Phục hồi văn bản mờ dần và phục chế tài liệu lưu trữ - Chương 2: Khôi phục lại các tài liệu mờ dần bằng vật liệu halogen bạc - Nguyễn Lệ Nhung

Nội dung text: Phục hồi văn bản mờ dần và phục chế tài liệu lưu trữ - Chương 2: Khôi phục lại các tài liệu mờ dần bằng vật liệu halogen bạc - Nguyễn Lệ Nhung

1. www.vanthuluutru.com 2. Khôi ph ục lại các tài li ệu mờ d ần b ằng vật li ệu halogen b ạc Nghiên c u ph c ch tài li u có b n v n b m, hư t n bng các ph ươ ng pháp trong ph m vi khác nhau mang tính ch t quang ph , cho phép la ch n ph ươ ng th c có hi u qu t t nh t trong ph c ch nguyên d ng tài li u b h ư t n. K t qu là xác nh ưc quy trình ph c ch tài li u. Phù h p v i s ơ chu n b , trong ph n này, ng ưi ta ưa ra ph ươ ng th c ch p hình, ch nh s a làm rõ h ơn b n text c a tài li u b ng ph n m m PhotoShop, s d ng các trang thit b và nguyên v t li u nh th c hi n quy trình ph c ch tài li u l ưu tr b m, b hư t n. T ph n m m ch p hình nh c n có trang thi t b : máy nh, v t li u nh, quá trình x lý phim âm b n, x lý phim d ươ ng b n, tuy nhiên, n u không có chuyên gia lành ngh thì nhi m v ph c ch tài liu không th th c hi n t t ưc. 2.1. S ơ đồ quy trình công ngh ệ chung Vn ph c ch tài li u v nguyên t c cng gi ng nh ư ph c h i nh ng bn text b h ư h ng khác không có s khác bi t. Trên c ơ s ph c h i hình nh, vn th nh t t ra là t ươ ng ph n và quang ph c a v t li u nh, quan im c a con ng ưi, v n th hai là nh h ưng c a ph ươ ng th c chi u sáng trên tài li u khi ch p, góc chi u sáng, s phân b ánh sáng trên b m t tài li u và các chi ti t khác. Chươ ng trình ch ụp sao chép bao g ồm: 1- Chu n b tài li u ch p 2- Lp t ngu n chi u sáng 2-1 Lp t ngu n chi u ánh sáng tím (t ngo i) 2-2 Lp t ngu n chi u ánh sáng (h ng ngo i) 35 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
2. www.vanthuluutru.com 2-3 Lp t ánh sáng kích thích các hi n t ưng phát quang 2-4 To ra tán x ánh sáng khu ch tán và c bi t 3. L a ch n nguyên v t li u nh ch p 3-1 Phim dùng cho sao chép nh tài li u 3-2 Ti p nh n v t li u quang ph in t (ánh sáng quang ph tím) 4. Ch p hình 4-1 Ch p hình v i b l c sáng 4-2 Ch p hình trên v t li u nh chuyên d ng có t ươ ng ph n c bi t 5. Ti n hành quá trình ch p âm b n . T ch ươ ng trình này rõ ràng là trong t t c các b ưc l n trong quá trình khôi ph c tài li u m d n, trái v i vi c ch p nh tài li u ơn gi n, có m t s la ch n trong iu ki n nh t nh nh ư èn chi u sáng, ti p xúc, v t li u ng dng, trong ó c n xác nh hi u qu c a quá trình t ng th . Sao chép quang h ọc Vi lo i sao chép quang h c, còn g i là ch p l i b ng máy nh, m t th u kính s ưc s d ng thu hình nh c a b n g c vào phim. Trong iu ki n này, có r t nhi u lo i kích c sao chép (c thu nh , c 1:1, ho c phóng to). Ph ươ ng pháp này có th t o ra ưc m t s hài hòa, cân i cho b sưu t p nh h n h p ưc t o ra t nhi u quá trình khác nhau và nh ra m t kích c chung nh t. Khi b n g c b m (ví d : tài li u nh ho c các tài li u in n trên n n gi y) thì ph ươ ng pháp sao chép quang h c ưc coi là ph ươ ng pháp th c t nh t. Các h th ng quang h c c ng ưc coi là lý t ưng sao chép l i các b n g c d h ng nh ư các lo i phim xenlulô axetat giòn, d gãy; 36 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
3. www.vanthuluutru.com các b c nh b cong; các phim nitrat dính; các v n b n gi y n n y u. Nh ng lo i này có th b h ư h i do áp l c trong khi in ti p xúc. V hi u su t, các h th ng sao chép quang h c có m t s l i th . Vì chúng có th t o ra kh n ng làm vi c v i các v n b n gi y n n y u, giòn; các di phim óng trong các cu n phim dài hàng ch c mét, r ng khác nhau (35mm, 70mm, 105mm, v.v.), có r t ít thao tác trong lúc ch p nh và không cn ph i x lý b n g c c ng nh ư x lý phim trong bóng t i. Kích c r ng h ơn có th ch t l ưng sao chép t t h ơn c 35mm – trong khi v n ưa ra m t kích c nh t nh ph c v công tác l ưu tr . Có th tráng r a các cu n phim m t cách nhanh chóng v i ch t l ưng áng tin c y h ơn – b ng máy tráng phim t ng và sau ó sao chép chúng b ng máy in ti p xúc t ng (m t ki u s dng sao chép vi phim và phim nh ng). Vi c có m t b s ưu t p tài li u bng phim âm b n (dng phim cu n) s d dàng cho vi c s hóa, s d ng các máy quét t ng. C ơ quan L ưu tr Qu c gia Oasinhton, D.C và các Công ty chuyên v sao chép nh s d ng quy trình này sao chép nh en – tr ng và th y r ng m t máy sao chép có th t o ra 100.000 b c nh sao m i n m. Ngoài h th ng èn chi u ã s d ng, ánh sáng c a tài li u ưc ph c ch ph i ng nh t m t cách hoàn h o. Khi ch p nh có ph n chi u, nên s dng m t giá trang b hai ho c b n èn sáng gi ng nhau ( iu này ph thu c vào nh d ng c a s v t), t i góc quay 45 0 và nh t thi t ph i thông gió y tránh nóng. Nên dùng èn in t ( èn nháy) ch p nh ng t o tác d b t n h i t o ra s cân b ng nhi t màu t ươ ng thích v i các lo i phim màu thích h p v i ánh sáng ban ngày. 2.2. Thi ết b ị, v ật t ư để ch ụp sao chép Vi c s d ng và l a ch n các thi t b ph thu c vào các m c tiêu, lo i và s l ưng tài li u l ưu tr h ư h ng ho c b m ch c n ph c h i, m t khác cng òi h i ch b o qu n thích h p vi m t kh i l ưng không nh tài li u 37 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
4. www.vanthuluutru.com m, h ư h ng sau ph c ch s ưc b o qu n d ng nh (trên v t mang tin là gi y nh). Ch p hình tài li u c bi t nên th c hi n nh d ng phim cho khung kích th ưc 6 x 9 cm ho c l n hơn. V i m c ích gi m chi phí lao ng và ci thi n hi u su t, ng ưi ta khuy n cáo ch p microfilm, nh ưng v i vi c s dng ph ươ ng pháp ch p hình khôi ph c l i các tài li u m d n Kích th ưc khung t i ưu cho v n b n b m , h ng b ng microfilm không ưc nh h ơn kích th ưc 24 x 36 mm. N u gi m kích th ưc s th y m t s suy gi m rõ r t trong ch t l ưng và n i dung thông tin c a tài li u l ưu tr . Rõ ràng, các thi t b tiêu chu n dùng ch p microfilm c ng nh ư máy nh s c n có kh n ng s d ng các ngu n ánh sáng c n thi t, b l c và nguyên li u s d ng trong quang ph tia c c tím và h ng ngo i. Nu không th c hi n theo tiêu chu n ã khuy n cáo thì yêu c u i v i trang thi t b trong quá trình tích c c x lý nh và các quá trình hoàn t t không t ra. Vt li u ch p nh chuyên d ng ph c h i tài li u l ưu tr b m , b h ư hng c trong và ngoài n ưc không còn n a. Vì v y, b n nên ch n t iu ki n hi n t i cho phép chúng ta gi i quy t v n theo ph ươ ng pháp l a ch n và phù h p v i công ngh . Độ nh ạy sáng (ISO) Là nh y sáng c a phim hay c a b c m bi n. Ký hi u th ưng dùng trên phim nh a là ASA, ISO, DIN, T ươ ng t nh ư v y, máy nh s c ng dùng thông s ISO bi u th các c p c a nh y sáng. Thí d : Độ nh ạy - IOS Mức độ b ắt sáng Độ sáng n ơi ch ụp ảnh = 400 cao yu 38 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
