Hiệu trưởng trường trung học với vấn đề giáo dục giá trị sống, kĩ năng sống và giao tiếp ứng xử trong quản lí (Phần 2)

Nội dung text: Hiệu trưởng trường trung học với vấn đề giáo dục giá trị sống, kĩ năng sống và giao tiếp ứng xử trong quản lí (Phần 2)

1. 7700 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ MOÂ ÑUN 2 - HIEÄU TRÖÔÛNG TRÖÔØNG TRUNG HOÏC VÔÙI VAÁN ÑEÀ GIAÙO DUÏC KÓ NAÊNG SOÁNG TRONG GIAI ÑOAÏN HIEÄN NAY MUÏC TIEÂU Sau khi keát thuùc khoùa taäp huaán hoïc vieân coù theå: - Xaùc ñònh roõ taàm quan troïng cuûa vieäc taêng cöôøng giaùo duïc kó naêng soáng cho hoïc sinh trung hoïc trong giai ñoaïn hieän nay; - Lieät keâ ñöôïc moät soá khaùi nieäm cô baûn: kó naêng soáng, giaùo duïc kó naêng soáng; - Hieåu kó naêng soáng theo tieáp caän 4 truï coät hoïc cuûa UNESCO; - Vaän duïng tieáp caän kó naêng soáng, tieáp caän 4 truï coät hoïc cuûa UNESCO vaøo cuoäc soáng. - Bieát caùch xaùc ñònh nhöõng kó naêng soáng phuø hôïp caàn giaùo duïc cho hoïc sinh trung hoïc; N Ấ - Phaùt trieån ñöôïc kó naêng quaûn lí hoaït ñoäng giaùo duïc kó naêng soáng cho hoïc sinh P HU trung hoïc trong giai ñoaïn hieän nay. Ậ T Ợ TR Ỗ I. MOÄT SOÁ KHAÙI NIEÄM CÔ BAÛN U H Ệ 1. Kó naêng soáng N 2: TÀI LI Ầ Hieän nay coù khaù nhieàu khaùi nieäm veà kó naêng soáng. PH Theo Toå chöùc Vaên hoùa, Khoa hoïc vaø Giaùo duïc cuûa Lieân hieäp quoác (UNESCO): Kó naêng soáng laø naêng löïc caù nhaân ñeå thöïc hieän ñaày ñuû caùc chöùc naêng vaø tham gia vaøo cuoäc soáng haøng ngaøy - ñoù laø nhöõng kó naêng cô baûn nhö: kó naêng ñoïc, vieát, laøm tính, giao tieáp öùng xöû, giôùi thieäu baûn thaân, thuyeát trình tröôùc ñaùm ñoâng, laøm vieäc nhoùm, khaùm phaù nhöõng thay ñoåi cuûa baûn thaân, tö duy hieäu quaû, [7] Theo Toå chöùc Y teá Theá giôùi (WHO): Kó naêng soáng laø nhöõng kó naêng thieát thöïc maø con ngöôøi caàn ñeå coù cuoäc soáng an toaøn, khoeû maïnh. Ñoù laø nhöõng kó naêng mang tính taâm lí xaõ hoäi vaø kó naêng giao tieáp ñöôïc vaän duïng trong nhöõng tình huoáng haøng ngaøy ñeå töông taùc moät caùch hieäu quaû vôùi ngöôøi khaùc vaø giaûi quyeát coù hieäu quaû nhöõng vaán ñeà, nhöõng tình huoáng cuûa cuoäc soáng haøng ngaøy [7]. Theo Quyõ Nhi ñoàng Lieân hieäp quoác (UNICEF), kó naêng soáng laø nhöõng haønh vi cuï theå theå hieän khaû naêng chuyeån ñoåi kieán thöùc vaø thaùi ñoä thaønh haønh ñoäng thích öùng trong cuoäc soáng. Kó naêng soáng phaûi döïa treân nhaän thöùc, thaùi ñoä vaø chuyeån bieán thaønh haønh vi nhö moät yeâu caàu lieân hoaøn vaø coù tính höôùng ñích13. 13 PHuyønh Vaên Sôn, “Quan nieäm veà kó naêng soáng hieän nay”, Kæ yeáu hoäi thaûo khoa hoïc GD kó naêng soáng cho thieáu nhi, Tröôøng Ñoäi Leâ Duaån, 2010.
2. 7711 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Learning Hoïc taäp Identity & Sefl-Awareness Nhaän bieát vaø yù thöùc caùc nhaân Fitness & Health Caân baèng chaát vaø söùc khoûe Emotional Development Phaùt trieån xuùc caûm Solving Problems Khaû naêng giaûi quyeát caùc vaán ñeà Kindness Loøng toát Intimacy Söï thaân thieän Living in Balance Caân baèng trong cuoäc soáng Letting Go & Holding On Bieát töø boû vaø duy trì Social Skills Kóõ naêng giao tieáp xaõ hoäi Sô ñoà 6: Khaùi nieäm kó naêng soáng - LIFESKILLS PH Ầ N 2: TÀI LI Luaän giaûi theo caùc töø vieát taét trong sô ñoà 6 [xem fourpil.htm], chuùng ta coù theå hieåu Kó naêng soáng (LIFESKILLS) bao goàm heä thoáng caùc Ệ kó naêng cuï theå nhö: kó naêng hoïc taäp - kó naêng nhaän bieát vaø yù thöùc caù nhaân - kó naêng U H Ỗ giöõ caân baèng chaát vaø söùc khoûe - kó naêng phaùt trieån caûm xuùc - kó naêng giaûi quyeát vaán TR ñeà - kó naêng theå hieän loøng toát - kó naêng theå hieän haønh vi thaân thieän - kó naêng taïo laäp Ợ T Ậ caân baèng cuoäc soáng - kó naêng choïn loïc bieát duy trì vaø töø boû - kó naêng giao tieáp xaõ hoäi. P HU Con ngöôøi caàn coù nhöõng kó naêng nhaát ñònh ñeå soáng (toàn taïi vaø phaùt trieån) khi Ấ xem xeùt noù trong ba moái quan heä: CConon ngöôøingöôøi vôùivôùi chínhchính baûnbaûn thaânthaân mình;mình; ConCon ngöôøingöôøi N vvôùiôùi töïtöï nhieân;nhieân; ConCon ngöôøingöôøi vôùivôùi caùccaùc moáimoái quanquan heäheä xaõxaõ hoäi.hoäi Nhìn töø caû ba goùc ñoä, caùc kó naêng soáng ñeàu nhaèm giuùp chuû theå hoïc chuyeån dòch kieán thöùc töø nhöõng ñieàu ñaõ bieát, ñaõ nghó, ñaõ hoïc ñöôïc trong saùch vôû, keå caû nhöõng thaùi ñoä, tö töôûng, tình caûm môùi chæ coù ñöôïc döôùi daïng tieàm naêng trong moãi caù theå, trôû thaønh nhöõng haønh ñoäng trong thöïc teá theo caùch laøm hieäu quaû, mang tính xaây döïng, nhaèm giuùp moãi ngöôøi coù theå phaùt trieån haøi hoøa, goùp phaàn xaây döïng moät xaõ hoäi laønh maïnh, phaùt trieån beàn vöõng. Kó naêng soáng khoâng phaûi laø naêng löïc caù nhaân baát bieán trong moïi thôøi ñaïi maø laø nhöõng naêng löïc thích nghi cho moãi thôøi ñaïi maø caù nhaân ñoù soáng, bôûi vaäy kó naêng soáng vöøa mang tính caù nhaân, vöøa mang tính daân toäc - quoác gia, vöøa mang tính xaõ hoäi - toaøn caàu. Töø nhöõng khaùi nieäm treân, kó naêng soáng trong phaïm vi löùa tuoåi hoïc sinh trung hoïc thöôøng gaén lieàn vôùi phaïm truø kieán thöùc, kó naêng vaø thaùi ñoä maø hoïc sinh ñöôïc reøn luyeän trong quaù trình giaùo duïc. Toång hôïp caùc keát quaû giaùo duïc töø baøi hoïc treân lôùp; töø nhöõng hoaït ñoäng giaùo duïc ngoaøi giôø leân lôùp; töø nhöõng hoaït ñoäng giaùo duïc trong ghia ñình vaø coäng ñoàng, hoïc sinh hình thaønh ñöôïc moät soá kó naêng soáng cô baûn phuø hôïp nhö: kó naêng töï nhaän thöùc, kó naêng giao tieáp, kó naêng xaùc ñònh giaù trò,
3. 7722 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ kó naêng ra quyeát ñònh, kó naêng kieân ñònh, kó naêng ñaët muïc tieâu, Nhöõng kó naêng naøy bao giôø cuõng gaén cuï theå vôùi moät noäi dung giaùo duïc giaù trò soáng nhaát ñònh nhö: Nghóa vuï baûo veä moâi tröôøng; nghóa vuï choáng teä naïn xaõ hoäi; loøng nhaân aùi; truyeàn thoáng toân sö troïng ñaïo; uoáng nöôùc nhôù nguoàn; gia ñình an toaøn, bình an; gia ñình hoøa thuaän, khoâng baïo löïc, 2. Giaùo duïc kó naêng soáng DÖØNG LAÏI VAØ Giaùo duïc kó naêng soáng laø giaùo duïc caùch soáng tích HOÏC HOÛI cöïc trong xaõ hoäi hieän ñaïi, xaây döïng nhöõng haønh vi laønh maïnh, thay ñoåi nhöõng haønh vi, thoùi quen tieâu cöïc döïa LAÉNG NGHE CHIA SEÛ YÙ TÖÔÛNG treân neàn taûng caùc giaù trò soáng, nghóa laø ngöôøi hoïc khoâng TÖ DUY chæ höôùng ñeán söï hieåu bieát maø coøn phaûi laøm ñöôïc nhöõng ñieàu mình hieåu, bieát öùng xöû linh hoaït trong moïi hoaøn caûnh, coâng vieäc, nhaèm laøm cho cuoäc soáng baûn thaân vaø coäng ñoàng ngaøy caøng toát ñeïp hôn. Giaùo duïc kó naêng KHAÙM PHAÙ soáng coù nhieäm vuï troïng taâm laø ñaûm baûo cho moïi ngöôøi SAÙNG TAÏO coù ñöôïc söï töï do trong tö duy, phaùn xeùt, caûm nhaän, saùng CAÂU HOÛI N Ấ taïo ñeå phaùt trieån taøi naêng cuûa mình vaø kieåm soaùt ñöôïc cuoäc soáng cuûa mình caøng nhieàu caøng toát. P HU Ậ T Ợ II. TAÀM QUAN TROÏNG CUÛA VIEÄC TAÊNG CÖÔØNG GIAÙO DUÏC TR Ỗ KÓ NAÊNG SOÁNG ÔÛ TRÖÔØNG TRUNG HOÏC TRONG GIAI ÑOAÏN U H Ệ HIEÄN NAY Trong giai ñoaïn hieän nay, kó naêng soáng cuûa hoïc sinh laø vaán ñeà ñang ñöôïc xaõ N 2: TÀI LI Ầ hoäi quan taâm ñaëc bieät. Khoaûng 10 naêm trôû laïi ñaây, dö luaän xaõ hoäi bieát ñeán raát nhieàu PH haønh vi khoâng mong ñôïi trong soá caùc em hoïc sinh ôû löùa tuoåi thanh thieáu nieân, ñaëc bieät laø thieáu nieân. Phaàn lôùn soá treû coù haønh vi phaïm phaùp laø hoïc sinh töø lôùp 6 ñeán lôùp 12. Baïo löïc hoïc ñöôøng dieãn ra ngaøy caøng nhieàu vaø ngaøy caøng phöùc taïp. Moät boä phaän hoïc sinh coù nhöõng haønh vi thieáu yù thöùc, loái soáng buoâng thaû (gaây baïo löïc hoïc ñöôøng, thích aên chôi höôûng laïc, gian doái trong hoïc haønh vaø thi cöû, khoâng tuaân thuû kyû cöông, maéc teä naïn xaõ hoäi, phaïm toäi, ) Coù nhieàu nguyeân nhaân khaùc nhau daãn ñeán tình traïng neâu treân, song coù theå ñieåm ra moät soá nguyeân nhaân chính sau: Khoâng ít thanh thieáu nieân khoâng nhaän thöùc ñöôïc yù nghóa cuûa cuoäc soáng, ngoä nhaän baûn thaân, khoâng bieát mình laø ai, khoâng bieát soáng ñeå laøm gì? Theá naøo laø cuoäc soáng coù yù nghóa? Laøm theá naøo ñeå soáng ñeïp, soáng khoûe? Hoïc sinh ngaøy caøng chòu nhieàu taùc ñoäng töø xaõ hoäi vaø nhöõng taùc ñoäng naøy ngaøy caøng phöùc taïp: Teä naïn xaõ hoäi, toäi phaïm, ñaïo ñöùc xaõ hoäi xuoáng caáp (Ngöôøi lôùn, thaäm chí coù thaày coâ giaùo, cha meï trong nhieàu tröôøng hôïp khoâng coøn laø taám göông toát cho caùc em). Nhieàu em thöôøng phaûi chöùng kieán boá meï, ngöôøi lôùn caõi chöûi nhau,
4. 7733 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY ñaùnh nhau, ngoaïi tình, ñuùt loùt, noùi naêng thieáu vaên hoaù, coi thöôøng kyû cöông xaõ hoäi. Thaäm chí khoâng ít em bò ngöôøi lôùn trong gia ñình haønh haï, xaâm haïi tình duïc, Nhieàu em chöa ñöôïc trang bò kó naêng soáng phuø hôïp. Chöông trình hoïc ôû tröôøng coøn naëng veà kieán thöùc maø coi nheï kó naêng thöïc haønh, xa rôøi thöïc teá. Moâi tröôøng giaùo duïc ôû tröôøng hoïc maát caân ñoái, coi nheï moâi tröôøng taâm lí xaõ hoäi, TThamham nhuõngnhunõ g Theo coâng trình nghieân cöùu cuûa ThS. Nguyeãn Höõu Long, ba nguyeân nhaân PH Ầ ñöôïc hoïc sinh ñeà caäp nhieàu nhaát nhö sau: beân ngoaøi coù quaù nhieàu troø vui (34%), N 2: TÀI LI khoâng hoøa hôïp vôùi ngöôøi lôùn (28%) vaø töï tìm hieåu (27%). Ñoái vôùi nhaø tröôøng, lòch hoïc hieän quaù nhieàu, chöa coù boä chuaån veà kó naêng soáng, Ngoaøi ra, do khoái löôïng Ệ kieán thöùc trong saùch giaùo khoa phaûi hoaøn thaønh quaù nhieàu neân giaùo vieân khoâng ñuû U H thôøi gian ñeå loàng gheùp hay tích hôïp nhaèm reøn luyeän kó naêng soáng cho hoïc sinh. Maët Ỗ khaùc, chính beänh thaønh tích, chaïy theo ñieåm soá, chaïy theo tyû leä hoïc sinh leân lôùp, TR Ợ thi ñoã toát nghieäp 100%, ñaõ trôû thaønh gaùnh naëng taâm lí khieán caùc em khoâng coøn T Ậ thôøi gian reøn luyeän nhaân caùch moät caùch ñaày ñuû daãn ñeán nhöõng haønh vi leäch chuaån. P HU [ ngaøy 29/11/2010]. Ấ N Giaùo duïc Kó naêng soáng cho hoïc sinh trong caùc tröôøng phoå thoâng laø xu theá chung cuûa nhieàu nöôùc treân theá giôùi. ÔÛ Vieät Nam, ñoù laø yeâu caàu caáp thieát ñoái vôùi theá heä treû nhaèm thöïc hieän yeâu caàu ñoåi môùi giaùo duïc phoå thoâng, thuùc ñaåy söï phaùt trieån caù nhaân vaø xaõ hoäi, Vaän duïng toát caùc kó naêng soáng chính laø söï boå sung veà kieán thöùc vaø naêng löïc caàn thieát ñeå moät caù nhaân coù theå hoaït ñoäng moät caùch ñoäc laäp, giuùp hoï traùnh ñöôïc nhöõng khoù khaên trong quaù trình soáng. III. TIEÁP CAÄN GIAÙO DUÏC KÓ NAÊNG SOÁNG THEO 4 TRUÏ COÄT HOÏC CUÛA UNESCO Naêm 1996 Hoäi ñoàng quoác teá veà Giaùo duïc cho theá kæ XXI cuûa Ñaïi hoäi ñoàng giaùo duïc, khoa hoïc vaø vaên hoùa Lieân hôïp quoác (UNESCO) do Jaccque Delor laøm Chuû tòch ñaõ ñöa ra moät baùo caùo khaúng ñònh vai troø quan troïng cuûa giaùo duïc ñoái vôùi söï phaùt trieån töông lai cuûa caù nhaân, daân toäc vaø nhaân loaïi. Baùo caùo naøy nhaán maïnh giaùo duïc laø “kho baùu tieàm aån”, ñoàng thôøi ñöa ra moät taàm nhìn veà giaùo duïc cho Theá kyû XXI döïa treân boán truï coät: HHoïcoïc ñeåñeå bieátbieát (Learning to know); HHoïcoïc ññeåeå laømlaøm (Learning to do); HHoïcoïc ñeåñeå cuøngcuøng chungchung soángsoáng (Learning to live together); HHoïcoïc ñeåñeå töïtöï khaúngkhaúng ñònhñònh mìnhmình
5. 7744 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ (Learning to be). Boán truï coät naøy chính laø moät caùch tieáp caän kó naêng soáng döïa treân söï keát hôïp haøi hoøa giöõa caùc nhoùm kó naêng nhaän thöùc, kó naêng thöïc tieãn (laøm vieäc), kó naêng xaõ hoäi vaø kó naêng caù nhaân. 1. Hoïc ñeå bieát - Kó naêng soáng lieân quan ñeán “nhaän thöùc” Khi hoïc ñeå bieát töùc laø baïn khoâng quan taâm nhieàu ñeán vieäc tieáp thu löôïng kieán thöùc ñaõ ñöôïc caáu truùc saün. Ñieàu baïn quan taâm khi ñoù laø laøm sao ñeå naém vöõng ñöôïc caùc coâng cuï hoïc taäp. Noùi caùch khaùc, ñoù laø hoïc caùch hoïc chöù khoâng phaûi hoïc kieán thöùc. Coù theå xem hoïc ñeå bieát vöøa laø phöông tieän vöøa laø muïc ñích cuûa cuoäc soáng. Neáu xem ñoù laø phöông tieän, baïn caàn phaûi hoïc ñeå hieåu theá giôùi xung quanh mình, ít nhaát laø hieåu ñeå coù theå soáng moät cuoäc soáng ñöôïc toân troïng, phaùt trieån caùc kó naêng ngheà nghieäp vaø giao tieáp vôùi ngöôøi khaùc. Neáu xem hoïc ñeå bieát laø moät muïc ñích thì vieäc hoïc naøy phaûi xuaát phaùt töø söï yeâu thích tìm hieåu vaø khaùm phaù kieán thöùc. Kieán thöùc cuûa baïn caøng roäng thì baïn caøng hieåu ñöôïc nhieàu khía caïnh cuûa cuoäc soáng hôn. Hoïc theo caùch nhö theá seõ khuyeán khích söï toø moø trí tueä nhieàu hôn, maøi giuõa khaû naêng pheâ phaùn vaø thuùc ñaåy baïn phaùt trieån caùc phaùn xeùt ñoäc laäp cuûa mình veà theá giôùi chung quanh. Vôùi caùch nhìn vieäc hoïc nhö theá thì moïi treû em, duø soáng ôû nôi naøo, cuõng phaûi ñöôïc coù cô hoäi tieáp caän vôùi moät neàn giaùo duïc khoa hoïc vaø trôû thaønh N Ấ nhöõng ngöôøi baïn cuûa khoa hoïc trong suoát cuoäc ñôøi. Vì theá, hoïc ñeå bieát chính laø hoïc P HU caùch hoïc theá naøo ñeå phaùt trieån söï taäp trung, reøn luyeän kó naêng ghi nhôù vaø naâng cao Ậ T khaû naêng tö duy cuûa mình. Ợ TR Töø luùc sô sinh treû em ñaõ phaûi hoïc caùch taäp trung vaøo caùc söï vaät vaø con ngöôøi. Ỗ Quaù trình hình thaønh vaø phaùt trieån kó naêng taäp trung coù theå coù nhieàu hình thöùc khaùc U H Ệ nhau vaø ñöôïc hoã trôï bôûi nhöõng cô hoäi hoïc taäp xuaát hieän suoát cuoäc ñôøi (troø chôi, caùc chöông trình traûi nghieäm trong coâng vieäc, hoaït ñoäng du lòch, caùc hoaït ñoäng thöïc haønh khoa hoïc, ) N 2: TÀI LI Ầ Kó naêng ghi nhôù choïn loïc laø coâng cuï ñaéc löïc cho vieäc loaïi boû doøng thoâng tin PH “laù caûi”, “giaät gaân” do giôùi truyeàn thoâng cung caáp. Do vaäy, con ngöôøi caàn phaûi bieát löïa choïn nhöõng döõ kieän ñeå ghi nhôù. Moät khi döõ kieän ñaõ ñöôïc ghi nhôù, con ngöôøi coù khaû naêng thieát laäp caùc moái lieân heä giöõa caùc döõ kieän vôùi nhau toát hôn. Khaû naêng ñaëc tröng cuûa con ngöôøi veà vieäc lieân keát caùc döõ kieän ñöôïc ghi nhôù laø quaù trình khoâng theå töï nhieân maø coù. Quaù trình naøy phaûi ñöôïc taäp luyeän, trau doài moät caùch caån thaän töø luùc coøn beù. Kó naêng suy nghó (hay tö duy) laø ñieàu maø treû con hoïc ñöôïc ñaàu tieân ôû cha meï vaø thaày coâ. Quaù trình reøn luyeän ñeå hình thaønh vaø phaùt trieån kó naêng tö duy naøy caàn phaûi chöùa ñöïng trong ñoù caû kó naêng giaûi quyeát vaán ñeà thöïc teá vaø kó naêng tö duy tröøu töôïng. Quaù trình naøy keùo daøi suoát cuoäc ñôøi vaø coù theå ñöôïc naâng cao bôûi caùc traûi nghieäm khaùc cuûa con ngöôøi. Coâng vieäc caøng khoù, kó naêng tö duy caøng ñöôïc thöû thaùch.[xem ] 2. Hoïc ñeå laøm - Kó naêng soáng lieân quan ñeán “laøm vieäc” Hoïc ñeå laøm lieân quan ñeán theá giôùi cuûa coâng vieäc, cuï theå laø ñeå giuùp hoïc sinh chuaån bò cho moät cuoäc soáng (laøm vieäc) trong töông lai. Ñieàu naøy coù nghóa laø hoïc
