Cách người phụ nữ xuất chúng lãnh đạo (Phần 2)

Nội dung text: Cách người phụ nữ xuất chúng lãnh đạo (Phần 2)

1. PHẦN BỐN: THỰC HIỆN CHƯƠNG 17: VƯỢT QUA RÀO CẢN Năm tôi học cấp ba, cái thời mà cứ 27 cô gái mới có 1 cô chơi thể thao, tôi đã muốn tham gia vào đội quần vợt. Trường chỉ có một đội quần vợt dành cho nam nên tôi phải bày tỏ nguyện vọng với huấn luyện viên. Cứ ngỡ thầy sẽ lên cơn đau tim, nhưng thầy nói, “Nếu em muốn, tôi sẽ để em thử.” Tôi phải thi đấu tay đôi với một anh chàng mà tôi rất thích. Kết quả là tôi thắng, và huấn luyện viên cho tôi gia nhập đội. Giờ đây nghĩ lại, nếu lần ấy không được chấp nhận, liệu tôi có quay lại thử lần nữa không? Chắc chắn tôi sẽ quay lại. Donna Orender, Chủ tịch Hiệp hội Bóng rổ Nữ Quốc gia Hoa Kỳ Thực hiện là lúc bạn kết hợp tất cả lại với nhau – khi bạn lựa chọn chuyển từ góc độ đứng nhìn mọi chuyện diễn ra thành người khiến cho mọi thứ xảy ra. Theo đúng nghĩa đen là phá vỡ những rào cản đang giới hạn sự nghiệp và cuộc đời bạn. Quyết tâm làm điều này sẽ là một trong những điều tuyệt vời nhất mà bạn từng làm cho chính bản thân mình. Nó đòi hỏi lòng dũng cảm. Bạn phải không ngại tranh đấu vì những gì mình muốn, thậm chí bạn có thể phải chống lại tính ì và nỗi sợ hãi của bản thân. Nó sẽ giải phóng nguồn năng lượng to lớn đến khó tin. Ta hãy cùng nhau hành động. Thực hiện có nghĩa là: lên tiếng để được chú ý, chịu trách nhiệm cho sự phát triển bản thân, lựa chọn những cơ hội đi kèm với rủi ro, và đối diện với những nỗi sợ thâm căn cố đế trong bạn. Và giờ đây nó là một nhiệm vụ khó khăn, thế nên một khi đã bắt tay vào thực hiện, bạn sẽ không thể quay lại. Trong số các nữ lãnh đạo chúng tôi biết mà, những người mà cuộc đời họ thay đổi khi nắm lấy cơ hội vượt qua rào cản có Nữ hiệp sĩ Stella Rimington, nữ tổng giám đốc đầu tiên của Sở Mật vụ Vương quốc Anh (MI-
2. 5). Khi đến tuổi trưởng thành vào khoảng những năm 1960, Stella gia nhập một lĩnh vực chuyên môn không chào đón phụ nữ. Công việc đầu tiên của bà là lưu trữ văn thư, sắp xếp hồ sơ quản lý các vùng trong hạt để các sử gia dùng đến khi cần. Khi bà lập gia đình và chồng bà được cắt cử công tác tại Ấn Độ, bà chấp nhận đóng lại cánh cửa hiện tại, chỉ để mở ra một cánh cửa khác. “Tôi bỏ hết mọi thứ để theo chồng trong vai trò phu nhân của nhà ngoại giao,” bà nhớ lại. “Nhưng rất tình cờ, tôi được tuyển vào MI-5 tại một bữa tiệc rượu cocktail. Tôi gia nhập vào thời điểm cao trào của cuộc Chiến Tranh Lạnh, và Ấn Độ nằm ở tiền tuyến, bởi nó là nơi giao nhau của Đông Tây. Khắp nơi đều có gián điệp, và bạn thật sự có cảm giác sống ngay trong lòng một thế giới đầy bí ẩn. Thế là tôi gia nhập, và nhủ thầm, ‘Trời ạ, cũng vui đấy chứ’ – giống y hệt phim James Bond, tôi cho là thế.” Hóa ra Stella đảm nhận nhiệm vụ khá tốt. Suốt 27 năm làm việc trong tổ chức, bà là một trong những phụ nữ đầu tiên vươn lên từ vị trí thư ký, rồi chuyên viên phân tích, rồi giám sát viên, cho đến khi đứng vào hàng lãnh đạo. “Một khi bạn hoàn thành một điều gì đó, mọi người cho rằng bạn có khuynh hướng thay đổi,” bà chỉ ra vấn đề. “Thay vì nghĩ rằng, ‘Cô ta là đàn bà, không làm được gì đâu,’ thì họ nghĩ rằng, ‘Chờ chút, cô ấy vừa làm được chuyện đó. Có thể ta để cô ấy làm thêm việc này xem sao.’ ” Sự nghiệp xuất chúng Mặc dù là một đứa trẻ lớn lên trong thời loạn lạc ở Anh, Stella sớm tìm được tiếng nói cá nhân. “Tôi quyết tâm làm một điều gì đó. Tôi muốn sống một cuộc đời thú vị. Mọi người từng hỏi tôi, ‘Con muốn làm gì khi lớn lên?’ Tôi đáp, ‘Con muốn trở thành phi công lái máy bay.’ Vào thời điểm đó, phụ nữ không được làm công việc này, nhưng tôi vẫn nghĩ, ‘Công việc nghe hay đấy chứ, và mình muốn thử.’ ” Muốn bắt tay vào thực hiện, bạn cần tìm được tiếng nói riêng – theo đúng nghĩa đen. Một số phụ nữ làm chuyện đó dễ dàng, nhưng với nhiều người, nói ra chính kiến của mình mới khó làm sao. Nhưng nếu bạn muốn lãnh đạo, bạn phải được lắng nghe. Bạn phải cho người khác thấy sự hiện diện của mình. Bạn phải thể hiện bản thân, để người ta thấy cách bạn suy nghĩ, cách bạn tương tác dưới áp lực. Một đề nghị khó khăn cho bạn đây: hãy bắt đầu ngay từ hôm nay. Càng chờ đợi lâu, bạn càng khó nói ra điều
3. mình muốn – và người ta càng dễ bỏ quên bạn. Một nữ lãnh đạo lâu năm trong ngành đầu tư từng chia sẻ với chúng tôi bà đã học cách phát biểu như thế nào. “Mỗi thứ hai, chúng tôi có cuộc họp ban điều hành. Lúc đầu tôi chỉ biết ngồi nghe. Tôi học hỏi từ những nam đồng nghiệp bởi tất cả đều có mặt trong buổi họp đó. Một thời gian sau tôi bắt đầu phát biểu. Bạn không muốn nói điều gì ngu xuẩn, nhưng bạn đã hoàn thành công việc, và bạn phải nói về điều đó!” Bí quyết của bà là gì? Luyện tập. Bà bắt đầu bằng cách kể ra những phân tích mình đã thực hiện. Bà quan sát những người mình chọn làm hình mẫu rồi mô phỏng theo. Dần dần mọi người quay sang chờ đợi bà đưa ra ý kiến. Stella làm từng bước một. Khi quay về Anh vào những năm 1970, Stella tiếp tục làm việc sau thời gian nghỉ sinh con, nhưng chỉ là công việc văn phòng. “Trên lý thuyết thì phụ nữ phù hợp với công việc giấy tờ và vài vụ phân tích thông tin tình báo,” bà kể. “Nhiệm vụ đó rất quan trọng, nhưng không phải là công tác tình báo mũi nhọn. Nó không đòi hỏi bạn phải ra ngoài, tuyển dụng nhân lực và quản lý họ. Tôi thấy như bị nhốt trong một căn phòng kiếng bao bọc tứ phía.” Vì thế Stella và một số nữ đồng nghiệp khác lên tiếng. “Chúng tôi, nữ giới – lúc đó cũng có vài người – tập hợp nhau lại và nói, ‘Tại sao chúng tôi có một con đường sự nghiệp khác hẳn nam giới, trong khi họ có khác gì chúng tôi đâu?’ Lần đầu tiên, những nhà lãnh đạo phải gãi đầu gãi tai để tìm câu trả lời. Tình thế của họ càng tồi tệ hơn vì khi ấy bản pháp chế chống phân biệt giới tính vừa được thông qua.” Stella nhớ lại, “Cuối cùng, họ quyết định phải thăng chức cho một số phụ nữ. Dĩ nhiên, những phụ nữ đó đều hoàn thành công việc của họ rất tốt. Giờ đây, phụ nữ còn tài giỏi trong những lĩnh vực hiểm nguy nhất.” Bạn cũng có thể học cách nêu lên chính kiến của mình. Bạn phải biết mình muốn gì. Bạn sẽ ngạc nhiên khi biết bí quyết thành công thường chỉ là đặt câu hỏi. Những định kiến của bạn có thể giới hạn định nghĩa về những gì bạn có thể làm được. Chỉ vì sợ người khác chê bai mà nhiều người không dám hỏi. Đôi khi ta lại sợ mình chưa sẵn sàng. Có thể một vài người trong chúng ta lại sợ chiến thắng. Nhưng tại sao bạn không nói lên ý kiến của mình, người ngoài đâu biết bạn muốn gì. Thậm chí tệ hơn nữa, họ tưởng bạn không thích hoặc không đủ khả năng. Vì thế hãy biết ước mơ, và đi tìm tiếng nói của bản thân.
4. Đối với trường hợp của Stella, chính việc đặt câu hỏi đã đưa bà đứng trước ngưỡng cửa mới, nhưng bà vẫn phải chứng minh mình làm được “việc của đàn ông” trong ngành. Bà phải vượt qua bài kiểm tra thực tế - chuẩn mực đặt ra cho các nam đặc vụ - là bước vào một quán rượu, tiếp cận bất kỳ đối tượng lạ mặt nào, và moi thông tin càng nhiều càng tốt. Rồi phải duy trì thái độ bình thản khi có một viên chức cấp cao hơn bước vào và lật tẩy danh tính của bà. “Đó là một bài tập vô cùng bất lợi cho người như tôi vì quán rượu được chọn là một nơi bầy hầy hết sức, gần ga Victoria, toàn đàn ông, và rõ ràng là thành phần bất hảo.” Stella nhớ lại và cười lớn. “Họ đứng dựa vào quầy bar, nốc từng vại bia lớn dưới lớp áo mưa cáu bẩn. Tôi bắt đầu tán chuyện với một gã mà ắt hẳn gã nghĩ nghề của tôi là một thứ gì khác!” Trước khi vị viên chức bước vào quán, Stella còn nhớ, “Tôi thấy lúng túng hết sức. Sự thật là trong những tình huống như thế tôi tự hỏi liệu đây có phải là công việc mình thật sự muốn theo đuổi hay không.” Đi tìm tiếng nói riêng không chỉ đơn thuần là nói. Học cách bày tỏ chính kiến và chuyển tải thông điệp của mình là một hình thức giải quyết vấn đề, và cũng như các hành động giải quyết vấn đề khác, bạn cần chuẩn bị kỹ càng. Hãy dành thời gian tìm hiểu thông tin và cân nhắc những gì bạn muốn truyền tải. Hãy rõ ràng, cụ thể. Bạn sẽ dễ dàng thành công hơn khi bạn suy nghĩ thấu đáo hết mọi tình huống, hình dung ra những gì có thể xảy ra trong cuộc thảo luận, và lên kế hoạch vượt qua mọi rào cản. Đó là tương lai của bạn Không có gì sánh được với cảm giác bạn chủ động và mạnh dạn nói lên chính kiến, nắm bắt cơ hội và đương đầu với rủi ro phía trước. Khi bạn thấy mình kiểm soát được mọi chuyện, sự quyết tâm và nguồn năng lượng của bạn sẽ tăng đột biến. Chưa hết, bạn sẽ ít bực bội khi nhận phản hồi tiêu cực hoặc bị gạt sang một bên. Quyền tự chủ còn là tiền thân của thành công, vì thế đừng ngồi yên chờ mình là người được chọn. Tìm cách tạo ra những cơ hội mới. Bằng cách nào? Stella có một quy luật đơn giản giúp bà đi đúng theo con đường mình chọn: “Tôi không thích làm việc cho những người tôi nghĩ là kém năng lực hơn tôi,” bà giải thích. “Đó có lẽ là động lực thúc đẩy tôi, dù chưa bao giờ tôi mang tham vọng dẫn đầu, nhưng tôi luôn muốn bắt tay vào công việc tiếp theo cao hơn một bậc, bởi tôi thấy chưa có ai làm việc đó đồng thời tôi nghĩ mình có khả năng làm được.” Đó chính là khẳng định quyền tự chủ.
5. Sau hai năm nắm vị trí giám đốc cơ quan phản gián, Stella được đề nghị chuyển sang bộ phận chống khủng bố. “Tôi nghĩ cấp trên cũng có chút ngập ngừng khi đề xuất vì ông biết đó không phải là lĩnh vực chuyên môn của tôi,” bà nói. “Nhưng tôi hoàn toàn không chút ngần ngại khi trả lời, ‘Vâng, tôi rất vui khi nhận nhiệm vụ này.’ Nếu có ai đó đề nghị tôi làm những chuyện mới mẻ, thú vị, tôi sẽ không chùn bước. Tôi không có tư tưởng sợ thất bại, mà là, ‘Nếu có người bảo tôi làm một việc nào đó – họ biết tôi, họ biết về công việc đó – nếu họ nghĩ tôi có thể làm được, vậy thì chắc chắn là tôi sẽ làm được.’ Rõ ràng, vào thời khắc đen tối, cô đơn nhất bạn sẽ tự nhủ, ‘Trời ơi, tôi đã làm gì thế này?’ Nhưng chẳng bao giờ có chuyện tôi nói với mình ‘Mình không nghĩ mình có thể làm được.’ ” Khoảng cuối những năm 1980, MI-5 chạm trán với quân đội Cộng hòa Ireland. Cuộc chiến bùng nổ do Ireland dùng các thủ đoạn khủng bố buộc người Anh ra khỏi miền Bắc Ireland. Chiến dịch bao gồm đánh bom thủ phủ Luân Đôn và tấn công lính Anh đang đóng quân tại Đức. Công việc trở nên hết sức thử thách, Stella nhớ lại. “Khoảng ba ngày sau khi tôi được bổ nhiệm, chuyến bay Pan Am 103 bị rơi do bom phát nổ khi đang bay qua vùng trời Lockerbie thuộc Scotland. Tôi chưa từng có kinh nghiệm đối phó với khủng bố. Một trong những vấn đề nan giải nhất tôi nghĩ đến khi ấy là ‘Giờ mình phải làm gì đây?’ Rồi tôi nhận ra rằng nhiệm vụ của mình là đảm bảo mặt trận được trang bị đầy đủ kỹ năng nguồn lực họ cần và chuẩn bị mọi tình huống đối phó trong cuộc chiến. Nếu có bất kỳ sai lầm nào, tôi sẽ đứng ra nhận khiển trách và giải trình trước các bộ trưởng và thủ tướng chính phủ. Tôi cảm thấy khá hoảng sợ, nhưng cũng cực kỳ hào hứng và mãn nguyện khi mọi chuyện được giải quyết ổn thỏa.” Rõ ràng, Stella là tấm gương sáng, thậm chí cả khi bạn không có ý định trở thành một mật vụ như bà. Hãy nghĩ đến cột mốc tiếp theo trong sự nghiệp của bạn. Bạn có biết mình phải làm gì để đạt được nó không? Bạn có tin rằng việc đạt được nó nằm trong khả năng kiểm soát của bạn không? Bạn sẽ làm gì để đạt được mục tiêu đó? Nếu bạn trả lời: ‘Tôi không biết,’ ‘Tôi bị ông nọ/bà kia/những người này cản trở,’ ‘Không chắc lắm,’ ‘Tôi không thể làm được gì nhiều để biến nó thành hiện thực,’ thì chúng tôi sẽ chỉ cho bạn một số chiêu để dẹp hết mọi ngại ngần và đương đầu với thử thách. Rủi ro luôn đi cùng cơ hội Cuối cùng thì như câu chuyện của Stella đã cho ta thấy, bắt tay vào thực
6. hiện chính là đón nhận rủi ro và cả nỗi lo sợ thường lẩn khuất bên trong. Chọn cách đi theo khát vọng của mình thường không mang lại cảm giác an toàn. Những nữ lãnh đạo chúng tôi phỏng vấn xem đó là yếu tố không thể thiếu. Một số không cảm thấy sợ; họ sinh ra đã có (hoặc tự phát triển) sự tự tin và lòng dũng cảm để dấn thân; số khác thận trọng hơn, họ phân tích rủi ro, ra quyết định và tiến hành thực hiện. Không hề dễ dàng gì! Stella nhớ lại, “Nếu mọi thứ quá dễ dàng và suôn sẻ, tôi nghĩ cuối cùng bạn sẽ không có đủ sự cứng rắn và nghị lực cần thiết nếu ở vào vị trí lãnh đạo cấp cao.” Khi Stella đảm nhận vai trò lãnh đạo MI- 5, bà phải chấp nhận một rủi ro cá nhân chưa từng xảy ra trước đây: Lần đầu tiên, chính phủ công bố danh tính giám đốc sở mật vụ. Ngay lập tức, giới săn tin khắp nước Anh đổ về nơi bà sống, và khi họ tìm đến nơi, cả nhà phải chuyển chỗ ở ngay trong đêm. “Đó là thời khắc tôi thấy mình mâu thuẫn nhất, bởi tôi vẫn còn đứa con gái nhỏ ở nhà,” Stella bày tỏ. “Nó chưa bao giờ nói với bạn bè về công việc của tôi. Và rồi người ta hỏi nó, ‘Mẹ của cháu đó ư? Hay thật!’ Khi chúng tôi phải sống trong bí mật, thư từ không được gửi đích danh đến nhà. Con gái tôi phải tìm hiểu xem đứa bạn nào có thể tin tưởng được để giao du. Thật là quãng thời gian khó chịu.” Hãy cùng thẳng thắn nhìn nhận: Sự nghiệp – và cuộc sống – được xây dựng dựa trên những quyết định mang tính rủi ro. Một cách khác là làm theo những gì người khác trông đợi. Nếu đó là những điều thật sự phù hợp với bạn, dựa trên những thế mạnh và đam mê của bạn, mang đến ý nghĩa cuộc sống cho bạn thì cũng tốt thôi. Nhưng nếu không thì sao? Đó lại là một rủi ro lớn hơn nhiều. Nhà tâm lý học Đại học Harvard, Daniel Gilbert, tác giả quyển Stumbling on Happiness (Ngã Vào Hạnh Phúc), đã nghiên cứu khả năng đặc biệt của bộ não con người là hình dung ra những gì có thể xảy đến trong các tình huống cụ thể và mường tượng về tương lai. Chúng ta thường có xu hướng thổi phồng cảm xúc tiêu cực gắn liền với những tình huống xấu trong tương lai, và nó khiến ta không còn ham thích những điều mới mẻ nữa. Gilbert nhận ra rằng con người chúng ta, những ai lựa chọn và có ý thức về rủi ro sẽ cảm thấy hạnh phúc hơn, ngay cả trong những hoàn cảnh không mong muốn. Nếu bạn cảm thấy sự thay đổi mà bạn nhắm đến ẩn chứa rủi ro quá lớn, hãy tự hỏi mình xem điều xấu nhất có thể xảy ra là gì. Sau đó tưởng tượng mình gặp thất bại, rồi suy nghĩ xem mình sẽ giải quyết nó bằng cách nào.