5. www.vanthuluutru.com ISO 100 -200 là nh y sáng thông d ng mà h u h t các máy nh s compact dùng thi t l p m c nh, v a phù h p v i ánh sáng th ưng gp,v a cho ra nh có m n ch p nh n ưc, ng th i, c ng phù h p v i vi c ch p nh ph c ch tài li u. Trong m t s máy nh compact sau này cho phép b n t ng nh y sáng lên 400, 800, 1.600, . nh y sáng (ISO) càng th p thì òi h i n ơi ch p nh ph i có ngu n sáng m nh. b t sáng c a nó kém nh ưng m n c a nh thì t t h ơn (khó b nhi u h ơn). Do nh y sáng th p nên vi c s d ng trong nh ng tình hu ng chuy n ng s khó có k t qu t t ưc. ISO càng cao thì b t sáng càng m nh, thích h p nh ng n ơi có ngu n sáng y u. Nh ưng nó s cho nh có m n kém (d b nhi u). ISO cao s thích h p trong tình hu ng ch p hình nh ng s v t ang chuy n ng vì nó có k t qu t t ưc. Các thông s kh u , t c và ISO ưc mô t có v c l p, nh ưng th c t , i v i nh ng máy nh mà c n n vi c iu ch nh b ng tay nh ư máy nh c ơ ch ng h n, thì các thông s kh u , t c , và nh y ISO u ph i ưc cân ch nh phù h p. Ba y u t kh u , t c , và ánh sáng là các y u t chính t o nên m c ph ơi sáng cho t m nh, trong ó, nh y sáng chi m v trí ưu tiên. C ba y u t này có nh h ưng và b túc cho nhau. Thông th ưng, vì m t yêu c u nào ó ph i t ng y u t này lên 1 c p thì ph i gi m m t trong hai y u t còn l i 1 c p duy trì m c ph ơi sáng. Ví d : gi s ta s d ng m c ISO 200, t c 1/125 và kh u F11 cho ta nh ng m c ph ơi sáng ưng ý. N u ta t ng kh u lên F8 thì c n 39 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
6. www.vanthuluutru.com gi m th i gian ph ơi sáng (t ng t c ch p) xu ng 1/250. m c này, ta s có ưc m c ph ơi sáng nh ư lúc u. ISO là gì? i v i máy nh s , ISO là i l ưng o nh y sáng c a cm bi n nh i v i ánh sáng. Khi chúng ta ch n m t m c ISO nào ó (n u có), thì máy nh s d a vào k t qu o sáng mà t ng hi u ch nh các thông s còn l i. Do thông s này ã ưc t ng hóa m t ph n nên vi c s dng có ph n ơn gi n h ơn. Giá tr ISO th p ng ngh a v i nh y sáng c a cm bi n nh i v i ánh sáng th p và ng ưc l i. Vi c t ng nh y sáng th ưng d n n vi c phát sinh m t v n khác cho vi c ch p nh, b t k ó là chi c máy nh b túi hay chuyên nghi p. Nhi u in t xu t hi n khi nh y sáng c a c m bi n t ng lên. Trong ph m vi c a phim k thu t ưc khuy n khích có các lo i: FT- 51 FT-112P, FT-32P, trong ó có m t t l t ươ ng ph n cao (3 - 8), nh y và phân gi i y . S n xu t phim có kích th ưc khác nhau t 13cm x 18cm n 50cm x 60cm ho c l n h ơn, do ó các lo i phim l n r t thích h p cho các dng máy nh l n. Ch p microphilm có th s d ng các lo i phim trong n ưc "Mikrat-300", "Mikrat-IFS". Hi n nay trên th tr ưng b n có th mua các v t li u nh t ươ ng t c a các công ty n ưc ngoài Kodak ho c Agfa-Gevert. Không nên áp d ng vt li u nh màu trong ph c h i các v n b n, vì theo tính ch t không th t ng nét c a tài li u có t ươ ng ph n th p. Thông th ưng, khi ch p hình tài li u, v n b n m , b n ph i có m t lo i phim có t ươ ng ph n c bi t v i m c nh y sáng khác nhau: Độ nh ạy sáng c ủa film Yu t này th hi n kh n ng h p th ánh sáng c a film. Có nhi u lo i film khác nhau. Tuy nhiên hi n thông d ng nh t v n là film màu âm b n. Lo i 40 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
7. www.vanthuluutru.com film này d ch p h ơn so v i các lo i khác. Trên m i cu n Film b n s th y ghi nh y sáng là 50, 100 hay 200 ASA Film 100ASA t c thu sáng gp ôi so v i 50ASA và b ng m t n a so v i 200ASA. Film có nh y sáng càng cao thì hình nh m n h t càng kém. Exposure (s ph ơi sáng) Bn ch t c a ch p nh là s ph ơi sáng. Máy nh là m t h p t i. Khi bm nút ch p nh, m t cánh c a ưc m ra cho ánh sáng bên ngoài i vào qua ng kính. Ánh sáng tác d ng vào film (hay sensor i v i máy digital (T sau ây xin ưc g i là film) t o ra hình nh. M t b c nh ta có th t m chia làm hai ph n: sáng và s cân i ánh sáng. Ta hãy hình dung film là m t v t thu sáng. Và sáng c a b c nh quy t nh b i l ưng ánh sáng mà film thu ưc. Khi l ưng ánh sáng vào quá nhi u thì nh s tr ng xóa, còn không sáng thì nh s b t i. M t b c nh có sáng úng v i i t ưng ưc ch p g i là úng sáng. Ngoài y u t sáng ra, s cân i ánh sáng khác nhau s t o ra nh ng b c nh hoàn toàn khác nhau v i cùng m t sáng. Lưng ánh sáng film thu ưc g i là Ev (Expoure value). Tr ước h ết, ta s ẽ tìm hi ểu nh ững y ếu t ố ảnh h ưởng đế n độ sáng c ủa ảnh Apeture ( m ng kính) m ng kính là ph n iu ch nh c ưng ánh sáng i qua ng kính. Chúng ta có th hi u ph n này nh ư là kh n ng cho ánh sáng i qua c a ng kính. C u t o b ph n này bao g m nh ng lá m ng ghép l i t o ra khe h dng hình tròn có th iu ch nh ưc. T ươ ng ng v i các m ng kính ta có dãy tr s tiêu chu n 1, 1.4, 2, 2.8 , 4 , 5.6, 8, 11, 16, 32 các tr s này g i là F-stop hay Kh u độ . T i m i F-stop ta có ưng kính l m d t ươ ng 41 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
8. www.vanthuluutru.com ươ ng f/1, f/1.4 , f/2 f/2.8 và f chính là dài tiêu c ng kính. Nh ư v y ta có th th y kh u càng l n thì ưng kính d càng nh và ánh sáng i qua ng kính càng ít. Và thêm m t iu n a là cùng m t ưng kính l m d n u dài tiêu c ng kính càng dài thì kh u càng l n. * M i ng ưi th ưng hay th c m c t i sao dãy tr s F-stop không ph i là 1, 2, 3 mà là dãy b i s c a c n b c hai c a 2. Trong k thu t ch p nh, ng ưi ta ch n tiêu chu n iu ch nh sáng v i m t kho ng cách là g p ôi. Bn có th hi u là khi b n m ng kính thêm m t kh u có ngh a là l ưng ánh sáng thu ưc s t ng g p hai l n. Mu n nh ư th di n tích l m ph i tng g p ôi t ươ ng ươ ng v i ưng kính t ng lên 1.4 l n. ó là lý do t i sao ta có dãy tr s trên. Shutter Speed (Th i ch p hay t c ) Ngoài vi c iu ch nh c ưng ánh sáng i qua ng kính ta còn có th iu ch nh th i gian cho ánh sáng i vào thay i sáng c a nh ch p. Yu t này g i là th i ch p hay t c ch p. ơn v tính là giây. Th i gian này chính là th i gian màn ch p trong máy m ra cho ánh sáng i vào. Th i gian này càng lâu (t c ch m) thì l ưng ánh sáng i vào càng nhi u và ng ưc l i, th i gian này càng ng n (t c nhanh) thì l ưng sáng i vào s ít i. Cng nh ư ph n m ng kính, theo tiêu chu n thì khi t ng m t n c th i gian ch p thì l ưng ánh sáng i vào g p ôi. T c ch p nhanh h ơn 1s có 1/2 , 1/4 , .1/125, 1/250 . Còn lâu h ơn 1s là 2, 4, 8 , 16s . 42 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
9. www.vanthuluutru.com Ngoài ra còn có ký hi u B : màn ch p m cho n khi buông tay b m nút ch p. Ký hi u T: màn ch p m cho n khi b m nút ch p l n n a. Qua ph n trên, chúng ta ã hi u s ơ l ưc v ba y u t liên quan n sáng c a nh ch p. Exposure Value (Ev) Trong nhi p nh, s k t h p c a m ng kính và t c ch p cho ta mt i l ưng c tr ưng g i là Exposure value (Ev). Ev 0 là khi ta t kh u là 1 t c ch p là 1 giây. Ev ưc tính b ng k t h p hai hàm logarit c a giá tr m ng kính (Apeture value) và giá tr c a th i ch p (Time Value). EV = Av + Tv Gi N là tr s kh u ( f-number) ta có Apeture value: Nu t là th i ch p tính b ng giây ta có Time Value: Các công th c trên ch tham kh o. Trong th c t thì b n ch c n hi u là, khi m ng kính thêm m t kh u thì th i gian ch p ph i gi m i m t na (hay ng ưc l i) thì Ev không thay i. Các b n c n l ưu ý m t im hay nh m l n là m ng kính thêm m t kh u ngh a là gi m f-number m t stop. Ví d nh ư t f/8 v f/5.6. Ánh sáng tác ng vào film còn ph thu c vào nh y sáng c a film. nh y sáng c a film thì ơ n gi n nh ư kh u hay t c ch p là tng g p ôi thì l ưng sáng vào s t ng g p ôi. Film 100asa thì g p ôi 50asa, 200asa thì g p ôi film 100asa Tùy thu c vào iu ki n ch p khác nhau s có 43 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
