Đổi mới giáo dục và tổ chức các hoạt động dạy học để phát triển năng lực, phẩm chất người học

Nội dung text: Đổi mới giáo dục và tổ chức các hoạt động dạy học để phát triển năng lực, phẩm chất người học

1. TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐHSP TPHCM Trịnh Văn Biều và tgk ___ ĐỔI MỚI GIÁO DỤC VÀ TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC, PHẨM CHẤT NGƯỜI HỌC TRỊNH VĂN BIỀU*, TRẦN THỊ NGỌC HÀ TÓM TẮT Dạy học phát triển năng lực, phẩm chất người học là một xu hướng tất yếu của giáo dục Việt Nam và của các nước trên thế giới hiện nay. Bài viết làm rõ những điểm khác nhau giữa dạy học định hướng nội dung và dạy học phát triển năng lực, phẩm chất người học; các phẩm chất và năng lực quan trọng cần phát triển cho học sinh phổ thông cùng với việc tổ chức các hoạt động dạy học để phát triển các phẩm chất, năng lực này. Từ khóa: tổ chức hoạt động dạy học, phát triển năng lực, phẩm chất, người học. ABSTRACT Innovating education and organizing teaching activities to develop the capacity and quality of the learner Teaching to develop the capacity, quality for learners is an inevitable trend of education in Vietnam and other countries in the world today. This article clarifies the differences between content-oriented teaching and teaching to develop the capacity, quality for learners; some important qualities and capacities that high school students need to develop with the organization of teaching activities to develop these qualities, capacities. Keywords: Organizing teaching activity, developing the capacity, quality, learners. 1. Mở đầu quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị Dạy học phát triển năng lực, phẩm kiến thức sang phát triển toàn diện năng chất người học là một xu hướng tất yếu lực và phẩm chất người học” (3). Nghị của giáo dục Việt Nam và của các nước quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ trên thế giới hiện nay. Ngày 4/11/2013, XII Đảng Cộng sản Việt Nam 28/01/2016 Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã kí ban cũng đã xác định một trong các nhiệm vụ hành Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban trọng tâm trong giai đoạn mới là “Phát Chấp hành Trung ương Khóa XI (Nghị huy nhân tố con người trong mọi lĩnh vực quyết số 29-NQ/TW). Nghị quyết đã của đời sống xã hội; tập trung xây dựng khẳng định quan điểm chỉ đạo trong Định con người về đạo đức, nhân cách, lối hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo sống, trí tuệ và năng lực làm việc; xây dục và đào tạo là: “Phát triển giáo dục và dựng môi trường văn hóa lành mạnh” đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân (4). lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh * PGS TS, Trường Đại học Sư phạm TPHCM; Email: [email protected] Giáo viên, Trường THPT Nguyễn Huệ, TP Vũng Tàu 117
2. Ý kiến trao đổi Số 10(88) năm 2016 ___ Đổi mới căn bản, toàn diện giáo 2. Dạy học định hướng nội dung và dục và đào tạo là một nhiệm vụ quan dạy học phát triển năng lực, phẩm chất trọng và cấp bách của đất nước ta hiện người học nay. Để làm được điều này không chỉ Chúng ta đang chuyển từ dạy học dừng ở nhận thức mà quan trọng hơn là ở định hướng nội dung (lấy việc trang bị sự phối hợp chặt chẽ giữa người dạy và kiến thức là nhiệm vụ chủ yếu) sang dạy người học, ở sự đổi mới phương pháp học phát triển năng lực, phẩm chất người dạy học trong mỗi giờ lên lớp. học. Để việc dạy