7. Stella là minh chứng sống cho thấy nếu có định hướng rõ ràng và tin vào khả năng của mình, bạn có thể hạn chế được rủi ro. Một trong những cách hiệu quả nhất để giảm nhẹ rủi ro chính là trau dồi kỹ năng chuyên môn trong lĩnh vực bạn chọn. Khi bắt đầu trong một tổ chức mà kinh nghiệm và khả năng chuyên môn nắm phần quyết định, thì mức độ rủi ro đi kèm với vai trò mới hoặc khi phải gánh vác thêm trách nhiệm sẽ giảm xuống. Và như Stella đã nhận thức từ sớm, phụ nữ có thêm một lợi thế bẩm sinh giúp họ giảm được rủi ro: đó là khả năng cùng nhau ra quyết định. “Một trong những thứ tôi nhận ra đầu tiên khi trở thành giám đốc đó là: bạn cần có nhiều đồng sự quanh mình, những người không giống bạn, không e dè bạn – họ sẽ cho bạn lời khuyên mà không e sợ hoặc cả nể,” Stella nói. “Tôi cho rằng mình không phải là người có thể một mình đưa ra quyết định đúng đắn. Có quá nhiều người làm kinh doanh theo kiểu ra lệnh và kiểm soát. Các sếp thường nghĩ: ‘Tôi biết câu trả lời là gì, và tôi biết đây là điều chúng ta phải làm.’ ” Stella tin rằng lý tưởng nhất là mọi người thẳng thắn chia sẻ quan điểm đối lập nhưng vẫn là một đội ngũ đoàn kết. “Bạn hãy chọn những đồng sự cho mình – không phải những người chỉ biết ‘dạ, vâng’ mà là một nhóm người ý thức được tầm quan trọng của việc tiến về phía trước và tìm được tiếng nói chung,” bà khuyên. “Hãy lãnh đạo đội ngũ ấy theo cách mà ai ai cũng thấy mình có cơ hội được phát biểu ý kiến. Rồi sẽ chẳng còn ai cần đến việc phải ngồi xuống họp để thuyết phục nhau đây là quyết định đúng đắn. Kỹ năng này bạn cần phải học.” Còn nhiều lý do khiến bạn chưa dám dấn thân – phương pháp giáo dục, thói quen, cảm giác không thích đối đầu, nghi ngờ bản thân – và nhiều nhiều nữa. Nhưng chọn cách không bắt tay vào thực hiện chẳng khác nào để tảng đá lớn chắn ngang con đường bạn đi. Cuộc chơi không công bằng đã đủ thử thách lắm rồi; bạn không cần thêm bất kỳ vật cản nào khác. Và khi thật sự dấn thân, bạn sẽ cảm nhận một ngọn lửa nhen nhóm trong mình. Đừng ngần ngại, hãy thổi bùng ngọn lửa ấy lên.
8. CHƯƠNG 18: HÃY ĐỨNG LÊN VÀ NÓI THẲNG Bạn không nên quá sợ hãi đến mức không dám là chính mình. Hãy quý trọng những giá trị bản thân. Sống cuộc sống của mình. Một phụ nữ từng bí mật kể tôi nghe rằng chị “tranh thủ chuồn khỏi văn phòng” để đi đến sân chơi của con, và tôi phản ứng, “Đừng bao giờ làm thế nữa! Bản thân tôi chưa bao giờ phải lén lút đi khỏi bất cứ nơi đâu. Tôi đường hoàng đi thẳng xuống sảnh chính, và nếu có ai đó không thích việc tôi làm thì tệ thật. Đừng lo cho tôi. Tôi sẽ làm được những gì mình đã hứa.” Cứ đứng thẳng lên, làm những gì bạn cần phải làm, và mỉm cười khi nghĩ về chuyện đó. Hãy nhìn thẳng vào mắt người khác và nói, “Nếu anh không thích thì cứ sa thải tôi, tôi sẽ đi kiếm việc khác, bởi tôi là người có đủ khả năng và cả sự tận tâm nữa.” Shelly Lazarus, Chủ tịch Ogilvy & Mather Nhiều nữ lãnh đạo sinh ra đã dám đứng lên tự bảo vệ mình, nhưng một số đáng kể khác phải tự rèn giũa kỹ năng này. Từng chút một, họ học cách nói ra những gì mình nghĩ, học cách ảnh hưởng đến cuộc thảo luận, và cuối cùng họ học cách lãnh đạo. Nói lên ý kiến của mình không chỉ quan trọng cho sự phát triển của cá nhân bạn, mà còn là một phần trong công việc bạn làm. Chúng tôi cho rằng cần phải chỉ cho bạn một phương pháp để khẳng định sự “hiện diện” của bạn. Không chỉ riêng gì cách bạn nói – mà còn là cách bạn chiếm lĩnh căn phòng – để có được sự tin tưởng và quyết tâm của tất cả những người chung quanh bạn. Vì sao có rất nhiều phụ nữ miễn cưỡng không chịu lên tiếng? Tại sao họ cứ ngồi lặng im để mặc cho những người đàn ông khác cướp diễn đàn? Chúng tôi hết sức kinh ngạc khi đọc danh sách dài vô tận những lý do mà phụ nữ nêu ra: “Tôi không có điều gì quan trọng đến mức phải nói ra.” “Chuyện cần nói thì đều đã được nói hết cả rồi, hoặc sẽ có ai đó chỉ ra thôi.”
9. “Mấy ông đó thích nói quá, cứ để họ nói.” “Hành động dù gì cũng mạnh hơn lời nói. ” “Không đến lượt tôi nói.” “Tôi đến đây để nghe.” “Ở đây tôi là người mới.” “Tôi là người có ít kinh nghiệm nhất.” “Tôi sẽ thực thi mọi chuyện sau khi buổi họp kết thúc.” Thật vớ vẩn! Có thể sự ngần ngại không nói ấy đang che đậy cho một nỗi sợ hãi sâu kín hơn, như sợ bị “phát hiện ra”, sợ bị cười nhạo, hoặc sợ bị người khác đánh giá thấp. Những lý do bên ngoài của phụ nữ chúng ta thường nghe có vẻ hợp tình hợp lý hoặc để thoái thác. Hãy đào sâu hơn để khám phá những nỗi sợ hãi thật sự ăn sâu trong bạn – cho đến tận bây giờ. Nếu bạn cứ để cho những nỗi sợ ấy kiểm soát, chúng sẽ khiến bạn tổn thương. Các cuộc phỏng vấn chúng tôi thực hiện cho thấy nỗi sợ hãi thúc đẩy nhiều phụ nữ đặt ra những tiêu chuẩn cao đến mức phi thực tế, đủ để khiến bất kỳ ai cũng phải nản lòng. Nhiều người lại chờ đợi quá lâu đến nỗi không thể tham gia vào cuộc trò chuyện. (Cũng giống như bạn chơi nhảy dây: lựa đúng lúc để chui vào vòng dây không dễ, nhảy tại chỗ để không bị vướng chân lại càng khó hơn.) Số khác nhầm lẫn giữa sự tôn trọng và giữ im lặng. Chúng tôi biết nó khó. Vấn đề còn phức tạp hơn ở chỗ là ‘nói cũng không được’ mà ‘không nói cũng không xong’. Bởi thường người phụ nữ nào dám lên tiếng cũng là người phải hứng chịu nhiều thứ. Họ có thể bị cho là nóng nảy, khó khăn, tự đánh bóng bản thân hoặc tệ hơn. Nghiên cứu cho thấy phụ nữ thường dễ lên tiếng thay cho người khác, nhưng lại cảm thấy khó khăn khi làm điều đó cho chính mình. Vì thế chúng ta thường chờ người khác nhận ra những gì chúng ta muốn. Phải, chúng ta chờ đợi. Tại sao? Bởi điều đó “có ý nghĩa hơn” khi người khác nhận thấy mà không cần chúng ta phải mở lời, các chị nói với chúng tôi như thế. Và nếu bạn vẫn chưa thấy thuyết phục, để chúng tôi viện thêm vài lý do
10. khiến bạn cần phải lên tiếng. Trong khi bạn ngồi chờ, thì phái nam đã thương lượng cho những điều họ muốn và tự mình thăng quan tiến chức. Phụ nữ ít khi ra ngoài đàm phán như nam giới; khoảng 20% phụ nữ không bao giờ có mặt trong những cuộc thương thảo như thế. Trong một nghiên cứu so sánh mức độ kỳ vọng của đàn ông và phụ nữ ở những vị trí tương tự nhau, nam giới thường mong muốn số tiền tối đa họ kiếm được cao hơn 30% so với những gì phụ nữ mong đợi. Julie Daum có nhiều năm làm việc với những nữ lãnh đạo hàng đầu của các doanh nghiệp tại Mỹ, với vai trò giám đốc Văn phòng Tư vấn Điều hành Vùng Bắc Mỹ của hãng Spencer Stuart. Thế mạnh của cô là thấu hiểu con người, và công việc cô yêu thích là giao đúng người đúng việc. Không ai giỏi hơn cô trong việc giúp bạn tìm ra tiếng nói của riêng mình. Trò chuyện với Julie Bài học 1: Khả năng này có thể không tự nhiên mà đến, nhưng bạn phải lên tiếng để được chú ý.“Tôi thật sự không tìm thấy tiếng nói riêng cho đến khi có người bảo tôi làm điều đó. Người ấy vốn là một lãnh đạo nhiều kinh nghiệm đã tin tưởng tôi, và đại khái ông nói thế này, ‘Giờ đến lượt cô.’ Ông trao quyền cho tôi.” Thật khó cho Julie khi cô phải tự tìm hiểu xem mình làm điều đó “bằng cách nào”: “Cũng giống như nhiều phụ nữ khác, tôi nhớ mình từng nghĩ rằng chỉ có quyền nói khi đã có câu trả lời chính xác – đó mới là điều quan trọng.” Vì thế, tương tự nhiều phụ nữ trẻ khác, hầu hết thời gian trong công việc, Julie giữ im lặng, tin rằng mình phải tìm ra số liệu đúng hoặc câu trả lời đúng. Ngày nay, Julie không thể tưởng tượng mình sẽ ra sao nếu không có tiếng nói đó. Bài học 2: Tìm cách đóng góp có giá trị.Julie khuyến khích chúng ta nghĩ về một cuộc hội thoại hoặc một buổi họp để đưa ra quyết định. Điều này càng khiến việc lên tiếng và góp phần vào quá trình giải quyết vấn đề quan trọng hơn nữa: “Người ta sẽ quên đi những ai không chịu lên tiếng,” Julie nói. “Nếu bạn không biết giành giật chút diễn đàn cho mình, mọi người sẽ nghĩ rằng bạn chẳng có gì để đóng góp.”
11. Cô mách nước một chiến thuật đã được chứng minh hiệu quả – hãy lên tiếng trong vòng năm phút đầu tiên hoặc là một trong số sáu người đầu tiên phát biểu ý kiến (cách nào cũng được). Bạn càng chờ lâu thì càng khó cất lời. “Ban đầu tôi cảm thấy rất khó khăn vì tính tôi vốn nhút nhát,” Julie nói. “Tôi từng phải buộc bản thân mình giơ tay phát biểu ý kiến. Tôi phải thật sự nỗ lực mới làm được chuyện đó.” Bài học 3: Đôi khi bạn phải lầm đường thì mới tìm được tiếng nói của riêng mình. Rất nhiều phụ nữ có khởi đầu sai lầm, và Julie chia sẻ cởi mở về trường hợp của chính cô. “Tôi từng vấp ngã trong thời kỳ đầu, bởi tôi đảm nhận một công việc mà tôi không được làm những gì mình muốn. Tôi phải bỏ việc nhưng mất vài năm tôi mới thừa nhận, ‘Hỏng rồi. Mình không hạnh phúc. Mình không thấy thoải mái.’ ” Điều Julie nhận ra chính là quá dễ dàng quen với thứ công việc nhàm chán thường nhật không có chút đam mê. Cuối cùng, cô thôi việc. Cô đã tìm được tiếng nói bên trong mình và mạnh dạn tuyên bố, “Tôi phải chấm dứt mọi thứ tại đây. Tôi phải tìm hiểu xem điều mình thật sự muốn là gì.” Đó là khi cô nắm được cơ hội mở ra cánh cửa mà cô thật sự muốn bước vào. Cô chấp nhận hy sinh một khoản thu nhập lớn để gia nhập đội ngũ tuyển dụng nhân sự bán thời gian của một doanh nghiệp nhỏ mới thành lập. Và cô thật sự yêu thích công việc này. “Tôi đã đủ lớn để hiểu rằng tiền bạc không phải là tất cả. Điều thật sự quan trọng là tôi muốn làm điều mình thích, một công việc tôi thấy mình có khả năng. Và nếu tôi phải xén bớt thời gian dành cho gia đình để làm việc, thì đó phải là một công việc ý nghĩa.” Bài học 4: Hãy lên tiếng vì điều bạn đam mê. Trong thời gian nghỉ sinh, Julie phát hiện mình quan tâm đến quyền lãnh đạo của nữ giới sau khi xem phiên điều trần của nữ luật sư Anita Hill vào năm 1992. “Tôi và cô ấy cùng tuổi. Tôi lắng nghe xem sự nghiệp của cô ấy ra sao, rồi xem cách những người đàn ông này đối xử với cô ấy như thế nào,” Julie giải thích. “Và tôi nghĩ, ‘Không thể tin được là phụ nữ lại mất đi nhiều thứ như thế.’ ” Thế là Jolie vào làm cho Catalyst, một tổ chức phi lợi nhuận về các vấn đề liên quan đến lao động nữ. Với niềm tin rằng thay đổi phải bắt đầu từ trên xuống, Julie muốn đưa nhiều phụ nữ vào ban lãnh đạo. “Chúng tôi bắt đầu đếm số lượng phụ nữ. Ít đến mức kỳ lạ – bạn biết đấy, 50% dân số là nữ giới, nhưng chỉ có 5% số ghế trong ban quản trị do phụ nữ nắm giữ.”