10. www.vanthuluutru.com nh ng ch n l a khác nhau; Tuy nhiên ơn gi n thì nên c n c vào m c chu n 100asa. Quay l i sáng c a hình ch p, ó là k t qu c a vi c d a vào ánh sáng c a ch , nh y sáng c a film, kh u và t c ch p. nh y sáng c a film thì t t nhiên là càng th p thì hình nh càng m n. Nh ưng không ph i iu ki n nào c ng có th ch n l a film có nh y th p ưc. ơn gi n thì hãy ch n film 100asa và quan tâm n kh u và t c . Độ sâu tr ường ảnh Depth Of Field (DOF) sâu tr ưng nh (Depth of field - DOF) là thu t ng ch vùng kho ng cách trong không gian mà m i v t th thu c vùng ó u hi n ra rõ nét trên nh. DOF ph thu c nhi u vào lo i máy nh (kích c phim hay c m quang) và cách thi t l p ng kính (kh u , kho ng l y nét). Kho ng l y nét ây chính là kho ng cách t m t ph ng ch a im c n l y nét t i ng kính. Mt th c t là khi b n ch p nh m t tài li u, rõ nét không xuyên su t. Khi b n canh nét vào ch thì tr ưc và sau ch s có kho ng không rõ nét. Kho ng cách mà nh còn rõ nét tr ưc và sau im l y nét (t m) g i là sâu tr ưng nh và th ưng g i t t là DOF. Kho ng rõ nét do nhi u y u t nh h ưng n. Tuy nhiên y u t u tiên có th nói là m ng kính. Ch ế độ ch ụp tài li ệu ch này, máy nh t o ra nh ng b c nh có t ươ ng ph n cao nh t gi a màu ch và màu gi y. T ó nh ng k t qu thu ưc s rõ ràng, s c nét và d c. Chúng ta có th c ưc nh ng tài li u ã ch p trên màn hình vi tính vi ch c n ng phóng l n c a ph n m m m t cách d dàng. 44 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
11. www.vanthuluutru.com Tài li u ưc ch p l i v i t ươ ng ph n t t. Khi phóng to v n cho phép c ưc nh ng chi ti t bên trong. K c khi tài li u là gi y màu, v i t ươ ng ph n t t c ng giúp ta l ưu gi tài li u v i s c nét rõ ràng. Vi nh ng trang màu, n n gi y màu xanh làm màu ch khó nh n di n hơn do t ươ ng ph n gi a chúng gi m i. Tuy v y, qua ch ch p tài li u, máy nh cho th y k t qu v n có th ch p nh n ưc. Tuy nhiên, v i ch ch p tài li u, hai biên c a hình nh th ưng b un cong do máy nh s d ng tiêu c góc r ng. Ta có th th y c nh ng c a tm nh, các hàng ch không ưc th ng hàng. Do v y, khi s d ng ch này, ta không nên ng m n i dung tài li u quá sát biên, ng th i không nh t thi t máy nh quá g n tài li u. 2.3. Ph ục h ồi tài li ệu Ph c h i v n b n, tài li u b m ch ưc th c hi n không ch v i m c ích có ưc b n sao c a tài li u, mà làm th nào khôi ph c l i các thông tin và các c tính v n có c a các v n b n nh ư: b n text, bi u , hình v, bút tích, v. v Trong ý ngh a này nó khác v i các b n sao thông th ưng và làm ưc iu này, c n s d ng ph ươ ng pháp và công ngh chuyên dng [1-4]. Kỹ thu ật ph ục h ồi tài li ệu Các c im c a tài li u có th ưc c i thi n trong quá trình sao chép. Màu s c trên nh âm - lo i có quá nhi u t ươ ng ph n c n ưc in c n th n b ng lo i gi y m i, m m - nên d u, có th ch nh s a ph n in m và các màu b nh t. G n ây, t “ch nh s a” (b ng quang h c ho c k thu t s ) ưc dùng mô t các ho t ng nh ư v y. G. Brunel ã làm rõ thu t ng này k 45 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
12. www.vanthuluutru.com th a c nh ng ph ươ ng pháp t tr ưc ó 1. Ông cho r ng, chúng ta nên tránh s d ng thu t ng “ch nh s a” không chính xác này mà nên thay b ng t “ph c h i” vì tài li u bn g c không b tác ng tr c ti p và vì sao chép là vi c ph c ch nh ng gì tài li u bn g c ã t ng có. Trong nh ng tr ưng h p th n tr ng, chúng ta c n c n th n không nên c g ng t o ra nh ng tài li u “hoàn h o” b ng cách b qua nh ng khi m khuy t liên quan n c im vn có c a quá trình tráng r a ho c k x o ng ưi th ch p nh ã s d ng. Vi c ph c h i các tài li u bng quang h c c n ph i có ki n th c sâu r ng v c tr ưng c a t ng quá trình và các c im c a chúng. T t nhiên, ng ưi ta cn t o ra các b n sao t t nh t có th b ng các ngu n k thu t s n có nh ưng ph i tôn tr ng tính nguyên b n c a tài li u. H c ng c n h n ch s can thi p và có s ghi chép chính xác sao cho ng ưi ti p theo làm công tác ph c ch tài li u có thông tin v ph ươ ng pháp và nguyên li u s d ng trong quá trình ph c ch . 2.3.1. Nhi ếp ảnh trong quang ph ổ Ph n l n các v n b n b m không c i thi n tính ch t thông tin c a nó trong tia c c tím, h ng ngo i, quang ph và không có hi n t ưng phát quang. Có l th m chí ng ưc l i, kh n ng c b n text c a tài li u trong nh ng iu ki n này s t h ơn. Vì v y, c n làm vi c v i tài li u l ưu tr trong ph m vi nhìn th y ưc. Trong tr ưng h p này có hai lo i tài li u. M t s trong s ó là có th có màu tiêu sc, không có b t k tông màu nào. Ví d , tài li u, th c hi n b ng m c, bút chì en, ánh máy, v. v M t s tài li u l ưu tr khác ch a v n b n có m t màu s c c th . iu này có th là các tài li u, v n b n có màu m c xanh, tím, , v. v 1 P.Krause, “Các c tính và s n nh c a nh màu”, trong Biên b n l ưu v công tác b o qu n trong các c ơ quan l ưu tr : H i ngh qu c t , H i ng qu c t v công tác l ưu tr , Ottawa, 10-12/5/1988 (Paris: CIA, 1989), 129-35 46 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
13. www.vanthuluutru.com Ảnh đen - tr ắng Khi sao chép tài li u b phai màu, ôi khi có th c i thi n s xu t hi n các y u t tái t o b ng vi c s d ng các thi t b l c ch nh s a. Ví d : tươ ng ph n c a b n tài li u nh b vàng, b c màu có th c i thi n ưc b ng cách s d ng thi t b l c màu xanh. B l c màu cho phép ánh sáng t ươ ng thích v i màu c a chính b c nh có th i qua khi b t ưc các b c x t các màu k t h p. i v i các nh en - tr ng, thi t b l c thông d ng nh t là b lc Wrantten s 15, 16, 21, 22, 24, 25, 47, 47B, 58, 70 và 72B 2. Các thi t b lc này có th k t h p v i nhau, nh ưng không nên s d ng quá hai thi t b l c trên m t máy nh vì n u không s d n n tình tr ng m t ánh sáng và nét. Thi t b l c có th t các c nh bên th u kính c a máy nh, m t thi t b l c dùng cho b m t trong c a th u kính và thi t b l c còn l i thì dùng cho b mt ngoài. Có th trang b m t thi t b l c sáng ngu n ánh sáng khi sao chép ki u ti p xúc. Có th ch n thu c tráng nh d a vào yêu c u ph c ch ( tươ ng ph n t ng ho c gi m). th c hi n sao ch p có hi u qu , tr ưc ó c n ph i s p x p, xác nh các c im riêng (kích c , m t màu, lo i màu v.v.) c a b n g c. Sự h ư h ại c ủa tài li ệu ảnh th ưng bi u hi n hai hi n t ưng: ng màu vàng, có th th y nh ng n ơi nh t màu (ch sáng nh t và ph n l c a gi y in) và hi n t ưng ng màu có th th y s thay i màu s c. Vi c khôi ph c li màu s c có th t ưc b ng cách s d ng l c màu khi ch p. Hi u qu ca thi t b l c ho c t h p thi t b l c có th ưc xác nh b ng vi c quan sát hình nh qua thi t b l c. S m t màu ph thu c vào m t quang h c c a bn g c và s m t m t ó vùng t i và vùng sáng không gi ng nhau. Vào 2 N.Nakamura, M. Umemoto, N. Sakai và Y. Seoka, “S n nh màu t i c a nh màu nhìn t s hình thành màu nhu m” trong “S n nh và b o qu n hình nh nhi p nh”, Hi ngh chuyên qu c t l n th 2 t i Ottawa, Ontario, Canada, 25-28/8/1985. 47 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