6. 7755 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY sinh khoâng chæ ñöôïc nghe noùi hoaëc nhìn thaáy, maø caàn ñöôïc traûi nghieäm, thöïc haønh moät hoaït ñoäng cuï theå ñeå tieáp thu kieán thöùc môùi. Hoïc ñeå laøm ñöôïc bieåu hieän baèng caùc hình thöùc khaùc nhau cuûa giaùo duïc ngheà nghieäp vaø caùc chöông trình ñaøo taïo, gaén lieàn giaùo duïc kó thuaät daïy ngheà vaø ñaøo taïo kó naêng laøm vieäc. Tuy nhieân, vöôït xa hôn vieäc phaùt trieån kó naêng moät caùch haïn heïp trong nhöõng coâng vieäc cuï theå, chæ duøng söï kheùo leùo cuûa cô baép ñeå hoaøn thaønh moät coâng vieäc cuûa neàn kinh teá truyeàn thoáng, thì neàn kinh teá môùi noåi döïa treân tri thöùc ñang laøm cho coâng vieäc cuûa con ngöôøi ngaøy caøng khoâng ñaùng keå so vôùi vieäc hoïc caùch laøm, caùch ñieàu khieån caùc kó thuaät coâng ngheä cao, caùch tö duy, öùng xöû ñeå thích nghi vôùi vieäc laøm trong thôøi hieän ñaïi. Caùc vaät lieäu vaø coâng ngheä ñang trôû thaønh thöù yeáu so vôùi phaåm chaát con ngöôøi vaø moái quan heä giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi trong coâng vieäc. Do ñoù, hoïc ñeå laøm thöïc chaát laø hoïc caùch laøm, haøm chöùa moät söï thay ñoåi töø kó naêng cuï theå sang kó naêng saùng taïo ñeå ñeà cao vai troø moãi caù nhaân hôn. Beân caïnh nhöõng yeáu toá khaùc, khaû naêng giao tieáp hieäu quaû vôùi nhöõng ngöôøi khaùc trong coâng vieäc; sôû tröôøng höôùng tôùi laøm vieäc theo nhoùm; kó naêng xaõ hoäi trong vieäc xaây döïng PH Ầ caùc moái quan heä giöõa caùc caù nhaân coù yù nghóa nhaèm thích öùng vôùi söï thay ñoåi trong N 2: TÀI LI theá giôùi cuûa coâng vieäc vaø trong ñôøi soáng xaõ hoäi. Naêng löïc trong vieäc chuyeån ñoåi kieán thöùc vaøo caùc saùng kieán, saùng taïo, taïo vieäc laøm, saün saøng chaáp nhaän ruûi ro vaø giaûi Ệ quyeát maâu thuaãn, quaûn lí xung ñoät trong lao ñoäng vaø vieäc laøm trôû neân quan troïng. Seõ U H tôùi luùc hoïc sinh vöøa môùi ñoïc thoâng vieát thaïo ñaõ phaûi ñöôïc trang bò kó naêng tìm kieám Ỗ TR tö lieäu treân maïng, [xem ] Ợ T Ậ P HU 3. Hoïc ñeå cuøng chung soáng - Kó naêng soáng lieân quan ñeán “yù thöùc, Ấ thaùi ñoä” N Hoïc ñeå cuøng chung soáng ñöôïc coi laø moät truï coät quan troïng, then choát cuûa giaùo duïc hieän ñaïi, giuùp con ngöôøi coù ñöôïc thaùi ñoä hoaø bình, khoan dung, hieåu bieát vaø toân troïng lòch söû, truyeàn thoáng vaø nhöõng giaù trò vaên hoaù vaø tinh thaàn cuûa nhau. Hoïc ñeå cuøng chung soáng bao goàm nhieàu lónh vöïc vôùi caùc muïc tieâu khaùc nhau nhö: vieäc truyeàn thuï cho caù nhaân, töø luùc coøn thô aáu cuõng nhö suoát caû cuoäc ñôøi, nhöõng giaù trò veà vieäc khoâng söû duïng baïo löïc, thöông löôïng hoaø bình, toân troïng vaø chaáp nhaän ña daïng, veà khoan dung, daân chuû, ñoaøn keát vaø coâng lí. Hoïc ñeå cuøng chung soáng cuõng nhaèm trang bò cho ngöôøi hoïc nhöõng tri thöùc, kó naêng, giaù trò vaø thaùi ñoä caàn thieát cho cuoäc soáng ngheà nghieäp ñeå vaøo ñôøi, laøm cho hoï coù ñöôïc nhaän thöùc veà söï khaùc bieät vaø ña daïng cuõng nhö söï phuï thuoäc laãn nhau giöõa caùc nöôùc vaø caùc daân toäc treân theá giôùi; taêng cöôøng giaù trò ñaïo ñöùc vaø tính cam keát, laøm cho tình ñoaøn keát trôû thaønh phöông tieän choáng söï kyø thò vaø xung ñoät, Taát caû nhöõng khía caïnh naøy laø caàn thieát cho söï phaùt trieån beàn vöõng veà kinh teá, xaõ hoäi vaø vaên hoaù ôû caùc nöôùc giaøu cuõng nhö caùc nöôùc ngheøo. Muïc ñích cuoái cuøng cuûa hoïc ñeå cuøng chung soáng vì hoaø bình, quyeàn con ngöôøi, daân chuû vaø phaùt trieån beàn vöõng laø xaây döïng trong moãi caù nhaân yù thöùc veà
7. 7766 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ caùc giaù trò; hình thaønh thaùi ñoä öùng xöû; phaùt trieån khaû naêng ñaùnh giaù vaø ñöông ñaàu vôùi nhöõng thaùch thöùc; taêng cöôøng tính thích nghi, tinh thaàn töï chuû vaø soáng coù traùch nhieäm; chaáp nhaän söï khaùc bieät vaø ña daïng giöõa caùc neàn vaên hoaù vaø vaên minh; toân troïng vaø baûo veä caùc di saûn vaên hoaù vaø thieân nhieân; baûo veä moâi tröôøng vaø taøi nguyeân thieân nhieân, Hoïc ñeå cuøng chung soáng trong hoaø bình, toân troïng quyeàn con ngöôøi, thöïc haønh daân chuû vaø ñaït ñöôïc söï phaùt trieån beàn vöõng yeâu caàu phaûi coù moät caùch tieáp caän tích hôïp vaø nhaát quaùn ñeå ñaûm baûo söï tham gia cuûa ngöôøi hoïc vaø coù taùc ñoäng vaøo moïi khía caïnh cuûa ngöôøi hoïc vôùi tö caùch laø moät caù nhaân, ñoàng thôøi cuõng ñoøi hoûi vieäc thöïc hieän ñoåi môùi phöông phaùp daïy hoïc, hoaøn thieän vaø ñoåi môùi hoïc lieäu, ñònh höôùng laïi ñaøo taïo giaùo vieân, ñeå thuùc ñaåy moät quaù trình giaùo duïc coù chaát löôïng. Moãi caù nhaân phaûi trôû thaønh moät thaønh vieân ñöôïc hoan ngheânh trong taäp theå cuûa mình; ñoàng thôøi phaûi laø thaønh vieân tích cöïc trong taäp theå ñoù. Bôûi vaäy, ngay khi coøn hoïc ôû lôùp maãu giaùo, moãi em beù ñaõ phaûi hoïc caùch chung soáng vôùi baïn, vôùi oâng baø, cha meï, anh chò em. Moãi hoïc sinh coøn ngoài treân gheá nhaø tröôøng ñeàu phaûi coù kó naêng öùng xöû toát trong gia ñình, trong lôùp, nhoùm baïn trong coäng ñoàng vaø xaõ hoäi, [xem http:// www.unesco.org/delors/fourpil.htm] N Ấ 4. Hoïc ñeå töï khaúng ñònh mình - Kó naêng soáng lieân quan ñeán “giaù trò” P HU Ậ T Hoïc ñeå töï khaúng ñònh mình neâu leân moät Ợ nguyeân taéc raát cô baûn cuûa giaùo duïc. Ñaây cuõng TR Ỗ laø tieàn ñeà cho vieäc giaùo duïc kó naêng soáng, goùp U H phaàn hoaøn thieän söï phaùt trieån cuûa con ngöôøi - trí Ệ naõo vaø theå chaát, trí thoâng minh, söï nhaïy caûm, gu thaåm myõ, tinh thaàn. Moïi treû em vaø thanh nieân caàn N 2: TÀI LI phaûi ñöôïc tieáp caän vôùi moät neàn giaùo duïc mang Ầ PH laïi cho caùc em nhöõng kieán thöùc vaø kó naêng caàn thieát ñeå phaùt trieån caùch tö duy vaø phaùn xeùt ñoäc laäp, ñeå caùc em coù theå töï mình ñöa ra caùch haønh xöû ñuùng ñaén trong nhöõng hoaøn caûnh khaùc nhau. Söï phaùt trieån naøy cuûa moät ngöôøi, baét ñaàu töø khi sinh ra vaø tieáp tuïc cho ñeán heát cuoäc ñôøi, laø moät quaù trình bieän chöùng döïa vaøo kieán thöùc mình coù vaø caùc moái quan heä vôùi ngöôøi khaùc. Söï phaùt trieån naøy cuõng cho ta nhöõng phoûng ñoaùn raèng ngöôøi naøy seõ coù nhöõng kinh nghieäm thaønh coâng. Vôùi tö caùch laø moät phöông tieän ñaøo taïo caù tính, giaùo duïc phaûi laø moät quaù trình ñaëc thuø hoùa cao ñoä vaø cuõng laø moät kinh nghieäm xaõ hoäi mang tính töông taùc cao. Giaùo duïc phaûi giuùp ngöôøi hoïc coù khaû naêng töï giaûi quyeát caùc vaán ñeà cuûa mình, töï ra quyeát ñònh vaø töï chòu traùch nhieäm veà nhöõng quyeát ñònh ñoù. Hôn bao giôø heát, nhieäm vuï caáp baùch cuûa giaùo duïc hieän nay laø ñaûm baûo cho moïi ngöôøi coù ñöôïc söï töï do trong tö duy, phaùn xeùt, caûm nhaän, saùng taïo ñeå phaùt trieån taøi naêng cuûa mình vaø kieåm soaùt ñöôïc cuoäc soáng cuûa mình caøng nhieàu caøng toát. Theá kyû 21 ñang caàn nhöõng loaïi taøi naêng vaø caù tính khaùc nhau, ñoâi khi coøn hôn caû nhöõng nhaân taøi xuaát chuùng, nhöõng ngöôøi maø ñöông nhieân laø caàn thieát ôû baát cöù xaõ hoäi naøo. Nôi naøo coù nhöõng söï khaùc bieät mang daáu aán cuûa caù tính, söï ñoäc laäp vaø
8. 7777 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY caùc saùng kieán caù nhaân, hoaëc chæ laø vieäc laøm ñaûo loän moät traät töï ñaõ ñöôïc thieát laäp, nôi ñoù coù nhöõng ñaûm baûo toát nhaát cho tính saùng taïo vaø ñoåi môùi. Töø choái nhöõng moâ hình coâng ngheä cao ñöôïc nhaäp khaåu ñeå taäp trung vaøo vieäc tìm hieåu caùc tri thöùc vaø söùc maïnh mang tính truyeàn thoáng laø nhöõng nhaân toá hieäu quaû cho söï phaùt trieån noäi sinh. Nhöõng phöông phaùp môùi coù hieäu quaû trong vieäc giaûm baïo löïc vaø ñöông ñaàu vôùi caùc vaán ñeà xaõ hoäi ñang ñöôïc nhìn nhaän roäng raõi ñeàu xuaát phaùt töø caùc thöïc nghieäm ôû caáp coäng ñoàng ñòa phöông. ÔÛ tröôøng hoïc, ngheä thuaät vaø thô vaên caàn phaûi coù choã ñöùng quan troïng hôn so vôùi choã ñöùng hieän nay. Moái quan taâm phaùt trieån trí töôûng töôïng vaø oùc saùng taïo cuõng seõ khoâi phuïc laïi giaù trò cuûa neàn vaên hoùa vaø tri thöùc truyeàn mieäng ñöôïc ñuùc keát töø kinh nghieäm cuûa treû em hoaëc ngöôøi lôùn. Do ñoù, muïc tieâu cuûa phaùt trieån laø phaùt trieån con ngöôøi. Baèng taát caû söï phong phuù trong tính caùch cuûa mình, moãi ngöôøi coù theå dieãn ñaït ñöôïc nhöõng phöùc taïp trong suy nghó baèng nhieàu hình thöùc khaùc nhau vaø laøm toát nhöõng vai troø khaùc nhau cuûa mình, ví duï nhö vôùi tö caùch laø moät caù nhaân, moät thaønh vieân trong gia ñình vaø coäng ñoàng, moät coâng daân, moät ngöôøi saûn xuaát, moät ngöôøi phaùt minh ra nhöõng phöông phaùp 4T kó thuaät môùi vaø moät ngöôøi bieát mô moäng moät caùch tích cöïc, [ ]. Toùm laïi, nhaân loaïi ñang soáng chung döôùi moät maùi PH nhaø vôùi 4 ñaëc tröng cô baûn cuûa theá giôùi hieän nay laø: Ầ 4H N 2: TÀI LI Toaøn caàu hoùa - Vaên minh Trí tueä - Kinh teá Tri thöùc 8H - Coâng ngheä Thoâng tin. Ệ 4H U H Maùi nhaø chung theá giôùi ñöôïc xaây döïng treân 4 truï coät Hoïc: Ỗ TR Hoïc ñeå bieát - Hoïc ñeå laøm - Hoïc cuøng chung soáng - Hoïc Ợ T ñeå khaúng ñònh. Ậ P HU Boán truï coät cuûa maùi nhaø chung ñöôïc ñaët treân neàn taûng cuûa vieäc Hoïc : Hoïc - Hoûi - Ấ N Hieåu - Haønh TIẾP CẬN KĨ NĂNG SỐNG THEO UNESCO Toàn cầu hóa Văn minh trí tuệ Kinh tế tri thức Công nghê thông tin 4T 1. Học 4. Học để 2. Học 3. Học để để biết biết khẳng để làm cùng chung định mình sống 4H Hiểu 1. KN Nhận thức Hỏi Hỏi Hành 2. KN 4. KN Làm việc 3. KN Xác đinh gía trị Ý thức xã hội Sô ñoà 7: Tieáp caän kó naêng soáng theo boán truï coät giaùo duïc cuûa UNESCO
9. 7788 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ MOÄT SOÁ VÍ DUÏ CUÏ THEÅ14 VÍ DUÏ 1: Phaân tích quaù trình “Giaùo duïc phoøng traùnh laïm duïng troø chôi ñieän töû” theo tieáp caän kó naêng soáng, tieáp caän 4 truï coät giaùo duïc cuûa UNESCO [theo PGS.TS Nguyeãn Thanh Bình, Taøi lieäu taäp huaán giaùo vieân chuû nhieäm, heø 2011, tr 93] * Bieát caùch khai thaùc maët tích cöïc cuûa game; * Bieát ñöôïc bieåu hieän cuûa vieäc laïm duïng game; HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ BBIEÁTIEÁT * Nhaän ra ñöôïc nguyeân nhaân gaây nghieän game; (Kó naêng nhaän thöùc, kó * Bieát caùch traùnh maët tieâu cöïc cuûa game; naêng soáng lieân quan ñeán * Phaân bieät ñöôïc maët tích cöïc vaø tieâu cöïc cuûa game; * Bieát caùch öùng phoù, ñöông ñaàu vôùi söùc haáp daãn cuûa game; kieán thöùc) * Bieát döøng vieäc chôi game ñuùng luùc; * Bieát ñöôïc nhöõng quy ñònh cuûa nhaø nöôùc veà vieäc chôi game. N Ấ P HU * Toân troïng giaù trò cuûa baûn thaân; Ậ HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ TTÖÏÖÏ * Laáy theá giôùi thöïc laøm leõ soáng, khoâng sa ngaõ vaøo theá giôùi aûo; T Ợ KKHAÚNGHAÚNG ÑÒNHÑÒNH MÌNHMÌNH * Töï chuû, töï quyeát ñònh ñoái vôùi vieäc chôi game; * Töï tin vaøo khaû naêng kieàm cheá tröôùc söï haáp daãn cuûa game; TR Ỗ (Kó naêng caù nhaân, kó naêng * Kieân quyeát döøng laïm duïng game khi nhaän thaáy khoâng haøi loøng vôùi chính mình trong vieäc laïm duïng game; U H soáng lieân quan ñeán giaù trò) Ệ * Toân troïng quy ñònh cuûa nhaø nöôùc veà vieäc chôi game. N 2: TÀI LI Ầ PH * Chia seû nhöõng hieåu bieát vaø kinh nghieäm cuûa baûn thaân veà game vôùi nhöõng ngöôøi xung quanh; HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ CCUØNGUØNG * Khuyeán khích ngöôøi khaùc chôi game tích cöïc; CCHUNGHUNG SSOÁNGOÁNG * Hoïc hoûi ngöôøi khaùc kinh nghieäm öùng phoù vôùi vieäc laïm duïng game; (Kó naêng xaõ hoäi, kó naêng * Cöông quyeát töø choái söï loâi keùo cuûa baïn beø ñoái vôùi vieäc laïm soáng lieân quan ñeán thaùi ñoä) duïng game; * Giuùp ngöôøi khaùc thöïc hieän ñuùng quy ñònh cuûa nhaø nöôùc veà vieäc chôi game. * Khai thaùc maët tích cöïc cuûa game; HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ LLAØMAØM * Söû duïng game hôïp lí; * Döøng vieäc chôi game ñuùng luùc; (Kó naêng thöïc tieãn, * Traùnh ñöôïc maët tieâu cöïc cuûa game; thöïc haønh, kó naêng * Khoâng laïm duïng game; * Khoâng soáng trong theá giôùi aûo; taâm vaän ñoäng) * Thöïc hieän ñuùng quy ñònh cuûa nhaø nöôùc veà vieäc chôi game. 14 Caùc ví duï naøy do PGS.TS Nguyeãn Thanh Bình bieân soaïn.