12. Catalyst công bố nghiên cứu này và bắt đầu giúp các CEO tìm kiếm ứng cử viên. “Bản báo cáo đó tiếp tục tạo sức ảnh hưởng nhằm đưa thêm nhiều phụ nữ hơn vào các cuộc họp ban quản trị,” cô nói. “Con số vẫn chưa đạt mức chúng tôi mong đợi, nhưng đã có cải thiện. Và chúng tôi đã thay đổi được lối tư duy. Ngày nay, ban quản trị có thể chưa có đủ số lượng nữ giới tham gia, nhưng họ có nghĩ đến và trao đổi về điều đó.” Bài học 5: Tiếng nói thể hiện quyền tự chủ.Julie nhận ra rằng không ai thật sự biết được điều gì quan trọng đối với bạn hơn chính bạn. Nếu bạn không nói ra, người khác sẽ phải đoán mò, hoặc nhiều khả năng là không quan tâm đến nhu cầu của bạn. “Bạn phải chịu trách nhiệm cho những gì quan trọng đối với mình, rồi tìm đến người khác và nói: ‘Tôi muốn thực hiện điều này. Tôi phải làm bằng cách nào?’ ” Julie vẫn nhớ một nam đồng nghiệp dùng tiếng nói riêng của mình mới dễ dàng làm sao. “Anh ấy bảo, ‘Tôi không làm việc vào cuối tuần. Tôi sẽ làm việc 24 giờ một ngày, 5 ngày một tuần, nhưng tuyệt đối không làm vào cuối tuần.’ Sau khi anh ấy nói ra điều đó, không ai yêu cầu anh ấy làm việc vào ngày cuối tuần nữa. Khi ấy tôi nghĩ thầm, ‘Mình chẳng bao giờ dám nói như thế.’ ” Nhưng đến thời điểm phải đáp ứng nhu cầu lớn dần từ phía gia đình mà không từ bỏ sự nghiệp, Julie đã tìm được tiếng nói riêng. “Tôi sẵn lòng làm bất cứ điều gì, nhưng tôi cần một số thứ để làm được điều đó. Khi tôi đến gặp ban lãnh đạo và nói, ‘Đây là điều tôi muốn,’ câu trả lời của họ là ‘được thôi.’ ” Julie khuyến khích mọi phụ nữ học cách lên tiếng, ngay cả những thành viên ban quản trị cũng phải cảm ơn Julie vì điều này! Đi tìm tiếng nói của riêng mình Bạn có thể học cách nói ra những gì cần nói. Cứ luyện tập, và bạn sẽ làm được. Một trong những bài tập yêu thích của chúng tôi có thể giúp bạn bắt đầu ngay lập tức: Trong lần họp sắp tới, hãy viết ra tên của tất cả những ai có mặt. Tiếp theo, kín đáo đánh giá ý kiến phát biểu của từng người theo thang điểm từ 1 đến 5, trong đó 5 là ý kiến đóng góp sâu sắc nhất, còn 1 là nhảm nhí nhất. Theo dõi tối thiểu trong vòng 30 phút. Sau đó, tính ra mức điểm trung bình của mỗi người. Bạn sẽ ngạc nhiên với những gì mình phát hiện
13. được. Bài học ở đây là điều kiện để lên tiếng phát biểu không khắt khe như bạn tưởng. Vậy hãy tham gia nào! Bài tập thứ hai có thể giúp bạn luyện tập khả năng phát biểu của mình. Trước tiên, chọn một chủ đề khó: yêu cầu một điều gì đó bạn muốn nhưng rất khó để mở lời. Bạn sẽ nhận ra khi thấy nhịp tim mình tăng nhanh. Viết ra những gì bạn muốn nói bằng cách gạch đầu dòng. Tiếp theo, tìm một người bạn đóng vai người đối thoại với bạn trong cuộc trao đổi. Sau đó, bạn đổi vai để hiểu cảm giác của người tiếp nhận yêu cầu theo đúng như cách bạn vừa trình bày. Bây giờ, trả về vai cũ và hoàn thiện bài phát biểu của bạn. Đừng ngần ngại. Hãy thoải mái thử nghiệm trong tình huống giả định này, nhờ đó bạn sẽ học được cách chuyển tải thông điệp hiệu quả hơn. Bạn sẽ thấy dễ chịu hơn với những cuộc trò chuyện thách thức. Giờ thì bạn đã sẵn sàng. Đi tìm sự dung hòa Cách bạn bày tỏ điều mình muốn nói cũng quan trọng không kém nội dung mà nó chứa đựng. Trong khi đa số phụ nữ có những cung bậc cảm xúc rộng hơn nam giới, không phải lúc nào việc thể hiện cảm xúc tự nhiên cũng phù hợp hoặc hữu ích. Chúng tôi không có ý nói bạn kiềm chế hay dồn nén cảm xúc. Chúng tôi chỉ muốn nói rằng bạn hãy chọn lựa cách nói cẩn thận và sắp xếp các dữ kiện nhằm thể hiện bản thân một cách thuyết phục và hiệu quả. Những phụ nữ nào muốn làm được điều này hẳn sẽ học được rất nhiều từ công trình nghiên cứu của Marshall Rosenberg. Ông có một cách hữu hiệu để giải quyết những tình huống khó khăn mà không phải đi đến tranh cãi. Hãy tưởng tượng Susie và Bob đang đưa ra những đề xuất cho một chương trình giới thiệu sản phẩm mới quan trọng. Susie ngồi trong văn phòng của Bob, hy vọng Bob sẽ đồng ý cho tiến hành một số công việc khó khăn. Bob thì không rời mắt khỏi chiếc điện thoại BlackBerry, trả lời điện thoại, và chào những cộng sự ghé ngang văn phòng anh. Trong lúc đó, Susie bắt đầu cảm thấy bất an và khó chịu. Giọng nói bên trong cô đầy phẫn nộ: “Susie, cô chẳng là cái thá gì với ông ta cả. Ông ta chẳng quan tâm đến cô. Mắng cho hắn một trận đi!” Vừa kiềm chế cảm xúc, vừa tìm cách thể hiện điều mình muốn, Susie nói, “Bob, hôm nay chúng ta bị nhiều thứ xen ngang quá và tôi cảm thấy bực bội. Tôi cần anh tập trung hoàn toàn vì cuộc nói chuyện này rất
14. quan trọng cho quá trình giới thiệu sản phẩm. Nếu ngay lúc này anh không tập trung được thì ta nên sắp sếp lúc khác thuận tiện hơn cho anh.” Susie không hề to tiếng hay chỉ trích. Cô chỉ đơn giản chia sẻ những gì cô quan sát thấy, bày tỏ cảm xúc mà nó mang lại cho cô và nêu rõ lý do tại sao đây lại là vấn đề cần giải quyết. Hơn nữa, cô còn đưa ra giải pháp thể hiện sự tôn trọng nhu cầu của Bob. Kết quả là Bob cởi mở, lắng nghe cô và đáp lại một cách tử tế. Thay vì chống trả và làm mọi chuyện thêm căng thẳng, anh đáp, “Cô nói đúng lắm. Thật sự tôi đang đợi một tin không mấy tốt lành và bị phân tâm. Tốt hơn là ta nên dời buổi họp này lại vào cuối giờ chiều nay. Nếu cô thích, chúng ta có thể ra ngoài quán cà phê để không bị quấy rầy.” Ví dụ này cho thấy bạn có thể trao đổi trực tiếp với ai đó mà không để cảm xúc chi phối. Một điều kỳ lạ là khi bạn có thể tách bạch được dữ kiện ra khỏi cảm xúc, đồng thời học cách thật sự lắng nghe và đồng cảm, bạn sẽ nhận ra người đối diện cũng bớt chống cự lại bạn hơn. Và nó khiến việc bạn lên tiếng cũng bớt đáng sợ hơn. Hãy thử những kỹ năng mới này tại nhà, với những khách hàng khó tính nhất của bạn – những đứa con. Một điểm lưu ý sau cùng trong quá trình rèn luyện phát biểu ý kiến: Đôi khi cách phản hồi tốt nhất của bạn với một ai đó là nói không. Nhiều nữ lãnh đạo thú nhận rằng bài học này rất khó, nhưng cần thiết để đứng vững trên một núi những cam kết chịu trách nhiệm. Nói không là một vấn đề nhạy cảm, bởi người phản đối là người có quyền lực. Bạn lo lắng lời từ chối của mình sẽ hủy hoại mối giao hảo đó. Không may là có quá nhiều phụ nữ làm nhiều thứ để tránh phải nói không. Một số còn gật đầu chấp thuận dù trong lòng họ không muốn thế, số khác nói không với thái độ hằn học hoặc lảng tránh không nói gì cả. Những nhà lãnh đạo thường phải nói không, và chuyên gia thương lượng William Ury hướng dẫn ta một cách làm hiệu quả: Bắt đầu bằng việc thể hiện sự quan tâm thật sự đến người đặt yêu cầu, sau đó nói không một cách rõ ràng và tôn trọng. Tìm cách giải quyết khác phù hợp với cả hai. Nếu làm như vậy, bạn vẫn để lại cảm xúc tốt đẹp trong lòng người đối diện, đồng thời tìm được cách giúp đỡ mà không ảnh hưởng đến công việc, thời gian của bạn. Khi bạn lên tiếng quá dễ dàng Đối với một số phụ nữ, vấn đề không phải nằm ở chỗ tìm được tiếng nói
15. riêng – mà là học cách lắng nghe. Bởi họ luôn quá hào hứng nên nói không ngớt. Họ cũng muốn lắng nghe lắm, nhưng rốt cuộc chỉ toàn nói. Và hậu quả của nó thì bạn biết rồi đấy – nói càng nhiều thì nghe càng ít. Nếu bạn rơi vào trường hợp này, hãy thử tìm cách gợi chuyện với đồng nghiệp, cấp trên, các thành viên trong nhóm cũng như tất cả những ai bạn tiếp xúc ngoài doanh nghiệp. Hãy tìm hiểu xem bạn khiến họ cảm thấy ra sao. Nếu bạn sẵn sàng thay đổi, hãy tìm đến những đồng sự tin cẩn. Nếu làm đúng cách, họ sẽ giúp bạn xác định được những tình huống nào bạn bị mất kiểm soát. Cùng nhau bàn bạc để chọn ra một mật hiệu, và họ sẽ dùng mật hiệu đó công khai để cảnh báo bạn. Ở thời điểm dầu sôi lửa bỏng, dấu hiệu ấy có thể là cứu tinh của bạn. Bạn cũng có thể tự rèn luyện bằng cách điều tiết hành vi của mình trong các cuộc họp. Theo dõi xem thời gian bạn nói là bao lâu so với người khác. Bạn có thể giới hạn thời gian nói của mình bằng cách chỉ đặt câu hỏi – một cách tuyệt vời để mở lòng với người khác mà vẫn tham gia trao đổi. Bạn còn có thể buộc bản thân mình im lặng theo nghĩa đen bằng cách dùng tay che miệng khi bạn lắng nghe. Đây là cử chỉ nhắc nhở bạn lắng nghe. Một cách tương tự là ghi chú, nó giúp bạn tập trung chú ý vào điều người khác nói. Bạn cần thực tập trước, để khi cảm xúc bắt đầu trỗi dậy và bạn cần sự giúp đỡ, bạn sẽ có thể chờ cho đến khi bạn cân nhắc được mình muốn phản ứng ra sao. Lắng nghe đòi hỏi sự tập trung. Bạn biết sự khác biệt khi bạn thật sự hiện diện. Bạn không chỉ lắng nghe để đáp lời (hay để biết xem người kia có đồng ý với quan điểm đúng đắn của bạn hay không.) Bạn không chỉ lắng nghe để học hỏi, mặc dù có thể bạn cảm thấy rất háo hức và tò mò. Mà khi ấy bạn còn lắng nghe để hiểu cảm xúc của người đối diện; bạn cởi mở đón nhận mọi thứ. Người đối diện sẽ nhận ra điều đó nơi bạn, và cuộc nói chuyện của hai bạn sẽ được chắp thêm cánh: Hai bạn thật sự gắn kết. Để được chú ý Tại sao một số người chưa cất lời mà đã “hiện diện” trong mắt người khác? Cách bạn thể hiện bản thân – cách bạn di chuyển, đi đứng, vị trí của bạn trong gian phòng – cho người khác biết về bạn nhiều hơn những gì bạn thật sự nói ra. Nếu bạn không tin, hãy thử bài tập sau. Tập hợp một số đồng sự vào phòng. Bạn bước vào, giới thiệu bản thân bằng một câu chào đơn
16. giản. Sau đó đề nghị mọi người đánh giá cách bạn thể hiện, theo thang điểm từ 1 (giống như một chú chuột nhắt vừa bước vào phòng) đến 10 (chúa sơn lâm xuất hiện). Bây giờ hãy thử lại, nhưng lần này, bạn chọn trước mức độ mình muốn thể hiện (ví dụ, mức 7 – hiên ngang, tự tin, đáng chú ý nhưng không hung hăng, hoặc 5 – đĩnh đạc và bình thản). Đừng nói cho đồng sự biết; sử dụng dáng điệu cơ thể và nói ra một vài từ, để xem họ cho bạn bao nhiêu điểm. Thường bạn sẽ nhận ra mức độ tự đánh giá bản thân cao hơn những gì người khác đánh giá. Sự thật là những gì bạn tưởng ở mức 7 thì chỉ tầm mức 3 đối với người chung quanh. Có thể bạn chưa thể hiện được những gì bạn nghĩ. Nếu thế, thông tin phản hồi của họ sẽ rất hữu ích để bạn điều chỉnh cách đi đứng, giọng nói, nét mặt, và nhiều thứ khác. Dĩ nhiên là ở những trường hợp khác nhau đòi hỏi bạn phải thể hiện khác nhau. Để những gì bạn thể hiện đúng theo điều bạn nghĩ là cả một nghệ thuật. Vì thế, hãy sử dụng tất cả những gì bạn có để khẳng định sự hiện diện của một nhà lãnh đạo. Có thể bạn thấy mọi thứ quá khó khăn, nhưng đúng là bạn chỉ là cái bóng cho đến khi tất cả mọi người đều thừa nhận sự có mặt của bạn.
