m lcos  cos m l sin  sin hh ml2 sin cos h 2 mlh sin  cos  0 0 gq() m gl sin h 0 T T  (uu12 , , 0 , 0) , q (xy , ,  , ) THIẾT KẾ BỘ ĐIỀU KHIỂN THÍCH NGHI BỀN VỮNG Xét mô hình hệ cẩu treo khi có tính đến các thành phần bất định trong hệ thống: MCD(,)(,,)(,)(,,,,)qdq qqdq gqd u nqqqd t (1) trong đó: I22 TT D , qu x , y , x , y , u x , u y 0 36
3. Nguyễn Thị Việt Hương và Đtg Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 128(14): 35 - 41 với I22 là ma trận đơn vị kiểu 22 , xy, là tọa độ của xe cẩu chạy trên xà đỡ, xy, là góc lắc của hàng so với phương thẳng đứng, được chiếu lên hai mặt phẳng yoz , xoz và uuxy, lần lượt là các lực tạo bởi những động cơ đẩy xà đỡ, xe cẩu, dây buộc hàng , d Rm , là các tham số hằng không thể xác định được chính xác của mô hình, và n(,,,,) q q q d t là nhiễu tác động ở đầu vào, để đơn giản, sau này nhiễu đầu vào đó sẽ được viết ngắn gọn thành vector n()t . Dạng tương đương của mô hình (1) là: MMCC11(,)(,)(,,)(,,)(,)qd 12 qdq 1 11 qqd 12 qqdq 1 gqd 1 un MMCC21(,)(,)(,,)(,,)(,)qd 22 qdq 2 21 qqd 22 qqdq 2 gqd 2 0 MC(,)(,,)(,)q dq q q dq g q d trong đó q1 T T qq , 1 x , y , l và q2 xy , q2 Hay ta có thể viết lại là MC//(,)(,,)(,,)qdq qqdq fqqd un 1 11 1 (2) MM21(,)q d q 1 22 (,) q d q 2 f 2 (,,)0 q q d trong đó /1 MMMMM(,)(,)(,)(,)(,)q d 11 q d 12 q d 22 q d 21 q d fqqd/1(,,)(,,)(,)(,)(,,) fqqdMM qd qd fqqd 1 12 22 2 fqqd(,,)(,,)(,) C qqdq gqd 1 12 2 1 fqqd2(,,)(,,)(,,)(,) CC 21 qqdq 1 22 qqdq 2 gqd 2 Không mất tính tổng quát, ta hoàn toàn có thể giả thiết thêm: M/ (,)qd là đối xứng xác định dương với mọi vector tham số hằng d (3) nn(tt ) sup ( )  là giá trị hữu hạn (4) t Quan hệ giữa thành phần bất định hằng d với mô hình là một quan hệ tuyến tính, tức là vế trái của mô hình (2) luôn viết lại được thành: MCF//(,)(,,)(,,)(,,)qdq qqdq fqqd qqqd 1 11 1 1 1 (5) MMF21(,)(,)(,,)(,,)qdq 1 22 qdq 2 fqqd 2 2 qqqd T Điều khiển q1 bám theo được quỹ đạo qr xy r , r đặt trước. Nhiệm vụ điều khiển là thiết kế được bộ điều khiển thích nghi với thành phần vector bất định hằng d , bền vững với thành phần vector bất định hàm n()t sao cho luôn có được sai lệch e qr q1 bị chặn và tiến tiệm cận về 0. Định lý: Xét hệ bất định (2) thỏa mãn các giả thiết (3), (4) và (5). Khi đó bộ điều khiển thích nghi bền vững: u MKKC//(,)(,,)(,,)() qdq e e qqdqfqqds t (6)  r 1 2 11 1 trong đó: e q q , KK diag (), a diag (1), a a a 0 (7) r 1 1 2 // có vector hằng d trong M,C(,)q d 11 (,,), q q d f (,,) q q d được chọn thay cho vector tham số hằng bất định d để: 37
4. Nguyễn Thị Việt Hương và Đtg Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 128(14): 35 - 41 n / max mij (q , d )  , q (8) 1 inj 1 / /1 với  là một giá trị hữu hạn, mij (,)qd là các phần tử của M (,)qd và: T v MFKK/1( q , d ) , x 1 1 2 (9) sv()t F1 trong đó x col e , e là ký hiệu của vector động học sai lệch bám, sẽ luôn đưa vector động học của sai lệch bám x về được lân cận gốc xác định bởi: 6  xx R (10) a Chứng minh: Để đơn giản trong trình bày, sau đây ta sẽ sử dụng các ký hiệu: //// MMCC (,),q d 11 11 (,,), q q d f f (,,) q q d //// MMCC (,),q d 11 11 (,,), q q d f f (,,) q q d FFFF1 1(q , q , q 1 ), 2 2 ( q , q , q 1 ) Khi đó, giả thiết (8) là tương đương với: 1 M/  1 trong đó là ký hiệu chuẩn bậc nhất của ánh xạ tuyến tính. Cũng như vậy, bộ điều khiển (6) 1 được viết lại thành: u MKKC// q e e q f s()t (11)  r 1 2 11 1 Hệ kín, bao gồm đối tượng điều khiển (2) và bộ điều khiển (11) sẽ có thành phần động học thứ nhất trong nó biểu diễn bởi: //// MCMKKCq 11 qfun 1  qr 1 ee 2 11 qfsn 1 b b2 4 ac MMCCMKK///// q q f f  e e e s n 11 11 1 1 2 2a Kết hợp thêm với giả thiết (5) ta sẽ có: / FMKK1 d d  e 1 e 2 e s n 1 e KKMF e e / d d s n 1 2 1 0 I 0 33 x x 1 F1 d d s n (12) KK M/ 12 ABFx d d s n 1 trong đó I 0 e 0 33 x , AB , 1 (13) e KK M/ 12 38
5. Nguyễn Thị Việt Hương và Đtg Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 128(14): 35 - 41 Do KK12, cho bởi (7) là hai ma trận đối xứng xác định dương nên ma trận A định nghĩa trong (13) là ma trận bền, tức là ma trận có tất cả các giá trị riêng nằm bên trái trục ảo. Điều này nói rằng hệ tuyến tính mẫu: xx A (14) mm là hệ ổn định. Bởi vậy quỹ đạo xm ()t , không phụ thuộc giá trị đầu xm (0) , khi t 0 luôn bị chặn và tiến tiệm cận về gốc khi t . Bây giờ ta sẽ chứng minh bộ điều khiển bổ sung (9) đã cho trong định lý sẽ làm sai lệch xx m luôn bị chặn và tiến về được lân cận gốc xác định bởi (10). Nếu chứng minh được điều đó thì do xm ()t là bị chặn và tiến tiệm cận về gốc, ta cũng sẽ khẳng định được tính chất bị chặn cũng như luôn tiến tiệm cận được về lân cận của quỹ đạo sai lệch x()t . Trước tiên ta thấy với KK12, cho bởi (7) thì: 2KKK1 2 1 P KK12 là ma trận đối xứng xác định dương. Khi đó, nếu sử dụng hàm xác định dương V theo d d v , trong đó v là vector định nghĩa trong (9), tức là sv F1 , và sai lệch xx m , có mô hình động học được suy ra từ (12) và (14) là: x xmm ABF x x 1 d d s n ABF x xm 1 n có dạng toàn phương như sau: 1 T V x x P x x T (15) 2 mm ta sẽ có với v , vì dd, đều là những vector hằng, đẳng thức sau: 1 T T V ABFPPABF x xm 11 n x x m x x m x x m n 2 T 1 TTT x x ATT P PA x x BF P x x v x x PB n 2 m m 1 m m Suy ra TTT V x xQ x x T BF P x x v x x PB n m m 1 m m trong đó 1 K2 0 Q AT P PA 1 diag() a2 2 2 0 KK21 là ma trận đối xứng xác định dương. Điều này chỉ rằng nếu ta chọn: T v BF1 P x xm T 1 / MFKK 1 1 , 2 xxm (16) sẽ có: TT V x xQ x x x x PB n (17) m m m 39
6. Nguyễn Thị Việt Hương và Đtg Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 128(14): 35 - 41 Cả hai công thức (16) và (17) trên đều luôn đúng với mọi giá trị đầu xm (0) , bởi vậy đương nhiên cũng đúng với xm (0) 0 . Khi xm (0) 0 thì do có xm (tt )  0, , nên (16) trở thành: T 1 / vx MFKK 1 1 , 2 và đây chính là bộ điều khiển bổ sung (9) đã cho trong định lý. Cũng như vậy, công thức (17) được rút gọn thành: Va xTTTQ x x PB n 2 x2 x PB n a2 x2 PB  x a a x  x (18) Điều này chỉ rằng khi có:  x a tức là khi quỹ đạo sai lệch x()t còn nằm ngoài lân cận cho bởi công thức (10), sẽ có V 0 , do đó x()t vẫn còn đơn điệu giảm (đ.p.c.m). 18 KẾT QUẢ MÔ PHỎNG TRÊN SIMULINK xr x 16 Chất lượng của bộ điều khiển thích nghi bền 14 vững thiết kế trong mục III được kiểm chứng 12 10 thông qua một hệ cẩu treo với bộ thông số x 8 như sau: 6 4 a = 5e0; 2 0 b = sqrt((a+1)*a); -2 0 10 20 30 40 50 60 K1 = [a 0;0 a]; Time (s) K2 = [b 0;0 b]; a) Đáp ứng vị trí theo trục x 5 zr K = [K1 K2]; z 4 m=10; mr = 1; 3 mc = 0; z 2 mh = 0; 1 0 D = [1 0 0 0;0 1 0 0;0 0 0 0;0 0 0 0]; -1 g = 9.81; 0 10 20 30 40 50 60 Time (s) Kết quả mô phỏng được chỉ ra trên hình 2. b) Đáp ứng vị trí theo