10. 7799 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY VÍ DUÏ 2: Xaùc ñònh noäi dung “Giaùo duïc duïc an toaøn giao thoâng (ATGT)” theo tieáp caän kó naêng soáng, tieáp caän boán truï coät giaùo duïc cuûa UNESCO [theo Luaän vaên Th.s cuûa Nguyeãn Thò Ngoïc Lan (2010) “ Giaùo duïc an toaøn giao thoâng theo tieáp caân Kó naêng soáng ”] * Nhaän bieát ñöôïc caùc haønh vi vi phaïm ATGT: + Ñi khoâng ñuùng phaàn ñöôøng quy ñònh; + Qua ñöôøng khoâng ñuùng nôi quy ñònh; + Tuï taäp ñoâng ngöôøi gaây aùch taéc giao thoâng; + Ñi boä daøn haøng hai, haøng ba; + Ñi xe daøn haøng hai, haøng ba; + Chôû quaù soá ngöôøi quy ñònh; + Ñaäu xe laán chieám loøng ñöôøng; PH + Chaïy xe laïng laùch, ñaùnh voõng; Ầ N 2: TÀI LI + Khoâng ñoäi muõ baûo hieåm khi ñieàu khieån xe gaén maùy löu thoâng treân ñöôøng; + Ñi xe gaén maùy coù dung tích xi lanh döôùi 50cm3 khi chöa ñuû tuoåi; Ệ + Ñi xe gaén maùy coù dung tích xi lanh töø 50cm3 trôû leân khi U H chöa ñuû tuoåi hoaëc chöa coù giaáy pheùp laùi xe; Ỗ + Vöôït xe khoâng ñuùng quy ñònh; TR + Chaïy xe quaù toác ñoä quy ñònh; Ợ + Ñieàu khieån xe gaén maùy khi trong mình coù noàng ñoä coàn quaù T quy ñònh; Ậ HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ BBIEÁTIEÁT P HU (Kyõ naêng nhaän thöùc, kó + Chaïy xe ruù ga, neït poâ xe; + Vöôït ñeøn ñoû; Ấ naêng soáng lieân quan ñeán + Döøng, ñoã xe khoâng ñuùng nôi quy ñònh; N kieán thöùc) + Söû duïng ñieän thoaïi di ñoäng, che oâ duø khi ñieàu khieån phöông tieän giao thoâng; + Toå chöùc ñua xe, tham gia ñua xe vaø coå vuõ ñua xe traùi pheùp traùi; + Gaây tai naïn hoaëc va queït xe roài boû chaïy; + Khoâng giuùp ngöôøi bò naïn xe khi thaáy tai naïn giao thoâng xaûy ra; * Hieåu bieát nhöõng quy ñònh cuûa phaùp luaät veà Luaät giao thoâng ñöôøng boä. * Bieát thöïc hieän giao thoâng an toaøn. * Nhaän bieát caùc taùc haïi do tai naïn giao thoâng khi khoâng thöïc hieän toát ATGT: + Nguy hieåm ñeán tính maïng, taøi saûn baûn thaân; + Nguy hieåm cho tính maïng, taøi saûn ngöôøi khaùc; + Gaây thöông taâm cho gia ñình vaø laø gaùnh naëng cho gia ñình vaø xaõ hoäi; * Bieát caùch töø choái nhöõng loâi keùo cuûa baïn beø vaøo haønh vi vi phaïm an toaøn gia thoâng.
11. 8800 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ * Xaùc ñònh heä thoáng giaù trò cuûa baûn thaân vaø toân troïng giaù trò HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ TTÖÏÖÏ baûn thaân; * Töï chuû, töï quyeát ñònh haønh vi cuûa baûn thaân khi tham gia giao KKHAÚNGHAÚNG ÑÒNHÑÒNH MÌNHMÌNH thoâng; (Kyõ naêng caù nhaân, kó naêng * Töï tin vaøo khaû naêng vaøo kìm cheá cuûa baûn thaân tröôùc söï ruû reâ cuûa baïn beø vaøo nhöõng haønh vi vi phaïm ATGT; soáng lieân quan ñeán giaù trò) * Toân troïng caùc quy ñònh cuûa nhaø nöôùc veà Luaät giao thoâng ñöôøng boä. * Ñaáu tranh, ngaên chaën, khoâng ñoàng tình vôùi haønh vi vi phaïm Luaät giao thoâng ñöôøng boä; HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ CCUØNGUØNG * UÛng hoä caùc haønh vi thöïc hieän toát ATGT; * Tuyeân truyeàn, chia seû nhöõng hieåu bieát veà Luaät giao thoâng CCHUNGHUNG SSOÁNGOÁNG ñöôøng boä; (Kó naêng xaõ hoäi, kó naêng * Hoïc hoûi ngöôøi khaùc veà kinh nghieäm khi tham gia giao thoâng; soáng lieân quan ñeán thaùi ñoä) * Giuùp ñôõ, hoã trôï naïn nhaân bò tai naïn giao thoâng; * Ñoäng vieân ngöôøi khaùc töø boû haønh vi vi phaïm ATGT, coå vuõ vieäc thöïc hieän neáp soáng vaên hoaù, thöïc hieän ATGT. N Ấ P HU Ậ T Ợ TR * Khoâng thöïc hieän caùc haønh vi vi phaïm Luaät giao thoâng ñöôøng boä; Ỗ * Chaáp haønh ñuùng phaùp luaät veà Luaät giao thoâng khi tham gia giao thoâng; U H HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ LLAØMAØM Ệ * Phaùt hieän vaø ngaên chaën kòp thôøi caùc haønh vi vi phaïm Luaät (Kó naêng thöïc tieãn, giao thoâng ñöôøng boä; thöïc haønh, kó naêng * Tuyeân truyeàn caùc taùc haïi cuûa vieäc vi phaïm Luaät giao thoâng taâm vaän ñoäng) ñöôøng boä; N 2: TÀI LI * Thöïc hieän nghieâm tuùc caùc quy ñònh cuûa nhaø nöôùc veà Luaät Ầ giao thoâng ñöôøng boä. PH
12. 8811 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY VÍ DUÏ 3: Xaùc ñònh noäi dung ““GiaùoGiaùo dduïcuïc ssöùcöùc khoûekhoûe sinhsinh ssaûnaûn vvòò tthaønhhaønh nnieân”ieân” theo tieáp caän kó naêng soáng, tieáp caän boán truï coät giaùo duïc cuûa UNESCO. * Bieát ñöôïc cô cheá thuï thai cuûa con ngöôøi; * Bieát ñöôïc caùc bieän phaùp traùnh thai ngoaøi yù muoán; * Bieát caùc taùc haïi cuûa tình duïc khoâng an toaøn; HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ BIEÁTBIEÁT * Bieát ñöôïc caùc beänh laây nhieãm qua ñöôøng tình duïc cuõng nhö caùch phoøng traùnh; (Kyõ naêng nhaän thöùc, kó * Bieát caùch xöû lí khi gaëp vaán ñeà veà söùc khoûe sinh saûn; naêng soáng lieân quan ñeán * Bieát ñöôïc caùc bieän phaùp ñeå veä sinh, baûo veä chöùc naêng cuûa caùc cô quan sinh saûn; kieán thöùc) * Bieát ñöôïc caùc dòch vuï lieân quan ñeán söùc khoûe sinh saûn; * Bieát ñöôïc caùc chính saùch, caùc luaät lieân quan ñeán vaán ñeà söùc khoûe sinh saûn vò thaønh nieân. PH Ầ * Toân troïng giaù trò baûn thaân veà caû taâm hoàn vaø theå chaát; N 2: TÀI LI HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ TTÖÏÖÏ * Theå hieän loøng töï troïng trong quan heä giôùi tính; KKHAÚNGHAÚNG ÑÒNHÑÒNH MMÌNHÌNH * Töï tin vaøo khaû naêng mieãn dòch/khoâng chaáp nhaän loái soáng deã daõi, buoâng thaû; (Kyõ naêng caù nhaân, kó naêng Ệ * Töï tin vaøo khaû naêng kieàm cheá cuûa baûn thaân tröôùc nhöõng caùm U H soáng lieân quan ñeán giaù trò) doã cuûa quan heä tình duïc. Ỗ TR Ợ T Ậ P HU * Chia seû hieåu bieát cuûa baûn thaân vôùi ngöôøi khaùc veà söùc khoûe sinh saûn, veà caùc chính saùch, caùc dòch vuï chaêm soùc, caùc Ấ trung taâm hoã trôï phaùp lí ; N HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ CCUØNGUØNG * Quan heä baïn beø, tình yeâu ñuùng möïc, trong saùng, laønh maïnh, CCHUNGHUNG SOÁNGSOÁNG tích cöïc; * Khoâng uûng hoä, khoâng khuyeán khích baïn beø coù loái soáng deã (Kó naêng xaõ hoäi, kó naêng daõi, buoâng thaû, quan heä tình duïc sôùm; soáng lieân quan ñeán thaùi ñoä) * Tuyeân truyeàn loái soáng laønh maïnh; * Tìm kieám söï hoã trôï cuûa cha meï, giaùo vieân vaø nhöõng ngöôøi khaùc veà nhöõng quyeát ñònh vaø haønh ñoäng lieân quan ñeán SKSS cuûa baûn thaân. * Bieát töï baûo veä baûn thaân tröôùc nhöõng nguy cô bò laïm duïng tình duïc; * Khoâng thöïc hieän nhöõng haønh vi aûnh höôûng ñeán söùc khoûe HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ LLAØMAØM sinh saûn ; (Kó naêng thöïc tieãn, * Khoâng quan heä tình duïc sôùm, quan heä tình duïc khoâng an toaøn; thöïc haønh, kó naêng taâm * Kieân ñònh tröôùc aûnh höôûng cuûa vaên hoùa phaåm ñoài truïy; * Thöïc hieän ñuùng chính saùch, phaùp luaät cuûa nhaø nöôùc veà SKSS; vaän ñoäng) * Bieát söû duïng bao cao su neáu khoâng trì hoaõn ñöôïc quan heä tình duïc; - Söû duïng thuoác traùnh thai khaån caáp neáu lôõ quan heä tình duïc khoâng phoøng bò
13. 8822 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ VÍ DUÏ 4: Xaùc ñònh noäi dung ““GiaùoGiaùo duïcduïc pphoønghoøng traùnhtraùnh mama tuùy”tuùy” theo tieáp caän kó naêng soáng, tieáp caän boán truï coät giaùo duïc cuûa UNESCO. * Nhaän bieát ma tuùy laø gì; * Nhaän bieát ñöôïc caùc loaïi ma tuùy; HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ BBIEÁTIEÁT * Phaân bieát ñöôïc caùc daïng ma tuùy thöôøng gaëp; * Nhaän bieát ñöôïc taùc haïi cuûa ma tuùy; (Kyõ naêng nhaän thöùc, * Bieát ñöôïc nguyeân nhaân daãn ñeán nghieän ma tuùy; kó naêng soáng lieân * Bieát ñöôïc caùc thuû ñoaïn cuûa boïn ngöôøi xaáu muoán loâi cuoán quan ñeán kieán thöùc) ngöôøi khaùc söû duïng ma tuùy; * Bieát moät soá vaên baûn qui ñònh cuûa nhaø nöôùc vaø phaùp luaät trong vieäc caám söû duïng, vaän chuyeån, taøng tröõ ma tuùy. N Ấ * Xaùc ñònh heä thoáng giaù trò cuûa baûn thaân, giuùp cho mình ñoäc laäp P HU traùnh xa ñöôïc söï caùm doã cuûa ma tuùy; Ậ * Toân troïng giaù trò cuûa baûn thaân; T HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ TTÖÏÖÏ Ợ * Saùng suoát, tænh taùo ñeå phaân bieät caùc loaïi ma tuùy, töø ñoù traùnh KKHAÚNGHAÚNG ÑÒNHÑÒNH MÌNHMÌNH xa caùc chaát gaây nghieän; TR Ỗ (Kyõ naêng caù nhaân, kó naêng * Cöông quyeát traùnh xa neáu ñaõ töøng söû duïng ma tuùy; * Coù yù chí, nghò löïc ñeå vöôït leân moïi söï caùn doã tröïc tieáp hoaëc U H soáng lieân quan ñeán giaù trò) Ệ giaùn tieáp cuûa ma tuùy; * Toân troïng nhöõng qui ñònh cuûa nhaø nöôùc vaø phaùp luaät trong vieäc söû duïng, buoân baùn, vaän chuyeån caùc chaát ma tuùy. N 2: TÀI LI Ầ PH * Ngaên chaën, khoâng uûng hoä, khoâng khuyeán khích ngöôøi khaùc buoân baùn, vaän chuyeån,taøng tröõ, söû duïng ma tuyù; HHOÏCOÏC ÑÑEÅEÅ CCUØNGUØNG * Chia seû kinh nghieäm, voán hieåu bieát cuûa mình veà ma tuyù vôùi CCHUNGHUNG SSOÁNGOÁNG ngöôøi thaân vaø coäng ñoàng; * Hoïc hoûi ngöôøi khaùc caùch öùng phoù vôùi ma tuyù; (Kó naêng xaõ hoäi, kó naêng * Kieân quyeát töø choái söï ruû reâ, loâi keùo, eùp buoäc cuûa baïn beø ñoái soáng lieân quan ñeán thaùi ñoä) vôùi vieäc söû duïng ma tuyù; * Hoã trôï, ñoäng vieân ngöôøi khaùc töø boû ma tuyù; * Giuùp ñôõ ngöôøi ñaõ töøng nghieän quyeát taâm ñi cai nghieän.