14. www.vanthuluutru.com nh ng n m 1980, hãng KODAK ã công b m t s ph ươ ng pháp ph c ch nh b ng quang h c cho lo i nh màu. Các gi i pháp ưa ra ph n l n d a vào các ph ươ ng pháp ã ưc th c hi n khôi ph c các b n sao nh ng b ng ph ươ ng pháp quang h c. Ngày nay, ph ươ ng pháp ph c ch b ng k thu t s linh ho t h ơn r t nhi u ã thay th các ph ươ ng pháp truy n th ng, cho phép thay th m t cách có hi u qu và thú v khi c g ng tái t o l i tr ng thái ban u c a các tài li u ã b h ư h i. Các d ng c k thu t s m i này cho phép m t trình và s can thi p d dàng mà các ph ươ ng pháp nhi p nh thông th ưng không th có ưc. Ngày nay u có th x lý, ph c ch ưc s c nét, màu s c, ph i c nh, các v trí m t và s xu t hi n các nét c áo riêng bi t. Thu t toán ưc phát tri n t ng lo i tr nh ng t p nham không c n thi t và làm nh t màu trên phim. Các ph ươ ng pháp nh ư vy luôn luôn ưc phát tri n và nh n th c ưc tt c nh ng tác ng có h i có th có c a chúng v n là quá m i i v i chúng ta. Ví d , vi c nhu m màu có h th ng phim en tr ng là m t trong nh ng cách s d ng ã b ch trích. Ph thu c vào quan im c a mi ng ưi, tt c các k x o n i tr i này t o ra, ho c là m t s gi t o, ho c là m t s tái th hi n b n g c ho c t o ra s phái sinh b t ngu n t bn g c. G. Romer ã ti n hành m t thí nghi m nh ư m t bài h c phong phú có giá tr . Ông yêu c u ng ưi k thu t viên vi tính s d ng các công c k thu t s “khôi ph c” li hình nh c a m t b c nh t o b i phép ch p hình age 3 ã b h ư h i. K t qu là hình nh ưc t o ra có d ng c a m t b c nh hi n i và ánh m t t t c nh ng c im c a phép ch p hình age. Nh ng c im riêng bi t theo ki u ch p age ca b c nh in hình này ã ưc truy n t m t cách kém hi u qu th m chí b th hi n sai ý . Ví d : v t b n thì ưc hi u nh ư là 3 Phép ch p hình age – quá trình ư a nh ng hình nh ch p ưc lên trên gi y (hình nh ưc t o ra b ng s kt h p hóa ch t th y ngân và b c). Chú thích c a Ng ưi d ch 48 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
15. www.vanthuluutru.com mt nét minh h a. Nh ư v y, c ng nh ư i v i ph ươ ng pháp ph c h i c m quang, ph ươ ng pháp ph c h i b ng k thu t s òi h i không ch có m t trình hi u bi t nh t nh mà còn ph i có ki n th c v l ch s k thu t và ni dung. Vài n m g n ây, ph n m m vi tính ã tr thành m t ph n m m chuyên dng và ưc s d ng r ng rãi nh ư: ph n m m Photoshop, ngoài ra còn có các ph n m m ng d ng c bi t mà các vi n và phòng thí nghi m ang s dng. S ph c h i các tài li u gi y, các t m nh màu và phim b h ư h i b ng k thu t s hóa là m t trong s các ví d có s c thuy t ph c v vi c s d ng k thu t s . Nh ưng hãy ng l i khi tái t o l i các hình nh có màu s c nh t r t tinh t m c dù trên lý thuy t, k thu t s hoàn toàn có th tái t o l i mt cách chính xác các màu s c c a tài li u gc, nh ưng dù sao v n có r t ít c ơ hi làm ưc vic này n u không có s tr giúp c a thi t b o màu. Khuynh hưng hi n nay là làm sao h n ch ưc tính ch quan trong vi c tái t o màu sc b ng ph ươ ng pháp ti p c n toán h c tìm ki m và t o ra m t màu n n có th iu ch nh ưc s phai nh t màu. Khi ó hoàn toàn có kh n ng ngo i suy các giá tr v màu s c c a b n tài li u gc. Ph ươ ng pháp này ưc s dng cho c hai lo i: phim hình nh ng và hình nh t nh. Một trong nh ững hi ệu ứng là dùng sóng h ng ngo i (infrared) ghi li hình nh mà con ng ưi không th quan sát ưc ch b ng m t th ưng. Hng ngo i có ngh a là “d ưi m c ” ( là màu s c có b ưc sóng dài nh t trong ánh sáng th ưng) mà con ng ưi không th y ưc. M i v t v i nhi t l n h ơn 0 Kelvin (0 C = 273,15 K) u phát ra tia hng ngo i. a s máy nh s hi n nay dùng c m bi n nh có kh n ng ti p nh n sóng h ng ngo i (infrared). Tuy nhiên, chúng l i ưc trang b b l c ch n 49 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
16. www.vanthuluutru.com hng ngo i, ơn gi n vì camera ưc thi t k ch p ánh sáng có th quan sát. Do ó, ng ưi s d ng c n m t camera nh y b t ánh sáng h ng ngo i, m t kính l c ch n lo i b t t c ánh sáng th ưng nh ư Wratten 89B và ph n m m biên t p nh. (a) (b) Hình 16. Hình ảnh của đoạn v ăn b ản được t ăng độ nét bằng s ự t ươ ng ph ản đặc bi ệt cao trong khuy ếch tán ánh sáng tán x ạ (a) và hai đèn (b) Các tài li u có bn text màu có th ưc tng c ưng ánh sáng vi b lc màu, b lc mu s b sung cho màu s c text c a v n b n. Thông th ưng, sc màu chính là tên ca màu. Ví d: , xanh, vàng, cam, lc Các sc màu khác nhau ưc bi u di n trên vòng tròn màu và có giá tr t 0 o n 360 o. bão hòa màu th hi n thu n khi t ca màu. Khi có bão hòa cao, màu s sch và rc r. Khi có bão hòa th p, màu s c và xn. bão hòa thay i t 0% (xám) n 100%. Màu n ng l ưng th p, b ưc song dài (622 – 780nm) theo sau trong chu i màu là màu cam (597 – 622nm), vàng (577 – 597nm), l c (492 – 577nm), lam (455 – 492nm) và cu i cùng là màu tím n ng l ưng t ươ ng i cao, b ưc sóng ng n (t 455nm tr xu ng) 50 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
17. www.vanthuluutru.com Ta có th hi u là b n thân các v t xung quanh ta không có màu s c, khi các sóng ánh sáng chi u vào m t v t thì tùy vào tính ch t c a v t li u mà nó có các tác ng khác nhau. Các sóng ánh sáng có th b các v t (tùy c u t o) hp thu hay ph n chi u l i. N u v t li u h p thu h t các sóng ánh sáng ta s th y màu en, ph n chi u l i h t s cho ra màu tr ng, còn ph n chi u m t on thì ta s th y v t có màu c a b ưc sóng ó. Ví d , ta th y v t màu cam vì nó ph n x l i nhi u nh t các sóng màu và vàng. Nu t màu c nh các màu l nh h ơn (xanh lá, xanh d ươ ng) thì màu s kéo ng ưi xem l i, t o hi u qu “không gian” trong b c hình. Nó c ng là màu ch a n ng l ưng nhi u nh t và t o nên m t s “rung ng” r t m nh khi t g n các màu khác. Trong khi màu vàng sáng “trong su t”, màu l i tươ ng i “ m c”. Màu vàng là màu sáng nh t trong các màu và ó c ng chính là tính ch t c bi t nh t c a nó, màu vàng t i không t n t i, khi b tr n v i màu en màu vàng không còn là màu vàng n a. Màu vàng ch sáng thua màu tr ng, vì th ta th ưng nhìn th y màu vàng trên n n màu s m h ơn. Màu vàng th ưng r c lên trong các b c nh, ó là lý do khó ph i sáng màu vàng v i các màu khác. T t c các màu u thay i tính ch t khi t c nh nhau nh ưng màu vàng c bi t “nh y c m”. Màu xanh d ươ ng mt màu t nh l ng, t i và r t l nh. Nó r t ph bi n trong nhi p nh và có nhi u bi n t ưng khác nhau. V th giác, màu xanh lùi ra xa và cho c m giác thanh bình h ơn màu r t nhi u, là màu t i nh t trong 3 màu c ơ b n, khá m nh m khi th m l i. Ta có th c m nh n ưc màu xanh dươ ng khi nó t ươ i và tinh khi t. Màu xanh lá cây là màu c a t nhiên và ta có th phân bi t ưc r t nhi u màu xanh lá khác nhau, tùy theo ng sang phía màu xanh d ươ ng hay màu vàng và màu xanh lá mang nh ng c tính r t khác nhau. Màu tím là s ph i h p gi a màu xanh d ươ ng và màu , r t khó n m bt. Không nhi u ng ưi phân bi t ưc màu tính tinh khi t. Màu tím nguyên 51 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