17. CHƯƠNG 19: TỰ MÌNH TẠO NÊN VẬN MAY Tôi vẫn còn nhớ ngày tôi mua lại doanh nghiệp này vào năm 1999. Tôi đứng bên ngoài cửa hàng chính và khóc. Tôi tự nhủ, “Ôi trời, mình vừa làm cái gì thế này? Giờ mình nợ ngân hàng cả đống. Mình đã làm gì chứ?” Nhưng sự thật là tôi biết rõ mình đang làm gì, và tôi biết tại sao mình lại làm thế - để đưa doanh nghiệp quay lại thời hoàng kim của nó. Giờ đây nó là nhãn hàng ưa chuộng nhất dành cho phụ nữ tại Úc. Naomi Milgrom, Chủ tịch kiêm CEO, Sussan Group Bài học cốt lõi trong quá trình dấn thân thực hiện là chịu trách nhiệm và tự mình làm cho mọi thứ diễn ra. Có bao giờ bạn tự hỏi vì sao một số người dường như rất may mắn? Những phụ nữ chúng tôi phỏng vấn đều cảm thấy mình may mắn. Khi tìm hiểu kỹ hơn, chúng tôi phát hiện họ tự đặt bản thân vào vị trí phải thành công. Họ chọn các cơ hội phát triển kỹ năng. Họ chấp nhận rủi ro để tạo thêm nhiều cơ hội. Khi chủ động trong sự nghiệp, chúng ta sẽ được thần may mắn chiếu cố. Những người biết chịu trách nhiệm cảm thấy họ làm nên vận mệnh của chính mình. Họ thấy mình kiểm soát được mọi thứ, và điều đó mang lại cho họ sự tự tin, lòng quyết tâm để theo đuổi những gì họ khao khát, dù cho xác suất thắng cuộc không cao. Chưa hết, khi mọi thứ không trôi chảy hoặc phải nghe những lời phản hồi tiêu cực, nó sẽ không khiến bạn gục ngã, bởi bạn biết mình có sức mạnh để mai đây tạo ra kết quả tốt đẹp hơn. Bây giờ, hãy tưởng tượng bằng cách nào bạn có thể giúp đỡ người khác có được lòng tự trọng và nguồn năng lượng xuất phát từ cảm giác kiểm soát cuộc đời mình. Đó chính là sự lãnh đạo. Olive Darragh, giám đốc chiến lược của Tudor Capital, một doanh nghiệp quản lý quỹ đầu tư, chính là tấm gương tiêu biểu cho những người biết nắm lấy vận mệnh – và trở nên may mắn. Đó là cuộc đời của bạn Khởi đầu của Olive không có gì may mắn cả. Bà sinh ra tại miền đất dữ
18. Bắc Ireland. Là con gái lớn trong một gia đình có sáu người con, bà lớn trước tuổi vì “bạn chẳng còn lựa chọn nào khác.” Olive luôn nhớ về những mùa hè bình dị trên nông trại. Nhưng vào thời đó không ai có thể tránh được những mâu thuẫn chính trị giữa người Thiên Chúa Giáo và Tin Lành đã bùng nổ thành cuộc chiến bạo lực vào những năm 1970. “Mâu thuẫn nảy sinh khá căng thẳng vào năm tôi 10 tuổi,” bà nhớ lại. “Mãi đến lúc tôi vào đại học, chiến sự vẫn là một phần lớn trong cuộc sống chúng tôi.” Trước thời điểm bà vào đại học, nhiều người thân và bạn bè của bà đã bị sát hại. “Dù bạn có đi đâu, mọi thứ vẫn ở đó,” bà nói. “Một nỗi buồn kinh khủng. Một sự lãng phí cuộc đời đến mức khó tin.” Cha mẹ Olive sớm bỏ học để lo việc ở nông trại; thời khó khăn ai cũng phải thế. Nhưng chính điều đó khiến họ quyết tâm tạo mọi điều kiện cho con cái học hành và tìm cách thoát khỏi đói nghèo. “Chúng tôi không có tiền, chúng tôi cũng chẳng có đất đai. Chúng tôi không có gì hết. Nhưng mẹ tôi là người cực kỳ thông minh,” Olive nói. “Khi chúng tôi học toán ở trường, mẹ tôi cũng theo học toán ở lớp bổ túc ban đêm để về nhà biết đường kèm cặp con cái.” Cha mẹ Olive hình dung cảnh một ngày con mình sẽ tốt nghiệp cấp hai, rồi có được việc làm tốt – giao dịch viên tại ngân hàng địa phương chẳng hạn, hoặc một ngày nào đó sẽ lên chức quản lý. Nhưng Olive bắt đầu mơ về một ngày rời khỏi Bắc Ireland và khao khát được vào học trường Đại học Edin- burgh. “Tôi biết chắc mình muốn đến nơi đó. Tôi chưa từng đặt chân đến một thành phố nào cả.” Khi bà được chấp thuận vào trường và đến lúc nhập học, cha mẹ bà ra tiễn bà ở bến phà. Kể từ đó, Olive bắt đầu cuộc sống một thân một mình. Hai năm học tại trường, bà có cơ hội vào Đại học Penn- sylvania. “Thật sự là tôi chỉ bước lên máy bay và bay thẳng đến đó,” Olive nhớ lại. “Với sự tin tưởng, cha mẹ tôi nói, ‘Thật là cơ hội tuyệt vời. Con hãy đến đó đi.’ Nhưng mấy tháng đầu thật kinh khủng. Tôi ghét nơi ấy.” Olive từng là một sinh viên xuất sắc tại Edinburgh; giờ mọi thứ đã khác. Bà chỉ đạt 33% trong kỳ kiểm tra môn kế toán đầu tiên. Quyết tâm không chấp nhận thất bại, bà tự nhủ, “Đừng có lo quá, mình chỉ cần nỗ lực hơn. Chẳng qua cách dạy ở đây khác thôi.” Dù rất buồn nhưng Olive biết mình phải học. Và bà đã làm được. Rồi bà quyết định đến Mỹ lập nghiệp. Vì thế,
19. khi Olive hoàn tất chương trình học tại Scotland, bà viết thư cho tất cả các doanh nghiệp kế toán lớn. “Tôi nhận được 8 thư từ chối,” Olive nhớ lại. “Họ nói, ‘Nếu chị làm việc cho văn phòng chúng tôi tại Anh và làm tốt, chị luôn có thể chuyển công tác.’ Một công ty danh tiếng nhất thời đó mời tôi về làm việc tại Edinburgh, và tôi đã định chấp nhận rồi. Nhưng một hôm nọ khi tôi đang dùng bữa tối, chuông điện thoại reo vang. Một trong số những người bạn sống chung nhà với tôi bắt máy và nói, ‘Có người từ Touche-Ross, Philadelphia gọi,’ và tôi đáp, ‘Phải không đó,’ lòng thầm nghĩ chắc mẹ tôi gọi chứ ai. Nhưng cậu bạn vẫn khăng khăng. Vì thế tôi nghe máy, ở đầu dây bên kia người đàn ông nói với tôi, ‘Chúng tôi nhận được thư của cô và quyết định thế này. Cô nhận việc ở đây, chúng tôi trả tiền vé máy bay cho cô. Trong vòng 8 tháng, nếu cô không thích chúng tôi, hoặc chúng tôi thấy cô không phù hợp, chúng tôi sẽ trả tiền vé cho cô bay về nước.’ Ngay lúc đó, tôi biết mình sẽ nhận công việc này. Và bạn biết điều gì nghe như chuyện đùa không? Khi tôi đến công ty đó, người đàn ông gọi điện cho tôi chẳng còn ở đó nữa. Ông ấy đã về hưu.” Nói ngắn gọn thì quả là may mắn. Bởi văn bằng đại học của bà không được ban kiểm định chất lượng đào tạo của chính phủ Mỹ công nhận nên Olive chỉ có thể làm công việc hành chính trong doanh nghiệp. Bực bội, Olive quyết định tham dự kỳ thi sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề, và trong suốt chín tháng sau đó, bà vừa làm vừa học thêm kế toán Mỹ. “Một ngày nọ, tôi mở hộp thư và thấy một lá thư có ngôi sao màu bạc to tướng ngoài phong bì. Nó hao hao thư quảng cáo nên tôi quăng đi,” Olive nói. “Mấy tuần sau, trưởng bộ phận hành chính gọi tôi vào gặp, tôi nghĩ, ‘Thôi rồi, mình sắp bị sa thải.’ Nhưng ông ấy nói, ‘Cô định khi nào mới báo với công ty đây? Cô có biết là cô đạt số điểm cao thứ nhì bang trong kỳ thi vừa rồi không?” Olive đạt huy chương bạc. Từ đó về sau, trách nhiệm của cô thay đổi. Sau vài năm làm việc trong ngành kế toán, Olive tiếp tục học Cao học Quản trị Kinh doanh tại trường Harvard, rồi vào làm cho McKinsey & Company, bắt đầu bằng một thất bại nặng nề. Bản thân bà không có khiếu làm tư vấn. Và khi Olive nghĩ đến chuyện nghỉ việc, bất ngờ một cánh cửa khác bật mở. Bà đảm nhận một dự án ngắn hạn tại Úc trong vòng 6 tuần. “Đó là một dự án về tài chính liên quan đến những người có thu nhập cao – lĩnh vực tôi nhiều kinh nghiệm. Nhưng mọi thứ không đơn giản thế, dự án này sắp sụp đến nơi,” Olive nhớ lại. “Trong cuộc họp đầu tiên với khách hàng, hai thành viên trong nhóm của tôi đã ngủ gục. Chứng tỏ họ mệt mỏi đến mức nào. Vì thế tôi tự hỏi, ‘Chuyện gì đang xảy ra thế này?’ Rồi chúng
20. tôi xoay chuyển tình thế. Khách hàng hào hứng hẳn lên. Sáu tuần dự kiến biến thành chín tháng làm việc tuyệt vời. May mắn lại đến. Bạn thấy được công thức rồi chứ? Phải, một thất bại khác. Tiếp theo, Olive phải lo một dự án mà có vẻ như bà chẳng thể làm được gì. “Thật là một thảm họa,” bà nhăn mặt. “Đối tác sa thải tôi! Tôi đến gặp trưởng bộ phận hành chính và ông nói, ‘Không, ông ta đâu có được làm vậy. Ở đây không làm việc theo kiểu đó.’ ” Vẫn đang tại chức, Olive lấy lại quyền tự chủ: “Tất cả những gì tôi nghĩ đều rõ ràng. Nó được thể hiện trong những gì tôi làm và những điều tôi nói,” bà giải thích. “Hoặc là tôi phải thích nghi, hoặc là tôi phải bỏ việc, nên tôi chọn cách ở lại. Khi tôi đi, tôi muốn mang theo cảm giác tốt đẹp trong lòng. Tôi không muốn nghỉ việc với cảm giác mình không thể làm được.” Lần này, bài học rút ra càng cay đắng hơn: “Họ nhận xét về tính cách cá nhân tôi,” bà nhớ lại. “Nhưng điều tuyệt vời là học cách xử lý vấn đề khiến cho cuộc sống của tôi tốt đẹp hơn.” Thật sự là mọi chuyện tốt hơn hẳn.Trong vòng 18 tháng, Olive được đề cử làm thành viên ban điều hành, và sau cùng là điều hành cấp cao của doanh nghiệp. Sau gần 14 năm là việc, năm 2004 Olive nghỉ việc, đầu quân sang quản lý chiến lược và nhân lực tại Tudor Investment. Ngày nay, bà trở nên giàu có và quyền lực hơn cả những gì viển vông nhất bà từng ước mơ khi còn là một cô gái trẻ. “Cha tôi từng nói: ‘Đừng mải lo nghĩ về nơi con đang đứng. Điều cần nhất là con xem mình đã vươn xa đến đâu.’ Tôi đã chứng minh tôi có thể làm được,” Olive nói. “Dù chuyện gì xảy ra ở Tudor đi nữa, hay ở bất cứ doanh nghiệp nào tôi làm việc, mọi thứ đối với tôi rồi sẽ ổn.” Olive tin chắc khả năng làm chủ chính là bí quyết cốt lõi: “Bạn phải thất bại, nếu không bạn sẽ chẳng đi đến đâu trong cuộc sống. Nếu bạn luôn làm những gì mình thấy dễ chịu, thoải mái, rõ ràng là bạn chẳng thể nào phát triển. Đó là thế giới của bạn. Đó là cuộc đời của bạn. Và bạn không thể đổ lỗi cho ai hết. Bạn là người quyết định mình phải làm được điều tốt đẹp nhất cho cuộc sống của chính mình.” Bạn là người kiểm soát Bạn có thể bắt tay vào việc như Olive không? Chúng tôi tin chắc là bạn có thể. Quyền tự chủ là điều các nhà tâm lý học gọi là tập trung vào nội tại
21. trong cuộc sống của bạn. Điều đó có nghĩa là bạn tin số phận nằm trong tay mình. Khái niệm đối lập với nó là tập trung ra bên ngoài, hàm ý là mọi thứ xảy ra trong cuộc sống đều nằm ngoài nỗ lực hay hành vi của bạn, và rằng các sự kiện tạo nên cuộc sống của bạn, chứ không phải chính bạn. Nói chung, những ai tập trung vào nội tại sẽ tự tin hơn và tràn đầy động lực hơn, ít e ngại rủi ro hơn. Ngược lại, những ai tập trung ra bên ngoài dựa vào những tác động bên ngoài (lời khen ngợi chẳng hạn) để nâng cao lòng tự trọng. Đáng buồn là nghiên cứu cho thấy phụ nữ thường đặt trọng tâm chú ý của mình vào thế giới bên ngoài. Bạn hãy là giám khảo và tự hỏi mình những câu sau: Khi không có được công việc mong muốn hoặc không được thăng chức, bạn có tin rằng người thắng cuộc đã nhận được sự hỗ trợ đặc biệt nào không? Bạn có bao giờ thương lượng mức lương của mình chưa? Bạn có cảm thấy trong hầu hết các trường hợp, nếu bạn nêu ra một vấn đề nào đó, bạn có thể tìm được giải pháp cho nó? Nếu bạn trả lời không cho hai trong số ba câu hỏi trên, điều đó cho thấy bạn tập trung ra bên ngoài. Sau đây là những gì bạn có thể làm để chuyển từ bên ngoài sang nội tại. Bắt đầu bằng việc hỏi ý kiến của những người làm chung, vốn là những người có thể giúp bạn đánh giá những khía cạnh nào của quá trình làm việc nằm trong tầm kiểm soát của bạn. Các cố vấn – đặc biệt là người đỡ đầu cho bạn – sẽ hỗ trợ được nhiều nhất. Họ biết những gì thật sự nằm trong khả năng của bạn, và có thể bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy những việc đó không hề ít. Rồi hãy hỏi những người khác (như cánh đánh ông chẳng hạn) xem họ nhận thức về năng lực tác động đến kết quả của họ trong tình huống tương tự như thế nào. Phải chăng họ làm theo những quy luật nào khác mà bạn không biết? Ví dụ như trong các nghiên cứu về nghệ thuật thương thảo, sự khác biệt về giới tính gần như biến mất khi nữ giới biết rằng những người khác đang thương lượng và đạt kết quả tốt hơn. Khi bạn biết những quy luật ấy, bạn cảm thấy mình nắm quyền kiểm soát.
22. Giờ đây bạn không phải đang đợi người khác quyết định con đường mình đi. Hãy suy nghĩ thật nghiêm túc về nơi bạn muốn đến. Hãy lấy Olive làm nguồn cảm hứng. Ví dụ, hãy tham gia vào một dự án khiến bạn thích thú. Hãy tự hỏi xem việc này có giúp tăng khả năng của mình không, có phù hợp với sở thích của mình không. (Hãy nhớ nếu bạn cứ làm mãi một việc, dần dần nó sẽ mất đi giá trị ban đầu). Sau đó hãy dùng những thông tin có được để mưu cầu những gì mình muốn và từ chối những điều thật sự không giúp ích gì cho bản thân. Trong cuộc sống thường nhật, nếu bạn để ý sao cho mỗi quyết định thực hiện đều phù hợp với mục tiêu dài hạn đề ra, bạn sẽ bắt đầu khẳng định được quyền tự chủ cuộc đời mình. Câu chuyện đời của Olive không phải như truyện thần tiên cổ tích. Nhiều lần bà thất bại hoàn toàn; những sai lầm đó khiến bà chùn bước. Bà trải qua ba công việc khác nhau trước khi tìm được điểm dừng chân. Đó là thực tế cuộc sống. Khi nói về cuộc sống thật ngoài kia, bạn biết đấy, cũng có những bờ dốc lởm chởm đá không đáng cho ta chinh phục. Làm thế nào để tránh phí phạm thời giờ cho những doanh nghiệp không phù hợp? Hãy tìm đến những doanh nghiệp có những chính sách hỗ trợ phụ nữ. Một dấu hiệu để nhận biết các doanh nghiệp đó là có phụ nữ ở những vị trí lãnh đạo, chế độ thăng tiến và đánh giá kết quả làm việc rõ ràng minh bạch. Một dấu hiệu khác là các quy định về quyền lợi được đề ra cụ thể, công khai cho tất cả mọi người. Ngoài ra, quy trình làm việc cũng cần rõ ràng để khuyến khích các nhân viên tài năng. Trong những doanh nghiệp như thế, cơ hội tìm được môi trường thuận lợi để bạn phát triển cao hơn hẳn. Quyền tự chủ cuối cùng nằm ở con đường trở thành doanh nhân - một lựa chọn hấp dẫn nếu việc làm thuê không thích hợp với bạn. Vài người trong chúng ta cảm thấy căng thẳng đầu óc để xác định xem bước “đúng đắn nhất” tiếp theo là gì, nhằm mở ra cánh cửa đến thành công và hạnh phúc. Câu chuyện của Olive nhấn mạnh rằng có nhiều bước đúng đắn tiếp theo để lựa chọn, chứ không chỉ có một. Hãy dẹp bỏ suy nghĩ ấy vì nó chỉ níu chân bạn lại. Đôi khi chỉ cần bước tới là bạn đã bước gần hơn đến ước mơ của mình. Ghi chú cuối cùng: Quyền tự chủ luôn đi cùng với tham vọng, và đó là điều cấm kỵ đối với nhiều phụ nữ. Chúng ta luôn thích được xem là người khiêm tốn. Một số chủ động tránh né không đả động gì đến tham vọng, số
23. khác còn chối bỏ nó hoàn toàn. Nhiều người thì miêu tả nó theo kiểu một mục tiêu cao cả, như “phục vụ cho người khác.” Nói một cách thẳng thắn thì tham vọng là một điều tốt. Nhận thức được mình muốn gì không những không có gì sai, mà còn là một bước giúp bạn tiến gần đến mục tiêu. Vậy thì tại sao phụ nữ ngưỡng mộ tham vọng ở đàn ông, nhưng lại không muốn bị xem là tham vọng? Các nhà nghiên cứu tin rằng điều này bắt nguồn từ vai trò xã hội của hai giới thuở sơ khai. Theo truyền thống, quyền năng lãnh đạo thuộc về nam giới, và dù nữ giới cũng thành công trong mọi lĩnh vực, các quan niệm xã hội của chúng ta vẫn thể hiện tư tưởng lỗi thời đó. Thậm chí cho đến ngày nay, vị trí lãnh đạo vẫn thiên về nam giới: Nhà lãnh đạo phải là người có đầu óc phân tích, kiên định, sẵn sàng đón nhận rủi ro, cương quyết – chân dung tiêu biểu của một người đàn ông. Trong khi đó, chẳng ai mô tả một nhà lãnh đạo với tính cách mềm mỏng, thấu hiểu, thật thà, dịu dàng và sáng tạo. Chúng tôi hy vọng khái niệm Lãnh Đạo Cân Bằng sẽ giúp nhiều nữ lãnh đạo thành công hơn. Các nữ lãnh đạo là những con người đầy tham vọng, quyết đoán, tự tin và biết cân nhắc rủi ro. Họ nói lên chính kiến và nắm lấy vận mệnh của mình. Nhưng đồng thời họ cũng biết cảm thông, tích cực, vui vẻ kết nối và quan tâm đến người khác. Một ngày nào đó, những tính cách này sẽ làm nên chân dung của mọi nhà lãnh đạo – cả nam lẫn nữ. Khi thừa nhận mình có tham vọng, bạn sẽ cho phép bản thân nắm quyền tự chủ để thành công. Hãy quên đi lối tư duy giới hạn – và bạn sẽ ngạc nhiên trước tác động tích cực mà nó mang lại. Nói cách khác, hãy tin vào chính mình. Chúng tôi tin bạn. Đó là lý do chúng tôi viết ra quyển sách này.