14. 8833 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY * Khoâng tieâm chích, söû duïng ma tuyù; * Hoã trôï, phoái hôïp vôùi caùc löïc löôïng coâng an ñeå phaùt hieän ra nhöõng nhoùm buoân laäu ma tuyù, tuï ñieåm taøng tröõ, tieâm chích vaø söû duïng ma tuyù; * Tham gia vaøo ñoäi hoïc sinh/sinh vieân tình nguyeän nhaèm tuyeân truyeàn chuû tröông, chính saùch cuûa Ñaûng, phaùp luaät cuûa Nhaø nöôùc veà taùc haïi cuûa ma tuyù vaø nguy cô laây nhieãm HIV/AIDS; HHOÏCOÏC ÑEÅÑEÅ LAØMLAØM * Tham gia vaøo ñoäi hoïc sinh/sinh vieân tình nguyeän nhaèm tuyeân truyeàn (Kó naêng thöïc tieãn, caùc chuû tröông, chính saùch cuûa Ñaûng, phaùp luaät cuûa Nhaø nöôùc veà taùc haïi cuûa ma tuyù vaø nguy cô laây nhieãm HIV/AIDS; thöïc haønh, kó naêng taâm * Tham gia vaøo caùc nhoùm tham vaán hoïc ñöôøng nhaèm giaûi ñaùp thaéc maéc vaän ñoäng) cuûa hoïc sinh/sinh vieân xung quanh vaán ñeà phoøng traùnh, cai nghieän, chaêm soùc ngöôøi nghieän vaø sau cai nghieän; * Ngaên chaën, ñaåy luøi ma tuyù trong hoïc sinh/sinh vieân; * Tham gia caùc cuoäc thi nhö: “Tuoåi treû ñoaøn keát phoøng choáng vôùi ma tuyù”, “Tìm hieåu luaät phoøng, choáng ma tuyù”; * Tö vaán, giuùp ñôõ nhöõng ngöôøi ñaõ töøng nghieän thay ñoåi haønh vi, vöôït leân baûn thaân vaø trôû veà hoøa nhaäp vôùi coäng ñoàng. PH Ầ IV. NHÖÕNG KÓ NAÊNG SOÁNG PHUØ HÔÏP CAÀN GIAÙO DUÏC CHO N 2: TÀI LI HOÏC SINH TRUNG HOÏC Ệ Nhöõng giaù trò caàn giaùo duïc cho hoïc sinh trung hoïc bao goàm caùc phaåm chaát, U H Ỗ caùc tính caùch cuï theå ñoái vôùi baûn thaân (soáng giaûn dò, trung thöïc, tieát kieäm, töï laäp, ), TR quan heä vôùi ngöôøi khaùc (yeâu thöông con ngöôøi, ñoaøn keát, töông trôï, khoan dung, leã Ợ T ñoä, bieát ôn, ) quan heä vôùi coâng vieäc (sieâng naêng, kieân trì, toân troïng kyû luaät, naêng Ậ P HU ñoäng, saùng taïo, ); quan heä vôùi coäng ñoàng, ñaát nöôùc, nhaân loaïi (yeâu queâ höông, ñaát Ấ nöôùc, tích cöïc tham gia caùc hoaït ñoäng taäp theå, hoaït ñoäng xaõ hoäi, toân troïng vaø hoïc N hoûi caùc giaù trò toát ñeïp, tinh hoa cuûa caùc daân toäc khaùc, vun ñaép tình höõu nghò vaø söï hôïp taùc vôùi caùc nöôùc, baûo veä hoøa bình, ) vaø quan heä vôùi moâi tröôøng töï nhieân (yeâu thieân nhieân, soáng hoøa hôïp vôùi thieân nhieân, coù yù thöùc baûo veä moâi tröôøng töï nhieân). Neáu hoïc sinh trung hoïc ñöôïc giaùo duïc ñaày ñuû, coù hieäu quaû nhöõng kó naêng soáng ôû 3 nhoùm: Nhoùm kó naêng töï nhaän thöùc; Nhoùm kó naêng quaûn lí baûn thaân; Nhoùm kó naêng xaõ hoäi vaø coù quan nieäm soáng ñuùng ñaén, caùc em seõ bieát hoïc theo caùch tích cöïc ñeå hoaøn thieän giaù trò ngöôøi hoïc, bieát laøm nhöõng coâng daân coù traùch nhieäm, bieát phaùt trieån baûn thaân thaønh con ngöôøi haïnh phuùc, coù lí töôûng roõ raøng, coù ñôøi soáng taâm lí caân baèng, haøi hoøa, xaây döïng ñöôïc gia ñình vaø coäng ñoàng laønh maïnh, beàn vöõng. Kó naêng soáng khoâng phaûi laø naêng löïc caù nhaân baát bieán trong moïi thôøi ñaïi maø laø nhöõng naêng löïc thích nghi cho moãi thôøi ñaïi maø caù nhaân ñoù soáng, bôûi vaäy kó naêng soáng vöøa mang tính caù nhaân, vöøa mang tính daân toäc - quoác gia, vöøa mang tính xaõ hoäi - toaøn caàu. Nhaø tröôøng caàn daïy cho hoïc sinh hieåu nhöõng giaù trò soáng ñích thöïc, giuùp caùc em phaân bieät theá naøo laø tính trung thöïc, thaät thaø, thieän aùc, toát xaáu, yeâu thöông, khoan dung Nhaø tröôøng cuõng caàn daïy cho caùc em nhöõng ñieàu sô ñaúng nhaát trong vieäc
15. 8844 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ öùng xöû vôùi moïi ngöôøi xung quanh. Ñoù laø kó naêng giao tieáp ñeå haïn cheá nhöõng caâu noùi deã gaây maát loøng baïn beø. Ñoù laø kó naêng öùng xöû ñeå caùc em coù nhöõng haønh ñoäng thaáu tình ñaït lí, ñaït tôùi giaù trò nhaân vaên cao nhaát. Ñoù laø kó naêng kieàm cheá caûm xuùc ñeå caùc em bieát kìm neùn nhöõng luùc xuùc ñoäng, bieát soáng bao dung ñoä löôïng vôùi moïi ngöôøi. Ñoù laø kó naêng giaûi quyeát maâu thuaãn khoâng baèng baïo löïc, kó naêng töï nhaän thöùc, kó naêng giao tieáp, kó naêng xaùc ñònh giaù trò, kó naêng ra quyeát ñònh, kó naêng kieân ñònh, kó naêng ñaët muïc tieâu, Nhöõng kó naêng naøy bao giôø cuõng gaén cuï theå vôùi moät noäi dung giaùo duïc nhaát ñònh nhö giaùo duïc baûo veä moâi tröôøng, giaùo duïc loøng nhaân aùi, giaùo duïc truyeàn thoáng toân sö troïng ñaïo, uoáng nöôùc nhôù nguoàn, giaùo duïc soáng an toaøn, khoeû maïnh Ñeå xaùc ñònh ñöôïc nhöõng kó naêng soáng cô baûn caàn trang bò cho hoïc sinh, tröôùc heát phaûi xaùc ñònh nhöõng giaù trò soáng phuø hôïp vôùi taâm sinh lí löùa tuoåi vôùi moâi tröôøng giaùo duïc nhaèm höôùng ñeán giaùo duïc töø goác, ñaûm baûo cho söï phaùt trieån beàn vöõng. Neáu ñöôïc ñaëc taû treân moät “caây ñôøi” thì phaàn goác, reã seõ phaûn aùnh nhöõng giaù trò soáng coát loõi (nhöõng NHAÂN ñeå öôm maàm, phaùt trieån) laøm cô sôû boài döôõng, reøn luyeän nhöõng kó naêng soáng (laø nhöõng LAÙ - HOA - QUAÛ ñöôïc phaùt trieån töø NHAÂN). Coù theå phaân loaïi nhöõng kó naêng cô baûn caàn giaùo duïc cho hoïc sinh trung hoïc nhö sau: N Ấ P HU Ậ ¯ Nhoùm kó naêng nhaän thöùc T Ợ Nhaän thöùc baûn thaân ¯ Nhoùm kó naêng xaõ hoäi TR Ỗ Xaây döïng keá hoaïch Kó naêng giao tieáp hieäu quaû U H Ệ Xaùc ñònh ñieåm maïnh, ñieåm yeáu cuûa baûn thaân Kó naêng ñoàng caûm Khaéc phuïc khoù khaên ñeå ñaït muïc tieâu Kó naêng quan saùt Tö duy tích cöïc vaø tö duy saùng taïo Kó naêng kieân ñònh N 2: TÀI LI Ầ Kó naêng thuyeát phuïc vaø gaây PH ¯ Nhoùm kó naêng quaûn lí baûn thaân aûnh höôûng Nhaän thöùc baûn thaân Kó naêng laøm vieäc nhoùm Xaây döïng keá hoaïch Kó naêng laõnh ñaïo (laøm thuû lónh). Xaùc ñònh ñieåm maïnh, ñieåm yeáu cuûa baûn thaân Khaéc phuïc khoù khaên ñeå ñaït muïc tieâu Tö duy tích cöïc vaø tö duy saùng taïo
16. PHẦN 2: TÀI LIỆU HỖ TRỢ TẬP HUẤN 5 885 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC TRƯỜNG TRƯỞNG 2 - HIỆU MÔ ĐUN VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY HIỆN TRONG GIAI ĐOẠN NĂNG SỐNG KỸ DỤC ĐỀ GIÁO VẤN VỚI
17. 8866 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ V. HIEÄU TRÖÔÛNG QUAÛN LÍ HIEÄU QUAÛ HOAÏT ÑOÄNG GIAÙO DUÏC KÓ NAÊNG SOÁNG CHO HOÏC SINH Ñieàu 15, Luaät Giaùo duïc neâu roõ: “Nhaø giaùo giöõ vai troø quyeát ñònh trong vieäc ñaûm baûo chaát löôïng giaùo duïc”. Ñieàu 16 neâu: “Caùn boä quaûn lí giaùo duïc giöõ vai troø quan troïng trong toå chöùc, quaûn lí, ñieàu haønh caùc hoaït ñoäng giaùo duïc”. Toång hôïp caû hai ñieàu treân cho thaáy chaát löôïng giaùo duïc ñöôïc taïo ra bôûi söï töông taùc giöõa ngöôøi daïy vaø ngöôøi hoïc, giöõa ngöôøi quaûn lí vaø ngöôøi thöïc thi coâng vieäc trong nhaø tröôøng. Döôùi ñaây laø nhöõng yeáu toá caàn quan taâm ñeå naâng cao hieäu quaû chaát löôïng giaùo duïc giaù trò soáng, kó naêng soáng: QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG Đổi mới GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG phương pháp dạy Đổi mới quan hệ tương tác Bồi dưỡng giữa giáo viên và học sinh giáo viên Tạo phong cách học tập mới cho HS N Ấ P HU Ậ Phát triển nội dung, T Xây dựng Lựa chọn Biên soạn Ợ chương trình và tư liệu dạy học chương trình nội dung tư liệu TR Ỗ U H Ệ Quá trình GD xuyên suốt và liên thông Quản lý quá trình và môi N 2: TÀI LI Ầ trường sư phạm thân thiện PH Lớp học Trường học Cộng đồng thân thiện thân thiện thân thiện Đánh giá kết quả Kỹ năng Kỹ năng Kỹ năng Kỹ năng giáo dục kỹ năng sống theo nhận thức làm việc tâm lí xác định tiếp cận 4 trụ cột học của thực tế xã hội giá trị UNESCO Sô ñoà 8: Quaûn lí hoaït ñoäng giaùo duïc kó naêng soáng trong tröôøng hoïc 1. Ñoåi môùi quan heä töông taùc giöõa giaùo vieân vaø hoïc sinh Ñeå vieäc thöïc hieän giaùo duïc giaù trò soáng, kó naêng soáng ñaït hieäu quaû cao, tröôùc heát nhaø tröôøng phaûi ñaàu tö xaây döïng ñoäi nguõ giaùo vieân toát veà phaåm chaát, naêng löïc, ñoàng boä veà cô caáu vaø ñuû veà soá löôïng ñeå coù theå töï tin, saùng taïo ñöùng treân buïc giaûng
18. 8877 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY phaân tích nhöõng giaù trò soáng maø xaõ hoäi ñang caàn ôû caùc em vaø nhöõng kó naêng soáng caàn thieát maø caùc em caàn trang bò ñeå coù cuoäc soáng toát ñeïp hôn. Nhaø tröôøng caàn ñaåy maïnh coâng taùc boài döôõng vaø toå chöùc caùc hoaït ñoäng nhaèm boài döôõng giaùo vieân veà chuû ñeà giaùo duïc giaù trò soáng, kó naêng soáng. Töø ñoù, giuùp giaùo vieân taïo ñoäng löïc phaùt trieån ngheà nghieäp, tích cöïc thay ñoåi caùch daïy, taïo phong caùch hoïc taäp môùi cho troø vaø söû duïng nhieàu daïng thöùc khaùc nhau ñeå khích leä söï tham gia tích cöïc cuûa troø vaøo quaù trình giaùo duïc. Ñoàng thôøi, Hieäu tröôûng nhaø tröôøng caàn taïo ñieàu kieän, moâi tröôøng vaø ñöa ra caùc kó thuaät hoïc taäp tích cöïc nhaèm kích thích ñoäng cô daïy hoïc cuûa coâ giaùo, thaày giaùo vaø ñoäng cô hoïc taäp cuûa troø ôû moïi moân hoïc, moïi hoaït ñoäng giaùo duïc ngoaøi giôø leân lôùp hoaëc ngoaïi khoùa. Hieäu tröôûng caàn hoã trôï xaây döïng moái quan heä thaân thieän giöõa baïn hoïc, giöõa thaày troø, giöõa caùc thaày coâ giaùo, Moãi thaày coâ giaùo phaûi laø taám göông saùng veà vaên hoùa hoïc ñöôøng cho caùc em hoïc sinh, töø trang phuïc ñeán phong caùch laøm vieäc, kó naêng giao tieáp, öùng xöû tröôùc hoïc sinh, cha meï hoïc sinh vaø ñoàng nghieäp. Söï taän tuïy, yeâu thöông chaân thaønh cuûa moãi thaày, coâ giaùo seõ taùc ñoäng tröïc tieáp ñeán nhaän thöùc vaø haønh vi cuûa hoïc sinh vôùi moïi ngöôøi chung quanh. Hieäu tröôûng caàn phaùt huy cao ñoä moái quan heä giöõa giaùo vieân chuû nhieäm vôùi hoïc sinh vaø cha meï hoïc sinh, naâng cao PH Ầ vai troø cuûa giaùo vieân chuû nhieäm lôùp trong vieäc ñaûm nhaän traùch nhieäm hình thaønh neáp N 2: TÀI LI soáng vaên hoùa cho hoïc sinh. Cuï theå, Hieäu tröôûng caàn ñaûm baûo khoâng ñeå nhöõng ñònh kieán xaûy ra trong lôùp hoïc; daïy treû bieát laéng nghe, chia seû vaø tích cöïc tham gia vaøo caùc Ệ hoaït ñoäng taäp theå nhö baûo veä moâi tröôøng, phoøng choáng tai naïn thöông tích, phoøng U H choáng baïo löïc hoïc ñöôøng, Ñaëc bieät, giaùo vieân chuû nhieäm lôùp caàn ñöôïc hoã trôï ñeå Ỗ toå chöùc daãn daét caùc hoaït ñoäng taäp theå cuûa lôùp chuû nhieäm nhö caùc hoaït ñoäng cuûa TR Ợ Ñoäi TNTP HCM, hoaëc Ñoaøn TNCS HCM, nhaèm giuùp caùc toå chöùc naøy phaùt huy tích T Ậ cöïc vai troø cuûa toå chöùc trong vieäc giaùo duïc ñaïo ñöùc, loái soáng theo chuaån möïc vaên P HU hoaù thoâng qua vieäc toå chöùc caùc hoaït ñoäng höõu ích, gaén vôùi thöïc teá ñôøi soáng xaõ hoäi. Ấ N 2. Phaùt trieån noäi dung, chöông trình vaø tö lieäu daïy hoïc15 Taøi lieäu vaø keá hoaïch daïy hoïc laø nhöõng thaønh toá coát loõi cuûa giaùo duïc, ñoù laø thaønh phaàn boå trôï cho nhöõng giaùo vieân vaø hoïc sinh muoán tìm toøi, hieåu saâu hôn veà vaán ñeà caàn quan taâm. Do vaäy, beân caïnh caùc taøi lieäu nhö tranh aûnh, chuyeân khaûo, tôø rôi, taïp chí, saùch baùo, ñeå daïy hoïc kó naêng soáng hieäu quaû, ngöôøi giaùo vieân caàn coù nhöõng phöông tieän hieän ñaïi khaùc nhö ñóa CD-Rom, ñoà duøng ña phöông tieän, ) vaø caùc ñoà duøng bieåu ñaït khaùc nhö caùc chöông trình voâ tuyeán truyeàn hình, truyeàn thanh hoïc sinh/tuyeân truyeàn maêng non, Hieäu tröôûng nhaø tröôøng caàn chuû ñoäng xaây döïng chöông trình, giaùo trình daïy giaù trò soáng, kó naêng soáng cho tröôøng mình. Noäi dung giaùo duïc giaù trò soáng, kó naêng soáng caàn phuø hôïp vôùi kinh nghieäm, nhu caàu cuûa caû hoïc sinh nam, nöõ vaø cuûa caû xaõ hoäi. Caùc chuû ñeà giaùo duïc giaù trò soáng vaø kó naêng soáng caàn phaûi ñöa ra moâ hình thöïc haønh veà kó naêng tö duy-pheâ phaùn; kó naêng giaûi quyeát vaán ñeà, ra quyeát ñònh (Hoïc ñeå 15 Noäi dung naøy do PGS.TS Nguyeãn Thanh Bình bieân soaïn.