18. www.vanthuluutru.com ch t r t t t, n u sáng quá nó s tr thành màu “lavande”, s m h ơn l i nh m thành màu xanh d ươ ng en, h ơi ng sang màu thành màu magenta, b t chút l i thành xanh d ươ ng. Vì th màu tím gây c n tr trong nhi p nh và in n. Màu cam là m t màu r c r ưc pha tr n t màu và vàng nên nó cng mang m t s tính ch t c a 2 màu ó. Màu cam r t sáng và m nh khi nguyên ch t, khi sáng lên nó tr thành màu be, s m xu ng tr thành màu “maron”. Màu en không có ánh sáng và tông màu, trong nhi p nh màu en ưc t o ra b ng cách gi m sáng. Màu en tinh khi t không ch a m t chi ti t nào song nó r t quan tr ng cho m t và s phong phú c a b c nh. Màu en rt c n thi t t o s t ươ ng ph n v i các màu khác. Màu en th ưng ưc dùng làm n n, t hình th ưng nét (ng ưc sáng) ho c ch m phá. Màu en th ưng ph i có trong nh làm ch d a cho các tông màu khác. Th a sáng, t ươ ng ph n y u hay sai l m trong x lý nh k thu t s là “k thù” ca màu en. V lý thuy t, màu tr ng không màu và không có tông, th nh ưng th c t màu tr ng l i là màu tinh t nh t, nó óng vai trò quan tr ng trong h u h t tt c các nh. Ngay c trong m t v t hoàn toàn en c ng c n các s c sáng và s l i lõm có th nh d ng ưc. M t b c nh tr ng c ng c n có s bi n chuy n c a s c xám nh t o hình. R t ít khi màu tr ng hoàn toàn trung tính. Khi ch p màu tr ng c n o sáng c n th n, nh t là khi ch p b ng máy k thu t s . Màu xám tinh khi t là b n ch t c a s trung tính. Màu xám óng vai trò quan tr ng trong s o sáng. S t ng sáng c a màu en và gim sáng c a màu tr ng cho ra các s c thái xám khác nhau nên s l ưng màu xám là vô t n. Cơ ch khu ch i ca hình nh vi m t b l c b sung có th ưc nhìn th y trong s hình thành c a mt quang h c mà nó mô t tính ch t. Hãy nhìn vào mt ví d v hình nh màu xanh lý t ưng. Theo nh ngh a c a 52 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
19. www.vanthuluutru.com mt bng v i logarit ca t s c a thông l ưng sáng vào nh ph n nh ánh sáng ph n x t ó: D = lg (4) Trong ó: D - mt ca v n b n màu xanh C, 3, và K -, t ươ ng ng màu xanh da tr i, các tia màu xanh lá cây và . Sau khi chuy n i, chúng ta có: D = lg (5) T bi u th c (5) ta th y rng, m t c a v n b n màu xanh da tr i có th ưc o b ng ánh sáng màu , có ngh a là hình nh c a nó trong khu v c ca t ng ph . Công th c (5) có giá tr cho m t lo i thu c nhu m màu xanh hoàn h o, ngh a là, khi nó có m t bão hòa 100%, và t ó ch ph n ánh các tia màu xanh d ươ ng và xanh lá cây. Trong tr ưng h p này, m t t i a c a nó D . N u thu c nhu m màu xanh không ph i là hoàn toàn bão hòa, vi c b sung màu xanh dươ ng và màu xanh lá cây ca hình nh ph n x t khu v c ánh sáng màu . Sau ó, m t s là: D = lg = 0,7 (6) T bi u th c (6) cho th y r ng s hi n di n c a 0,2 ph n mt màu ca hình nh ngang bng vi 0,7 ph n mu xanh. M t màu s c ca các tài li u m gây khó kh n trong vi c c, th ưng ít h ơn 0,1. Vì v y, t ng cưng h ơn n a các v n b n ch p ưc th c hi n trên các b c nh ch p b l c chuy n d ng và, n u c n thi t tng phân gi i c a hình nh. 53 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
20. www.vanthuluutru.com Hu h t các tài li u lưu tr không có m t màu s c t ươ i sáng và hài hòa, ph n ln tài li u là dơ b n, màu vn b n nh nh không xác nh ưc. iu này làm ph c t p vi c l a ch n b l c b sung. Trong tr ưng h p này nó ưc khuy n khích ti n hành ch p th nghi m ch n kt qu t t nh t. Hình 17 cho th y các ưng cong o quang ph nh ca m t s màu sc là thành ph n to nên mc. Hình 17. Quang ph ổ ph ản ánh đường cong quang ph ổ c ủa thu ốc nhu ộm: a - axit tím, b - màu xanh methylene, c - màu xanh lá cây rực r ỡ, d – da cam Các th cho th y các màu s c th c t khác xa m u s c lý t ưng nh ư th nào. Thêm vào ó, ó là iu cn thi t ph i tính n bi trong thành ph n ca mc không ch có ch a mt mà nhi u thu c nhu m. Vì v y, màu s c là rt b n. S không xác nh ưc ch c ch n các tông màu làm tng khó kh n cho quá trình khôi ph c l i v n b n m ch . Tùy thu c vào màu gì chi m ưu th trong b n text ca tài li u, bng 3 ư a ra nh ng khuy n ngh c n thi t cho ngu n sáng, các b l c và v t li u nh quang ph nh y sáng. 54 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
21. www.vanthuluutru.com Bảng 3 Các ngu ồn chi ếu sáng, b ộ l ọc sáng và v ật li ệu ảnh nên s ử d ụng Mầu s ắc c ủa NN Ngu ồn sáng Bộ l ọc sáng Vật li ệu ảnh bản text п/п 1. vàng èn DS xanh -1 không nh y sáng 2. Cam èn DS Không c n không nh y sáng 3. èn DS Không c n không nh y sáng 4. Xanh da tr i èn dây tóc -11, -13 nh y sáng 5. Xanh d ươ ng èn dây tóc -11, -13 nh y sáng 6. Xanh lá cây èn dây tóc -11, -13 nh y sáng 7. Tím èn dây tóc Xanh -1, - nh y sáng 12 8. Nâu èn dây tóc Xanh -1, - nh y sáng 12 9. Trung tính èn halogen Xanh -1, - không nh y sáng 12 Bng này cho th y các nhãn hi u ca m t t p h p các b mu kính lc màu quang h c. Nh ng kính quang h c có m t l nh v c truy n t i r ng. Nu bn mu n làm vi c trong m t ph m vi hp ca ph , hãy s d ng các b l c nhi u. Truy n qua các b l c nhi u sóng nh h ơn nhi u so vi th y tinh quang hc màu t th c t là chúng có ch a trong cu trúc c a b phim kim lo i mng, có m c th p. Vì v y, không có l i khi làm vi c v i mt kh i lưng ln tài li u lưu tr . 2.3.2. Tái t ạo ảnh trong ph ạm vi vô hình của quang ph ổ Ph m vi vô hình c a b c x in t bao g m các tia c c tím và h ng ngo i. Các quang ph c a ánh sáng c c tím n m gi a các ph n có th nhìn 55 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
22. www.vanthuluutru.com th y và sóng dài c a ph X-quang và bao g m m t ph m vi t 400 nm n 2 nm, ó là thông th ưng chia thành m t s khu v c: gn 400 nm - 320 nm, trung bình 320 nm - 275 nm, tm xa 275 nm - 185 nm ; chân không 185 nm - 2 nm. Tia UV 4 ã ưc N. Ritter và William Wollaston tình c tìm th y do ranh gi i màu tím c a ph n ng l ưng m t tr i t n m 1801 trong thí nghi m hóa h c ca h trên clorua b c, trong ó, tia UV là m t ph n c a các l p quang. có ưc tia UV ng ưi ta s d ng khí x èn, trong ó ph bi n nh t là èn h ơi th y ngân. Bt u t 120 nm h u h t các ch t (th y tinh, th ch anh) u m c. Máy phát hi n tia c c tím th ưng g p là nguyên li u nh cho phép ghi ưc lu ng ánh sáng r t y u. Nh ưng k t 200 nm do h p th ánh sáng b ng cách s d ng gelatin c a v t li u thông th ưng ch p nh là không th . làm iu này, s d ng các l p Schumann không ch a gelatin. M t tính ch t quan tr ng c a các tia UV là chúng có kh n ng gây ra hi n t ưng phát quang c a mt s ch t. Khi làm vi c v i tài li u m ch , ng ưi ta ti p nh n tia c c tím ng n và trung bình ca quang ph , t c là 400 nm - 320 nm và 320 nm - 200 nm. Trong ph m vi 400 nm - 320 nm có th ưc s d ng ng kính quang h c thông th ưng, b i vì i t ưng s b qua nh ng tia ó. ng th i trong th i gian này, th c hi n sao ch p kho ng 320 nm - 200 nm là c n ph i s d ng ng kính th ch anh c bi t. 4 Tia t ử ngo ại (hay tia c ực tím , tia UV ) là sóng in t có bưc sóng ng n h ơn ánh sáng nhìn th y nh ưng dài h ơn tia X. Ph tia c c tím có th chia ra thành tử ngo ại g ần (có b ưc sóng t 380 n 200 nm) và tử ngo ại x ạ hay tử ngo ại chân không (có b ưc sóng t 200 n 10 nm). Ph c a tia c c tím chia ra làm các ph n: UVA (380-315 nm), hay g i là sóng dài hay "ánh sáng en"; UVB (315-280 nm) g i là b ưc sóng trung bình; và UVC (ng n h ơn 280 nm) g i là sóng ng n. 56 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