24. CHƯƠNG 20: HÀNH ĐỘNG Tôi không nghĩ mình là người thích cảm giác mạnh. Tôi sẽ dùng hình ảnh môn trượt tuyết làm ẩn dụ, bởi tôi thích nhảy khỏi vách đá. Nhưng tôi chỉ nhảy khi cảm thấy tương đối tự tin rằng mình sẽ đáp xuống đất an toàn, và nếu không đi nữa thì nó cũng không nguy hiểm. Có một số người thích nhảy khỏi vách đá và tự đánh giá khả năng mình cao hơn thực tế. Họ tự làm mình đau. Số khác có kỹ năng nhưng lại sợ không dám nhảy. Tôi thích cảm giác hồi hộp khi sắp sửa nhảy! Shona Brown, Phó Chủ tịch Operations, Google Khi đưa mô hình Lãnh Đạo Cân Bằng vào huấn luyện cho các phụ nữ trẻ, chúng tôi thu nhận được nhiều ý kiến sâu sắc mới mẻ. Trong khi các lãnh đạo nhìn đâu cũng thấy cơ hội thì các phụ nữ trẻ chủ yếu chỉ thấy rủi ro. Các nữ lãnh đạo không ngần ngại đón nhận những rủi ro đi kèm với cơ hội phát triển. Bạn cũng nên như thế. Khả năng đón nhận những rủi ro hợp lý là kỹ năng vô cùng cần thiết mà bất kỳ nhà lãnh đạo nào cũng phải có. Bạn chấp nhận rủi ro khi nhận công việc mới. Bạn chấp nhận rủi ro khi bước ra khỏi con đường thăng tiến sự nghiệp để xây dựng gia đình. Khi bạn chuyển sang một văn phòng mới để có trải nghiệm mới, bạn phải chịu rủi ro biết đâu mình không phù hợp. Khi bạn thay đổi chức năng hoặc vai trò, luôn tồn tại một rủi ro là bạn không thể làm tốt công việc mới. Nếu quyết định bỏ việc, bạn đối mặt với nguy cơ không ổn định về tài chính. Tránh né rủi ro không phải là một lựa chọn: Chẳng bao lâu, bạn cũng gặp phải rủi ro. Trong khi nhiều nữ lãnh đạo cứng cỏi khẳng định với chúng tôi rằng họ không sợ hãi, không phải ai cũng cảm thấy như thế. Cơ hội khơi dậy nỗi sợ hãi bấy lâu ta khóa kín trong lòng. Vậy thì liệu “phần thưởng” có xứng đáng để ta đối mặt với nỗi sợ hãi của chính mình không? Chúng tôi nghĩ là có. Học cách đối diện với nỗi sợ hãi thật sự là yếu tố quan trọng nhất để đón
25. nhận cơ hội. Khi bạn làm thế, bạn sẽ nhận ra chúng không hề đáng sợ như vẻ bên ngoài. Bạn sẽ thấy nhẹ nhõm khi nhận ra điều đó, đồng thời thấy mình kiểm soát được sự tình. Laura Cha là một phụ nữ biết rõ điều đó. Bà vươn lên hàng lãnh đạo trong ngành bằng cách chấp nhận rủi ro và trở nên thành thạo trong việc quản lý chúng. Bà tiếp tục thành công tột bậc vì đã giúp kiểm soát thị trường chứng khoán còn non trẻ của Trung Quốc – công việc mà bạn bè của bà đã ra sức can ngăn. Trở thành chuyên gia quản lý rủi ro Sinh ra tại Thượng Hải, Laura cùng gia đình chuyển từ Trung Hoa đại lục sang Hồng Kông vào đầu những năm 1950. Theo kế hoạch thì bà sẽ ra nước ngoài học đại học và ổn định cuộc sống ở đó. Laura là người con cả có trách nhiệm, và chính điều đó tập cho bà tính cực kỳ cẩn thận. “Khi còn nhỏ, tôi luôn có một nỗi sợ về sự mơ hồ không chắc chắn,” bà nói. “Tôi muốn dẹp bỏ nỗi sợ đó, và cách duy nhất để làm điều đó là ra ngoài kia và hành động. Đó là động lực thúc đẩy tôi.” Laura lập gia đình sớm – với một sinh viên người Hồng Kông học cùng trường đại học với bà tại Mỹ - và họ ổn định cuộc sống. “Chúng tôi dự định cùng nhau học lên cao học. Nhưng Laura sinh con đầu lòng và ở nhà chăm con trong khi chồng bà tiếp tục học về kinh doanh. Sáu năm sau và thêm hai đứa trẻ, đến lượt Laura nhập học trường luật. “Tôi vấp phải sự phản đối từ gia đình, không phải từ phía chồng tôi, mà từ phía đại gia đình. Việc học về bản chất không có gì khó khăn, nhưng đương đầu với nhiều trách nhiệm khác nhau thật không dễ dàng gì.” Tuy nhiên, thời điểm ấy chính là bước ngoặt cuộc đời bà. “Đó có lẽ là quyết định quan trọng nhất cuộc đời tôi. Tôi càng khao khát cơ hội ấy hơn sau khi sinh con,” bà nói. “Trước khi vào trường luật, mỗi khi có ý kiến, tôi cứ không biết liệu ý kiến đó của mình có ngu ngốc hay không. Trước khi trở thành luật sư, tôi không có được sự tự tin như thế này. Nếu bạn hỏi tôi, vào trường luật có lẽ là quyết định quan trọng nhất cuộc đời tôi.” Laura đầu quân cho một công ty luật hàng đầu và cực kỳ yêu thích công việc. Sau đó, vào những năm 1980, gia đình bà trở về Hồng Kông để chồng bà có thể tiếp quản việc kinh doanh của gia đình. Laura làm việc cho một
26. văn phòng luật tại Hồng Kông có trụ sở chính ở New York. Bà giúp những doanh nghiệp lớn ở Mỹ thương thảo làm ăn tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Đến thời điểm đó, mọi thứ chưa có vẻ gì là mạo hiểm cả. Nhiều phụ nữ khác có câu chuyện tương tự - đi xa, vào đại học, lấy bằng ngành luật, công việc thứ nhất, công việc thứ hai rồi lập doanh nghiệp riêng sau nhiều năm làm việc cật lực và có cuộc sống viên mãn của một chuyên gia tiếng tăm. Đúng không? Sai rồi. Có thể Laura cũng đi theo con đường đó, nhưng vào năm 1989, khi Hồng Kông tìm mọi cách để lấy lại lòng tin của các nhà đầu tư vào thị trường chứng khoán, một bước ngoặt mới xuất hiện. Mọi thứ diễn ra hoàn toàn bất ngờ khi bà nhận được cuộc gọi của một chuyên viên săn đầu người. Ủy ban Chứng khoán và Sản phẩm Đầu tư Tương lai Hồng Kông (SFC) vừa được thành lập để cải cách thị trường. Laura tin rằng những cải tổ của SFC sẽ có tác động to lớn đưa Hồng Kông trở lại thành thị trường tài chính đáng tin cậy. “Thời điểm đó là hai năm sau khi thị trường chứng khoán của chúng tôi gần như sụp đổ,” bà giải thích. Kế hoạch tái lập thị trường có thể không thành, nếu thế thì sao? Cùng lúc đó, Laura yêu thích những gì mình đang làm; bà có một sự nghiệp tốt đẹp và vững chắc. Rời bỏ nó hẳn là một quyết định lớn lao. Bạn sẽ làm gì trong hoàn cảnh ấy? “Ý nghĩ đầu tiên của tôi là ‘Ôi, công việc này liều lĩnh quá,’ Đó là một tổ chức non trẻ, và tôi chẳng quen ai hết,” Laura nói. “Nhưng tôi cũng nghĩ rằng đó là một cơ hội thú vị để làm một điều gì đó khác biệt.” Vì thế, cô gọi điện cho cố vấn đầu tiên của mình ở công ty luật tại San Francisco. Lời khuyên của ông khiến cô hoảng hốt: “Hãy bước ra ngoài kia, sải cánh bay và nhìn ngắm thế giới.” Chính điều đó đã khiến Laura nhận ra cơ hội trước mắt to lớn hơn nhiều so với phần rủi ro tất yếu của nó: “Điều tồi tệ nhất có thể xảy ra là gì? Tôi luôn có thể quay lại ngành luật nếu tôi không thích công việc mới.” Thế là Laura vào làm với ý định ở lại khoảng 2 đến 3 năm. Cuối cùng, bà đã gắn bó với tổ chức này hơn một thập kỷ, rồi về sau trở thành phó chủ tịch ủy ban. Kết quả? Bà giúp cho tổ chức giữ đúng cam kết của nó.
27. Đến nay, sau mười năm, Laura cảm thấy mọi thứ quá đủ - đặc biệt là những cuộc tranh giành quyền lực chính trị trong quá trình chuyển đổi phương thức quản lý. “Đã đến lúc tôi quyết định việc xuất hiện trước công chúng thật mệt mỏi,” bà nói. “Tôi muốn làm một việc gì đó ít quy củ hơn, tự do hơn, đại loại thế. Vì thế tôi nói với chính quyền là tôi sẽ không gia hạn hợp đồng.” Rồi một việc vô cùng ngạc nhiên xảy ra: Ngay khi Laura được tuyên bố bãi nhiệm, bà nhận được một cú điện thoại từ một người bạn sống tại Bắc Kinh. “Anh ấy nói thủ tướng muốn mời tôi vào làm cho văn phòng chính phủ. Lúc đó tôi không hiểu lắm. Tôi nghĩ, ‘À, ông ấy muốn tìm người cố vấn chứ gì. Bạn tôi kêu lên, ‘Ôi, không, không, chị không hiểu rồi. Chị phải chuyển đến Bắc Kinh. Chúng tôi muốn chị làm phó chủ tịch Ủy ban Quản lý Luật Đầu tư Chứng khoán Trung Quốc.’ ” Cơ hội này đến cùng rủi ro và cả nỗi sợ hãi mới. Laura sẽ là phó chủ tịch đầu tiên trong cơ quan trung ương thuộc chính quyền nước Cộng hòa Nhân dân, mà không phải đến từ đại lục, nói thế để ta hiểu rằng bà không được bất kỳ ô dù chính trị nào che chở, và nhiều khả năng phải chịu sự hoài nghi của các quan chức chính phủ khác. Bà vẫn còn nhớ lời cảnh báo mọi người dành cho mình: “Chị can đảm lắm đó. Có nhiều thứ chị vẫn chưa biết hết đâu. Chị sẽ bị đổ lỗi hết chuyện này đến chuyện khác cho coi.” Liệu bạn có muốn đi trên con đường đó không? Laura thì có. 50 năm kể từ ngày rời bỏ đại lục để đi tìm cơ hội mới nơi trời Tây, Laura trở lại mang theo những dấu ấn thị trường đầu tư kiểu phương Tây vào đất nước Trung Hoa. “Thật sự, điều đáng nói nhất trong cuộc đời đi làm của tôi là lúc Thủ tướng Chu Dung Cơ gọi tôi gia nhập bộ máy nhà nước. Đó hẳn là dấu son trong sự nghiệp của bất kỳ ai. Cũng có rủi ro, nhưng tôi không nhìn theo khía cạnh ấy. Tôi nhìn thấy phần tích cực sẽ lấn át được phần tiêu cực của quyết định liều lĩnh đó.” Dĩ nhiên là có rủi ro. Laura nhớ lại, “Tôi bị đổ lỗi trong rất nhiều chuyện. Nhưng tôi cũng biết là chính quyền Trung Quốc biết tôi dành trọn tâm huyết vào những việc mình làm, tôi toàn tâm toàn ý, tôi tập trung hết mình và tôi cố gắng làm việc thật tốt.” Vậy bằng cách nào Laura nắm bắt được những cơ hội của cả đời người như thế? “Trước khi nhận ra những cơ hội đang chờ đón mình, bạn phải tự
28. tin. Để tự tin, bạn phải thật sự giỏi trong những việc mình làm,” Laura khuyên. “Không gì có thể thay thế cho điều căn bản ấy. Nếu bạn không thật sự ở đó, bạn có thể chẳng bao giờ nhận ra cơ hội. Thậm chí nếu cơ hội có đến chăng nữa, nó có thể không mở cửa đón chào bạn. Cũng đừng xem thường yếu tố may mắn. Tôi ở vào vị trí thích hợp trong sự nghiệp của mình khi cơ hội xuất hiện, và tôi đã có thể tận dụng được nó. Tôi chờ đợi suốt sáu năm để được vào trường luật, nhưng khi tôi tốt nghiệp, đó lại là thời hoàng kim của việc đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào Trung Quốc. Tôi đã làm việc cho một công ty luật hàng đầu tại San Francisco. Khi tôi trở về Hồng Kông, một công ty luật New York muốn tuyển dụng tôi. Rồi tôi bắt đầu liên doanh giống như tiệm McDonald’s đầu tiên ở Trung Quốc. Tôi từ từ thăng tiến, từng bước một.” Đương nhiên Laura cũng không thể tránh khỏi vận đen, trong đó phải kể đến căn bệnh trầm kha mà bà mắc phải, nhưng bà luôn chú trọng vào mặt tốt đẹp. “Đơn giản là tôi cực kỳ hào hứng với các cơ hội. Tôi không xem công việc mình làm là nặng nhọc hay đòi hỏi khắt khe. Tôi xem đó là thử thách và cố gắng làm hết sức mình,” bà nói. “Tôi là dạng người tỏa ra năng lượng tích cực. Mấy năm trước mọi người có hỏi chồng tôi, ‘Vợ ông làm việc nhiều quá. Ông phản ứng với chuyện đó ra sao?’ Và chồng tôi đáp, ‘Sẽ còn tệ hơn nếu bà ấy không làm việc nhiều như thế!’ Công việc đối với tôi đến cùng với cảm giác hài lòng, mãn nguyện và phát triển bản thân. Tôi thích suy nghĩ mình có được mọi điều tốt nhất trong mọi lĩnh vực, ở nhiều thời điểm khác nhau trong đời.” Tại sao đón nhận rủi ro lại khó đến vậy Để rõ ràng ngay từ đầu, khi đề cập đến rủi ro, chúng tôi không đề cập đến những quyết định đánh cược doanh nghiệp. Chúng tôi cũng không khuyên các nữ lãnh đạo tung xúc xắc để quyết định xem con đường sự nghiệp sắp tới sẽ là gì. Chúng tôi nói về những rủi ro và nỗi sợ hãi cố hữu khi phải rời bỏ “vùng thoải mái”. Nếu bạn chưa từng nghe về khái niệm này, thì đó là nơi “bạn biết những gì bạn biết” và “bạn không biết những gì bạn không biết.” Nói cách khác, mọi thứ đều quen thuộc và nó mang lại cho bạn cảm giác thoải mái. Chỉ cần một bước ra khỏi nó, bạn sẽ bắt đầu thấy khó chịu ngay. Trong đa số trường hợp, nữ giới cẩn trọng hơn nam giới. Theo một nghiên cứu cho thấy, cứ ba phụ nữ thì có một người tin rằng rủi ro sẽ không