học đạt kết quả cao, cần phải hiểu rõ những điểm khác nhau cơ bản của hai kiểu dạy học này. Dạy học định hướng nội dung Dạy học phát triển năng lực, phẩm chất Mục - Chủ yếu trang bị kiến thức, kinh - Phát triển năng lực và phẩm chất người đích nghiệm để người học vận dụng học - Hệ thống, hoàn chỉnh, đầy đủ các - Hệ thống, hoàn chỉnh, các kiến thức trọng Nội kiến thức cần thiết tâm cần thiết làm cơ sở cho việc phát triển dung phẩm chất và năng lực người học - Sử dụng các phương pháp dạy - Sử dụng nhiều phương pháp dạy học phát Phương học để chuyển tải kiến thức huy tính tích cực, chủ động của người học pháp - Ít quan tâm tổ chức các hoạt động - Chú ý tổ chức các hoạt động để người học để người học tham gia hình thành, phát triển phẩm chất và năng lực - Chủ yếu dạy trên lớp theo hình - Kết hợp dạy trên lớp và ngoài lớp, các thức lớp-bài hoạt động thực tế, dã ngoại Tổ chức - Dùng nhiều thời gian cho hoạt - Dùng nhiều thời gian cho hoạt động của động của thầy người học - Nặng về đánh giá kiến thức mà - Đánh giá phẩm chất và năng lực (kiến Kiểm người học thu được theo yêu cầu thức, kĩ năng, thái độ) người học tra của môn học Sản - Người học biết nhiều hơn là làm - Người học biết và làm tốt phẩm 3. Một số phẩm chất năng lực quan Nam cần phát triển cho học sinh phổ trọng cần phát triển cho học sinh phổ thông các phẩm chất và năng lực sau đây: thông - 6 phẩm chất: Nhân ái, khoan dung; Theo tài liệu học tập những nội Tự tin, trung thực; Trách nhiệm, kỉ luật; dung chính của chương trình giáo dục - 7 năng lực: Tự học; Giải quyết vấn phổ thông tổng thể trong chương trình đề và sáng tạo; Ngôn ngữ và giao tiếp; giáo dục phổ thông mới của Bộ Giáo dục Hợp tác; Tính toán; Công nghệ thông tin và Đào tạo 2015 (2) thì giáo dục Việt và truyền thông; Thẩm mĩ. 118
3. TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐHSP TPHCM Trịnh Văn Biều và tgk ___ Các phẩm chất và năng lực cần phát người ta sẽ mở rộng lòng mình để yêu triển cho học sinh được đề xuất trong thương, chia sẻ, an ủi những con người chương trình giáo dục phổ thông của Bộ đau khổ bất hạnh và vui sướng khi thấy Giáo dục và Đào tạo 2015 [2] mang tính người khác được bình an, thăng tiến, tổng thể và tính định hướng. Nó giúp cho hạnh phúc. Chính lòng nhân ái vun đắp mỗi giáo viên xác định rõ nhiệm vụ, mục cho những hạt giống yêu thương nảy tiêu trong các hoạt động dạy học của mầm xanh tốt, là cầu nối giữa trái tim con mình. Mỗi phẩm chất và năng lực đều có người với nhau, góp phần thúc đẩy xã hội một vị trí, vai trò nhất định không thể phát triển văn minh, hòa bình và tiến bộ. xem nhẹ trong mục tiêu hướng tới một xã Cuộc sống chỉ thật sự hạnh phúc khi con hội tốt đẹp, “xây dựng con người về đạo người ta sống trong tình yêu thương của đức, nhân cách, lối sống, trí tuệ và năng nhau và lấy yêu thương làm mối dây liên lực làm việc”[4]. Tuy nhiên, khó có điều hệ giữa người và người. kiện để nghiên cứu, tìm hiểu một cách Biểu hiện cao nhất của lòng nhân ái đầy đủ ý nghĩa, tác dụng, biện pháp phát là sự hi sinh, nhường nhịn quyền lợi bản triển từng phẩm chất và năng lực; bài viết thân cho người khác. Khi lòng nhân ái này góp phần làm rõ thêm một số nội thật sự được mở rộng thì ta có thể dung dung dưới đây. chứa được mọi lối sống, mọi kiểu cách, 3.1. Các phẩm chất quan trọng đáng mọi quan điểm, mọi phê bình của người chú ý khác mà không cảm thấy bực bội, khó a) Nhân ái, khoan dung chịu. Lòng nhân