23. www.vanthuluutru.com UV – ultraviolet ray: là tia c c tím, không th y ưc i v i m t th ưng, tuy nhiên film ho c sensor u ghi nh n. Do tán s c, tia UV s làm cho nh b ám màu lam (blue). S d ng filter UV r t c n thi t cho m i i tưng ch p ban ngày. Khi g n filter này, nh ch p s gi m ưc hi n t ưng ám màu giúp nh s ưc rõ h ơn, không khí trong nh s trong và s ch h ơn mà không gi m l ưng ánh sáng vào trong th u kính. Ngoài ra, filter này c ng nh ư ưc dùng nh ư l p b o v ch ng l i s va p hay ng n ưc trên b m t th u kính ngoài. Các lo i filter có công d ng iu ti t và iu ch nh quang h c l ưng ánh sáng i vào ng kính, giúp l c và lo i b các các tia sáng không t t i vi nh, t o ra các hi u ng quang h c lên nh, ngoài ra filter c ng óng vai trò b o v th u kính ngoài c a ng kính. Filter dùng ưc cho t t c các lo i máy nh t máy film SLR, Digital SRL n máy s P&S, k c các lo i thi t b chuyên d ng nh ư kính thiên v n, ng nhòm vv. Có r t nhi u lo i filter, xin ưc nêu ra m t vài filter thông d ng nh ư sau: 1. UV Filter 2. ND Filters, GND Filter, Graduated Filter 3. Polarizers Filter 4. Color Correction Filter 5. Black & White filter (for monochrome films filter) 6. Infrared filter 7. Close-up Filter (Close-Up Lens, Macro Filter) 8. Effect filter - Kính l c hi u ng Bi vì khi các tia c c tím kích thích các hi n t ưng phát quang c a nhi u ch t, trong quá trình quay phim, ch p nh i t ưng nên t các b l c 57 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
24. www.vanthuluutru.com tia c c tím ng kính tr ưc mt ngu n sáng. Thông th ưng, trong khi làm vi c gn các b l c UV nên s d ng th ươ ng hi u UFS-6, và trong ng n h n - UFS- 1. N u b n không làm theo quy t c này và t các b l c UV tr ưc m t ngu n sáng, trong quá trình ch p tái t o tài li u không ch có ánh sáng tia c c tím, mà còn có ánh sáng phát quang s tác ng lên l p c m quang. Sơ nh ưc trình bày trong hình 18, m u m c nht d n c a các b n text trong quá trình lão hóa ca nhi u tài li u có h p th áng k trong phm vi tác ng c a tia t ngo i. Chúng th ưng bao g m m t b n th o ưc t o nên t mc in Gallic, mc in màu xanh lá cây và mc in màu anilin, bút chì màu vàng, , màu cam và màu xanh lá cây. S h p thu tia t ngo i ca các v n b n có th ưc gi i thích b i th c t là chúng ã bao g m thu c nhu m h u c ơ bên c nh các ch t ph gia khác nhau nh ư ch t làm c và ch t kt dính ã b lão hóa theo th i gian là ít hay nhi u h ơn so v i thu c nhu m. Ngoài ra, gi y có th có ch a mt h p ch t c a s t (s t hydroxit), n u bn text ca tài li u ưc vi t b ng bút thép. Hình 18. Sơ đồ ch ụp ảnh với các tia UV: И - ngu ồn ánh sáng, Д - tài li ệu, bộ lọc Imah - UFS-6 = 365 nm, O1 - ống kính bình th ường, PS – lớp nh ũ t ươ ng không nh ạy sáng, O2 - ống kính th ạch anh, UFS-1 - bộ l ọc = 254 nm Imah 58 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
25. www.vanthuluutru.com Bc x in t 5 v i b ưc sóng t 750 nm - 800 nm n 0,5 mm - 1 mm thu c v tia h ng ngo i, ưc phát hi n b i Herschel V. vào n m 1800 dưi tác ng nhi t c a h . B ng cách chuy n nhi t k t quang ph c a ánh sáng mt tr i, Herschel phát hi n ra r ng làm nóng không ch trong quang ph nhìn th y ưc, mà còn sau khi làm nóng tia màu . Nh ư m t ngu n tia h ng ngo i trong b c nh, nh ư m t quy lu t, là bóng èn dây tóc, trong quang ph ca n ng l ưng phát ra t ươ ng ng v i t l là 80 n 90%. Bc x in t là gì? Gi a in tr ưng và t tr ưng s sinh ra l c tr ưng in t , quá trình c m ng l n nhau gi a hai l c tr ưng in tr ưng và t tr ưng g i là b c x in t . N ơi có dòng in thì có b c x . Mi liên h gi a ánh sáng, in và t vi nh ng tính ch t c ơ b n c a ánh sáng và v t ch t không rõ ràng ngay tr ưc m t nh ng nhà khoa h c bu i u làm thí nghi m. Ánh sáng h ng ngo i, có b ưc sóng dài h ơn b ưc sóng ánh sáng kh ki n, là d ng “vô hình” u tiên c a b c x in t ưc phát hi n. Nhà khoa h c và thiên v n h c ng ưi Anh William Herschel ã nghiên cu s liên i gi a nhi t và ánh sáng b ng m t nhi t k và m t l ng kính khi ông nh n th y nhi t t t i cao nh t trong vùng n m ngoài ph n c a ph ánh sáng kh ki n. Herschel cho r ng ph i có m t lo i ánh sáng khác trong vùng này mà m t ng ưi không nhìn th y ưc. Bc x c c tím, n m phía bên kia c a ph kh ki n, ưc phát hi n bi Wilhelm Ritter, m t trong nh ng nhà khoa h c u tiên nghiên c u n ng lưng liên quan n ánh sáng kh ki n. B ng cách quan sát t c mà các ánh sáng có màu khác nhau làm kích thích s s m màu c a m t t gi y b c th m m dung d ch b c nitrat, Ritter phát hi n th y m t d ng vô hình khác c a ánh sáng, n m ngoài u xanh c a quang ph , có t c này cao nh t. 5 Gi a in tr ưng và t tr ưng s sinh ra l c tr ưng in t , quá trình c m ng l n nhau gi a hai l c tr ưng in tr ưng và t tr ưng g i là b c x in t . Nơi có dòng in thì có b c x . 59 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
26. www.vanthuluutru.com Nghiên c u v quang ph h p thu các tia h ng ngo i c a các v t li u khác nhau cho phép chúng ta nghiên c u c u trúc c a phân t và ưc s dng r ng rãi trong v t lý và hóa h c. Do b ưc sóng dài, b ưc sóng c a tia hng ngo i s ít h ơn trong môi tr ưng không ng nh t và có s c thâm nh p ln h ơn. Trong nghiên c u các tài li u b ng cách s d ng ch p nh h ng ngo i có th khôi ph c l i b n sao các tài li u ã b nhi m bn, gch xóa ho c dây m c, c ng nh ư b các ch t khác làm . Tia h ng ngo i t quang ph c a èn nóng sáng ưc tách ra nh các b l c chuyên d ng. Trong t p h p các m u kính quang h c c a các b l c ánh sáng h ng ngo i ưc lưu ý là KS-19 (bt u b qua các tia h ng ngo i t 750nm), IKS-1 (bt u b qua các tia sáng t 850 nm) và IKS-2 (b qua hng ngo i-quang t 900 nm và cao hơn). Khi b n khôi ph c l i m t v n b n th ưng s d ng các b l c sáng KS-19 và IKS-1, vì trong t nhiên không có vt li u nh y sáng hng ngo i trong ph m vi ln h ơn 1 mm. Sơ ch p tái t o nh cng gi ng như khi ch p trong các tia UV (xem hình. 18). S khác bi t duy nh t là thay vì các l p vt li u nh thông th ưng ưc áp d ng, ng ưi ta áp d ng l p v t li u nh y sáng vi tia hng ngo i. Nh ư trong các tia UV là iu ch nh cho tp trung, sao cho nhìn th y ưc trong quang ph . Vi c s a i là dch chuy n ra kh i mt ph ng tiêu c ng kính. Nu ng kính ưc s d ng trong vi c iu ch nh i v i ph m vi hng ngo i, s s a i là không c n thi t. 2.3.3. Kích thích phát sáng và công c ụ phát sáng Phát quang - phát sáng c a m t c ơ th hay vt ch t, ưc kích thích b i bt k ngu n n ng l ưng: s c b c x bên ngoài v i t ưng, m t phóng in, quá trình hóa h c, v.v N u c ơ th u có m t b c x nhi t, phát quang không ph i là nóng, mà là lnh. Phát quang - iu này phát th i quá m c so vi th c t mà c ơ th phát ra khi nó ưc làm nóng . 60 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