19. 8888 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ bieát); caùc kó naêng thöïc haønh ñeå thöïc hieän nhöõng haønh vi mong muoán (Hoïc ñeå laøm); caùc kó naêng giao tieáp lieân nhaân caùch (Hoïc ñeå cuøng chung soáng); caùc kó naêng ñeå töï kieåm soaùt baûn thaân, ñöông ñaàu vôùi nhöõng cuù soác tình caûm (Hoïc ñeå töï khaúng ñònh mình). Do vaäy: 2.1. Ñeå phaùt trieån chöông trình noäi dung giaùo duïc kó naêng soáng cho ngöôøi hoïc, tröôùc heát caàn xaùc ñònh nhöõng kó naêng soáng caàn trang bò cho hoï. Khi xaùc ñònh noäi dung giaùo duïc kó naêng soáng cho nhoùm ñoái töôïng naøo ñoù caàn caên cöù vaøo: - Ñaëc ñieåm taâm, sinh lí-xaõ hoäi cuûa nhoùm ñoái töôïng ñoù: nhu caàu vaø nhöõng vaán ñeà hoï thöôøng gaëp. Ñaëc ñieåm taâm, sinh lí-xaõ hoäi cuûa hoïc sinh THCS seõ coù nhöõng ñieåm khaùc bieät vôùi hoïc sinh THPT. Hoïc sinh THCS ôû löùa tuoåi daäy thì seõ gaëp nhöõng khoù khaên trong söï phaùt trieån, hoïc sinh THPT ñaõ oån ñònh hôn veà phaùt trieån taâm, sinh lí nhöng caùc em seõ phaûi ñöông ñaàu vôùi nhöõng vaán ñeà xaõ hoäi nhö choïn ngheà, ñònh höôùng töông lai - Ñaëc ñieåm cuûa boái caûnh xaõ hoäi maø nhoùm ñoái töôïng ñoù ñang soáng: ôû ñoù coù nhöõng nguy cô gì? ÔÛ ñoù ñoøi hoûi con ngöôøi phaûi öùng phoù vôùi nhöõng thaùch thöùc naøo? ÔÛ ñoù caàn nhöõng kó naêng soáng naøo? Noùi caùch khaùc, hoaøn caûnh xaõ hoäi nôi tröôøng ñoùng vaø hoïc sinh soáng ñaët ra nhöõng thaùch thöùc, aûnh höôûng, nguy cô ruûi ro gì, ñoøi N hoûi caàn trang bò nhöõng kó naêng soáng töông öùng gì ñeå hoïc sinh coù theå thích öùng. Ấ 2.2. Sau khi ñaõ xaùc ñònh ñöôïc nhöõng kó naêng soáng caàn giaùo duïc cho hoïc sinh, P HU Ậ nhaø tröôøng caàn xaây döïng keá hoaïch thöïc hieän noäi dung chöông trình giaùo duïc, trong T Ợ ñoù caàn xaùc ñònh roõ con ñöôøng giaùo duïc nhöõng kó naêng soáng naøy: nhöõng kó naêng TR Ỗ soáng naøo coù theå hình thaønh, cuûng coá vaø phaùt trieån thoâng qua vieäc khai thaùc noäi dung U H caùc moân hoïc coù tieàm naêng, qua söû duïng caùc phöông phaùp vaø kó thuaät daïy hoïc tích Ệ cöïc, qua hoaït ñoäng ngoaøi giôø leân lôùp, qua caùc tình huoáng giaùo duïc vaø tình huoáng cuûa cuoäc soáng; nhöõng noäi dung giaùo duïc naøo caàn tieáp caän theo boán truï coät “Hoïc N 2: TÀI LI ñeå bieát, Hoïc ñeå laøm, Hoïc ñeå töï khaúng ñònh, Hoïc ñeå chung soáng”. Ngoaøi ra, neáu coù Ầ nhöõng kó naêng soáng caàn ñöôïc toå chöùc giaùo duïc chuyeân bieät, nhaø tröôøng caàn bieân PH soaïn noäi dung vaø xaùc ñònh thôøi gian daønh cho vieäc toå chöùc thöïc hieän. 2.3. Quaù trình ttheoheo 4 giaigiai ññoaïnoaïn ñöôïc phaân tích nhö sau [Guidelines for a Life Skills- Based Learning Approach to Develop Healthy Behavior Related to and Pandemic Influenza]. Böôùc 1: Khaùm phaù Muïc tieâu: Kích thích ngöôøi hoïc töï tìm hieåu xem baûn thaân ñaõ bieát gì veà nhöõng khaùi nieäm, kó naêng lieân quan ñeán kó naêng seõ ñöôïc hoïc, ñoàng thôøi giuùp giaùo vieân ñaùnh giaù/ xaùc ñònh ñöôïc voán hieåu bieát cuûa ngöôøi hoïc (kieán thöùc, kó naêng) tröôùc khi giôùi thieäu kó naêng/vaán ñeà môùi. Tieán trình thöïc hieän: - Giaùo vieân (vaø ngöôøi hoïc) thieát keá hoaït ñoäng ñeå taïo ra traûi nghieäm; - Giaùo vieân (cuøng vôùi ngöôøi hoïc) ñaët caâu hoûi nhaèm gôïi laïi nhöõng hieåu bieát ñaõ coù lieân quan ñeán baøi hoïc/ kó naêng soáng môùi;
20. 8899 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY - Giaùo vieân giuùp ngöôøi hoïc xöû lí/ phaân tích caùc hieåu bieát hoaëc traûi nghieäm cuûa ngöôøi hoïc, toå chöùc vaø phaân loaïi chuùng. Caùc kó thuaät quan troïng: - Moät soá phöông phaùp vaø kó thuaät daïy hoïc chính: ñoäng naõo, phaân loaïi, thaûo luaän, phaûn hoài, caâu hoûi ñoùng, môû; - Vai troø cuûa giaùo vieân laø laäp keá hoaïch, khôûi ñoäng, ñaët caâu hoûi vaø ghi cheùp; - Vai troø cuûa ngöôøi hoïc laø chia seû, trao ñoåi vaø phaûn hoài, xöû lí thoâng tin vaø ghi cheùp. Böôùc 2: Keát noái Muïc tieâu: Giôùi thieäu thoâng tin vaø kó naêng môùi baèng caùch taïo caàu noái ñeå keát gaén kinh nghieäm tröôùc ñoù cuûa ngöôøi hoïc (caùi ñaõ bieát) vaø caùi chöa bieát (thoâng tin môùi). Caây caàu seõ keát noái kinh nghieäm cuûa ngöôøi hoïc vôùi chuû ñeà baøi hoïc. Tieán trình thöïc hieän: - Giaùo vieân giôùi thieäu muïc tieâu baøi hoïc vaø keát noái chuùng vôùi caùc vaán ñeà ñaõ ñöôïc PH chia seû trong böôùc khaùm phaù; Ầ N 2: TÀI LI - Giaùo vieân toå chöùc giôùi thieäu nhöõng kieán thöùc vaø kó naêng môùi; - Giaùo vieân kieåm tra xem kieán thöùc vaø kó naêng môùi ñaõ ñöôïc cung caáp toaøn dieän Ệ vaø chính xaùc chöa; U H Ỗ - Giaùo vieân neâu ví duï boå sung (neáu caàn) ñeå ngöôøi hoïc coù theå hieåu ñöôïc. TR Ợ Caùc kó thuaät daïy hoïc quan troïng: T Ậ P HU - Bao goàm chia nhoùm thaûo luaän, ngöôøi hoïc trình baøy, saém vai, söû duïng caùc Ấ phöông tieän daïy hoïc ña chöùc naêng. N - Giaùo vieân ñoùng vai troø daãn daét, ngöôøi hoïc ñoùng vai troø tieáp nhaän vaø phaûn hoài quan ñieåm cuûa mình, ñaët caâu hoûi vaø traû lôøi, trình baøy thoâng tin. Böôùc 3. Thöïc haønh Muïc tieâu: Taïo cô hoäi cho ngöôøi hoïc thöïc haønh söû duïng nhöõng kieán thöùc vaø kó naêng môùi trong boái caûnh/ñieàu kieän coù yù nghóa. Giaùo vieân ñònh höôùng ñeå ngöôøi hoïc thöïc haønh ñuùng caùch. Giaùo vieân ñieàu chænh nhöõng hieåu bieát vaø kó naêng coøn sai leäch. Tieán trình thöïc hieän: - Giaùo vieân thieát keá/chuaån bò hoaït ñoäng maø ñeå thöïc hieän noù ngöôøi hoïc phaûi söû duïng nhöõng hieåu bieát hoaëc kó naêng môùi; - Ngöôøi hoïc laøm vieäc theo nhoùm, theo caëp hoaëc caù nhaân ñeå hoaøn thaønh nhieäm vuï; - Giaùo vieân giaùm saùt moïi ngöôøi hoaït ñoäng vaø ñieàu chænh khi caàn thieát;
21. 9900 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ - Giaùo vieân khuyeán khích ngöôøi hoïc theå hieän nhöõng ñieàu caùc em suy nghó hoaëc môùi lónh hoäi ñöôïc. Caùc kó thuaät daïy hoïc quan troïng: - Kó thuaät daïy hoïc raát ña daïng döïa treân hoaït ñoäng, bao goàm caùc troø chôi, vieát luaän, moâ phoûng, hoûi - ñaùp, troø chôi vaø thaûo luaän nhoùm. - Vai troø cuûa giaùo vieân laø ñöa ra höôùng daãn, taïo ñieàu kieän vaø giuùp ñôõ; - Ngöôøi hoïc ñoùng vai troø ngöôøi hoaït ñoäng vaø khaùm phaù Böôùc 4. Vaän duïng Muïc tieâu: Cung caáp cô hoäi cho ngöôøi hoïc tích hôïp môû roäng vaø vaän duïng thoâng tin vaø kó naêng môùi vaøo tình huoáng môùi Tieán trình thöïc hieän: - Ngöôøi daïy vaø ngöôøi hoïc laäp keá hoaïch hoaït ñoäng ñoái vôùi nhieàu moân hoïc/ lónh vöïc hoïc taäp ñoøi hoûi vaän duïng kieán thöùc vaø kó naêng môùi; - Ngöôøi hoïc laøm vieäc theo nhoùm, theo caëp hoaëc caù nhaân ñeå hoaøn thaønh N Ấ nhieäm vuï; P HU Ậ - Ngöôøi daïy vaø ngöôøi hoïc cuøng tham gia hoûi vaø traû lôøi trong suoát quaù trình toå T Ợ chöùc hoaït ñoäng; TR Ỗ - Giaùo vieân coù theå ñaùnh giaù keát quaû hoïc taäp cuûa ngöôøi hoïc taïi böôùc naøy. U H Ệ Kó thuaät daïy hoïc quan troïng: - Kó thuaät thích hôïp cho böôùc naøy bao goàm phöông phaùp hoïc taäp hôïp taùc, trình baøy nhoùm hoaëc caù nhaân vaø theo döï aùn; N 2: TÀI LI Ầ PH - Giaùo vieân ñoùng vai troø hoã trôï vaø ñaùnh giaù; - Ngöôøi hoïc ñoùng vai troø laäp keá hoaïch, ngöôøi saùng taïo, thaønh vieân nhoùm, ngöôøi giaûi quyeát vaán ñeà, ngöôøi trình baøy vaø ngöôøi ñaùnh giaù. Boán böôùc treân phuø hôïp vôùi caùc giai ñoaïn cô baûn cuûa caùc moâ hình giaùo duïc döïa vaøo söï traûi nghieäm (nguyeân taéc quan troïng trong toå chöùc giaùo duïc kó naêng soáng): Giai ñoaïn Traûi nghieäm; Giai ñoaïn Phaûn hoài kinh nghieäm; Giai ñoaïn hoïc kieán thöùc vaø kinh nghieäm môùi taïo ra nhöõng hieåu bieát môùi; Giai ñoaïn thöïc nghieäm töông öùng vôùi vieäc ngöôøi hoïc aùp duïng nhöõng ñieàu ñaõ hoïc. Do ñoù, coù theå döïa treân quy trình 4 böôùc cuûa daïy hoïc kó naêng soáng maø bieân soaïn baøi hoïc chuyeân bieät veà kó naêng soáng. Chuùng ta ñaõ bieát giaù trò soáng vaø kó naêng soáng coù moái quan heä chaët cheõ vôùi nhau, trong ñoù giaù trò soáng coù yù nghóa chi phoái kó naêng soáng. Do ñoù, trong noäi dung daïy hoïc kó naêng soáng phaûi luoân quan taâm ñeán vieäc keát noái giaù trò soáng vaø kó naêng soáng, keát hôïp, thoáng nhaát chuùng vôùi nhau moät caùch toaøn veïn: caù nhaân nhaän thöùc, löïa choïn giaù trò, coù nieàm tin vaøo giaù trò, nieàm tin ñoù chi phoái haønh vi, quyeát ñònh, kó naêng soáng cuûa caùc nhaân. Vì vaäy, trong taát caû caùc böôùc daïy kó naêng soáng ôû treân ñeàu
22. 9911 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY phaûi löu yù khai thaùc nhöõng giaù trò soáng laøm neàn taûng cho kó naêng soáng maø ngöôøi daïy muoán hình thaønh vaø phaùt trieån cho hoïc sinh, ñaëc bieät töø böôùc keát noái, thöïc haønh vaø vaän duïng. Sau ñaây laø moät soá ví duï cuï theå veà quy trình daïy hoïc kó naêng soáng theo quy trình 4 giai ñoaïn: Caùc quy taéc Leã pheùp, toân troïng Baïn vaø Toâi [Tham khaûo taøi lieäu cuûa UNICEF] Giai ñoaïn 1: Khaùm phaù HHoïcoïc ssinhinh llaéngaéng nngheghe 1 ccaâuaâu cchuyeänhuyeän vvaøaø qquyeátuyeát ññònhònh sseõeõ ôôûû vvöôngöông qquoácuoác nnaøoaøo Yeâu caàu hoïc sinh laéng nghe kó khi giaùo vieân keå chuyeän veà 2 vöông quoác nhö sau: Ngaøy xöûa ngaøy xöa coù 2 vöông quoác, vöông quoác Rumpleland vaø Padoodleplace. Moät ngaøy tình côø, caû 2 vöông quoác ñeàu ñöa ra moät ñieàu luaät môùi. Ñieàu luaät quy ñònh raèng khoâng moät ai coù theå töôùi nöôùc trong vöôøn vaøo caùc ngaøy thöù Hai. Vua Rumpleland chæ ñôn thuaàn daùn ñieàu luaät môùi naøy vaø yeâu caàu binh lính ñi quanh caùc thò traán vaø baét giöõ taát caû ngöôøi daân naøo töôùi nöôùc trong vöôøn vaøo ngaøy thöù Hai. PH Ầ N 2: TÀI LI Ngaøy thöù Hai tieáp theo binh lính baét ñöôïc 12 ngöôøi daân vì töôùi nöôùc trong vöôøn. Ngöôøi daân raát töùc giaän, hoûi “Taïi sao vua laïi ra moät luaät leä nhö theá laøm gì”? Luaät naøy chaû coù yù nghóa gì caû, taïi sao chuùng ta laïi khoâng ñöôïc töôùi Ệ nöôùc trong vöôøn vaøo caùc ngaøy thöù Hai?” U H Ỗ Nhöõng ngöôøi daân cuûa vöông quoác Rumpleland ñeàu nghe noùi tôùi vieäc TR Ợ baét giöõ naøy. Hoï vaãn quyeát ñònh töôùi nöôùc taïi vöôøn chæ ñeå chöùng minh vôùi nhaø T Ậ Vua raèng oâng ta khoâng theå aùp ñaët hoï nhö theá. Hoï phaân coâng nhau canh gaùc P HU binh lính trong khi haøng xoùm töôùi nöôùc cho khu vöôøn cuûa mình. Nhöng trong Ấ voøng 2 tuaàn, khoâng ai coøn nöôùc nöõa, keå caû nöôùc ñeå uoáng. Nöôùc soâng vuøng N Rumpleland ñaõ trôû neân caïn kieät. Taïi vöông quoác Padoodleplace, nhaø Vua ñaõ gaëp nhöõng ngöôøi daân trong vuøng vaø noùi “Nöôùc trong vuøng ñaõ saép caïn kieät roài. Chuùng ta neân laøm gì ñaây? Neáu chuùng ta khoâng bôùt söû duïng nöôùc ñi, nöôùc soâng seõ caïn kieät.” Ngöôøi daân ñoùng goùp raát nhieàu yù kieán. Cuoái cuøng, coù moät ngöôøi gôïi yù raèng khoâng ai ñöôïc töôùi nöôùc trong vöôøn vaøo caùc ngaøy thöù Hai. Vua vaø nhöõng ngöôøi daân khaùc trong vuøng suy tính moät luùc. Cuoái cuøng, hoï ñöa ra keát luaän raèng keá hoaïch ñoù laø keá hoaïch toát nhaát nhaèm haïn cheá ngöôøi daân söû duïng nöôùc. Nhaø vua yeâu caàu ngöôøi daân vöông quoác mình quay trôû laïi vuøng vaø giaûi thích ñieàu naøy cho caùc coâng daân khaùc. Moïi ngöôøi trong vuøng Padoodleplace ñeàu nghe noùi tôùi ñieàu luaät naøy. Hoï ñaõ hieåu taïi sao caàn phaûi söû duïng ít nöôùc ñi, do ñoù hoï nhaéc nhôû baát cöù ai queân khoâng thöïc hieän theo ñieàu luaät. Do coù söï noã löïc cuûa taát caû moïi ngöôøi, taát caû ngöôøi daân ñeàu duy trì ñöôïc löôïng nöôùc hoï caàn duøng cho ñeán khi muøa möa tôùi vaø nöôùc soâng laïi ñaày.
23. 9922 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ Sau khi ñoïc xong, giaùo vieân yeâu caàu hoïc sinh: - Keå vôùi ngöôøi beân caïnh veà luaät leä môùi cuûa caû 2 vöông quoác (yeâu caàu 2 hoaëc 3 em hoïc sinh noùi cho caû lôùp bieát veà nhöõng gì caùc em ñaõ noùi vôùi ngöôøi beân caïnh); - Suy ngaãm veà caùch Vua cuûa vöông quoác Rumpeland thöïc hieän ñieàu luaät môùi vaø phaûn öùng cuûa ngöôøi daân trong vöông quoác. Hoïc sinh chuaån bò saün saøng trong tröôøng hôïp ñöôïc goïi phaùt bieåu yù kieán; - Suy ngaãm veà vieäc Vua cuûa vöông quoác Padoodleplace thöïc hieän ñieàu luaät môùi vaø phaûn öùng cuûa ngöôøi daân trong vöông quoác (giaùo vieân yeâu caàu 1 hoaëc 2 hoïc sinh phaùt bieåu); - Hoïc sinh giô tay neáu muoán traû lôøi caâu hoûi taïi sao ngöôøi daân moãi vöông quoác laïi coù phaûn öùng khaùc nhau ñoái vôùi cuøng moät ñieàu luaät (Giaùo vieân goïi 3 hoaëc 4 hoïc sinh phaùt bieåu); Giai ñoaïn 2: Keát noái. Giaùo vieân giaûi thích veà traùch nhieäm cuûa hoïc sinh trong vieäc laäp ra caùc noäi quy cuûa lôùp hoïc. 1.Giaûi thích traùch nhieäm cuûa hoïc sinh trong vieäc taïo laäp noäi quy chung cuûa lôùp Giaùo vieân giaûi thích raèng lôùp hoïc cuõng gioáng nhö moät vöông quoác xeùt treân N Ấ nhieàu khía caïnh. Caû vöông quoác vaø lôùp hoïc ñeàu coù ngöôøi soáng vaø laøm vieäc cuøng P HU nhau, ít nhaát trong moät khoaûng thôøi gian nhaát ñònh trong ngaøy. Vôùi cöông vò laø moät Ậ T giaùo vieân, thaày/coâ giaùo phaûi coù traùch nhieäm phuï traùch caùc hoaït ñoäng dieãn ra trong Ợ lôùp, nhöng hoïc sinh cuõng phaûi coù traùch nhieäm trong vieäc bieán lôùp hoïc trôû thaønh moät TR Ỗ nôi hoïc taäp thoaûi maùi vaø vui veû. Cuõng gioáng nhö nhöõng ngöôøi daân ôû vöông quoác U H Padoodleplace, lôùp hoïc seõ quyeát ñònh cuøng thaày/coâ laäp moät danh saùch caùc noäi quy Ệ giuùp caùc em soáng vui veû, hoøa thuaän trong lôùp cuûa mình. 2. Giaûi thích taàm quan troïng cuûa vieäc thöïc hieän “leã pheùp, toân troïng” N 2: TÀI LI Ầ Giaùo vieân chæ ra raèng Vua cuûa vöông quoác Rumpleland khoâng quan taâm ngöôøi PH daân cuûa mình nghó gì veà ñieàu luaät môùi. OÂng ta khoâng toân troïng yù kieán cuûa hoï. Giaùo vieân ñaët caâu hoûi, “Caùc caùch Vua cuûa vöông quoác Padoodleplace theå hieän söï toân troïng cho ngöôøi daân cuûa mình laø gì?” (OÂng ñaõ gaëp vaø hoûi yù kieán cuûa hoï veà vaán ñeà veà nöôùc, sau ñoù laéng nghe vaø ñeå hoï töï quyeát ñònh vieäc phaûi laøm). Giaùo vieân yeâu caàu caû lôùp neâu moät soá ví duï veà caùc caùch hoïc sinh duøng ñeå theå hieän söï toân troïng baïn cuøng lôùp (Ví duï: Chuùng ta coù hoûi vaø laéng nghe yù kieán cuûa ngöôøi khaùc hay khoâng? Chuùng ta coù coá gaéng thaáu hieåu vaø caûm thoâng caùc nhu caàu, yù kieán cuûa ngöôøi khaùc hay khoâng?) Giaùo vieân giaûi thích raèng trong baøi hoïc hoâm nay caû lôùp seõ cuøng laäp ra caùc quy taéc veà caùch ñoái xöû baèng söï toân troïng vaø caûm thoâng laãn nhau. Nhöõng quy taéc naøy khaùc vôùi caùc quy taéc tröôøng lôùp noùi chung veà chính saùch cuõng nhö an toaøn lôùp hoïc. Ñaây seõ laø nhöõng quy taéc giuùp cho lôùp hoïc trôû thaønh nôi moïi ngöôøi ñeàu caûm thaáy mình laø caàn thieát vaø quan troïng, giuùp cho moïi thaønh vieân coù theå laøm vieäc cuøng nhau nhö moät ñoäi. Caùc caùch noùi chuyeän, laéng nghe, ñoái xöû vôùi nhau ñeàu lieân quan tôùi caùc quy taéc toân troïng, leã pheùp.