ái giúp con người dễ Steve Godier đã từng nói: “Lòng dàng đồng cảm gần gũi nhau hơn, cho dù nhân ái là biểu hiện cao đẹp nhất của con có những khác biệt cá nhân trong các lĩnh người”. Đúng vậy, nhân ái là cái gốc của vực khác nhau. đạo đức con người, là thứ tình cảm thiêng Khoan dung là biểu hiện của một liêng trong cuộc sống, là nền tảng của nhân cách cao đẹp, một tâm hồn rộng luân lí xã hội. Lòng nhân ái là truyền mở, giàu lòng yêu thương. Khi đó con thống quý báu của mọi tôn giáo, mọi dân người có thể quên đi những thiệt hại, tộc và các truyền thống văn hóa, đem lại những tổn thất của mình mà tha thứ cho nhiều giá trị tốt đẹp cho thế giới của người khác. Khoan dung chính là tha thứ chúng ta. Nhân ái là tình yêu thương giữa cho những người có lỗi lầm, đã gây con người với con người, là cách con những tổn thương, thiệt hại với mình. người trao cho nhau những tình cảm tốt Khoan dung biểu hiện ở lòng yêu thương đẹp mà không hề vụ lợi hay mong muốn mênh mông, sâu sắc đối với con người, ở được nhận lại điều gì từ người kia. Nhân niềm tin vào phần tốt đẹp, phần thiện ái giống như chiếc cầu nối các tâm hồn trong mỗi con người, dù nhất thời họ có với nhau, giúp cho mọi người được gắn lầm lạc, còn nhỏ nhen, thấp kém. kết, thắt chặt với nhau. Có lòng nhân ái, 119
4. Ý kiến trao đổi Số 10(88) năm 2016 ___ Điều đáng chú ý là trong các phẩm tin sẽ có khả năng thu hút mọi người hơn. chất cần phát triển cho học sinh [3] thì Họ sẽ hoàn thành công việc, nhiệm vụ tốt “Nhân ái, khoan dung” được đặt lên đầu hơn và có nhiều cơ hội hơn. Lòng tự tin tiên. Đây chính là hai phẩm chất cốt lõi và ý chí, nghị lực của con người giống trong nhân cách mỗi người. Nhờ có như đôi cánh của một con chim, giúp cho “Nhân ái, khoan dung” ta mới có thể yêu ta có thể bay thật cao, thật xa. Tự người, yêu nhân loại; hòa nhập và hợp tin chính là chiếc áo giáp vững chắc bảo tác với mọi người. Nhân ái, khoan dung vệ ta trước những thử thách của cuộc giúp cho ta thêm bạn, bớt thù, sống thanh sống. Tự tin là chìa khóa cơ bản của thản, sống khỏe và sống hạnh phúc. thành công. Tự tin giúp chúng ta có thể trải nghiệm và khám phá thế giới một b) Tự tin, trung thực cách chủ động hơn, hiệu quả hơn. Sự tự Tự tin là hoàn toàn tin tưởng vào tin dựa trên những cảm nhận tốt về chính khả năng của bản thân, là nhận thức và bản thân mình. Tự tin có được và phát nắm rõ được giá trị và sự quan trọng của triển khi: mình một cách đầy đủ và đúng đắn. Con - Có cái nhìn tích cực về cuộc sống; người tự tin thường chủ động trong mọi - Cảm nhận được những ưu điểm, sở việc, dám tự quyết định và hành động trường, giá trị, vị trí của bản thân trong một cách chắc chắn, cương quyết, dám gia đình hay xã hội. Cảm nhận bản thân nghĩ dám làm, không hoang mang dao đáng yêu, có năng lực; động. Người tự tin nghĩ rằng mình có thể - Được quan tâm, yêu thương, bao làm tốt một điều gì đó trong một hoàn bọc bởi một cá nhân hay tập thể nào đó. cảnh cụ thể. Tự tin giúp con người thêm Được tôn trọng, động viên, khuyến khích mạnh dạn, dễ làm chủ được bản thân, và thừa nhận; tránh được cảm giác sợ hãi và có thể ứng - Giải quyết được một vấn đề hay phó tốt khi đối diện với một thử thách, công việc khó khăn, nan giải. Để tạo sự khó khăn nào đó. Người ta thường cảm tự tin cần giao những nhiệm vụ phù hợp thấy ít tự tin khi đứng trước những tình với năng lực, sở trường để HS có thể huống mới, bất ngờ hoặc khó khăn. hoàn