27. www.vanthuluutru.com phân bi t các hi n t ưng phát sáng t s tán x , S. I. Vavilov xu t mt tiêu chu n ph n chi u ánh sáng, theo ó áp d ng các lo i khí th i phát quang ưc ti p t c sau khi t t trong th i gian kích thích vưt quá th i gian ca sóng ánh sáng. Bng cách kích thích các hi n t ưng phát quang ã chia ra: phát sáng ưc kích thích bi ánh sáng, X-quang, phát sáng gây ra b i các chùm tia in t , phát sáng dưi nh h ưng c a ph n ng hóa h c, in phát quang (gây ra b i s nh h ưng c a in tr ưng). Hu h t các hi n t ưng phát quang quan sát ưc trong khí và ch t l ng và ít th ưng xuyên h ơn trong các ch t r n, vì nh ng nng l ưng vt ch t ưc s d ng bi n i nhi t và hóa h c. Vì vy, không ph i t t c tài li u v n bn m u có các hi n t ưng phát quang. Ng ưc l i, nó không ph i là thu c tính c tr ưng ca tài li u. Kho ng th i gian ca phát x ưc phân bi t - hu nh quang bc x ng n, ng ng ngay l p t c sau khi ng ng kích thích, và lân quang, ti p t c lâu dài sau khi ti p xúc t m t vài giây n vài gi ng h . Khi b n khôi ph c l i m t hình nh m d n ca tài li u, ng ưi ta áp dng hi n t ưng phát quang nh, tc là th i gian chi u sáng lên v t li u ng n dưi tác ng ca ánh sáng, ó là hu nh quang. Bc x xy ra trong ch t r n, ưc gi là trung tâm phát quang, ó là các nguyên t tp ch t ho c các ion (ho t hóa), chúng phá v mt mng tinh th th ưng xuyên vào th i im chuy n i ca các nguyên t và phân t t m t tr ng thái cao h ơn n m t tr ng thái nng l ưng th p h ơn. Nng l ưng truy n i d ưi d ng sóng in t (electromagnetic wave) ưc g i là b c x . Có hai lo i b c x : b c x không ion-hóa (non-ionizing) và b c x ion hóa (ionizing). 61 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
28. www.vanthuluutru.com Trong nh ng kích thích c a hi n t ưng phát quang ng ưi ta v n d ng hai nguyên t c: nh lu t Stokes và dp t t s t p trung ca phát quang. Theo nh lu t Stokes v i hi n t ưng phát quang nh ti a là luôn luôn chuy n sang ph i kích thích các tia: < (7) Trong ó: - bưc sóng tươ ng ng v i bc x ti a trong quang ph hp d n, - bưc sóng quang ph phát quang. Hin t ưng tp trung xy ra, khi mà b m t c a i t ưng là có mt s l ưng l n thu c nhu m không phát quang. Bi vì tài li u v n b n m và y u th ưng ch a m t l ưng nh thu c nhu m, phát quang có th ưc dùng nh n d ng vn b n. Ti vn b n phát quang có th ưc tìm th y trong nét sáng trên nn t i ho c t i, khi nó h p th bc x , còn n n (gi y) s phát hu nh quang vì trong nó có các ch t n s n, ph t pho, dưi nh h ưng c a ph n ng hóa h c s tr i qua quá trình lão hóa. T các ch t có trong thành ph n c a mc in, có thu c nhu m hu c ơ s có hi n t ưng phát quang, ví d , xanh methylene, eosin, Rhodamine "B", methylene tím, v. V Các kích thích t hi n t ưng phát quang ca tia c c tím gây ra s phát x ca các ch t trong vùng nhìn th y (vàng, xanh d ươ ng, xanh lá cây, cam, ). Phát sáng có th gây ra các tia nhìn th y ưc, trong khi hi n t ưng phát quang là trong vùng h ng ngo i vô hình. K thu t nhi p nh ghi li hi n t ưng phát quang nh ư sau: Tr ưc ngu n chi u sáng ng ưi ta t các b l c sáng, cung c p mt lo t các ánh sáng kích thích các hi n t ưng phát quang, và ng kính camera ưc t phía tr ưc c a mt b l c ánh sáng phát quang truy n và hoàn toàn hp th bc x . 62 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
29. www.vanthuluutru.com Khi kt h p các b l c này, chúng tr nên màu en và hoàn toàn không b l ph m vi bưc sóng quang h c. Trong hình 19, khuy n cáo các c tính quang ph c a b l c ưc s dng kích thích và ch p tái t o nh ca hi n t ưng phát quang khác nhau. Hình 19. Khuy ến ngh ị ph ổ kích thích phát x ạ (đường nét đậm) và hi ện t ượng phát quang ph ổ (đường nét mảnh) nh h ưng n vi c phát quang còn nhi u y u t mà trong nhi u tr ưng h p là khó kh n. Ph c t p n y sinh, nh ư m t quy lu t, nghiên c u tài li u, trong iu ki n t ch c khoa h c, bo qu n, nguyên nhân m ch , tác ng bên ngoài, v. v ch ưa ưc bi t. Các ch t có trong thành ph n c a m t vn b n, có th phát quang tr ng thái rn ho c l ng. Cưng và màu s c ca ánh sáng nh h ưng n nng , pH, dung môi, m và nhi t Ví d, có nh ng tr ưng h p s kích thích nhi t th p c a nit ơ l ng nhi t -196 0C. Do ó, trong các nghiên c u ch n oán s ơ b , iu quan tr ng là xác nh các iu ki n có hi u qu nh t các kích thích c a hi n t ưng phát quang . th trong hình 19 cho th y ph ươ ng pháp kích thích tia c c tím. Tia cc tím ưc kích thích b i m t ch t l ng l c niken (25% dung d ch sulfat 63 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
30. www.vanthuluutru.com niken (lo i thu c th )). Vi c ch p nh ưc ti n hành v i s tr giúp ca b lc UFS-6. ây là lo i hi n t ưng phát quang c c k hi m, và th ưng khi làm vi c v i các tài li u g n nh ư không bao gi s d ng. Bng 4 có ch a m t s k t h p c a các b l c, ngu n ánh sáng c n thi t, v t li u nh, ng kính, và ph ơi sáng ưc tính trong khi ch p. . Bảng 4 Sự k ết h ợp c ủa các b ộ l ọc cho sự kích thích của hi ện t ượng phát quang Độ ph ơi sáng NN Возбуждение (d = 4,5; п/п Регистрация Источник Phim ~ 32 ед . F = 50 мм ) phút 1. NiSO -6 , Không nh y sáng 0,5 - 1,0 2. -1, -6 -4, -18 , 1,5 - 2 3. Nhi t + -5 -11 , Có màu s c 2-3 4. Nhi t + -1 -11, -13 , Có m u s c 3-5 5. Nhi t + C3C-21 -19, - hng ngo i 5 1 T bng trên có ngh a là các kích thích c a hi n t ưng phát quang trong vi c khôi ph c hình nh m ca vn b n th ưng xuyên nh t ưc s dng kt h p c a các b l c theo yêu c u th 2, bi vì tr ưng h p này không yêu c u bt k b l c ch t l ng c bi t. Trong hi n t ưng phát quang hng ngo i ch p nh thay vì m t b l c ánh sáng SZS-21 có th s d ng mt b l c ch t l ng t 25% dung d ch CuSO 4 trong mt t bào làm b ng th y tinh hu cơ v i dày 2 cm. 2.3.4. Sửa ch ữa nh ững hình ảnh đã ch ụp Phim âm b n thu ưc sau khi ch p tái t o tài li u không ph i luôn luôn áp ng v ch t l ưng. ôi khi bn c n thay i mt , lo i b tông 64 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
31. www.vanthuluutru.com nn không ng u, vt x ưc, im en tr ng, c i thi n vi c chuy n tông màu c a n n nh. gi i quy t vn này có nhi u cách hi u ch nh nh, có th ưc chia thành quang c ơ, hóa h c và quang h c [27, 29, 30]. Các kho tài li u âm b n phim nh t ra cho các c ơ quan và nh ng ng ưi ph trách nh ng kho tài li u ó nh ng v n không gi ng nh ư các kho tài li u khác. Các âm b n trên a kính r t d b v , các âm b n trên ch t li u cellulose nitrate và các âm b n cellulose acetate s t phân hu theo th i gian, và các âm b n thì th ưng khó c và khó truy c p. Vi c sao các âm b n phim là m t gi i pháp s n có th giúp gi i quy t nh ng v n này. Vi c sao âm bn có th b o qu n ưc m t tài li u gi y ho c m t t m nh ang b xu ng cp, b o v âm b n kh i b thao tác quá nhi u, ho c nâng cao kh n ng ti p cn c a c gi v i kho tài li u. Tuy nhiên, vi c sao âm b n c ng có nh ng hn ch : m i th h k ti p c a hình nh u gi m i ch t l ưng và m c chi ti t. Vì v y, iu quan tr ng là các b n sao âm b n nên ưc in trên ch t li u n nh và có ch t l ưng tái t o hình nh cao nh t. Các b n sao âm b n nên ưc in trên phim polyester hi n i và chúng nên có kho ng m t phim và chi ti t gi ng nh ư b n g c. Ph ươ ng pháp quang c ơ này d a trên vi c s d ng thêm mt n hình nh ưc kt h p v i chính âm b n th h th nh t. Phim d ươ ng b n diazo n i ti ng v i mt n không s c nét. Nó có th ưc th c hi n khi in nh, khi trong quá trình ti p xúc gi a các lp âm b n và lp cm quang tán x ưc t có ưc hình nh phim d ươ ng b n m không s c nét trên nn trong su t. Ngoài ra, ng ưi ta có th s d ng mt ph ươ ng pháp chi u, trong khi các ph ươ ng ti n truy n ánh sáng tán x ưc ư a t i tr ưc m t ng kính chi u. Mc m ưc quy nh bi mt ánh sáng tán x phim ho c kính m, c ng nh ư kho ng cách gi a âm bn và ch t nh y sáng ho c kho ng cách gi a các ph ươ ng ti n tán x ánh sáng và m t l p cm quang (trong in n). 65 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