24. 9933 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Löu yù: Do laø ngöôøi coù traùch nhieäm tuyeät ñoái ñoái vôùi moïi vieäc dieãn ra trong lôùp, giaùo vieân phaûi tham gia nhieät tình, tích cöïc trong vieäc ñeà ra noäi quy chung cuûa lôùp hoïc. Giaùo vieân cuõng coù theå laäp ra moät soá quy taéc khoâng theå thöông löôïng ñöôïc beân caïnh nhöõng quy taéc maø hoïc sinh ñeà ra. Giai ñoaïn 3: Thöïc haønh Giaùo vieân vaø hoïc sinh cuøng quyeát ñònh caùc quy taéc leã pheùp, toân troïng laãn nhau cho lôùp hoïc. 1. Hoïc sinh cuøng nhau suy nghó veà caùc noäi quy cuûa lôùp hoïc Giaùo vieân chia hoïc sinh theo caëp vaø giaûi thích raèng moãi caëp seõ coù 5 phuùt ñeå suy nghó vaø vieát ra moät quy taéc “toân troïng” cho caû lôùp hoïc, khuyeán khích hoïc sinh vieát caùc quy taéc cuûa mình moät caùch tích cöïc. Ví duï, “Laéng nghe laãn nhau” (thay vì “Khoâng laøm phieàn, caét ngang khi ngöôøi khaùc ñang noùi”) 2. Hoïc sinh quyeát ñònh quy taéc naøo seõ ñöôïc söû duïng trong lôùp hoïc Khi heát thôøi gian, giaùo vieân: - Goïi caùc em xung phong ñoïc noäi quy cuûa mình; - Hoûi xem coù bao nhieâu ñoäi coù cuøng yù kieán vôùi töøng noäi quy; PH Ầ N 2: TÀI LI - Vieát leân baûng nhöõng noäi quy chung (noäi dung, yù töôûng gioáng nhau, coá gaéng vieát caùc quy taéc chung nhaát, traùnh ñi vaøo quaù chi tieát cuï theå); Ệ - Tieáp tuïc thöïc hieän caùch naøy ñeán khi taát caû caùc ñoäi trình baøy caùc noäi quy cuûa U H mình; Ỗ TR - Hoûi caû lôùp suy nghó gì veà caùc quy taéc treân (Coù quy taéc naøo caùc em thaáy khoâng Ợ T höõu ích hay caàn thieát khoâng? Veà töø ngöõ coù caàn thay ñoåi gì khoâng?); Ậ P HU - Khi taát caû hoïc sinh ñeàu ñoàng yù, giaùo vieân ñoïc laïi moät laàn cuoái danh saùch caùc Ấ noäi quy, coá gaéng söû duïng chính caùc töø ngöõ cuûa caùc em hoïc sinh; N - Yeâu caàu caùc em xung phong vieát quy taéc cuûa mình leân baûng vôùi tieâu ñeà “Caùc quy taéc toân troïng baïn vaø toâi”. Sau ñoù ñính treân lôùp hoïc. Ví duï: - Khen ngôïi laãn nhau; - Toân troïng taøi saûn cuûa nhau; - Laéng nghe laãn nhau; - Giuùp ñôõ laãn nhau; - Khoâng cöôøi nhaïo yù kieán cuûa ngöôøi khaùc; - Noùi chuyeän vôùi nhau moät caùch töû teá; - Khoâng laøm beõ maët nhau; -
25. 9944 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ KKeáteát thuùcthuùc - Sau khi taát caû caùc quy taéc ñaõ ñöôïc vieát treân baûng, giaùo vieân yeâu caàu taát caû caùc em hoïc sinh kyù teân mình phía döôùi. Ñieàu naøy coù nghóa laø taát caû hoïc sinh ñaõ vieát vaø ñoàng yù thöïc hieän caùc noäi quy treân moät caùch toát nhaát coù theå. Giaùo vieân yeâu caàu hoïc sinh suy ngaãm trong 1 phuùt veà caùch hoïc sinh seõ coá gaéng ñeå thöïc hieän nhöõng noäi quy naøy. - Caû lôùp cuøng suy ngaãm veà moät soá caùch maø caùc quy taéc treân coù theå giuùp ñeå lôùp hoïc ngaøy caøng tieán boä vaø tích cöïc hôn (giaùo vieân goïi moät soá hoïc sinh phaùt bieåu). Giai ñoaïn 4: AÙp duïng Coù theå söû duïng 1 trong caùc caùch sau: Caùc quy taéc toân troïng. Caû lôùp cuøng vieát moät quyeån saùch nhoû chung, trong ñoù ghi roõ ñieàu gì seõ xaûy ra khi hoïc sinh tuaân thuû hay khoâng tuaân thuû noäi quy môùi cuûa lôùp veà vieäc toân troïng laãn nhau. Giaùo vieân phaùt cho moãi em hoïc sinh 2 tôø giaáy vaø yeâu caàu caùc em choïn 1 noäi quy. Treân tôø giaáy thöù nhaát, hoïc sinh veõ vaø vieát veà moät baïn hoïc sinh tuaân thuû theo noäi quy. Treân tôø thöù hai, hoïc sinh veõ vaø vieát veà nhöõng tröôøng hôïp seõ xaûy ra khi noäi quy N Ấ khoâng ñöôïc tuaân thuû. Giaùo vieân löu yù hoïc sinh khoâng veõ hoaëc vieát veà moät baïn cuï theå trong lôùp. P HU Ậ T Ví duï, trong böùc tranh thöù nhaát, caùc em coù theå veõ veà vieäc caùc em ñang chôi Ợ boùng cuøng nhau vôùi doøng chuù thích raèng “Khi chuùng em chia seû vôùi nhau vaø xeáp TR Ỗ haøng chôi boùng, chuùng em seõ chôi vui”. Böùc tranh thöù hai moâ taû 2 em hoïc sinh ñang U H caõi nhau, tranh giaønh bong vôùi lôøi chuù thích “Khi moïi ngöôøi khoâng chia seû vaø xeáp Ệ haøng, ai cuõng töùc giaän”. Giaùo vieân thu laïi caùc böùc tranh vaø ñoùng thaønh quyeån saùch chung cuûa lôùp vaø N 2: TÀI LI Ầ cuõng coù theå söû duïng quyeån saùch naøy cho caùc naêm tieáp theo. PH Söû duïng Baûng ñaùnh daáu: Giaùo vieân phaùt “baûng ñaùnh daáu” cho caû lôùp, giaûi thích raèng khi caùc em quan saùt thaáy caùc baïn tuaân thuû noäi quy toân troïng laãn nhau trong lôùp, caùc em neân ñaùnh daáu vaøo baûng ñieàu maø ngöôøi ñoù laøm. Coù theå daùn Baûng naøy treân lôùp vaø ñoïc to thoâng tin ghi ñöôïc trong tuaàn ñoù vaøo cuoái moãi tuaàn. KKeáteát thuùcthuùc Giaùo vieân yeâu caàu hoïc sinh: - Nghó veà 01 baïn ngaøy hoâm nay tuaân thuû quy taéc lôùp hoïc maø em gaëp. Chuaån bò saün saøng teân cuûa baïn ñoù vaø quy taéc maø baïn ñoù ñaõ tuaân thuû (Khoâng khuyeán khích baát kyø em naøo keå teân caùc baïn Khoâng thöïc hieän noäi quy. Haõy duy trì hoaït ñoäng naøy moät caùch tích cöïc nhaát coù theå.) - Chia seû vôùi baïn beân caïnh veà caùc quy taéc deã vaø khoù tuaân thuû nhaát. - Giô tay neáu caùc em nghó chuùng ta neân thay ñoåi baát kyø noäi quy naøo cuûa lôùp hoïc (Ñeå hoïc sinh phaùt bieåu vaø hoûi noäi quy naøo caàn thay ñoåi vaø taïi sao).
26. 9955 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 2.4. Coù theå thieát keá caùc chuû ñeà giaùo duïc kó naêng soáng theo quy trình/ caáu truùc goàm 3 hoaït ñoäng, nhöng vaãn ñaûm baûo caùc giai ñoaïn cuûa moâ hình giaùo duïc döïa vaøo söï traûi nghieäm: Traûi nghieäm; phaûn hoài kinh nghieäm; hoïc kieán thöùc vaø kinh nghieäm môùi; aùp duïng nhöõng ñieàu ñaõ hoïc. 2.4.1. Coù 2 caùch tieáp caän khi thieát keá caùc chuû ñeà giaùo duïc kó naêng soáng Thöù nhaát, moãi chuû ñeà tröïc tieáp taäp trung vaøo kó naêng soáng coát loõi nhö ñeà caäp trong caùch phaân loaïi. Theo caùch naøy, qua hoaït ñoäng theo chuû ñeà ngöôøi hoïc seõ hieåu kó naêng soáng ñoù laø gì, caùch hình thaønh kó naêng soáng ñoù vaø caùch vaän duïng caùc kó naêng naøy ñeå giaûi quyeát nhöõng tình huoáng giaû ñònh; Thöù hai, moãi chuû ñeà gaén vôùi moät vaán ñeà thöôøng naûy sinh trong cuoäc soáng ôû löùa tuoåi naøy, maø ñeå giaûi quyeát noù thì caàn phaûi vaän duïng nhöõng kó naêng soáng khaùc nhau, qua ñoù maø hình thaønh vaø reøn luyeän nhöõng kó naêng soáng ñoù. Trong tröôøng hôïp naøy, caùc kó naêng soáng ñöôïc gaén lieàn vôùi caùc vaán ñeà cuï theå. Öu ñieåm cuûa caùch thöù nhaát laø ñi saâu vaøo baûn chaát cuûa töøng kó naêng soáng coát loõi ñeå coù theå vaän duïng vaøo caùc tình huoáng khaùc nhau. Öu ñieåm cuûa caùch thöù hai laø trang bò cho ngöôøi hoïc naêng löïc öùng phoù vôùi moät vaán ñeà thaùch thöùc cuï theå, sinh ñoäng trong cuoäc soáng, trong ñoù ñaõ vaän duïng nhieàu kó naêng soáng coù lieân quan. PH Ầ 2.4.2. Nhöõng vieäc caàn laøm khi thieát keá chuû ñeà giaùo duïc kó naêng soáng: N 2: TÀI LI - Xaùc ñònh muïc tieâu cuûa chuû ñeà vaø phöông tieän caàn coù ñeå toå chöùc caùc hoaït ñoäng; Ệ U H - Xaùc ñònh noäi dung cuûa chuû ñeà giaùo duïc kó naêng soáng vaø thieát keá caùc hoaït Ỗ ñoäng caàn thieát: TR Ợ T Hoaït ñoäng 1: Höôùng ñeán vieäc laøm cho ngöôøi hoïc hieåu kó naêng soáng ñoù laø gì Ậ P HU Böôùc 1: Höôùng ñeán vieäc khai thaùc kinh nghieäm cuûa ngöôøi tham gia (hoïc sinh) Ấ ñeå xöû lí vaán ñeà ñaët ra. N Böôùc 2: Phaûn hoài, chia seû nhöõng caùch xöû lí theo thoùi quen, kinh nghieäm cuõ cuûa caùc nhoùm trong phaïm vi lôùp/ nhoùm lôùn. Hoaït ñoäng 2: Höôùng ñeán vieäc laøm cho ngöôøi hoïc naém ñöôïc caùch thöùc (hoaëc caùc böôùc) hình thaønh/ theå hieän kó naêng soáng ñoù. Tieáp thu, lónh hoäi kó naêng, caùch öùng xöû môùi thoâng qua hoaït ñoäng nhoùm nhoû/ hoaëc nhoùm lôùn (toaøn lôùp). Thöïc chaát laø hoïc sinh thoâng hieåu kó naêng soáng ñoù laø gì vaø caùc böôùc thöïc hieän kó naêng ñoù; hoaëc laø moâ hình maãu cuûa haønh vi. Hoaït ñoäng 3: Höôùng ñeán vieäc taïo tình huoáng/ cô hoäi ñeå ngöôøi hoïc reøn luyeän kó naêng soáng ñoù, maø thöïc chaát laø vaän duïng kó naêng soáng ñaõ tieáp thu ôû hoaït ñoäng 2 ñeå xöû lí caùc tình huoáng môùi. Böôùc 3: Moãi hoaït ñoäng laïi ñöôïc caáu truùc theo loâgic sau: a. Muïc tieâu cuûa hoaït ñoäng b. Caùch tieán haønh hoaït ñoäng c. Keát luaän ruùt ra sau hoaït ñoäng
27. 9966 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ Ví duï veà moät chuû ñeà giaùo duïc kó naêng giaûi quyeát maâu thuaãn GIAÛI QUYEÁT MAÂU THUAÃN MOÄT CAÙCH TÍCH CÖÏC16 II MuïcMuïc tieâutieâu Kieán thöùc: - Hoïc sinh nhaän thöùc ñöôïc caùc maâu thuaãn naûy sinh trong ñôøi soáng vaø nguyeân nhaân naûy sinh nhöõng maâu thuaãn ñoù; - Hoïc sinh nhaän thaáy söï caàn thieát phaûi bieát kieåm soaùt giaän döõ ñeå giaûi quyeát maâu thuaãn moät caùch tích cöïc. Thaùi ñoä: - Hoïc sinh bình tónh tröôùc nhöõng maâu thuaãn vaø xung ñoät; - Hoïc sinh thieän chí vaø suy nghó tích cöïc khi giaûi quyeát maâu thuaãn döïa treân caùc giaù trò hoøa bình, toân troïng, khoan dung, yeâu thöông. Kó naêng soáng: Reøn luyeän tö duy pheâ phaùn, tö duy saùng taïo, ra quyeát ñònh, giao tieáp, thieän chí N Ấ khi nhìn nhaän vaán ñeà vaø ñaùnh giaù ngöôøi khaùc, suy nghó tích cöïc, bieát laéng nghe, thöøa P HU nhaän yù kieán hôïp lí cuûa ngöôøi khaùc, thöông löôïng. naém ñöôïc kó naêng kieåm soaùt côn Ậ T giaän vaø caùc böôùc cuûa kó naêng giaûi quyeát maâu thuaãn moät caùch tích cöïc. Ợ TR III.I. ThoângThoâng ññieäpieäp Ỗ U H 1. Trong cuoäc soáng chuùng ta khoâng theå traùnh khoûi maâu thuaãn vôùi ngöôøi xung Ệ quanh. Nguyeân nhaân naûy sinh maâu thuaãn raát ña daïng. Neáu khoâng bieát traùnh, hoaëc giaûi quyeát maâu thuaãn naûy sinh kòp thôøi, nhöõng maâu thuaãn naøy seõ gaây ra söï caêng N 2: TÀI LI thaúng, aûnh höôûng khoâng nhoû ñeán söùc khoûe tinh thaàn vaø caùc moái quan heä xaõ hoäi Ầ khaùc cuûa moãi ngöôøi. PH 2. Moät chuyeän nhoû nhaët coù theå bieán thaønh cuoäc tranh caõi gay gaét hoaëc daãn ñeán baïo löïc. Caûm xuùc quaù khích cuûa con ngöôøi raát deã laøm naûy sinh baïo löïc. Hoøa bình hay baïo löïc ñeàu baét ñaàu töø trong yù nghó cuûa moãi chuùng ta. Vì vaäy, chuùng ta caàn bieát kieåm soaùt côn giaän trong moïi tình huoáng ñeå traùnh haäu quaû ñaùng tieác. 3. Khi maâu thuaãn naûy sinh, ngöôøi khoâng coù kó naêng soáng thöôøng ñeå cho caûm xuùc chi phoái khi öùng xöû vôùi nhau, nhìn nhaän vaán ñeà chæ töø phía baûn thaân, ñoå loãi cho nhau, coù khi coøn vôùi thaùi ñoä thuø haän cho neân daãn ñeán baïo löïc, thöông tích, thaäm chí coù caû aùn maïng. Ngöôøi coù kó naêng soáng caàn bieát giaûi quyeát nhöõng maâu thuaãn naøy moät caùch hoaø bình thoâng qua caùc kó naêng kieåm soaùt côn giaän, thieän chí, ñaët mình vaøo vò trí cuûa ngöôøi coù maâu thuaãn ñeå ñeå coù theå hoùa giaûi maâu thuaãn moät caùch tích cöïc, taïo ra ñoäng löïc cho cuoäc soáng. IIII.II. TaøiTaøi lieäulieäu vaøvaø phöôngphöông tieäntieän - Giaáy A4 vaø A0 16 PGS.TS Nguyeãn Thanh Bình (2009, 2010, 2011) giaùo trình chuyeân ñeà “Giaùo duïc kó naêng soáng” NXBÑHSPHN.
28. 9977 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY - Keùo, baêng dính, buùt - Phieáu hoïc taäp: + Nhöõng ñieàu neân nhôù (hoaït ñoäng 2) + Thoâng ñieäp veà söï kieân nhaãn vaø kieàm cheá (hoaït ñoäng 2) + Chuyeän veà Huøng vaø Cöôøng (hoaït ñoäng 2) + Caùc tình huoáng caàn xöû lí (hoaït ñoäng 3) IIV.V. HöôùngHöôùng daãndaãn ttoåoå cchöùchöùc hhoaïtoaït ññoängoäng HHoaïtoaït ññoängoäng 11:: MMaâuaâu tthuaãnhuaãn vvaøaø ccaùcaùc nnguyeânguyeân nnhaânhaân nnaûyaûy ssinhinh a. Muïc tieâu: Hoïc sinh töï nhaän thöùc ñöôïc caùc maâu thuaãn naûy sinh trong cuoäc soáng, nguyeân nhaân vaø caùch giaûi quyeát theo thoùi quen. b. Caùch tieán haønh: Laøm vieäc theo nhoùm - Giaùo vieân chia lôùp thaønh nhoùm nhoû thaûo luaän caùc caâu hoûi sau: 1. Trong cuoäc soáng baïn ñaõ traûi qua nhöõng maâu thuaãn vôùi ai? Veà vaán ñeà gì? Nguyeân nhaân naûy sinh nhöõng maâu thuaãn ñoù? PH Ầ 2. Baïn ñaõ giaûi quyeát nhöõng maâu thuaãn ñoù nhö theá naøo? Haäu quaû cuûa caùch giaûi N 2: TÀI LI quyeát maâu thuaãn baèng baïo löïc - Ñaïi dieän töøng nhoùm leân trình baøy keát quaû thaûo luaän cuûa nhoùm mình. Ệ - Lôùp thaûo luaän, nhaän xeùt/ bình luaän, boå sung U H Ỗ c. Keát luaän: TR Ợ T NNhöõnghöõng mmaâuaâu tthuaãnhuaãn tthöôønghöôøng nnaûyaûy ssinhinh ttrongrong ccuoäcuoäc ssoáng:oáng: Ậ P HU - Maâu thuaãn vôùi baïn beø; Ấ - Maâu thuaãn vôùi ngöôøi thaân trong gia ñình, hoï haøng; N - Maâu thuaãn vôùi nhöõng caù nhaân khaùc trong coäng ñoàng; - Nhöõng maâu thuaãn khaùc. NNguyeânguyeân nnhaânhaân nnaûyaûy ssinhinh mmaâuaâu tthuaãn:huaãn: - Söï khaùc nhau veà suy nghó vaø quan nieäm; - Söï khaùc nhau veà mong muoán/ nhu caàu veà lôïi ích caùc nhaân; - Söï haïn cheá do caùch nhìn nhaän söï vieäc/ vaán ñeà; - Chæ xuaát phaùt töø yù muoán/ suy nghó chuû quan cuûa mình, maø khoâng bieát thöøa nhaän, toân troïng suy nghó, yù kieán, quan ñieåm cuûa ngöôøi khaùc; - Coù moät soá ngöôøi hay thích gaây haán, hieáu chieán, thích ngöôøi khaùc phaûi phuïc tuøng, hay leä thuoäc vaøo mình; - Söï keøn cöïa, muoán hôn ngöôøi cuûa ai ñoù ; - Söï ñònh kieán, phaân bieät ñoái xöû;
29. 9988 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ - Söï baûo thuû, coá chaáp; - Noùi hoaëc nghó khoâng ñuùng veà nhau; - Nhöõng nguyeân nhaân khaùc. CCaùcaùc ccaùchaùch ggiaûiiaûi qquyeátuyeát tthöôønghöôøng ssöûöû dduïng:uïng: - Noùi chuyeän vôùi nhau ñeå hieåu vaø thoâng caûm/ boû qua cho nhau; - Caõi nhau, sau ñoù giaän nhau khoâng chaøo hoûi nhau; - Ñaùnh nhau, sau ñoù khoâng theøm nhìn maët nhau; - Ngoaøi ra, coøn nhöõng caùch giaûi quyeát khaùc. HHaäuaäu qquaûuaû ccuûauûa ccaùchaùch ggiaûiiaûi qquyeátuyeát bbaèngaèng bbaïoaïo llöïc:öïc: - Gaây toån thöông veà theå chaát vaø tinh thaàn. - Laøm taêng haän thuø, caùc nguy cô traû thuø baèng baïo löïc traàm troïng hôn. - Coù theå gaây aùn maïng. - Taïo thaønh teä naïn xaõ hoäi. N HHoaïtoaït ññoängoäng 22:: KKieåmieåm ssoaùtoaùt ccônôn ggiaäniaän vvaøaø ggiaûiiaûi qquyeátuyeát mmaâuaâu tthuaãnhuaãn ttíchích ccöïcöïc Ấ a) Muïc tieâu: Hoïc sinh ñöôïc traûi nghieäm caùch giaûi quyeát maâu thuaãn khi bò ngöôøi P HU Ậ khaùc noùi xaáu moät caùch tích cöïc, qua ñoù hoïc ñöôïc caùch giaûi quyeát maâu thuaãn trong T Ợ caùc tình huoáng khaùc TR Ỗ b) Caùch tieán haønh: U H Ệ Böôùc 1: Laøm vieäc theo nhoùm. Chia lôùp thaønh 3 hoaëc 6 nhoùm, moãi nhoùm khoâng quaù 8 ngöôøi, ñaûm nhieäm 1 nhieäm vuï cuï theå nhö sau: N 2: TÀI LI Nhieäm vuï 1: Ñoïc truyeän: ““ThoângThoâng ñieäpñieäp veàveà ssöïöï kkieânieân nnhaãnhaãn vvaøaø kkieàmieàm ccheá”heá” (tr 102) Ầ PH Traû lôøi caâu hoûi: 1. Coù theå nhaän ra giaù trò soáng naøo haøm chöùa trong caâu chuyeän? 2. Coù theå ruùt ra baøi hoïc gì töø caâu chuyeän? Nhieäm vuï 2: Ñoïc truyeän: ““NhöõngNhöõng ññieàuieàu nneâneân nnhôù”hôù” (tr 102) Traû lôøi caâu hoûi: 1. Coù theå nhaän ra giaù trò soáng naøo haøm chöùa trong caâu chuyeän? 2. Coù theå ruùt ra baøi hoïc gì töø caâu chuyeän? Nhieäm vuï 3: Saém vai ““ChuyeänChuyeän vveàeà HHuønguøng vvaøaø CCöôøng”öôøng” (tr 103) vaø thaûo luaän caùc caâu hoûi sau: 1) Neáu ôû ñòa vò Huøng khi ñoù thì baïn seõ laøm gì? 2) Phaân tích maãu haønh vi trong caùch öùng xöû, giaûi quyeát maâu thuaãn cuûa Huøng? 3) Caùch öùng xöû cuûa Huøng theå hieän söï chi phoái cuûa nhöõng giaù trò soáng naøo?