thành với một sự cố gắng, nỗ lực Người thiếu tự tin thường hay căng nhất định; thẳng, làm việc gì cũng phải ngó trước - Hiểu rằng ai cũng có thể mắc lỗi và ngó sau, lo nghĩ và do dự lâu trước khi có thể học hỏi được kinh nghiệm từ đưa ra quyết định, thậm chí còn hay thay những lỗi lầm đã mắc phải; đổi. Nếu không có tự tin con người dễ trở - Đánh giá đúng những điểm yếu của nên nhỏ bé và yếu đuối. Tự tin giúp cho bản thân để từ đó sửa chữa, khắc phục có hình ảnh của mỗi người được nâng cao, hiệu quả; tăng thêm tính thuyết phục trong con mắt - Học tập và tiếp thu kiến thức, tập những người xung quanh. Một người tự dượt và chuẩn bị chu đáo những thứ cần 120
5. TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐHSP TPHCM Trịnh Văn Biều và tgk ___ cho bản thân trong những hoàn cảnh cụ nhân. Tự học là con đường tạo ra tri thức thể; bền vững cho mỗi người. Tự học khắc - Có cơ hội giao tiếp với nhiều người phục nghịch lí: học vấn thì vô hạn mà để học hỏi kinh nghiệm. tuổi học đường thì giới hạn. Tự học đang Trung thực là một trong những đức trở thành chìa khóa vàng trong thời đại tính cần thiết và quý báu của mỗi người. bùng nổ thông tin ngày nay. Học sinh, Trung thực có thể hiểu là ngay thẳng, thật sinh viên phải biết cách tự học vì học tập thà, luôn tôn trọng sự thật, chân lí, lẽ là một quá trình suốt đời. Tự học góp phải, không làm sai lệch sự thật. Người phần dân chủ hóa, xã hội hóa giáo dục trung thực là người ngay thẳng chân một cách có hiệu quả nhằm phát huy, tận thành trong cách đối xử với mọi người, dụng tiềm năng to lớn của mỗi thành viên luôn nhìn nhận khách quan về các sự việc trong cộng đồng. Để phát triển năng lực trong cuộc sống, luôn tôn trọng và bảo vệ tự học cần chú ý việc xây dựng kế hoạch chân lí, bảo vệ lẽ phải, dũng cảm nhận lỗi học tập, rèn luyện khả năng đọc, ghi khi mình mắc khuyết điểm. Người có chép, nhận xét, giải quyết vấn đề tính trung thực sẽ tự gây dựng cho mình b) Sáng tạo một hình ảnh, một chữ “tín” trong lòng Nhà giáo dục kì cựu người Anh Ken mỗi người, vì vậy mà họ luôn được mọi Robinson từng nói: “có 3 nhân tố chính đưa người tin yêu, kính trọng. Vì vậy, sống nhân loại phát triển cho đến ngày hôm nay: trung thực giúp ta nâng cao phẩm giá, sự đa dạng - tính sáng tạo - và sự tò mò” làm lành mạnh các mối quan hệ xã hội. (5). Sáng tạo có tầm quan trọng đặc biệt vì Nếu rèn luyện đức tính trung thực, chúng nó là vấn đề hưng vong của quốc gia, là vấn ta sẽ dễ thành đạt trong cuộc sống. đề thành bại của mỗi tổ chức, doanh nghiệp Ngược lại, không trung thực sẽ làm mất và cũng là vấn đề sống còn của mỗi cá lòng tin, tha hóa về đạo đức; không trung nhân. Sản phẩm của sáng tạo thường là thực chính là nguyên nhân, mầm mống những phát minh hoặc phát hiện mới mẻ, của các tiêu cực trong xã hội. độc đáo của tư duy và trí tưởng tượng. Hoạt 3.2. Các năng lực quan trọng đáng chú động sáng tạo gắn liền với lịch sử tồn tại và ý phát triển của xã hội loài người. Từ việc tìm a) Tự học ra lửa, chế tạo công cụ bằng đá thô sơ đến Trong các năng lực thì “tự học” việc sử dụng năng lượng nguyên tử, chinh được xếp đầu tiên chính vì tự học có ý phục vũ trụ , hoạt động sáng tạo của loài nghĩa quyết định quan trọng đối với sự người đã không ngừng đánh dấu các bước thành đạt của mỗi người. Tự học là con ngoặt quan trọng của lịch sử tiến hóa. Sáng đường tự khẳng định của mỗi người. Tự tạo không thể tách rời khỏi tư duy - hoạt học giúp cho con người giải quyết mâu động bộ não của con người. Chính nhờ tư thuẫn giữa khát vọng cao đẹp về học vấn duy sáng tạo con người đã tạo ra các giá trị với hoàn cảnh khó khăn của cuộc sống cá vật chất, tinh thần, các thành tựu vĩ đại về 121