32. www.vanthuluutru.com Cơ ch chuyn i hình nh tông màu và các chi ti t là gi m kho ng m t âm b n và gia t ng trong biên s c nét. Dùng m t n hình nh so v i các âm b n th h th nh t nên ưc tươ ng ph n th p. Mt n pim d ươ ng b n làm gi m t l t ươ ng ph n ca ưng cong phân c p và làm gi m ph m vi iu ch nh mt âm b n. Nó iu ch nh ph ơi sáng ngay trên các ph n c a hình nh và làm t ng s c nét ca hình nh tr c quan vì mt các ranh gi i trong ph n có mt cao ngày càng t ng, và trái l i, mt y u thì s c nét c a hình nh s gi m. Phân bi t v i mt n không sc nét, phim d ươ ng b n sc nét không có hi u ng này, nó ch làm gi m tươ ng ph n tng th c a m t âm b n. Theo quy ưc chung, ch p macro là ch p c n c nh v i phóng i ln h ơn ho c b ng 1:1, có ngh a là ch th ph i choán m t v trí l n trên phim ho c sensor, b ng ho c h ơn kích th ưc th t c a nó ngoài i. Ví d , hàng ch trong b n text c a tài li u có size 14 thì nh c a nó trên phim ho c sensor cng có kích th ưc không nh h ơn size 14 ho c phóng i h ơn. Nó iu ch nh ph ơi sáng ngay trên các l nh v c và làm t ng s c nét hình nh th giác. iu ch nh các c im phân c p c a âm b n b ng cách s d ng các hi n t ưng quang h c. Ví d , t ng c ưng t ươ ng ph n c a âm b n thi u sáng, y u m t cách va t âm b n này phía m t nh t ươ ng trên màn hình khu ch i có sáng cao và gi b ng kính th y tinh. Trong tr ưng h p này, m t y u kém trong kho ng 0,6 n m t giá tr t ng g n g p ôi do th c t r ng ánh sáng i qua en hai l n (các ánh sáng chi u vào âm b n t ngu n và ánh sáng ph n x t màn hình tr ng). Hi u ng này tươ ng ươ ng v i s k t h p ca hai âm bn gi ng h t nhau. Tuy nhiên, hi u ng khu ch i do th c t là các mt âm b n ph n ánh kho ng 5% ánh sáng t i, mt theo c p s nhân sau khi gi m 0,6, và mt 66 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
33. www.vanthuluutru.com ca các âm b n nhi u h ơn 1 tr nên không th phân bi t. Vì v y nó là thu n li khi s d ng t ng ni dung thông tin trong bóng t i ca hình nh. Mt li ích tươ ng t có th thu ưc nu âm b n ưc t trên màn hình phát quang. Vi ph ươ ng pháp này mt khu ch i m r ng m t kho ng áng k . Rõ ràng, gây ra hi n t ưng phát quang phosphor màn hình cn s d ng ngu n tia t ngo i, quan sát và ghi l i hình nh v i m t b lc ánh sáng, hp th các bc x hp d n các hin t ưng phát quang. Cơ h i tng c ưng quang h c c a âm b n hi n th khuy ch i trên màn hình trong hình 20. Hình 20. Ví d ụ v ề gia t ăng độ quang h ọc c ủa âm b ản: a) Mật độ âm b ản trên màn hình, và b) Mật độ khuy ếch đạ i của âm bản trên màn hình Nhn nh t mt phim âm b n, ưc t trên màn hình tng c ưng, b n có th s d ng trên nh d ng ch p nh ca máy nh kích th ưc ln, n u h ưc cung c p vi h th ng chuy n ti p cho phép b n nh n ưc hình nh không ph n chi u và hình nh trong m t ph ng tiêu c . ây không ph i là luôn luôn có s n, c bi t là trong các minilab. Sau ó, tng m t ca các âm b n và nó ưc khuy n khích s d ng các ch t t ng c ưng t ươ ng ph n ca nh. Ph ươ ng pháp hóa h c gi m u nh ưc d a trên vi c x lý chúng trong m t dung d ch c bi t (thu c hãm màu). Bn ch t c a s tng b n hóa h c (hãm m u) âm b n là s l ng ng thêm các h t bc trong v t li u, do 67 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
34. www.vanthuluutru.com ó làm t ng mt quang h c ca nó. Thông th ưng, tng gi m u nh di n ra trong hai giai on. Ban u, hình nh bc b oxy hóa và chuy n i thành mt s mu i tr ng. Giai on này ưc g i là ty tr ng. Âm bn phim ã ty tr ng s ưc x lý v t en trong m t dung d ch khác. Kt qu là, hình nh lng ng các ch t b sung s tng m t quang h c. Nh ư v y, quy trình tng b n nh bao g m các ph n ng oxi hóa kh . Có rt nhi u công th c các ch t t ng b n c a nh. Rng rãi nh t vì s s n có c a thu c th cn thi t, hi u qu và ph c t p th p trong ng dng có các thành ph n sau ây: 1. Gia t ng ch t t ng b n nh Hinontio sulfate cho th y chi ti t trên các âm b n. Nó bao g m ba dung d ch: ) kali dicromat 22,5 g Axit sulfuric 98% 30 ml b) sodium bisulfite 3,8 g ch t hydroquinone 15 g c) natri thiosunfat 22,5 g Tt c các dung d ch ã ưc chu n b trong 1 lít n ưc và khu y u vi mt t l 1: 2: 2 ưc khu y liên t c. Sau ó, thêm mt ph n dung d ch (a). 2. Gia t ng Chrome t l thu n v i s gia t ng mt . Nó bao g m hai dung d ch: ) Ch t ty tr ng kali dicromat 9 g Axit hydrochloric 6 ml. Nưc1 lít b) Thu c hi n s 1 trong 1 lít nưc u tiên âm bn ưc ty tr ng trong dung dch a), sau ó hình nh ưc hi n th trong dung dch thu c hi n (b). 68 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
35. www.vanthuluutru.com 3. ng cung c p áng k kh nng tng c ưng tươ ng ph n c a các âm bn. Trong thành ph n cng bao g m hai dung d ch: ) Ch t t y tr ng sulphate ng 25 kali bromua 28 Nưc 1 b) bc nh b gch xóa ho c b n Bc nitrat 10% Mt vài gi t Amoniac 25% Sau khi ty tr ng và en có th tng hơn n a t ươ ng ph n ca hình nh, nu b n th c hi n x lý trong dung dch 2,5% sodium sulfite khan (Không có n ưc - khô). Tt c các ch t hóa hc h tr làm t ng s n i h t ca hình nh, d n n mt s m t mát kh nng c a 50% ho c nhi u h ơn. T ó d n n, tng nh d ng âm b n ln, trong ó s gia t ng kích th ưc h t s không nh hưng nhi u n ch t l ưng hình nh. Tăng c ường bởi nhu ộm âm b ản (tăng c ường sinh màu) Bn ch t ca ph ươ ng pháp này ch : trong chuy n i hình nh bc có kh n ng hi n th màu s c trong dung d ch halogen ca nó. Trong tác nghi p này bao g m các ht bc, mt lo i thu c nhu m mà hình nh ưc hình thành riêng r trên ht b c và không hi n halogen bc. Kt qu là tng nh y c m t 2 - 2,5 l n. Dung d ch thu c hi n màu mt l n n a cho phép tng m t ca âm b n. Mt tính n ng c bi t là kh nng tng c ưng ki m soát c tính phân c p sinh màu. iu này t ưc bng cách lo i b các lp bc và áp d ng các b l c b sung mt khác 69 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
36. www.vanthuluutru.com nhau i v i âm b n nh màu. Chúng tôi khuy n ngh các thành ph n ca các dung d ch sau ây: Dung d ịch để chuy ển đổ i bạc trong AgBr [Fe(CN) ], g 250 r, g 12 Na SO , g 50 Nưc, ml 1000 Thu ốc hi ện màu (C H ) NC NC H NH ’ H SO , 1,1 Na SO , 1,0 , 1,0 nưc c t, 1000 Tùy thu c vào nh ng màu s c i vi phim âm bn, trong dung dch ưc b sung thêm mt thành ph n màu s c: - Vàng Dung d ch 0,75 g benzoilatsetanilida trong 20 ml dioxane. - Dung d ch 0,90 g 1-phenyl-3-methyl-5-pyrazolone trong 40 ml dung d ch ethanol. Dung d ch 0,90 g 1-phenyl-3-methyl- pyrazolone-5 trong 40 ml rưu etylic - Xanh Dung d ch 0,75 g naphtol-trong 10 ml dioxan hi n hình màu òi h i ph i th c hi n cn th n các ch x lý, và tinh khi t. Không lo i b nh ng lp bc cn th c hi n: - Ty tr ng 1-3 phút. Ra 5 phút. Hi n hình màu 5-10 phút. X nưc 10 phút. Nu bc ưc lo i b , ti n hành th c hi n b sung: 70 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung
37. www.vanthuluutru.com - Ty tr ng 1-3 phút. X n ưc 5 phút. nh hình 2 phút. Ra ln cu i 5- 10 phút. không mt màu thu c cn ưc th c hi n trong các dung d ch không ch a axit. Hình 21 cho th y s bi n i ca ưng cong phân c p trong các tr ưng h p in hình. Hình. 21. Đường cong đặc tr ưng cho sinh màu khu ếch đạ i: 1 - bộ phim g ốc, 2 - sinh màu tăng, 3 - khu ếch đạ i với vi ệc lo ại b ỏ sinh màu bạc 71 Ng ười d ịch: TS. Nguy ễn L ệ Nhung