30. 9999 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Böôùc 2: Laøm vieäc chung toaøn lôùp - Ñaïi ñieän caùc nhoùm trình baøy keát quaû thaûo luaän; - Hoïc sinh trong lôùp boå sung, ñaët caâu hoûi cho caùc nhoùm; - Giaùo vieân toång keát nhöõng giaù trò soáng vaø baøi hoïc ñöôïc ruùt ra töø ““ThoângThoâng ñieäpñieäp vveàeà söïsöï kkieânieân nnhaãnhaãn vvaøaø kkieàmieàm ccheá”heá” vaø ““NhöõngNhöõng ñieàuñieàu neânneân nnhôù”hôù”; - Giaùo vieân phaân tích nhöõng maët lôïi cuõng nhö baát lôïi vaø söï hôïp lí cuõng nhö baát hôïp lí cuûa töøng caùch giaûi quyeát trong tình huoáng cuûa Huøng vaø Cöôøng maø caùc nhoùm neâu ra; - Giaùo vieân höôùng daãn hoïc sinh tieáp tuïc phaân tích caùc kó naêng soáng theå hieän trong caùch öùng xöû cuûa Huøng: Khi töï nhuû “Haõy coá thö giaõn naøo”; “Phaûi giöõ bình tónh”; ” Mình seõ khoâng noùi chuyeän vôùi caäu ta cho tôùi khi mình thaät söï bình tónh” theå hieän kókó naêngnaêng kieàmkieàm cheá,che kkieåmieåm soaùtsoaùt côncôn giaän.giaän Ñoàng thôøi haønh vi ñoù bò chi phoái bôûi ggiaùiaù ttròrò soángsoáng hoøahoøa bình,bình ttoânoân ttroïngroïng ngöôøingöôøi khaùc;khaùc Khi nghó: Chaúng caàn lo laéng veà nhöõng ñieàu caäu ta noùi, ñoù khoâng phaûi laø söï thaät” hoaëc “Coù leõ caäu aáy khoâng coá tình/ aùc yù noùi xaáu mình, maø do caäu aáy nghe thoâng PH Ầ tin ñoàn ñaïi khoâng chính xaùc” , ñieàu ñoù theå hieän kkóó naêngnaêng suysuy nghónghó tíchtích cöïc,cöïc ñoàng thôøi, N 2: TÀI LI nhöõng kó naêng naøy do ggiaùiaù ttròrò kkhoanhoan ddungung cchihi pphoái;hoái Khi ñöa ra quyeát ñònh “Mình seõ noùi chuyeän ñaøng hoaøng, thaúng thaén vôùi Ệ caäu aáy”, vieäc naøy theå hieän kkóó naêngnaêng kieânkieân quyeát,quyeát ñoàng thôøi ttheåheå hhieänieän ggiaùiaù ttròrò ttrungrung tthöïc,höïc, U H ttraùchraùch nhieäm.nhieäm Ỗ TR c. Keát luaän: Ợ T Ậ 1. Trong cuoäc soáng khoâng neân laøm toån thöông ngöôøi khaùc vaø neân boû qua, tha P HU thöùc cho nhöõng haønh vi gaây toån thöông cho ta. Caûm xuùc quaù khích cuûa con ngöôøi Ấ raát deã laøm naûy sinh baïo löïc. Hoøa bình hay baïo löïc ñeàu baét ñaàu töø trong yù nghó cuûa N moãi chuùng ta. 2. Khi rôi vaøo traïng thaùi giaän döõ trong tình huoáng chöùa ñöïng maâu thuaãn, chuùng ta phaûi bieát kieàm cheá, kieåm soaùt côn giaän vaø suy nghó tích cöïc, nghó ñeán caùc giaù trò soáng, nghó ñeán haäu quaû cuûa vieäc khoâng kieåm soaùt côn giaän, ñeå tìm caùch giaûi quyeát maâu thuaãn moät caùch thieän chí, mang tính xaây döïng traùnh nhöõng haønh vi baïo löïc. 3. Caùc böôùc giaûi quyeát maâu thuaãn moät caùch tích cöïc - Kieàm cheá caûm xuùc - söû duïng caùc kó naêng thö giaõn. Töï ñöa mình ra khoûi taâm traïng/ tình huoáng ñoù; - Xaùc ñònh nguyeân nhaân daãn ñeán maâu thuaãn: Ai laø ngöôøi gaây ra maâu thuaãn/ chòu traùch nhieäm. Caàn suy nghó tích cöïc, vì noù coù taùc ñoäng maïnh ñeán caûm xuùc vaø haønh vi tích cöïc. (Neáu caàn, coá gaéng taùch khoûi ngöôøi coù maâu thuaãn vôùi mình moät thôøi gian ñeå suy nghó vaø tìm caùch giaûi quyeát maâu thuaãn ñoù). - Hoûi ngöôøi coù maâu thuaãn vôùi mình coù thôøi gian ñeå ngoài noùi chuyeän veà maâu thuaãn ñoù khoâng.
31. 110000 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ - Haõy noùi vôùi ngöôøi coù maâu thuaãn vôùi mình veà caûm xuùc cuûa mình. - Haõy noùi vôùi hoï taïi sao mình laïi coù caûm xuùc nhö vaäy. - Haõy laéng nghe, laéng nghe vaø laéng nghe caâu traû lôøi cuûa ngöôøi ñoù. - Haõy cuøng thaûo luaän veà caùch giaûi quyeát maâu thuaãn. - Tieáp tuïc thaûo luaän/ thöông löôïng moät caùch bình tónh. - Neáu maâu thuaãn khoâng theå giaûi quyeát ñöôïc/hoaëc moät trong 2 ngöôøi trôû neân quaù giaän döõ, haõy döøng cuoäc thaûo luaän/ thöông löôïng vaø heïn seõ noùi chuyeän veà vaán ñeà ñoù. - Bieát daøn hoøa moïi ngöôøi khi coù söï tranh caõi, xích mích. HHoaïtoaït ññoängoäng 33:: VVaänaän dduïnguïng kkóó nnaêngaêng kkieåmieåm ssoaùtoaùt ccônôn ggiaäniaän vvaøaø ggiaûiiaûi qquyeátuyeát mmaâuaâu tthuaãnhuaãn a. Muïc tieâu: Hình thaønh kó naêng giaûi quyeát caùc loaïi maâu thuaãn cho hoïc sinh thoâng qua nhöõng tình huoáng giaû ñònh vaø naém ñöôïc caùc böôùc giaûi quyeát maâu thuaãn coù hieäu quaû. b. Caùch tieán haønh N - Giaùo vieân treo leân töôøng vaø giôùi thieäu nhöõng sô ñoà/ baûng vieát chöõ to veà: Ấ + Caùch kieàm cheá khi töùc giaän; P HU Ậ T + Bí quyeát bieåu loä söï cöông quyeát; Ợ TR Ỗ + Caùc böôùc cuûa kó naêng thöông löôïng; U H Ệ Tình huoáng 1: N 2: TÀI LI Giôø ra chôi, moät nhoùm hoïc sinh böôùc vaøo quaùn nöôùc ôû coång tröôøng, luùc ñoù Ầ PH baïn ñang ngoài uoáng nöôùc trong quaùn. Moät hoïc sinh trong nhoùm naøy voâ tình nhoå nöôùc boït vaøo chaân baïn. Baïn quay laïi yeâu caàu baïn ñoù phaûi xin loãi, tuy nhieân baïn ñoù töø choái, khoâng chòu xin loãi, laïi coøn cöôøi baïn? VVaäyaäy BBaïnaïn sseõeõ öùngöùng xxöûöû nhönhö ttheáheá nnaøo?aøo? Tình huoáng 2: Giôø ra chôi coù moät vaøi hoïc sinh lôùp khaùc ñeán treâu baïn hoaëc phaù quaáy troø chôi maø baïn ñang tham gia. Hoï duøng nhöõng lôøi leõ thoâ tuïc, thieáu vaên hoùa ñeå chaâm choïc. BBaïnaïn sseõeõ ggiaûiiaûi quyeátquyeát nnhöhö ttheáheá nnaøo?aøo?
32. 110101 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Tình huoáng3: Baïn ñang tham gia vaøo moät troø chôi giöõa caùc nhoùm baïn cuøng tuoåi taïi saân tröôøng. Moät thaønh vieân cuûa nhoùm khaùc chaïy xoâ vaøo baïn, caû 2 ngöôøi cuøng ngaõ. Maëc duø ngöôøi kia sai, baïn vaãn ñôõ ngöôøi ñoù daäy, noùi lôøi xin loãi hoaëc hoûi han raát lòch söï. Tuy nhieân, ñaùp laïi thaùi ñoä raát lòch söï cuûa baïn, ngöôøi kia chöûi tuïc, xuùc phaïm hoaëc ñe doïa baïn. VVaäyaäy bbaïnaïn sseõeõ xxöûöû llíí nnhöhö ttheáheá nnaøo?aøo? - Giaùo vieân giao cho moãi nhoùm 1 tình huoáng vaø yeâu caàu caùc thaønh vieân trong töøng nhoùm vaän duïng caùch xöû lí maãu cuûa Huøng trong hoaït ñoäng 2 vaø caùch kieàm cheá khi töùc giaän. Vaän duïng caùc böôùc cuûa kó naêng thöông löôïng ñeå giaûi quyeát maâu thuaãn trong tình huoáng cuûa nhoùm mình vaø thaûo luaän/ ñoùng vai caùch giaûi quyeát. - Keát quaû xöû lí tình huoáng cuûa nhoùm coù theå ñöôïc trình baøy döôùi 2 hình thöùc: + Vieát ra giaáy khoå lôùn ñeå trình baøy + Saém vai theå hieän caùch giaûi quyeát - Ñaïi dieän caùc nhoùm leân trình dieãn caùch xöû lí tình huoáng cuûa mình PH Ầ - Giaùo vieân tröng caàu yù kieán nhaän xeùt/ bình luaän (veà söï hôïp lí, hôïp tình cuûa N 2: TÀI LI töøng caùch xöû lí) hoaëc caùc hoïc sinh neâu caâu hoûi veà keát quaû thaûo luaän cuûa töøng nhoùm. - Treân cô sôû nhöõng yù kieán cuûa hoïc sinh, giaùo vieân tieáp tuïc ñaët caâu hoûi cho caû lôùp: Ệ U H CChuùnghuùng ttaa ccaànaàn pphaûihaûi ttraûiraûi qquaua ccaùcaùc bböôùcöôùc nnaøoaøo kkhihi ggiaûiiaûi qquyeátuyeát mmaâuaâu tthuaãn?huaãn? Ỗ TR c) Keát luaän: Ợ T Khi rôi vaøo maâu thuaãn trong quan heä vôùi ngöôøi khaùc, chuùng ta neân vaän duïng Ậ P HU caùc kó naêng xöû lí maâu thuaãn ñeå giaûi quyeát vaán ñeà moät caùch eâm ñeïp nhaát. Ấ N V. Toång keát 1. Ñeå hoïc sinh töï neâu: 1.1. Nhöõng thu hoaïch veà nhaän thöùc qua chuû ñeà 1.2. Nhöõng kó naêng soáng ñaõ vaän duïng trong caùc hoaït ñoäng cuûa chuû ñeà 2. Giaùo vieân toång keát: 2.1. Nhöõng thu hoaïch veà nhaän thöùc qua chuû ñeà Trong cuoäc soáng, nhieàu khi chuùng ta khoâng theå traùnh khoûi coù nhöõng va chaïm, baát ñoàng, maâu thuaãn vôùi nhöõng ngöôøi xung quanh. Kó naêng giaûi quyeát maâu thuaãn giuùp chuùng ta bieát caùch giaûi quyeát caùc maâu thuaãn moät caùch hoaø bình thoâng qua caùc kó naêng kieåm soaùt côn giaän vaø kó naêng thöông löôïng vì söï bình an cuûa taát caû caùc beân.
33. 110202 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ Caâu chuyeän soá 1. Thoâng ñieäp veà söï kieân nhaãn vaø kieàm cheá Ngaøy xöa coù moät caäu beù xaáu tính. Boá caäu ñöa cho caäu moät tuùi ñinh vaø baûo cöù moãi laàn caäu maát kieân nhaãn vaø/hoaëc caõi nhau vôùi ai, thì ñoùng moät chieác ñinh vaøo haøng raøo. Ngaøy ñaàu tieân, caäu ñoùng 37 caùi ñinh vaøo haøng raøo. Caùc tuaàn sau, caäu bieát caùch töï kieàm cheá, neân soá ñinh ñoùng vaøo haøng raøo bôùt daàn ngaøy qua ngaøy: caäu ñaõ khaùm phaù ra raèng töï keàm cheá thì deã hôn laø ñoùng ñinh. Cuoái cuøng, ñeán moät ngaøy kia, caäu khoâng phaûi ñoùng caùi ñinh naøo vaøo haøng raøo nöõa. Caäu ñi gaëp boá vaø thöa raèng hoâm nay caäu khoâng phaûi ñoùng caùi ñinh naøo. OÂng boá baûo caäu cöù ngaøy naøo caäu khoâng maát kieân nhaãn, thì nhoå moät chieác ñinh ra khoûi haøng raøo. Ngaøy laïi ngaøy troâi qua, cuoái cuøng caäu beù coù theå noùi vôùi boá raèngcaäu ñaõ nhoå moïi caùi ñinh ra khoûi haøng raøo. OÂng boá daãn caäu con ra tröôùc haøng raøo vaø baûo: “Con naøy, con ñaõ xöû söï toát roài, nhöng con nhìn taát caû caùc caùi loã ñinh treân haøng raøo ñi. Haøng raøo naøy seõ khoâng bao giôø nhö tröôùc ñöôïc nöõa. Khi N Ấ con caõi nhau vôùi ai vaønoùi ñieàu gì xaáu xa, con ñoù ñeå laïi cho ngöôøi aáy moät veát P HU thöông nhö veát ñinh naøy. Con coù theå ñaâm con dao vaøo moät ngöôøi roài ruùt dao Ậ T ra, nhöng seõ maõi maõi coøn moät veát thöông. Con coù xin loãi bao nhieâu laàn ñi nöõa, Ợ veát thöông vaãn coøn ñoù. Moät veát thöông do lôøi noùi cuõng laøm ñau nhö moät veát TR Ỗ thöông treân thaân theå. Nhöõng ngöôøi baïn laø nhöõng vieân ngoïc quyù hieám, hoï laøm U H cho con cöôøi vaø khuyeán khích con. Hoï saün saøng laéng nghe con khi con caàn Ệ hoï, hoï naâng ñôõ con vaø môû loøng ra vôùi con. Con cuõng haõy cho caùc baïn con thaáy laø con yeâu thöông hoï ñeán ñaâu”. N 2: TÀI LI Ầ PH Caâu chuyeän soá 2. Nhöõng ñieàu neân nhôù Hai ngöôøi baïn ñi treân ñöôøng vaéng veû. Ñeán moät ñoaïn, hoï coù moät cuoäc tranh luaän khaù gay gaét vaø moät ngöôøi ñaõ khoâng kieàm cheá ñöôïc giô tay taùt vaøo maët baïn mình. Ngöôøi kia bò ñau nhöng khoâng heà noùi moät lôøi. Anh vieát treân caùt: “Hoâm nay, ngöôøi baïn thaân nhaát cuûa toâi ñaõ taùt vaøo maët toâi”. Hoï tieáp tuïc ñi, ñeán moät con soâng, hoï döøng laïi vaø taém ôû ñaáy. Anh baïn kia khoâng may bò chuoät ruùt vaø suyùt cheát ñuoái, may maø ñöôïc ngöôøi baïn cöùu. Khi heát hoaûng sôï, anh vieát leân ñaù: “Hoâm nay, ngöôøi baïn thaân nhaát ñaõ cöùu soáng toâi”. Anh baïn kia ngaïc nhieân hoûi: “Taïi sao khi toâi ñaùnh anh, anh vieát treân caùt, coøn baây giôø anh laïi vieát treân ñaù?”