29. dẫn đến thành công trong sự nghiệp. Theo nghiên cứu về Mô Hình Lãnh Đạo Cân Bằng do chúng tôi thực hiện, chúng tôi phát hiện ra rằng phụ nữ thường miễn cưỡng đón nhận rủi ro hơn nam giới. Có nhiều lý do thuyết phục cho chuyện đó. Nữ giới ít khi được người có quyền thế trong tổ chức nâng đỡ, và cũng ít nhận được sự hỗ trợ từ phía đồng nghiệp hơn. Vẫn không dễ gì để tìm một người phụ nữ khác hỗ trợ cho mình, đặc biệt là ở vị trí quản lý cấp cao. Vì thế chuyện cũng dễ hiểu khi nhiều phụ nữ rất miễn cưỡng khi phải rời bỏ cảm giác an toàn trong vùng thoải mái. Chúng ta hãy cùng nhau vượt qua ranh giới này. Sự thật là thành quả tỉ lệ thuận với rủi ro – không mạo hiểm thì lấy gì thành công. Nếu thành công chưa đủ để thúc đẩy bạn, hãy xem xét đến việc phát triển bản thân. Theo giả thuyết về việc học hỏi của loài người thì con người phát triển nhờ dám dấn thân vào những thử thách mới. Điều đó sẽ không xảy ra nếu bạn không sẵn lòng bước vào “môi trường học hỏi”. Chuyện gì sẽ xảy ra nếu bạn bước qua ranh giới lãnh thổ ấy? Nó đáng sợ lắm! Đó là nơi những nỗi sợ hãi của bạn cư ngụ - có thể là nỗi sợ thất bại, sợ bị phán xét, sợ mất kiểm soát, sợ bị tổn thương. Đó là nơi bạn sẽ phạm nhiều sai lầm hơn cả. Nhưng nó cũng rất thú vị! Đó là nơi bạn sẽ phát triển, sẽ trải nghiệm niềm vui sướng khi học được những điều mới lạ. Bạn sẽ nhận ra nhiều thứ. Nếu mải sống trong vùng thoải mái, rồi đây nó sẽ khiến bạn ngán ngẩm. Hãy bước vào môi trường học hỏi và dẹp bỏ ham muốn quay lại vùng thoải mái, và bạn sẽ nâng cao năng lực lãnh đạo của mình. Đó là lý do tại sao chúng tôi đưa vào quyển sách này nhiều câu chuyện về những bước đi sai lệch, những lỗi lầm, và cả những lần thất bại bẽ bàng của các nữ lãnh đạo, để nhắc bạn rằng những vực sâu như thế (cùng với những đỉnh cao) là chuyện bình thường và là một phần cần thiết của quá trình phát triển. Bạn nhìn thấy cơ hội bằng cách nào? Điều khiến chúng tôi sửng sốt trong các cuộc phỏng vấn là mức độ thường xuyên mà những nữ lãnh đạo bất ngờ chớp lấy cơ hội. Họ không chỉ
30. may mắn hơn tất thảy chúng ta, mà một số có được thứ mà các nhà khoa học gọi đó là tâm lý sẵn sàng. Sự sẵn sàng giúp họ nhìn ra cơ hội trong khi những người khác thì không. Chưa hết, những phụ nữ này còn tạo ra may mắn cho mình bằng cách dấn thân vào thực hiện; họ mở ra tương lai và theo đuổi nó. Họ hiểu những gì mình lựa chọn, và thay vì cứ đứng trơ ra, tê liệt trước sự mơ hồ không chắc chắn hoặc cứng người vì sợ hãi, họ quyết định chọn một con đường và đi về hướng đó. Vì thế chúng tôi cứ liên tục hỏi những nữ lãnh đạo chúng tôi gặp, “Làm sao chị biết đó là cơ hội? Cái gì nói lên điều đó?” Câu trả lời của họ giúp chúng tôi tìm ra một phương pháp mới để xác định và xem xét cơ hội. Hãy bắt đầu từ mặt tích cực. Đa số chúng ta đánh giá rủi ro bằng cách liệt kê ra những tình thế bất ổn. Chúng ta là chuyên gia trong việc đó. Hãy làm ngược lại. Trước tiên bạn hãy tưởng tượng về điều tốt đẹp nhất có thể xảy ra. Hãy viết ra và làm cho nó trở nên cụ thể hơn – điều bạn sẽ học được, những kỹ năng bạn rèn giũa, những lựa chọn bạn có trong tay, những người bạn sẽ gặp. Tiếp theo, hãy trò chuyện với 5 người biết về cơ hội ấy, và nhờ họ tưởng tượng kết quả tốt đẹp nhất có thể đạt được. Nếu bạn không biết 5 chuyên gia nào như thế, cũng không sao cả. Hãy nghĩ xem một người bạn ngưỡng mộ sẽ đón nhận cơ hội ấy ra sao. Thomas Edison hoặc Steve Jobs sẽ nói gì về mặt tích cực này? Cách này sẽ cho bạn thêm ý tưởng, và bạn nên viết chúng ra. Chỉ khi nào bạn thật sự nghĩ ra được mọi khía cạnh tốt đẹp mà cơ hội mang lại, bạn mới có thể quyết định xem liệu phần tiếp theo có xứng đáng với nó hay không. Rủi ro và nỗi sợ hãi là những người bạn đồng hành không thể thiếu của cơ hội; mặt tích cực có đôi chút đáng sợ và điều này cũng là lẽ tự nhiên. Hãy xác định nỗi sợ hãi của bạn và viết nó ra: “Tôi sợ mình sẽ làm hỏng chuyện. Mọi người sẽ nhận ra tôi là kẻ bịp bợm. Họ sẽ lôi tôi ra làm trò cười. Tôi có thể mất việc và không bao giờ tìm được việc khác.” Cứ viết hết ra, và đặt tên cho từng nỗi sợ đó. Đến lúc này thì chúng đã có một công dụng hữu ích: Bảo vệ bạn. Những nỗi sợ hãi này giúp bạn lên kế hoạch, làm việc chăm chỉ và tránh mặt tiêu cực. Nhưng bạn càng chống lại chúng thì bạn càng khiến chúng mạnh mẽ hơn. Thay vào đó, hãy làm quen với chúng, tìm hiểu xem chúng là nguồn cơn của những hành vi nào, và hậu quả của những hành vi đó. Hãy cảm ơn nỗi sợ hãi vì đã giúp đỡ bạn, đồng thời xác định những thời điểm và cách
31. chúng níu chân bạn, rồi đặt chúng vào đúng vị trí. Giờ bạn đã kiểm soát được mọi thứ. Hãy hít thở sâu. Bạn đã được tự do. Giờ bạn đã sẵn sàng để thấu hiểu tác động tiêu cực thật sự đằng sau mỗi cơ hội, không còn bị nỗi sợ hãi chi phối nữa. Hãy tưởng tượng bạn có thể giảm thiểu nguy cơ tiêu cực ấy bằng cách nào. Viết điều đó ra cũng có thể giúp ích cho bạn. Hãy đối mặt với hoàn cảnh tồi tệ nhất. Chỉ có bạn mới có thể xác định xem nó có đáng để thực hiện hay không. Trên con đường bạn chọn Được rồi, giờ bạn đã sẵn sàng cho những cơ hội, và hào hứng đón nhận những thử thách thật sự trong cuộc sống – bạn đã sẵn sàng đối mặt với rủi ro và những nỗi sợ hãi. Có một cách để luyện tập đó là bắt đầu từ những điều nhỏ nhặt. Học cách yêu cầu những gì mình muốn được nhiều phụ nữ xem là một dạng rủi ro. Vì thế hãy thử đưa ra những lời đề nghị ngoài công việc, đạt được hay không không quan trọng. Ví dụ, lần tới khi bạn đi ra cửa hàng, hãy yêu cầu được giảm giá (và không phải vì cái áo len bạn muốn mua bị sút mất một nút). Hãy tập đưa ra yêu cầu ở bất cứ đâu. Được giảm giá không phải là kết quả bạn nhắm đến, mà là hành vi chấp nhận rủi ro. Dù lúc đầu bạn sẽ thấy ngại ngùng khi đưa ra yêu cầu nhưng bạn sẽ sớm quen thôi. Giờ bạn đã sẵn sàng đón nhận những rủi ro trong công việc. Nếu bạn chưa thật sự cảm thấy thế, hãy bắt đầu kiểm tra lại những kiến thức mà bạn có. Bạn biết rõ về thế mạnh và năng lực bản thân hơn bất kỳ ai khác. Điều gì bạn biết về bản thân mình có thể giúp giảm nhẹ những mối nguy tiềm ẩn? Kiến thức và sở trường nào bạn có thể dùng để biến một cơ hội hoàn toàn mới mẻ thành một mục tiêu có thể vươn tới? Hãy trò chuyện với người khác nữa. Càng tiếp xúc với nhiều người, bạn càng trở thành con người tốt đẹp hơn, thu nhặt được những suy nghĩ sâu sắc mà tự thân bạn sẽ không nhìn thấy. Nếu việc đón nhận rủi ro trong công việc vẫn khiến bạn thấy bất an, hãy thử trong một lĩnh vực mà bạn cảm thấy dễ chịu hơn. Một trải nghiệm trong phòng ban của bạn có thể giúp bạn xây dựng sự tự tin để đón nhận những cơ hội to lớn hơn. Như Laura đã nói với chúng tôi, hiếm có thứ gì đánh bại được kỹ năng chuyên môn. Khi bạn đã xây đắp được một nền tảng kiến thức
32. vững chắc trong một ngành hoặc một lĩnh vực nào đó, sự tự tin trong bạn sẽ tỏa sáng. Một người đỡ đầu trong doanh nghiệp chúng tôi đã nói rằng, theo quan sát của ông, những phụ nữ “làm chủ” một lĩnh vực chuyên môn sẵn sàng mạo hiểm hơn và giành được nhiều thành công hơn với những rủi ro mà họ đón nhận. Đó chính xác là những gì Laura đã làm. Chúng tôi công nhận việc trở thành chuyên gia từ con số không hẳn dễ khiến con người ta nản chí. Nhưng bạn vẫn có thể đến đích một khi tìm được niềm đam mê trong việc mình làm, sẵn lòng đầu tư thời gian cho việc học hỏi, cùng với chút sáng tạo. Hãy chọn một lĩnh vực giá trị mà bạn hứng thú. Sau đó đặt ra cho mình nhiệm vụ tìm hiểu về nó càng nhiều càng tốt. Kiến thức tạo khả năng, khả năng tạo danh tiếng, và danh tiếng tạo cơ hội. Rủi ro của việc không chấp nhận rủi ro Từ trong thâm tâm, bạn biết rõ rằng việc đứng yên tại chỗ không hề an toàn hơn việc tiến lên phía trước. Theo khái niệm hạnh phúc trong tâm lý học thì “những kẻ leo cao” thường giỏi hơn những người chỉ biết bằng lòng với cảm giác an toàn được đứng dưới mặt đất – bất chấp rủi ro “trèo cao té đau”. Hãy làm thử bài tập này. Tưởng tượng bạn đang ngồi trên chiếc ghế bập bênh trước cửa nhà sau nhiều năm. Bạn có tiếc nuối những gì mình đã không làm không? Chúng tôi thành thật mong rằng bạn sẽ không mang theo bất kỳ nỗi tiếc nuối xót xa nào, dù ai cũng có hàng ngàn điều nho nhỏ khiến ta phải hối tiếc. Gandhi từng nói, “Chúng ta đứng giữa một vòng tròn có chu vi được xác định bởi chính nỗi sợ hãi trong ta.” Giờ là lúc bạn xóa đi ranh giới ấy. Và nếu làm gì cũng không mang lại tác dụng, bạn hãy tự hỏi mình điều mà các nữ lãnh đạo của chúng ta từng hỏi chính bản thân họ: Điều tệ nhất có thể xảy ra là gì? Lắng nghe nhịp tim của bạn. Sau đó quyết định, rồi bắt tay vào thực hiện.
33. CHƯƠNG 21: CHINH PHỤC NHỮNG ĐỈNH CAO Ngay từ những ngày đầu thực hiện dự án lãnh đạo vào năm 2004, chúng tôi đã lấy Andrea Jung làm tấm gương điển hình. Trong vai trò CEO của Avon Products, chị là một trong những nữ lãnh đạo doanh nghiệp tiếng tăm hàng đầu thế giới. Cùng với niềm khát khao được giúp đỡ phụ nữ khắp nơi, chị đã giúp Avon hoàn toàn lột xác kể từ khi giữ chức CEO vào năm 1999. Khi mọi chuyện sa sút, chị thể hiện khả năng hồi phục đáng nể. Nhà lãnh đạo dũng cảm, chín chắn đã tự biến đổi mình, lấy lại phong độ và lèo lái doanh nghiệp trở lại thời hoàng kim. Xác định những khoảnh khắc Từ thuở bé tôi đã có tính kỷ luật cao. Mọi người kỳ vọng nhiều vào tôi, nhưng sự kỳ vọng ấy vẫn được bao bọc trong tình yêu thương. Tôi lớn lên trong những tháng ngày tươi đẹp ấy. Lấy ví dụ như khi tôi học đánh đàn piano, một ngày tôi phải tập 60 phút – 59 phút cũng không được nghỉ. Mẹ tôi đặt một thiết bị hẹn giờ dùng trong nhà bếp, cạnh chiếc máy nhịp để đảm bảo thời gian chính xác. Tâm lý không bao giờ bỏ cuộc giữa chừng trong tôi được rèn luyện từ những năm tháng đầu đời. Trong công việc đầu tiên của tôi với Bloomingdale’s, nơi tôi bắt đầu tham gia chương trình đào tạo về ngành bán lẻ, tôi phải làm thứ công việc tẻ nhạt: thay móc áo, một công việc quanh quẩn trong kho đúng nghĩa. Chưa đến Lễ Tạ ơn, hầu hết những nhân viên tham gia chương trình này đều kiếm chuyện khác làm. Tôi còn nhớ mình gọi điện về nhà và nói, “Công việc này chẳng đúng ý con chút nào, giống như con chẳng ứng dụng được gì về chuyên môn cả, chắc con xin nghỉ và kiếm việc khác.” Tôi còn nhớ phản ứng của mẹ mình – không khác gì lúc tôi ngồi tập đàn: “Gia đình mình không có chuyện bỏ cuộc giữa chừng. Con thậm chí còn chưa dành cho công việc này một cơ hội. Con có thể học hỏi nhiều thứ từ nó. Có thể nó chán thật, nhưng con phải bắt đầu từ thấp lên cao.” Tôi đã
34. không bỏ việc, và từ đó về sau, công việc ấy là bước khởi đầu cho thành công của tôi. Khi bạn không bỏ cuộc, và sau một thời gian chịu khó với công việc buồn chán, hoặc với cấp trên không ra gì, bạn sẽ học được nhiều điều. Lòng kiên trì là vô cùng cần thiết. Tôi học cách phấn đấu vì những mục tiêu của riêng mình. Đó là một trong những điều cha mẹ dạy cho tôi. Năm học lớp bốn, tôi còn nhớ mình đi ngang qua một cửa hàng bán đồ mỹ thuật. Tôi thấy một bộ viết chì 120 màu, đựng trong chiếc hộp nhung xanh thẫm, và tôi muốn có nó lắm. Nhưng gia đình tôi đâu có chừng ấy tiền, và lúc đó không phải dịp Giáng Sinh cũng chẳng phải sinh nhật tôi. Mẹ tôi nói, “Nếu con luôn đạt điểm tối đa trong tất cả các môn và học hành chăm chỉ, con sẽ có món quà đó.” Tôi học như điên, và tôi được thưởng bộ viết chì màu đó. Tôi biết đặt ra thử thách cho chính mình và nhắm đến những tiêu chuẩn cao chính là nhờ cha mẹ đã dạy cho tôi. Trước tuổi 30, tôi nhận ra công việc đang làm không mang lại mục đích và sự phát triển như tôi mong đợi. Vì thế khi tôi có cơ hội chuyển sang làm cho Avon, quyết định đó không liên quan đến chức vụ hay quy mô công ty gì cả. Ngay thời điểm ấy, cũng xin nói với bạn rằng không một ai có thể tin được là tôi chuyển chỗ làm – không một ai trong gia đình tôi, bạn bè tôi, những người cùng ngành với tôi tin cả. Tôi đang giữ một vị trí trong ngành bán lẻ hàng hóa cao cấp và sắp đứng ra điều hành một trong những doanh nghiệp đó. Trong giai đoạn đầu những năm 1990, Avon rơi vào tình trạng sa sút sau quá trình thay đổi mô hình phân phối hàng hóa. Rủi ro xem ra không phải nhỏ. Những lý do đầu tiên khiến tôi chọn Avon hoàn toàn mang tính lý trí: Đó là một doanh nghiệp toàn cầu, một kênh phân phối hoàn toàn khác, một sự thay đổi toàn diện, điều mà tôi chưa bao giờ thực hiện. Nhưng hóa ra những lý do này chỉ chiếm 10% trong quyết định của tôi. Điều tôi không nhận ra khi ấy là 90% lý do tại sao tôi đầu quân cho Avon lại thiên về cảm xúc – mục đích của doanh nghiệp, cách công ty hoạt động có thể thay đổi cuộc sống của phụ nữ trên toàn thế giới ra sao. Hiểu về vai trò xã hội lớn hơn của doanh nghiệp chính là thời khắc quyết định đối với tôi. Bạn sẽ cảm thấy như được tiếp thêm động lực khi bước vào những thị trường đang phát triển và nhìn thấy tác động cũng như cơ hội mà công việc ấy mang lại nếu chúng ta biết cách làm. Cảm giác sẽ vô cùng mãn nguyện, dẫu cho quý vừa rồi chúng ta kinh doanh thành công hay thất bại. Rõ ràng, điều giữ chân tôi lại chính là doanh nghiệp này có khả năng tạo ra sự khác biệt.