6. Ý kiến trao đổi Số 10(88) năm 2016 ___ mọi mặt trong cuộc sống và tạo ra nền văn về truyền đạt, trò tiếp thu một cách thụ minh nhân loại. Để phát triển năng lực sáng động) sang lối dạy mới, trong đó vai trò tạo cần phải chú ý phát triển năng lực tư chủ yếu của thầy là tổ chức, hướng dẫn duy, năng lực quan sát, năng lực tưởng hoạt động, trò chủ động tìm kiếm, phát tượng – liên tưởng; năng lực phát hiện và hiện ra kiến thức. Như vậy trong một tiết giải quyết vấn đề. học, thời gian “thầy nói-trò nghe” cần ít c) Thẩm mĩ hơn mà phải dành nhiều thời gian hơn Năng lực thẩm mĩ là khả năng cảm cho người học hoạt động [1]. thụ, đánh giá và sáng tạo ra cái đẹp. Năng Trong dạy học ở đại học và trung lực thẩm mĩ giúp cho quá trình đào tạo học phổ thông, tùy theo nội dung cụ thể được toàn diện, hài hòa. Năng lực thẩm của từng môn học, thời gian cho phép, mĩ có tính phổ biến, tính lịch sử, tính cá giáo viên có thể thiết kế các tình huống, nhân và tính xã hội. Năng lực thẩm mĩ tổ chức các hoạt động phát triển năng lực, giúp người học biết trân trọng, yêu quý phẩm chất người học trong các giờ chính cái đẹp trong mọi lĩnh vực, từ đó sống khóa hay ngoại khóa. Sau đây là hai hoạt yêu đời hơn, hạnh phúc hơn. Chính cái động được người học yêu thích mà chúng đẹp đã đem lại cho con người những cảm tôi đã thử nghiệm. xúc tích cực, cái đẹp là sự cân đối và hài 4.1. Hoạt động giới thiệu bản thân hòa. Con người ta ai cũng thích cái đẹp a) Ý nghĩa, tác dụng dưới mọi hình thức biểu hiện. Vì vậy, cái Đây là một trong những hoạt động đẹp đã đi vào mọi lĩnh vực của cuộc mà học sinh, sinh viên rất yêu thích. Hoạt sống. Để phát triển năng lực thẩm mĩ cho động này giúp người học phát triển năng người học có thể thông qua việc sử dụng lực ngôn ngữ, giao tiếp, hợp tác, thêm tự lời nói, trang phục; nhận xét, đánh giá tác tin. Nó cũng làm cho các thành viên hiểu phẩm; luyện viết chữ đẹp, trình bày vở và gần gũi nhau hơn, tăng sự gắn bó, đoàn ghi, bài kiểm tra, viết báo cáo kết trong tập thể. Nếu các thông tin cá nhân 4. Tổ chức các hoạt động dạy học để được chuẩn bị trên file powerpoint và phát triển năng lực, phẩm chất người chiếu lên màn hình thì sẽ phát triển cả năng học ở đại học và trung học phổ thông lực công nghệ thông tin và truyền thông Năng lực được cấu thành bởi kiến cùng năng lực thẩm mĩ. thức, kĩ năng, thái độ; trong đó kĩ năng là b) Yêu cầu thành tố rất quan trọng. Kĩ năng là kết - Cung cấp đầy đủ các thông tin cá quả của một quá trình luyện tập, vì thế để nhân quan trọng như: họ tên, tuổi, quê có kĩ năng nhất thiết phải thông qua việc quán, chỗ ở, gia đình, thành tích, sở tổ chức các hoạt động. Phải tạo cơ hội và trường điều kiện để người học được hoạt động, - Trình bày lưu loát, hấp dẫn. Gây được thể hiện, phát huy khả năng bản được sự chú ý, ấn tượng với bạn học. thân. Cần chuyển từ lối dạy cũ (thầy nặng 122
7. TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐHSP TPHCM Trịnh Văn Biều và tgk ___ - Đảm bảo thời gian phù hợp, không - Kết hợp làm việc cá nhân và tập thể quá dài, quá ngắn. một cách tích cực. c) Cách thực hiện c) Cách thực hiện - Người học cần chuẩn bị trước các - Cho người học xem một đoạn phim thông tin cá nhân ra một mảnh giấy hoặc hoặc nghe kể một câu chuyện; file powerpoint. - Trao đổi, hướng dẫn người học viết - Từng người lên trình bày trước lớp. nhận xét, lời bình vào vở ghi; - Cuối cùng có thể trao đổi, nhận xét, - Chỉ định một vài cá nhân đọc nhận đánh giá, chọn ra các học viên trình bày tốt. xét, lời bình của mình trước lớp; d) Những lưu ý để hoạt động thành - Trao đổi, góp ý, rút ra bài học từ công đoạn phim hoặc câu chuyện kể. - Làm cho mọi người hiểu được tác d) Những lưu ý để hoạt động thành dụng của hoạt động. công - Khi trình bày cần vui vẻ, chân - Nên lựa chọn các đoạn phim hoặc thành và cởi mở. câu chuyện có nội dung và chất lượng - Để đảm bảo thời gian nên ấn định tốt; trước khoảng thời gian trình bày cho mỗi - Chuẩn bị trước các câu hỏi dẫn dắt người. gợi mở để người học tự rút ra kiến thức - Nên tổ chức đánh giá, chọn ra các và bài học kinh nghiệm cho bản thân; học viên trình bày tốt để học hỏi lẫn - Để tạo không khí thi đua có thể nhau. chọn ra các học viên có lời bình tốt (nếu 4.2. Viết nhận xét, lời bình sau khi có thời gian). xem một đoạn phim hoặc nghe kể một 5. Kết luận câu chuyện Định hướng đổi mới căn bản, toàn a) Ý nghĩa, tác dụng diện giáo dục và đào tạo, chuyển mạnh Hoạt động này giúp người học phát quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị triển năng lực quan sát, nhận xét, sáng kiến thức sang phát triển toàn diện năng tạo và thẩm mĩ. Tùy theo nội dung của lực và phẩm chất người học cần được đoạn phim hay câu chuyện mà có ảnh thực hiện thông qua các hoạt động sáng hưởng tốt đến những phẩm chất khác tạo của cả hệ thống giáo dục. Trong các nhau của người học. phẩm chất và năng lực cần phát triển cho b) Yêu cầu học sinh thì nhân ái, khoan dung, tự tin, - Đoạn phim hoặc câu chuyện có trung thực và năng lực tự học, sáng tạo, chứa đựng nội dung học tập hoặc ý nghĩa thẩm mĩ là những phẩm chất và năng lực giáo dục; cần đặc biệt chú ý. Chuyển quá trình giáo - Thông qua hoạt động người học dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang cảm nhận, rút ra được những bài học cho phát triển năng lực và phẩm chất thông bản thân; qua việc tổ chức các hoạt động sáng tạo 123
8. Ý kiến trao đổi Số 10(88) năm 2016 ___ là con đường ngắn nhất để người học thức cá nhân hay làm việc theo nhóm. Hi phát triển toàn diện. Với tất cả các môn vọng rằng mỗi thầy cô đều tìm được học ở trung học phổ thông và ở đại học nhiều ý tưởng sáng tạo trong môn học mà đều có thể thiết kế các tình huống, tổ mình đảm nhiệm và thu được kết quả tốt chức các hoạt động sáng tạo dưới hình trong dạy học. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Trịnh Văn Biều (2002), “Dạy học bằng hoạt động của người học”, Tạp chí Khoa học Trường ĐHSP TPHCM (30) tr 132-133. 2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2015), Tài liệu học tập những nội dung chính của chương trình giáo dục phổ thông tổng thể trong chương trình giáo dục phổ thông mới. 3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2013), Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 Khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. 4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII Đảng Cộng sản Việt Nam 28/01/2016. 5. Ken Robinson (2013), Làm thế nào để thoát khỏi thung lũng chết của giáo dục. language=vi. (Ngày Tòa soạn nhận được bài: 01-4-2016; ngày phản biện đánh giá: 31-5-2016; ngày chấp nhận đăng: 21-10-2016) 124