Bài giảng Kỹ thuật số - Bài 4: Mạch đếm

Nội dung text: Bài giảng Kỹ thuật số - Bài 4: Mạch đếm

1. Bài 4: MẠCH ĐẾM I. Đại cương ▪ Được tạo thành từ sự kết hợp các FF mạch có 1 ngõ cho tín hiệu xung clock vào và nhiều ngõ ra. ▪ Các ngõ ra này thường là ngõ Q của các FF vì Q có một trong hai trạng thái 0 và 1 nên sự sắp xếp các ngõ ra này cho phép ta trình bày kết quả dưới dạng chuỗi số nhị phân n bit với n là số FF và bít là đơn vị của FF.
2. ▪ Vậy điều kiện để một mạch trở thành mạch đếm là nó phải có các trạng thái khác nhau mỗi lần có xung clock vào và số trạng thái tối đa đếm được gọi là dung lượng mạch đếm 2n. ▪ Khi đã đạt đến trạng thái tối đa nếu tiếp tục kích thích mạch thì mạch sẽ trở về trạng thái ban đầu ta nói mạch đếm có tính tuần hoàn.
3. n ngõ ra MẠCH ĐẾM Có nhiều cách kết hợp các FF, nên cũng có nhiều loại mạch đếm, ta chỉ đưa ra làm 2 loại mạch cơ bản là mạch đếm nhị phân và mạch đếm Modulo M và trong mỗi loại ta có 2 phương pháp kích thích đồng bộ và không đồng bộ.
4. II. Mạch đếm nhị phân 1. Phương pháp không đồng bộ 1 QA 1 QB 1 QC J J J 1 QA QB QC CK 0 CK CK CK K CL K K 1 CL 0 1 2 3 4 5 6 7 8 1 CK 0 1 QA 0 1 QB 0 1 QC 0
5. Ta dùng 3 FF dưới dạng CK QC QB QA FF J-K mắc theo 0 0 0 0 phương pháp không 1 0 0 1 đồng bộ như hình vẽ 2 0 1 0 quan sát bảng trạng thái 3 0 1 1 ta thấy rằng bảng trạng 4 1 0 0 thái là số nhị phân tăng 5 1 0 1 dần có 8 trạng thái với 8 6 1 1 0 = 23 và 3 là số FF, vì 7 1 1 1 mạch đếm tăng dần nên 8 0 0 0 gọi là mạch đếm lên.
6. Thay vì lấy ngõ ra Q nối với FF phía sau, ta có thể lấy ngõ ra Q nối với FF phía sau, lúc đó ta thực hiện được mạch đếm xuống. 1 QA 1 QB 1 QC J J J 1 QA QB QC CK 0 CK CK CK K CL K K 1 CL 0 1 2 3 4 5 6 7 8 1 CK 0 1 QA 0 1 QB 0 1 QC 0
7. CK Q Q Q C B A Ta thêm một số 0 0 0 0 cổng logic để 1 1 1 1 2 1 1 0 thực hiện mạch 3 1 0 1 đếm lên hay 4 1 0 0 5 0 1 1 xuống. 6 0 1 0 7 0 0 1 8 0 0 0
8. QA QB QC Q Q Q 1 CLK CLK CLK CLR CLR CLR Q Q Q CL Up/down 1: đếm lên; 0: đếm xuống Thí dụ: IC đếm không đồng bộ: IC TTL 7490 (thập giai BCD), 7492 (chi cho 12), 7493 (hai nhi phân 4 bit). IC CMOS 4040 (nhị phân 12 bit), 4024 (nhị phân 7 bit)
9. 2. Phương pháp đồng bộ Trong hình vẽ, các ngõ vào J, K của FF được nối chung thành ngõ vào T. Nhìn vào bảng sự thật của mạch đếm nhị phân bất đồng bộ, ta thấy: ➢ QA thay đổi trạng thái khi có cạnh xuống của xung clock nên TA được giữ ở cao: TA = 1 (hoặc TA = CK). ➢ QB thay đổi trạng thái khi có xung clock nếu QA = 1, nên TB được nối đến QA: TB = QA. ➢ QC thay đổi trạng thái khi có xung clock nếu có cả QA và QB = 1, nên TC là cổng AND với 2 ngõ vào là QA và QB: TC = QAQB = TBQA.
10. QA QB QC CK J Q J Q J Q CLK CLK CLK 1 TA TB TC Thí dụ: IC đếm đồng bộ 74190 (đếm lên/xuống thập giai, Preset bất đồng bộ, không có Clear), 74192 (đếm lên/xuống thập giai, Preset và Clear bất đồng bộ), 74193 (đếm lên xuống 4 bit, Preset và Clear bất đồng bộ)
11. III. Mạch đếm Modulo M ▪ Chỉ có M trạng thái hay cho một trạng thái xác định trước, sau M xung CK, mạch trở về trạng thái ban đầu. ▪ M = 7 → n FF → 2n > M, ta phải chọn n nhỏ
12. Để thực hiện mạch đếm Modulo M ta có 1 số nguyên tắc sau: ➢ Sau khi xác định được M ta đi tìm số n-FF sao cho 2n > M với n nhỏ nhất. ➢ Với n-FF ta có tối đa 2n trạng thái nhưng chỉ sử dụng có M trạng thái nên bỏ đi 2n- M trạng thái. ➢ Để bỏ đi 2n- M trạng thái ta dùng phương pháp hồi tiếp từ ngõ ra FF cuối về ngõ vào FF đầu ( đồng bộ và trực tiếp ) Ví dụ: M = 3, cần 2 FF
13. M = 3, dùng 2 FF CK QB QA 3 5 11 9 J Q J Q 1 13 0 0 0 CLK CLK 1 0 1 2 6 12 K Q K Q 2 1 0 3 0 0 M = 5, dùng 3 FF CK QC QB QA 1 0 0 0 0 3 5 11 9 113 9 J Q J Q 2 J Q 1 0 0 1 1 13 13 CLK CLK CLK 2 0 1 0 3 0 1 1 2 6 12 12 K Q K Q K Q 4 1 0 0 5 0 0 0
14. Dùng mạch nhị phân không đồng bộ lấy trạng thái cuối hồi tiếp về ngõ điều khiển trực tiếp. QA QB M = 7 QC CK QC QB QA 0 0 0 0 3 5 11 9 11 9 J Q J Q J Q 1 0 0 1 13 2 1 13 13 1 2 0 1 0 CLK CLK CLK CK 3 0 1 1 2 12 12 CLR CLR K CLR K K 4 1 0 0 14 14 15 5 0 0 1 12 6 1 1 0 Clear 7 0 0 0 ✓ Thực hiện mạch đếm Modulo lớn ta ráp nhiều mạch Modulo nhỏ. ✓ Thực hiện mạch đếm Modulo nhỏ ta dùng IC đếm Modulo lớn.
15. IC 74LS90 14 12 1 CLKA QA 9 12 9 8 11 CLKB QB 8 QC QA QB QD 2 11 QC R01 QD 14 1 3 CLKA CLKB 6 R02 7 R91 R92 74LS90 R01 R02 R91 R92 QD QC QB QA 1 1 0 x 0 0 0 0 0 x 1 1 1 0 0 1 0 x x 0 0 x 0 x x 0 0 x x 0 x 0
16. Mạch đếm 5x2: mạch 2 trước, mạch 5 sau 12 9 8 11 QA QB QC QD 14 1 CLKA CLKB 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 CK 0 1 QA 0 1 QB 0 1 QC 0 1 QD 0