35. Một trong những thế mạnh đã ăn sâu vào máu và giúp tôi rất nhiều là tôi không biết sợ là gì. Bạn biết đấy, tôi luôn có được sự can đảm đó, ngay cả khi còn là một bé gái. Vì thế, chuyện mạnh dạn thay đổi con đường sự nghiệp cũng chẳng làm tôi chết khiếp. Tôi nghĩ nó hào hứng là đằng khác. Tôi không dám chắc mình làm đúng 100% nhưng tôi biết mình sẽ học hỏi được nhiều thứ. Tôi chẳng mất gì, dẫu mai đây mọi chuyện có kết cục không như ý muốn. Có rất nhiều người – các phụ nữ trẻ bước vào tuổi 30 – vẫn chấp nhận công việc họ không đam mê. Đối với tôi, sớm chấp nhận rủi ro, chuyển sang Avon và tìm một công việc có ý nghĩa đã thay đổi cuộc đời tôi. Nếu bạn không yêu công việc của mình thì đừng cố mà làm nữa. Hãy tìm cái khác để làm. Đỡ đầu và được đỡ đầu Trong những năm đầu làm việc tại Avon, tôi nhận ra có nhiều việc cần làm, nhưng lại không phải là việc tôi có thể nhúng tay vào. Đó là lúc bạn nhìn thấy một cơ hội còn lớn hơn vai trò bạn đang nắm giữ. Bạn có thể than vãn về chuyện đó trong lúc ngồi uống nước với đồng nghiệp, hoặc bạn có thể làm một điều gì đó. Quyết định ấy có thể góp phần định hướng sự nghiệp cho những người trẻ. Đó chính là những gì tôi có được. Chúng tôi có một kế hoạch thực thi gần như toàn cầu, nhưng mọi thứ chưa đâu vào đâu cả. Khi ấy tôi nắm vai trò phụ trách tiếp thị trong nước, và tôi nhận ra mình sắp phải đảm đương hai việc một lúc. Tôi cũng sẽ định hướng phát triển doanh nghiệp trên thương trường quốc tế, áp dụng chính sách toàn cầu hóa thương hiệu xuyên suốt doanh nghiệp, nơi mà từ trước đến nay theo chủ nghĩa phân quyền. Kế hoạch này không được nhiều người ủng hộ và tôi biết “các phần tử đối lập” chỉ chực nhảy xổ ra và bóp chết nó từ trong trứng nước. Tôi làm việc nhiều đêm ở nhà chỉ để tìm cách trình bày ý tưởng của mình. Tôi còn phải tìm cách giải trình cho ban quản lý hiểu đây là một cơ hội. May mắn thay, nhờ có Jim Preston [CEO và chủ tịch hội đồng quản trị thời đó] là một người đỡ đầu tuyệt vời, mọi người đã chịu lắng nghe tôi và còn muốn tìm hiểu sâu hơn nữa. Jim là con người đi trước thời đại. Lần đầu tiên gặp anh, tôi thấy phía sau bàn làm việc anh ngồi có một tấm bảng nhỏ in hình bốn dấu chân: bàn chân khỉ, bàn chân trần của con người, dấu giày bít mũi của nam, dấu giày
36. cao gót. Hình ảnh này hàm chứa ý nghĩa về sự tiến hóa của vai trò lãnh đạo. Tôi còn nhớ mình đã nghĩ, “Anh có nghĩ thế thật không?” Thậm chí ngay cả trong Avon, phần lớn bộ phận điều hành là cánh đàn ông. Không bao lâu, anh nói với tôi, “Chị biết đấy, rồi đây sẽ có một người phụ nữ đứng ra lãnh đạo công ty này – người điều hành doanh nghiệp này nên là một phụ nữ.” Jim giúp tôi tiến bộ; từ trước đến nay anh luôn là một người thầy. Anh đứng ra bảo vệ tôi. Jim tin rằng tôi nhìn thấy vấn đề và làm được những điều mà anh không thể, thế nên anh sẵn sàng đặt cược vào tôi. Nếu không có sự che chở của anh, tôi sẽ chẳng ở vào vị trí này. Vào cái ngày tôi nhậm chức CEO, Jim đã tặng tôi tấm bảng in những dấu chân ấy. Giờ nó đang ở đằng sau bàn làm việc của tôi, vẫn là chỗ cũ đó. Tôi phải luôn tự nhắc bản thân rằng mình may mắn đến mức nào khi được đỡ đầu. Tôi tự nhủ, “Nếu không có người mạo hiểm chọn mình khi mình ở tuổi 39, chắc mình sẽ chẳng bao giờ có được ngày hôm nay. Này, mình đâu có hoàn hảo. Mình đâu biết hết mọi thứ. Nhưng anh ấy vẫn tin tưởng rằng mình sẽ làm được.” Tôi nghĩ chúng ta nên đặt cược vào những người trẻ. Nếu bạn không khuyến khích thế hệ mai sau, bạn sẽ bị tụt hậu so với thời đại. Ngày hôm nay, người ta gửi thư cho tôi và đến gặp tôi vì những chuyện không liên quan gì đến công việc họ đang làm. Có người trong ngành pháp lý vừa nảy ra một ý tưởng thấu đáo cho vấn đề thương hiệu. Sự thật là việc cô ấy dành thời gian thảo ý tưởng trên tờ giấy trắng thật tuyệt. Bạn phải làm công việc thường nhật của mình hết ngày này qua ngày khác, và chỉ để mắt đến chuyện khác khi có người gọi, “Này, giúp chúng tôi tìm hiểu chuyện này.” Nắm quyền tự chủ không chỉ đơn giản là nói, “Đây là những gì tất cả các bạn phải làm,” mà thay vào đó là “Đây là những gì tôi có thể giúp bạn” hoặc “Đây là cách chúng ta thực hiện.” Bạn phải có lòng đam mê và đủ dũng cảm để tin tưởng. Đó chính là quyền tự chủ thực thụ, cần thiết cho thành công của doanh nghiệp. Thích nghi với thực tế mới mẻ Khi tôi gia nhập vào khoảng những năm 90, Avon là doanh nghiệp trị giá 3 triệu đô-la và cũng không tăng thêm là bao vào năm 1999. Bỗng nhiên giá trị doanh nghiệp vọt lên 8 triệu đô-la. Điều hành công ty trị giá 8 triệu đô-la rất khác: con người khác, năng lực khác, quy trình khác, tư duy khác và chiến lược khác. Cách điều hành cũng khác hẳn. Chúng tôi đang cố chạy
37. trước chính mình và rồi mọi thứ bắt kịp chúng tôi. Vào năm 2005, quy mô doanh nghiệp bùng nổ, vượt quá khả năng chúng tôi, nằm ngoài kế hoạch đầu tư và cả quy trình hoạt động. Chúng tôi phải thay đổi tất cả. Đó quả là một thử thách cho công ty và đặc biệt cho chính tôi trong vai trò lãnh đạo. Tôi còn nhớ rất rõ, vào mùa thu năm 2005, tôi nói chuyện với một chuyên gia đào tạo kỹ năng lãnh đạo. Ông đã thật sự khiến tôi phải suy nghĩ về một điều đơn giản, và nhắc cho tôi nhớ rằng một CEO ở vị trí của tôi thường sẽ bị sa thải – phần lớn những người có thể giải quyết một cách hiệu quả những vấn đề nghiêm trọng mà chúng tôi đang đối mặt lại là người từ bên ngoài, bởi người ngoài thường có cái nhìn khách quan đủ để phân biệt rạch ròi những gì cần tách biệt. Lúc đó là 8 giờ tối ngày thứ sáu. Ông yêu cầu tôi về nhà và giả sử như hội đồng quản trị vừa sa thải tôi, rồi sau đó họ liên hệ một chuyên gia săn đầu người mời tôi quay trở lại làm việc vào sáng thứ hai với vai trò là người vực dậy doanh nghiệp. “Chị có đưa ra được những quyết định cần thiết về nhân lực, chiến lược mà chính chị lập ra không, về kết cấu doanh nghiệp do chính tay chị thiết kế không?” ông hỏi. “Chị có thể làm lại từ đầu từ một tờ giấy trắng không? Nếu chị không làm được như thế, rồi đây vài quý nữa, chị cũng sẽ bị sa thải mà thôi.” Không có mấy người làm được điều đó. Về bản chất, tôi là người luôn hướng về phía trước chứ không nhìn lại phía sau. Dù là thất bại cá nhân hay trong công việc, tôi cũng chẳng bận tâm nghĩ về những gì đã qua. Tôi hy vọng mình dành vừa đủ thời gian để rút ra bài học từ quá khứ, nhưng tôi chẳng hơi đâu cứ chăm chăm nghĩ tại sao lại ra nông nỗi đó. Làm thế thì thay đổi được gì? Mọi thứ qua rồi. Vậy nên, nhìn về tương lai có ý nghĩa hơn đối với tôi. Tôi có kế hoạch gì? Tôi có giải pháp nào? Vì thế, sáng thứ hai tôi bước vào công ty và làm đúng những gì ông đề nghị. Mọi thứ sẽ vô cùng tàn bạo, bởi nó dính dáng đến nhiều quyết định cực kỳ khó khăn về con người – những người bạn, những lãnh đạo thâm niên đáng tin cậy. Sự thật là chúng tôi đã cắt giảm gần 30% số lượng quản lý điều hành trong vòng bốn tháng. Tôi đi khắp thế giới, gặp mặt hàng ngàn cộng sự trước khi chúng tôi quyết định cho ai thôi việc. Tôi cảm thấy mình phải nói cho họ hiểu lý do vì sao, và bảo đảm với họ chúng tôi sẽ hành xử công bằng. Chúng tôi phải tái cấu trúc doanh nghiệp trước rồi mới xem xét ai là người có những năng lực mà doanh nghiệp cần.
38. Để tôi nói bạn nghe điều này: tôi chưa bao giờ sợ mất việc cả. Tôi chỉ sợ mình làm công ty thất vọng thôi. Chắc đó là điểm làm nên sự khác biệt to lớn: tôi luôn hành động rõ ràng, trong sáng. Đồng thời, tôi là người lạc quan. Tôi chưa bao giờ lo lắng rằng đợt lột xác doanh nghiệp này có tác dụng hay không. Nhưng đó là công việc khó khăn nhất mà tôi từng thực hiện. Tôi mắc bệnh viêm phổi vì suy nhược cả về thể chất lẫn tinh thần. Nhưng dần dần, nhiều email gửi đến tôi bày tỏ những điều như, “Những điều chị nói ra thật sự khó lòng tiếp nhận, nhưng quả thật chị đã hết sức dũng cảm khi tìm đến và nói chuyện trực tiếp với chúng tôi. Chị đang làm điều cần thiết cho doanh nghiệp. Tôi hy vọng mình là một trong những người góp phần vào thành công của quá trình tái cấu trúc này, nhưng nếu không được, tôi sẽ ủng hộ kế hoạch của chị vì tôi nghĩ đó là cách làm đúng đắn.” Thời điểm đó chính là bước ngoặt xoay chuyển tình thế đối với tôi. Bước lên vị trí lãnh đạo Tôi cảm thấy ra sao khi trở thành một lãnh đạo? Tôi còn nhớ đài CBS có một cuộc phỏng vấn cha tôi khi tôi trở thành CEO. Khi nhóm làm phim đến nhà của cha mẹ tôi và phát thanh viên đặt câu hỏi, “Ông có đoán được việc này không? Có phải chị ấy lúc nào cũng vậy không?” Câu trả lời của cha tôi – ngay trên sóng truyền hình quốc gia – là, “Tuyệt đối không. Với tính cách của nó, tôi chưa bao giờ nghĩ đến chuyện nó sẽ trở thành một nhà lãnh đạo thành công.” Chúng tôi lớn lên trong nền văn hóa Á Đông, nơi mà ranh giới giữa việc bày tỏ lập trường và công kích được thể hiện rất rõ ràng. Một nền văn hóa không có chuyện “tranh cãi mang tính xây dựng” hay thậm chí “một cuộc đối thoại gay go” trên bàn ăn. Cha tôi không thể nào tưởng tượng nổi đứa con gái lễ phép người châu Á của ông, đứa con mà ông nuôi dạy và cho ăn học, lại mang tính cách của một CEO điển hình, người chuyên đi đóng cửa các nhà máy và sa thải kẻ khác. Những ngày đầu đi làm, tôi đã trải qua một thời kỳ khó khăn thật sự. Tôi cảm thấy việc phát biểu hăng hái trong các cuộc họp đi ngược lại truyền thống văn hóa của bản thân. Thật khó khăn khi phải bảo vệ chính kiến của mình. Phần lớn thời gian trong độ tuổi 30 và 40, tôi phải rèn luyện kỹ năng này, để có một chỗ ngồi quanh bàn họp và nói lên quan điểm. Tôi nghĩ mình đã tìm ra ranh giới mà tôi vẫn được là chính mình. Tôi nghĩ giờ đây tôi biết bày tỏ chính kiến, nhưng không hung hăng quá lố - chắc là lâu lâu cũng có nhưng không nhiều.
39. Bước ngoặt của đời tôi là khi nào? Tôi nghĩ đó là lúc doanh nghiệp lâm vào khó khăn, năm 1998. Khi ấy tôi chưa được bầu làm CEO, nhưng tôi ở lại vì tôi biết mọi người cần tôi trong giai đoạn quá độ này. Quyết định ở lại của tôi không vì chức danh, cũng không phải vì công việc, mà vì tôi biết mình có thể giúp doanh nghiệp tồn tại, ổn định, vào quy củ và có động lực phát triển. Thật là một nhiệm vụ to lớn. Tôi biết mình là một lãnh đạo, dẫu tôi có ngồi vào chiếc ghế cao nhất hay làm những công việc khác chăng nữa. Đó là lần đầu tiên, theo một cách có ý nghĩa, tôi hiểu làm lãnh đạo đi cùng với những đặc ân nhưng đồng thời cũng gánh theo cả trọng trách giúp đỡ mọi người vượt qua thời kỳ đen tối. Tôi nhận ra mình nên làm theo trái tim, chứ không phải lý trí. Niềm đam mê dành cho Avon, chứ không phải vì sự nghiệp cá nhân tôi, đã chiến thắng tất cả. Tôi vẫn còn nhiều điều phải học. Đó là một quá trình phát triển bản thân liên tục. Là người ai cũng thích được người khác khen ngợi những gì mình làm giỏi. Nhưng có được người dám nói lên sự thật mới là điều quan trọng. Khi tôi nhìn vào tấm gương của những CEO thất bại, tôi luôn nhận ra điều họ thiếu là khả năng tự nhận thức. Nếu không có ai nhắc nhở bạn vào lúc này hay lúc khác, bạn không thể phát triển và ngày càng hoàn thiện hơn. Và đó là điều tôi tìm kiếm trong mạng lưới mối quan hệ. Giờ tôi là người biết lắng nghe, nhưng tôi đã phải cố gắng rất nhiều. Tôi có xu hướng bày tỏ quan điểm của mình ngay từ đầu, nhưng tôi nhận ra đôi khi nó khiến người khác mất hứng. Vì vậy tôi phải thay đổi. Trong vai trò lãnh đạo, giây phút bạn mở miệng nói, mọi người thường chỉ gật đầu đồng ý với bạn, và rồi bạn sẽ chẳng thể nghe được những điều họ muốn bày tỏ hoặc những suy tư khác. Bạn sẽ chẳng biết bất cứ điều gì ngoài quan điểm của cá nhân bạn. Vì vậy, hãy cố gắng là người nói sau cùng. Bằng cách này, tôi có thể đánh giá thêm nhiều thông tin. Có những lúc, tôi vẫn ra quyết định giống y như ý định ban đầu khi tôi bước vào cuộc họp. Nhưng cũng có lúc, quyết định sau cùng khác 180 độ. Đơn giản là bạn không thể cho rằng mình phải đi từ A đến B đến C. Chẳng có chiến lược nào hoàn hảo cả. Không bao giờ chỉ có một đáp án duy nhất. Không bao giờ có một câu trả lời hoàn toàn phù hợp với cấu trúc theo đường thẳng ấy. Tôi cho rằng mình là người có trực giác và linh hoạt, nhưng tôi phát triển năng lực bằng cách lắng nghe. Bạn có thể quản lý rất nhiều người, nhưng để lãnh đạo bạn phải truyền cảm hứng chứ không phải dọa nạt người khác. Bạn phải có niềm đam mê và lòng trắc ẩn. Lối tư duy không ngừng thay đổi và chuyển biến là rất cần thiết
40. cho giới lãnh đạo trong thế kỷ 21. Sự khác biệt làm nên thành công chính là biết kết hợp giữa chỉ số thông minh IQ và trí tuệ cảm xúc EQ – khả năng chọn được những con người tài năng nhất, động viên những con người tài năng nhất, không nhìn lại phía sau, không lo lắng về bản thân mình. Nếu bạn gộp tất cả những điều đó lại với nhau, bạn sẽ đi cùng với những nhà lãnh đạo thực thụ có những mục tiêu đúng đắn. Những nhà lãnh đạo vĩ đại. Điều cốt lõi nhất Tôi có hai đứa con, và chúng rất quan trọng đối với tôi. Tôi là một người mẹ đơn thân, và chúng biết mọi thứ càng khó khăn với tôi gấp bội. Và chúng cũng cố gắng gấp đôi để cho tôi biết rằng tôi là một người mẹ tốt đối với chúng. Tôi nhớ có lần tôi là nữ CEO duy nhất được mời đến Nhà Trắng dự một bữa tiệc. Đó cũng là ngày con gái tôi xa nhà để tham dự trại hè lần đầu tiên trong đời. Con bé không muốn đi nữa. Và tôi nhận ra rằng, “Tổng thống George W. có thể chẳng quan tâm chuyện tôi có đến dự hay không. Nhưng Lauren thì lại luôn nhớ về điều đó.” Nhờ thế mà tôi làm được mọi thứ. Tôi cũng có vài điều hối tiếc, nhưng chỉ nho nhỏ thôi. Tôi khá may mắn, có lẽ vậy.