trục y 0.1 Từ kết quả mô phỏng ta thấy sự di chuyển của thetax thetay 0.08 xe hàng dọc theo trục x và y bám khá tốt theo 0.06 quỹ đạo đặt. Tuy nhiên, đáp ứng quá độ của 0.04 0.02 hệ thống còn chậm do quán tính của hệ lớn. 0 thetax, thetay Điều này cũng phù hợp với yêu cầu thực tế -0.02 -0.04 đảm bảo độ an toàn cơ khí khi cả hệ thống có -0.06 khối lượng khá lớn. Ở hình 2.c, sự dao động -0.08 -0.1 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 200 theo phương trục y gần như không tồn tại. Time (s) c) Đáp ứng góc lắc của dây cáp theo các phương Theo trục x, dây treo hàng có dao động điều x và y hòa nhưng góc dao động không đáng kể Hình 2. Đáp ứng vị trí và góc lắc của cẩu treo 3D (khoảng 0.015rad) sử dụng bộ ĐK thích nghi bền vững 40
7. Nguyễn Thị Việt Hương và Đtg Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 128(14): 35 - 41 KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. J. A. Mendez, L. Acosta, L. Moreno, A. Bài báo đã đưa ra một phương pháp điều Hamilton, and G. N. Marichal (1998): Design of a khiển cho hệ thống cẩu treo thông qua bộ điều neural network based self-tuning controller for an khiển thích nghi bền vững. Bằng cách sử overhead crane. in Proceeding of the IEEE International Conference on Control Application, dụng bộ điều khiển này không những đảm Trieste, Italy, pp. 168-171. bảo được sự bám quỹ đạo cho các chuyển 2. J. A. Mendez, L. Acosta, S. Torres, L. Moreno, động của cầu treo mà còn đảm bảo góc lắc G. N. Marichal, and M. Sigut (1999): A set of control experiments on an overhead crane của dây cáp theo các phương tiến dần về prototype. International Journal of Electrical không. Không những thế, bộ điều khiển đề Engineering Education, 36, pp. 204-221. xuất trong bài báo này còn đảm bảo rằng hệ 3. H. T. Nguyen (2004): State-variable feedback thống vẫn cho đáp ứng tốt khi có ảnh hưởng controller for an overhead crane. Journal of Electrical and Electronics Engineering, Australia, của nhiễu bên ngoài và có tham số bất định 14(2), pp. 75-84. mô hình. Hiệu quả của bộ điều khiển đã được 4. Rahman, E.A.; Nayfed, A.H. and Masoud, Z. chứng minh thông qua các kết quả mô phỏng (2003): Dynamics and Control of Cranes: A Review. Journal of Vibration and Control 9, pp. thực hiện trên Matlab/Simulink. 863-908. SUMMARY CONTROL OVERHEAD CRANE 3D HIGH QUALITY USING SUSTAINABLE ADAPTIVE CONTROLLER Nguyen Thi Viet Huong1, Nguyen Doan Phuoc2, Vu Thi Thuy Nga2, Do Trung Hai 3* 1Thai Nguyen College of Industry, 2Hanoi University of Science and Technology, 3College of Technology - TNU This paper presents a control method for overhead crane systems based on the robustly adaptive controller. By using this controller, it not only ensures the orbit tracking but also guarantees the shaking angle of cable to get zero error. Moreover, the proposed controller in this paper ensures the system’s respond is good when having the noise or uncertainties. Effectiveness of this controller is shown in simulation in Matlab/Simulink. Keywords: Overhead cranes; Gantry cranes; adaptive controller; Euler-Lagrange equation; Underactuated systems Ngày nhận bài:12/9/2014; Ngày phản biện:26/9/2014; Ngày duyệt đăng: 25/11/2014 Phản biện khoa học: TS. Đặng Danh Hoằng – Trường Đại học Kỹ Thuật Công nghiệp - ĐHTN * Email: [email protected] 41