34. 110303 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Mæm cöôøi, anh traû lôøi: “Khi moät ngöôøi baïn laøm chuùng ta ñau, chuùng ta haõy vieát ñieàu gì ñoù treân caùt, gioù seõ thoåi bay chuùng ñi cuøng vôùi söï tha thöù Vaø khi coù ñieàu gì ñoù to lôùn xaûy ra, chuùng ta neân khaéc noù leân ñaù nhö khaéc saâu vaøo kyù öùc cuûa traùi tim, nôi khoâng ngoïn gioù naøo coù theå xoaù nhoøa ñöôïc ” Caâu chuyeän soá 3. Chuyeän veà Huøng vaø Cöôøng Huøng vaø Cöôøng laø ñoâi baïn thaân. Boãng nhieân Cöôøng trôû neân laïnh nhaït, xa laùnh Huøng. Moät hoâm, tình côø Huøng ñi sau Cöôøng vaø moät ngöôøi baïn cuõ cuûa hai ngöôøi laø Duõng. Huøng nghe thaáy Cöôøng keå cho Duõng nhöõng chuyeän khoâng hay veà Huøng, ñaùng tieác laø nhöõng chuyeän ñoù khoâng phaûi laø söï thaät: ví duï nhö Huøng yeâu ñöông lung tung, hoïc thì quay coùp neân môùi ñöôïc ñieåm cao Trong khi Cöôøng ñang thao thao baát tuyeät thì Huøng caûm thaáy soâi maùu leân, chæ muoán nhaûy vaøo tuùm laáy Cöôøng vaø cho maáy quaû ñaám. Nhöng roái Huøng ñaõ kòp töï nhuû: “Haõy coá thö giaõn naøo”; “Phaûi giöõ bình tónh”; “Mình seõ khoâng noùi PH chuyeän vôùi caäu ta cho tôùi khi mình thaät söï bình tónh” Ầ N 2: TÀI LI Sau moät phuùt traán tónh laïi, Huøng laïi nghó: “Chaúng caàn lo laéng veà nhöõng ñieàu caäu ta noùi, ñoù khoâng phaûi laø söï thaät”, roài Huøng laïi nghó tieáp: “Coù leõ caäu Ệ aáy khoâng aùc yù noùi xaáu mình, maø do caäu aáy nghe thoâng tin ñoàn ñaïi khoâng U H chính xaùc”. Ỗ TR Huøng quyeát ñònh: “Mình seõ noùi chuyeän ñaøng hoaøng, thaúng thaén vôùi Ợ T caäu aáy”. Ậ P HU Sau ñoù, Huøng vöôït leân tröôùc maët Cöôøng vaø Duõng. Huøng noùi vôùi Cöôøng Ấ moät caùch cöông quyeát: N - Xin loãi, nhöõng gì maø caäu ñang noùi laøm toâi raát khoù chòu. Toâi buoäc loøng caét ngang vì toâi khoâng muoán caäu tieáp tuïc tung nhöõng ñieàu khoâng ñuùng veà toâi. Toâi khoâng yeâu ñöông lung tung vaø cuõng chöa moät laàn quay coùp. Toâi caûm thaáy raát ñau loøng vaø khoâng hieåu sao ñaõ töøng laø baïn thaân cuûa nhau, nay caäu laïi coù theå noùi nhöõng ñieàu khoâng coù thaät nhö vaäy veà toâi. Cöôøng gòaât mình vaø cuõng chaúng bieát thanh minh gì nöõa, chæ bieát noùi vôùi Huøng: - Xin loãi caäu, mình sai roài.
35. 110404 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ 2.2. Nhöõng kó naêng soáng ñaõ vaän duïng trong caùc hoaït ñoäng cuûa chuû ñeà Vaän duïng caùc kó naêng soáng nhö: tö duy pheâ phaùn, tö duy saùng taïo, ra quyeát ñònh, giao tieáp, thieän chí khi nhìn nhaän vaán ñeà vaø ñaùnh giaù ngöôøi khaùc, suy nghó tích cöïc, bieát laéng nghe, thöøa nhaän yù kieán hôïp lí cuûa ngöôøi khaùc, thöông löôïng, Hoïc sinh hoïc ñöôïc caùch giaûi quyeát caùc maâu thuaãn moät caùch hieäu quaû, traùnh xung ñoät vaø baïo löïc. 3. Quaûn lí quaù trình vaø moâi tröôøng hoïc taäp Hieäu tröôûng tröôøng hoïc caàn ñaëc bieät chuù yù xaây döïng moâi tröôøng sö phaïm thaân thieän, töø lôùp hoïc thaân thieän ñeán tröôøng hoïc thaân thieän vaø coäng ñoàng thaân thieän. Moâi tröôøng hoïc taäp caàn ñaûm baûo bình ñaúng, an toaøn, laønh maïnh vaø ñöôïc baûo veä ñeå giuùp hoïc sinh traùnh xa nhöõng teä naïn xaõ hoäi. Nhaø tröôøng caàn ñaûm baûo: - Coù nhöõng saân chôi phuø hôïp vôùi löùa tuoåi hoïc ñöôøng ñeå caùc em ñöôïc soáng trong caûm giaùc hoàn nhieân vaø hình thaønh neân nhöõng tình caûm tích cöïc coù lôïi cho cuoäc soáng; - Coù söï keát hôïp haøi hoøa giöõa Nhaø tröôøng - Gia ñình - Xaõ hoäi; N Ấ - Coù söï keát hôïp giöõa ñaøo taïo kó naêng soáng vôùi caùc ñieàu kieän boå sung chính saùch P HU phaùt trieån moâi tröôøng taâm lí xaõ hoäi thuaän lôïi vaø gaén vôùi caùc dòch vuï cuûa coäng ñoàng. Ậ T Nhaø tröôøng caàn nghieâm tuùc phaùt trieån maïnh hôn, nhaân roäng hôn nhöõng phong Ợ TR traøo “Kæ cöông, tình thöông, traùch nhieäm”, “Nhaø tröôøng vaên hoùa, nhaø giaùo maãu möïc, Ỗ hoïc sinh thanh lòch”, “Tröôøng hoïc thaân thieän, hoïc sinh tích cöïc”, ñeå xaây döïng caùc U H Ệ moâ hình nhaø tröôøng saùng taïo vaø ñoåi môùi. Hieäu tröôûng caàn nghieân cöùu, xaây döïng Phoøng tö vaán taâm lí hoïc ñöôøng trong tröôøng hoïc hôïp lí, giao cho Ban tö vaán toå chöùc hoaït ñoäng. N 2: TÀI LI Ầ PH Thaønh phaàn Ban tö vaán taâm lí coù theå bao goàm: chuyeân vieân tö vaán chuyeân saâu trong lónh vöïc taâm lí hoïc ñöôøng, caùc giaùo vieân chuû nhieäm lôùp, giaùo vieân - Coá vaán Ñoaøn, giaùo vieân - Toång phuï traùch Ñoäi, Ñaây chính laø nhöõng ngöôøi giuùp caùc em caân baèng vaø phaùt trieån taâm sinh lí trong ñoä tuoåi nhaïy caûm. Ñoä tuoåi hoïc sinh trung hoïc cô sôû ñang laø löùa tuoåi deã bò kích ñoäng, deã bò loâi keùo neân ngöôøi lôùn seõ gaëp nhieàu khoù khaên trong vieäc thaáu hieåu cuõng nhö quaûn lí. Hoaït ñoäng cuûa Ban tö vaán taâm lí: Tuøy thuoäc töøng ñieàu kieän vaø moâi tröôøng sö phaïm cuûa töøng ñòa phöông maø quy ñònh hoaït ñoäng cuï theå cho Ban naøy, chaúng haïn Ban tö vaán taâm lí tröôøng hoïc coù theå: + Gôïi yù, höôùng daãn, taâm söï vôùi hoïc sinh: ñeå hoïc sinh noùi leân suy nghó cuûa mình, cuøng nhau giaûi toûa vöôùng maéc trong khi hoïc vaø giao tieáp giöõa hoïc sinh vôùi hoïc sinh; giöõa thaày coâ vôùi hoïc sinh; giöõa cha meï hoïc sinh vôùi hoïc sinh, Ban tö vaán taâm lí giuùp hình thaønh nhoùm baïn ñoàng haønh bao goàm nhöõng hoïc sinh coù nguy cô bò baét naït ñeå cuøng hoïc taäp vaø cuøng ñeán tröôøng, haïn cheá tình traïng caùc em bò baét naït, haønh hung, traán loät, coáng naïp, Ban tö vaán taâm lí cuõng coù theå toå chöùc hoaït ñoäng cuûa nhöõng “thaùm töû hoïc sinh”, nhöõng hoïc sinh naøy seõ bí maät theo doõi nhöõng naûy sinh baát thöôøng daãn ñeán baïo löïc trong hoïc sinh, ñeå kòp thôøi baùo cho thaày coâ bieát.
36. 110505 MÔ ĐUN 2 - HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY + Chia seû vôùi giaùo vieân chuû nhieäm lôùp veà nhöõng öùng xöû caàn thieát trong toå chöùc hoaït ñoäng cho hoïc sinh nhaèm giaûm thieåu baïo löïc. Ví duï, trong giôø sinh hoaït lôùp giaùo vieân chuû nhieäm taïo dieãn ñaøn ñeå hoïc sinh coù cô hoäi theå hieän loøng yeâu thöông vaø toân troïng ngöôøi khaùc; toå chöùc ñeå caùc em töï xaây döïng kòch baûn, ñoùng vai öùng xöû tình huoáng baïo löïc coù theå xaûy ra, + Laøm caàu noái ñeå toå chöùc giao löu roäng raõi giöõa caùc lôùp, caùc toå chöùc, ñoaøn theå trong tröôøng, + Laøm caàu noái giöõa nhaø tröôøng vaø gia ñình, laø nôi cha meï hoïc sinh chia seû nhöõng baên khoaên cuûa hoï veà phöông phaùp giaùo duïc con caùi, veà caùch taâm söï vôùi con, veà caùch giao löu vôùi nhöõng cha meï hoïc sinh khaùc, ñeå cuøng hôïp söùc baûo veä con traùnh bò baïo löïc, nghieän game, nghieän huùt thuoác laù, röôïu, bia, Nhaø tröôøng caàn thöôøng xuyeân phoái hôïp vôùi coâng an, chính quyeàn ñòa phöông caùc caáp, ban ngaønh caùc toå chöùc xaõ hoäi ñeå naém baét tình hình, kòp thôøi giaûi quyeát caùc maâu thuaãn, ngaên chaën tình traïng baïo löïc trong tröôøng hoïc daãn ñeán haäu quaû nghieâm troïng nhö hieän nay. Chaúng haïn, moät soá tröôøng kyù hôïp ñoàng vôùi Coâng an phöôøng cöû ngöôøi ñoùng choát tröôùc coång tröôøng vaøo caùc giôø cao ñieåm, laép camera ôû caùc goùc khuaát trong khuoân vieân tröôøng hoïc nhö caàu thang, taàng haàm ñeå xe, ñeå haïn cheá baïo löïc hoïc ñöôøng ôû nhöõng nôi ñoù. Hoaëc nhaø tröôøng coù theå phoái hôïp ñeå giaûi toûa PH Ầ moät soá haøng quaùn quaø vaët, quaùn Internet, quaùn game quanh khu vöïc nhaø tröôøng. N 2: TÀI LI 4. Ñaùnh giaù keát quaû giaùo duïc kó naêng soáng thoâng qua tieáp caän kó Ệ naêng soáng U H Ỗ TR Keát quaû giaùo duïc giaù trò soáng, kó naêng soáng theå hieän ôû vieäc ñaùnh giaù xem keá Ợ T hoaïch giaùo duïc kó naêng soáng coù ñaït ñöôïc muïc tieâu taùc ñoäng ñeán haønh vi ngöôøi hoïc Ậ hay khoâng? UNESCO ñaõ gôïi yù noäi dung ñaùnh giaù kó naêng soáng veà töøng vaán ñeà theo P HU boán truï coät bao goàm nhöõng yù cô baûn sau: Ấ N Hoïc ñeå bieát (kó naêng nhaän thöùc) + Möùc ñoä xaõ hoäi: coù hay khoâng coù luaät hoaëc caùc chính saùch vaø caùc dòch vuï coâng lieân quan ñeán caùc vaán ñeà noåi baät ñoù; + Möùc ñoä caù nhaân: hoïc sinh coù ñuû thoâng tin caàn bieát veà nhöõng vaán ñeà ñaët ra cuõng nhö nhöõng dòch vuï coù saün trong coäng ñoàng caùc em ñang soáng khoâng? Hoïc ñeå laøm (kó naêng thöïc haønh/laøm vieäc) Trong thöïc teá, caùc caù nhaân caàn phaûi thöïc haønh, phaûi traûi nghieäm qua nhöõng böôùc cuï theå naøo ñeå laøm ñöôïc ñieàu maø hoïc sinh ñang hoïc?
37. 110606 HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC VỚI VẤN ĐỀ GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG, KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIAO TIẾP ỨNG XỬ TRONG QUẢN LÍ Hoïc ñeå cuøng chung soáng vôùi moïi ngöôøi (kó naêng xaõ hoäi) Nhöõng kieán thöùc vaø kinh nghieäm veà vaán ñeà ñoù coù ñöôïc ñaët ra ñeå chia seû vôùi caùc thaønh vieân khaùc trong coäng ñoàng hay khoâng? Coù nhöõng heä thoáng hoã trôï naøo ñeå laøm ñieåm töïa? Hoïc ñeå khaúng ñònh mình (kó naêng xaùc ñònh giaù trò) Hoïc sinh coù quan taâm ñeán vaán ñeà ñoù khoâng? Caùc em coù caûm thaáy traùch nhieäm vaø tin raèng caàn phaûi thöïc hieän caùc böôùc vaø bieän phaùp phaûn ñoái hay chaáp thuaän tình huoáng ñaët ra khoâng? Caùc em coù töï thaáy mình laø chuû theå, laø ngöôøi quyeát ñònh chính trong vieäc xaùc ñònh töông lai khoâng? Söï thay ñoåi veà haønh vi bao giôø cuõng khoù khaên hôn thay ñoåi veà nhaän thöùc, do ñoù caàn phaûi chuù yù ñeán khaâu giaùm saùt vaø ñaùnh giaù keát quaû hoïc taäp kó naêng soáng cuûa hoïc sinh. Caàn xaây döïng caùc tieâu chí ñaùnh giaù theo caùc möùc ñoä kó naêng soáng caàn ñaït phuø hôïp vôùi taâm sinh lí, löùa tuoåi hoïc sinh. N Ấ KEÁT LUAÄN P HU Ậ Töø xa xöa, cha oâng ta ñaõ quan nieäm ñi hoïc tröôùc heát phaûi laø hoïc ñeå laøm ngöôøi, T Ợ sau ñoù môùi laø hoïc ñeå laøm vieäc. Vôùi treû em, giaùo duïc ñaïo ñöùc (hình thaønh nhaân caùch) TR vaø giaùo duïc kó naêng soáng (boài döôõng nhaân taøi) laø quaù trình giaùo duïc laâu daøi, beàn bæ, Ỗ caàn ñöôïc uoán naén haøng ngaøy trong gia ñình, trong tröôøng hoïc vaø ngoaøi xaõ hoäi. Bôûi U H Ệ vaäy, phaûi coù chieán löôïc quoác gia veà giaùo duïc ñaïo ñöùc hoïc sinh, ñaøo taïo nhaân löïc vaø boài döôõng nhaân taøi töø ñôn giaûn ñeán phöùc taïp ñeå hoïc sinh coù ñöôïc nhöõng haønh vi ñuùng, höôùng ñi ñuùng, ñaùp öùng ñöôïc yeâu caàu veà giaù trò ngöôøi hoïc tích cöïc, giaù trò N 2: TÀI LI Ầ nhaân caùch ngöôøi lao ñoäng môùi, ngöôøi coâng daân môùi trong thôøi kì hoäi nhaäp toaøn caàu. PH
38. 110707 MÔ ĐUN 3 - KĨ NĂNG GIAO TIẾP ỨNG XỬ CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC TRONG CÔN G TÁC QUẢN LÍ GIÁO DỤC MOÂ ÑUN 3 - KYÕ NAÊNG GIAO TIEÁP ÖÙNG XÖÛ CUÛA HIEÄU TRÖÔÛNG TRÖÔØNG TRUNG HOÏC TRONG COÂNG TAÙC QUAÛN LÍ GIAÙO DUÏC MUÏC TIEÂU Sau khi keát thuùc khoùa hoïc, hoïc vieân coù theå: - Xaùc ñònh töôøng minh moät soá khaùi nieäm cô baûn cuûa Moâ ñun: Giao tieáp, öùng xöû, tình huoáng, tình huoáng trong quaûn lí giaùo duïc, - Phaân tích ñöôïc caùc kó naêng giao tieáp hieäu quaû trong quaûn lí giaùo duïc; - Vaän duïng ñöôïc moät soá yeâu caàu, nguyeân taéc öùng xöû tình huoáng ñeå ñaït ñöôïc thaønh coâng trong nhöõng tình huoáng thöôøng gaëp trong quaûn lí tröôøng hoïc. I. MOÄT SOÁ KHAÙI NIEÄM PH Ầ 1. Giao tieáp (ñgt). N 2: TÀI LI Giao tieáp laø tieáp xuùc, trao ñoåi thoâng tin vôùi nhau17. Xeùt veà maët taâm lí hoïc, giao tieáp laø moái quan heä giöõa con ngöôøi vôùi con ngöôøi, theå hieän söï tieáp xuùc giöõa ngöôøi Ệ U H vôùi ngöôøi, thoâng qua ñoù con ngöôøi trao ñoåi vôùi nhau veà thoâng tin vaø caûm xuùc, tri Ỗ giaùc laãn nhau, aûnh höôûng taùc ñoäng qua laïi vôùi nhau. TR Ợ T Nhö vaäy, giao tieáp theå hieän quan heä giöõa chuû theå naøy vôùi chuû theå khaùc, trong Ậ ñoù caùc moái quan heä giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi ñöôïc xaùc laäp vaø vaän haønh nhaèm hieän P HU thöïc hoùa caùc moái quan heä xaõ hoäi giöõa chuû theå naøy vôùi chuû theå khaùc. Ấ N Trong giao tieáp, ba maët thoáng nhaát vaø taùc ñoäng qua laïi, boå sung cho nhau goàm: Maët nhaän thöùc theå hieän qua vieäc trao ñoåi thoâng tin, tri giaùc laãn nhau, hieåu bieát giöõa con ngöôøi vôùi con ngöôøi. Maët thaùi ñoä caûm xuùc theå hieän söï trao ñoåi thaùi ñoä, caûm xuùc vôùi nhau. Maët töông taùc theå hieän söï lieân keát, taùc ñoäng qua laïi. Moái quan heä giao tieáp giöõa con ngöôøi vôùi con ngöôøi coù theå xaûy ra vôùi caùc hình thöùc khaùc nhau: - Giao tieáp giöõa caù nhaân vôùi caù nhaân; - Giao tieáp giöõa caù nhaân vôùi nhoùm; - Giao tieáp giöõa nhoùm vôùi nhoùm hoaëc giöõa nhoùm vôùi coäng ñoàng ngöôøi. 17 Nguyeãn Nhö YÙ (chuû bieân ), (2000), Töø ñieån Tieáng Vieät caên baûn, NXB Giaùo duïc, Haø Noäi.