41. PHẦN NĂM: TẠO NĂNG LƯỢNG CHƯƠNG 22: NGUỒN NĂNG LƯỢNG TRONG TAY BẠN Tôi thích tranh luận. Điều tuyệt vời nhất xảy ra khi một luật sư mới ra trường đến và bắt đầu tranh cãi với bạn về một dự luật, và anh ta rặn từng câu một. Họ có thể nhận thấy tôi cực kỳ hào hứng khi sự việc diễn ra. Thái độ hăng hái của tôi rất dễ lan tỏa. Làm luật sư thật là vui. Zia Mody, Nhà sáng lập AZB and Partners Ý nghĩa, định hướng, kết nối và thực hiện, tất cả giờ đã trở thành công cụ trong tay bạn, sẵn sàng để bạn mang ra sử dụng trong suốt hành trình làm lãnh đạo. Nhưng bạn sẽ chẳng đi đến đâu nếu bạn không còn sức để bước tới. Sự nghiệp lãnh đạo đòi hỏi nơi bạn sự nỗ lực lâu bền, dù lĩnh vực bạn chọn là gì đi nữa. Bạn phải làm rất nhiều giờ, thậm chí phải làm đêm và cả ngày cuối tuần. Chưa kể vai trò làm cha mẹ và nghĩa vụ với gia đình – hơn 90% nữ giới đi làm cho biết họ vẫn gánh vác nhiều trách nhiệm tại gia hơn người bạn đời – và bạn hiểu vì sao cuộc sống ngày nay lại quá nhiều áp lực. Một nghiên cứu gần đây về giới nữ nơi công sở do Work Life Balance Centre (Trung Tâm Cân Bằng Cuộc Sống Và Công Việc) cho thấy 26% cảm thấy họ cần phải sẵn sàng đáp ứng nhu cầu công việc 24/7; 14% làm việc với hoặc quản lý nhân sự ở những múi giờ khác nhau; và gần 20% thấy áp lực khi phải làm thêm giờ trong văn phòng. Chẳng trách, sau một ngày dùng cạn nguồn năng lượng, nhiều người trong chúng ta lết vào giường không còn chút sức lực; tất cả những gì ta ao ước lúc ấy là được ngủ thẳng giấc. Điều gì đã cướp đi nguồn năng lượng của bạn từ tuần này sang tuần khác? Có thể bạn nghĩ có mơ mới thoát khỏi cái vòng luẩn quẩn này.
42. Chúng ta không thể biến cát thành vàng, cũng không thể đào thêm giờ thứ 25 trong ngày. Nhưng chúng tôi có thể giúp bạn xem xét nguồn năng lượng dự trữ – cái gì lấp đầy nó và cái gì làm tiêu hao nó. Với những kiến thức này, chúng tôi còn giúp bạn điều chỉnh lại thời gian biểu. Bạn cần một chút dũng cảm và kỷ luật bản thân, thậm chí một chút nỗ lực để biến điều này thành hiện thực. Nhưng một khi bạn làm được, bạn sẽ được tưởng thưởng bằng kết quả tuyệt vời. Tất cả xuất phát từ quan điểm hiệu quả hơn về sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Đa số phụ nữ có xu hướng cho rằng mất cân bằng là nguyên nhân của mọi vấn đề về năng lượng, bởi trước nay người đời thường nói ở nhà là tái tạo năng lượng, đến sở làm là tiêu hao nó. Vì thế khi bạn gặp những phụ nữ đi làm khác, trong đầu bạn nảy ra câu hỏi làm sao họ xử lý hết ngần ấy việc. Trên thực tế, mọi chuyện không rạch ròi đến vậy. Một công việc phù hợp có thể mang lại cảm giác hào hứng – khi bạn mê việc tới quên cả thời gian. Và cách phân bổ thời gian bất hợp lý ở nhà có thể khiến bạn suy giảm năng lượng. Thử hỏi những người đang quay như chong chóng với một đứa bé đang quấy khóc, một con chó sủa inh ỏi, một bữa tối sắp cháy khét trên bếp và một người bạn đời đầy yêu sách mà xem! Nguồn năng lượng của bạn lúc tăng lúc giảm ở công sở, thì ở nhà cũng thế thôi. Giả định thứ hai đáng để suy ngẫm: Những phụ nữ khác bằng cách này hay cách khác đã tìm được sự cân bằng trong công việc và cuộc sống – chẳng qua bạn chưa tìm được lời giải mà thôi. Chắc chắn một điều là không có lời giải nào cả. Các nữ lãnh đạo đã nói gì với chúng tôi về sự cân bằng? “Chuyện hoang đường!” Không ai cân bằng cả. Thật thế, vấn đề không nằm ở chỗ cân bằng mà là giữ thăng bằng khi bạn bị chao đảo quá mức. Một số phụ nữ còn dùng hình ảnh không để bất cứ thứ gì rớt xuống sàn. Chúng tôi phải công nhận rằng câu hỏi làm sao để có một cuộc sống cá nhân giữa muôn vàn yêu cầu khắc nghiệt trong vai trò lãnh đạo là mối bận tâm thật sự đối với nhiều phụ nữ, đặc biệt là những bà mẹ trẻ. Vậy thì nếu sự cân bằng ấy không tồn tại, thì là cái gì? Các nữ lãnh đạo mà chúng tôi tiếp xúc không hy sinh giờ ngủ, cũng không từ bỏ cuộc sống gia đình để dành trọn thời gian cho công việc, và họ còn đi nghỉ mát nữa chứ. Họ làm điều đó bằng cách nào? Đây là lúc để bạn làm lại từ đầu. Hãy quên đi ý nghĩ rằng bạn chỉ ổn định khi kiểm soát được mọi thứ. Thay lối tư duy đó bằng việc quản lý dòng
43. chảy năng lượng thật sự của mình – trong phạm vi những gì thật sự quan trọng đối với bạn. Bằng cách chuyển hóa ý nghĩa thử thách theo cách này, bạn đang dần thay thế một vấn đề không thể giải quyết (mưu cầu trạng thái cân bằng giữa công việc và cuộc sống) bằng một vấn đề hoàn toàn có thể giải quyết (quản lý nguồn năng lượng dự trữ của bạn). Phương pháp này mang lại kết quả đáng kể: không bao giờ bạn vắt kiệt sức mình. Đó là khi bạn dễ tổn thương nhất, dễ ra quyết định sai lầm nhất và mất đi niềm vui trong công việc lãnh đạo. Nguồn năng lượng đóng một vai trò to lớn trong thành công của bạn. Julie Coates là giám đốc điều hành của BIG W, một bộ phận gồm 150 chuỗi cửa hàng bán lẻ thuộc Woolworth tại Úc, với số lượng nhân viên lên đến 30.000 người. Bà còn là mẹ của ba cô con gái năng động và đang tập chạy ma-ra-tông vào thời điểm chúng tôi liên hệ phỏng vấn. Julie có thể dễ dàng bị công việc ngốn hết sức lực. Nhưng không, bà thành công bằng cách nhìn nhận nguồn năng lượng cá nhân như một thứ tài sản mà bà đầu tư và phát triển. Người tạo ra năng lượng Julie sinh ra trong một nông trại bò sữa, một loại hình kinh doanh 24/7 khác. “Tôi là con gái lớn trong số bốn anh chị em, và tôi nhớ mình luôn làm việc chăm chỉ,” bà hồi tưởng. “Lúc nào cũng có việc để làm. Cha nói với tôi rằng tôi có thể làm bất kỳ điều gì mình muốn trong đời khi tôi mới lên 8 hay lên 10 gì đó. Tất cả đều phụ thuộc vào tôi. Trở thành nông dân là điều đầu tiên tôi muốn. Rồi tôi muốn làm giáo viên, và tôi đã làm được. Có thời điểm tôi ước mình trở thành nữ thủ tướng đầu tiên của nước Úc. Rốt cuộc tôi gia nhập ngành bán lẻ, và tôi thích việc chú trọng vào kết quả đạt được mỗi ngày.” Một điều khác mà Julie thích về ngành bán lẻ – yếu tố mang lại cho bà nguồn năng lượng – là con người; bà gọi họ là “những người giá trị”. Bà thích làm việc với họ và luôn suy nghĩ cách nào tốt nhất để thúc đẩy họ phát triển bản thân. Còn những nguồn năng lượng khác? “Đầu tiên là các con gái của tôi,” bà nói. “Chưa hết, tôi đã gắn bó với người bạn đời của mình trong suốt hai mươi mốt năm. Tôi hài lòng và hạnh phúc với cuộc sống cá nhân. Những thành quả đạt được cũng mang lại cho tôi nguồn năng lượng to lớn.” Điều gì làm mất đi nguồn năng lượng của Julie? “Nếu tôi không cảm thấy mình đang
44. tiến triển, tôi có thể bị xuống năng lượng khá nhanh. Khi nào tôi còn đạt được thành quả, khi ấy tôi còn tiếp tục bước. Bận rộn với tôi là niềm vui!” Và đúng thế thật. Trong suốt sáu năm ở vị trí trưởng bộ phận nhân sự, Julie dẫn dắt một cuộc tái cấu trúc doanh nghiệp triệt để mà kết quả là đóng 2/3 hệ thống phân phối, một thử thách đòi hỏi nguồn năng lượng bền bỉ cùng kỹ năng đối nhân xử thế chuẩn mực. “Điều đầu tiên tôi nói đến là việc thay đổi cuộc sống của bốn ngàn người mà không khiến ai bị trở nên thừa thãi,” bà nói. “Chúng tôi đóng cửa nhà xưởng. Chúng tôi lại mở cửa nhà xưởng. Nhưng chúng tôi thật sự quan tâm đến con người. Tôi tự hào vì đó là điều đúng đắn nên làm.” Từ đó, Julie trở thành giám đốc quản lý hậu cần và sớm lâm vào tình thế khó khăn mà phải mất hai năm mới giải quyết xong. “Chúng tôi vừa mới mở trung tâm phân phối lớn nhất ở Brisbane để luân chuyển hai triệu thùng hàng hóa một tuần. Chúng tôi đưa mọi thứ vào hoạt động, nhưng nó không chạy,” bà nói. “Hãy tưởng tượng hậu quả mà xem – các cửa hàng của chúng tôi đều đình trệ. Không ai đứng ra lãnh trách nhiệm hết.” Julie nhận ra mình phải tìm cách xử lý mớ công việc khổng lồ này. “Khi chuyển giao, người tiền nhiệm nói với tôi, ‘Chị sẽ phải tập quen với chuyện chuông điện thoại réo inh ỏi suốt cuối tuần. Vô vàn chuyện phát sinh và tỷ tỷ các vấn đề khác.’ Và tôi nghĩ, ‘Mình sẽ không chịu nổi chuyện đó, vậy mình cần phải giải quyết nó.’ Chúng tôi phải tìm ra nguồn gốc vấn đề,” Julie nhớ lại. “Nguyên nhân của những cú điện thoại đó lẽ ra không được phép xảy ra ngay từ đầu! Nhưng không có mấy người nhiệt tình giúp đỡ. Tôi phải yêu cầu nhóm nhân viên nhiều kinh nghiệm của mình đứng ra giúp giải quyết khó khăn.” Mấy tháng đầu cực kỳ căng thẳng, và Julie luôn lo lắng, làm việc cật lực để chứng minh mình có thể làm tốt công việc. Kéo toàn nhóm xích lại gần nhau tạo nên bước chuyển biến quan trọng. “Chúng tôi đã ngấp nghé bờ vực, và rồi mọi thứ nhanh chóng trở nên khả quan hơn. Chúng tôi bắt đầu nói về việc hợp tác trong công việc. Chúng tôi phối hợp với nhau như thế nào? Chúng tôi trông đợi điều gì ở nhau?” bà kể. “Có người nói với tôi rằng một trong những điều quan trọng nhất tôi làm là nói với toàn nhóm về việc họ cần phải quyết tâm hành động. Họ có quyền lựa chọn, nhưng họ phải quyết định nhanh lên, bởi nếu họ không quyết tâm, tôi sẽ cho họ ra khỏi nhóm. Tôi khá cương quyết trong việc loại bỏ một số người khi họ khiến toàn nhóm
45. thất vọng. Tôi khá giỏi trong việc đưa ra các quyết định khó khăn. Tôi nghĩ điều này bắt nguồn từ việc mình lớn lên từ nông trại.” Kinh nghiệm trong công tác hậu cần cho thấy Julie nạp được nhiều năng lượng đến mức nào khi làm việc với cả nhóm để cùng nhau giải quyết những vấn đề khó khăn: “Tôi không biết câu trả lời là gì, nhưng tôi biết cách tìm ra câu trả lời thông qua những người khác. Vấn đề càng lớn, tôi càng nỗ lực kêu gọi mọi người cùng giải quyết. Tôi nghĩ phụ nữ thường sẵn sàng nói, ‘Tôi không biết,’ và ‘Có người biết đấy,’ và ‘Tôi có thể giúp tập thể đạt được thành tích tốt nhất bằng cách nào?’” Năm 2008, Julie được đề bạt lên chức giám đốc điều hành của BIG W. Bà theo học người lãnh đạo sắp ra đi trong suốt một tháng để xem cách ông xử lý các yêu cầu trong công việc ra sao. Ông làm điều đó bằng cách sắp xếp một thời gian biểu hết sức sít sao. “Với những trách nhiệm trong gia đình, tôi không thể nào xoay sở giống như ông,” bà nói. “Ông có mặt trong văn phòng từ 6h30 sáng. Ông làm liên tục nhiều giờ liền, bảy ngày một tuần và cả sau giờ làm việc. Thời tôi theo ông học việc, chúng tôi phải bay vào thành phố sau nửa đêm. Chuyện thường xuyên.” Julie tận dụng công cụ quản lý nguồn năng lượng của mình – điều chỉnh lại công việc. “Tôi nghĩ xem cách nào phù hợp nhất với tôi và làm sao để tôi vẫn đạt được thành quả tương tự,” Julie nói. “Tôi cần thay đổi một số cơ cấu trong lịch làm việc. Ví dụ, thứ hai thường mất ba tiếng đồng hồ họp ban quản trị, tiếp theo là ba giờ đồng hồ xem xét tình hình kinh doanh, trong đó một số việc đã thảo luận trước đó. Tôi bàn với vị giám đốc tài chính xem có cách nào làm khác đi không. Đồng thời tôi còn nhìn thấy cơ hội sử dụng thời gian mang tính chiến lược hơn.” Thời gian biểu của Julie vẫn căng nhưng bà dành được thời gian cho gia đình và rèn luyện sức khỏe. “Tôi bắt đầu công việc mỗi ngày vào lúc 8h sáng và ăn tối với gia đình các tối thứ sáu, bảy và chủ nhật. Tôi còn dành một ngày cuối tuần để đi mua sắm, nhưng do các con gái tôi cũng thích sắm đồ, tôi đưa chúng đi theo, và vì vậy mà tôi có thêm chút thời gian cho gia đình.” Julie có vẻ rất hài lòng. “Mọi người thường nói với tôi, ‘Không hiểu chị làm điều đó bằng cách nào.’ Thế nhưng việc tạo năng lượng giống như lời tiên tri thành hiện thực. Bạn càng bận rộn bao nhiêu, bạn càng có khả năng làm được thêm nhiều việc bấy nhiêu. Bạn càng năng động bao nhiêu, bạn càng có thêm năng lượng bấy nhiêu.”
46. Một phần khác trong kỹ năng quản lý nguồn năng lượng của Julie chính là tìm cách giữ lại phần năng lượng mà bà có được. Cũng giống như nhiều người thành đạt khác, Julie là người rất quy củ. Ngay từ khi còn là một cô gái trẻ, bà đã lên kế hoạch sao cho vừa theo đuổi sự nghiệp vừa làm tròn vai trò làm mẹ. “Tôi sinh các con cách nhau bốn năm để đảm bảo cuộc sống dễ thở một chút cho chúng tôi và để tôi không cảm thấy mình bất lực,” bà giải thích. “Đồng thời, tôi dám nói mình có thể nuôi được cả một đất nước nhỏ với số tiền tôi dành ra để nuôi các con. Nhưng nếu nói thật lòng, thì điều đó xứng đáng, vì tôi muốn làm việc. Tôi lại là người chóng chán. Vậy nên nếu tôi không làm việc, hẳn tôi sẽ tìm đến bia rượu hoặc dành quá nhiều thời gian để tìm cảm giác mãn nguyện theo cách khác!” Biết rõ những gì cản trở và thúc đẩy bạn Được như Julie thì thật là tuyệt, nguồn năng lượng cứ tự nhiên tuôn trào bất chấp thời gian biểu khắt khe. Nhưng nếu bạn không làm được như thế thì sao? Chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn cách xác định nguồn gốc năng lượng và cách sử dụng năng lượng – và làm sao để bảo vệ, bổ sung cho phần năng lượng dự trữ của bạn từ ngày này qua ngày khác. Nghiên cứu của Edy Greenblatt chỉ ra bốn loại năng lực mà bạn có thể sử dụng: thể chất, nhận thức (hay trí óc), tâm lý (hay cảm xúc) và xã hội (hay tinh thần). Sau đây là một số câu hỏi bạn có thể dùng để đánh giá tình trạng năng lượng của bản thân: Thể chất: Khả năng chịu đựng và nguồn động lực cơ bản của bạn. Hiện bạn có bao nhiêu sức lực? Bạn có luyện tập thể thao không? Chế độ ăn uống của bạn có lành mạnh và đều đặn không? Bạn có ý thức chăm sóc bản thân mình không? Nếu bạn thực hiện những điều đó, tức là bạn đang làm một việc đặc biệt quan trọng đối với những người lãnh đạo; nhiều phụ nữ cảm thấy tội lỗi khi thỏa mãn nhu cầu của chính mình – và đó là lối suy nghĩ sai lầm. Nhận thức: Các hoạt động trí óc của bạn. Bạn có dễ tập trung không? Hoạt động trí óc khiến bạn thích nhất? Ví dụ, nếu lòng quả cảm là sở trường cốt lõi của bạn, thì não của bạn hẳn sẽ hoạt động mạnh mẽ khi bạn chủ trì một cuộc họp nảy lửa.