Điểm nóng tư tưởng về giải quyết đất đai ở nông thôn

Nội dung text: Điểm nóng tư tưởng về giải quyết đất đai ở nông thôn

1. CHÍNH TRỊ - KINHĐiểm TẾ HỌCnóng tư tưởng về giải quyết đất đai Điểm nóng tư tưởng về giải quyết đất đai ở nông thôn Mai Đức Ngọc * Tóm tắt: Trong những năm gần đây, ở nông thôn nước ta xảy ra nhiều điểm nóng tư tưởng, trong đó đáng chú ý là loại hình điểm nóng về giải quyết đất đai. Loại hình điểm nóng này diễn ra tương đối phổ biến, với tính chất ngày càng gay gắt, phức tạp ở hầu hết các địa phương trong cả nước. Để xử lý thành công điểm nóng tư tưởng về giải quyết đất đai ở nông thôn phải dựa trên cơ sở nắm vững nguyên tắc chỉ đạo, có quy trình giải pháp phù hợp, sát thực với tình hình thực tiễn. Bài viết phân tích thực trạng điểm nóng tư tưởng về giải quyết đất đai ở nông thôn và đề xuất một số giải pháp xử lý điểm nóng tư tưởng về giải quyết đất đai ở nông thôn nước ta trong thời gian tới. Từ khóa: Điểm nóng tư tưởng; lợi ích; tranh chấp; đất đai; nông thôn; Việt Nam. 1. Thực trạng điểm nóng tư tưởng về mà nhóm nghiên cứu đưa ra thì giải quyết giải quyết đất đai ở nông thôn nước ta tranh chấp đất đai là vấn đề hiện hữu chiếm Xung đột và bùng phát thành điểm nóng tỷ lệ lớn nhất 72,7% ở nơi ở/cơ quan/tổ tư tưởng trong lĩnh vực này đã diễn ra chức của người trả lời. Sở dĩ, như vậy là do tương đối phổ biến ở nông thôn từ trước đổi tranh chấp đất đai phát sinh ở hầu hết các mới đến nay. Trước đây, điểm nóng tư địa phương và những vấn đề có liên quan tưởng thường tập trung ở việc đấu tranh đất đai (của cá nhân và các tổ chức) là rất chống quan liêu, tham nhũng, đòi công đa dạng từ việc sở hữu đất đai, quyền sử bằng dân chủ nói chung. Những năm gần dụng đất, thu hồi đất, giá đền bù, giải phóng đây, điểm nóng tư tưởng được tập trung vào mặt bằng, tái định cư, (1)Hơn thế nữa, tại vấn đề đất đai. Đất đai là vấn đề bức xúc ở các tỉnh có lợi thế phát triển các khu công tất cả các địa phương kéo theo sự bất mãn, nghiệp, xu hướng đô thị hóa tạo điều kiện phản ứng, xung đột và cuối cùng là bùng cho các công trình công cộng, đường sá phát thành điểm nóng. Giai đoạn 2000 - được xây mới, đi liền với đó là hàng loạt 2005, các cơ quan hành chính nhà nước các các loại đất giải tỏa như: nông nghiệp, đất ở cấp đã tiếp gần 1.029.000 lượt công dân của dân, các tổ chức. Tuy nhiên, vấn đề đến khiếu nại, tố cáo về đất đai. Giai đoạn mâu thuẫn nằm ở chỗ là chưa có được sự 2006 - 2011, đã có hơn 4.000 vụ khiếu kiện thỏa đáng về lợi ích giữa người dân, doanh tập thể đông người tại các địa phương trên nghiệp và Nhà nước về giá cả đền bù và cả nước(1). Kết quả khảo sát của Đề tài cấp Bộ về (*) Tiến sĩ, Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Xử lý điểm nóng tư tưởng ở nước ta năm ĐT: 0914990469. Email: [email protected]. (1) Báo cáo của Tổng Thanh tra Chính phủ trước 2015 cho thấy, trong tổng số 12 hiện tượng Quốc hội, tháng 10/2012. 43
2. Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 9(94) - 2015 giải phóng mặt bằng. Từ đó dẫn đến tình hiện tượng kéo dài, liên tục (38,8%), dễ trạng khiếu nại, tố cáo liên quan đến lĩnh phát hiện nhưng khó xử lý (13,3%), dễ có vực đất đai hết sức phức tạp trong thời gian nguy cơ bùng phát (12%), khá phức tạp, qua. Cũng chính vì vậy, có tới 40% người khó lường (11,4%). Thậm chí, hiện tượng trả lời có tranh chấp đất đai khẳng định mức này còn có thể đan xen, pha trộn với các độ nghiêm trọng và rất nghiêm trọng của xung đột khác (6,6%)(5). vấn đề(2). Hiển nhiên, tranh chấp đất đai trở thành Theo số liệu của Thanh tra Chính phủ, tiêu điểm xã hội, nếu lan rộng sẽ trở thành trong số 528 vụ (gồm 509 vụ khiếu nại, 19 một rủi ro mất ổn định xã hội và có thể ảnh vụ tố cáo) thì khiếu kiện liên quan đến đất hưởng tiêu cực tới việc thực hiện các chính đai chiếm tới 80%. Sau hơn một năm quyết sách đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại liệt vào cuộc xử lý đã có 88% vụ việc được hóa đất nước hiện nay. Chỉ tính riêng 3 năm giải quyết. Từ năm 2003 đến năm 2010, các 2009 - 2011, Thanh tra Chính phủ đã thống cơ quan hành chính nhà nước các cấp đã tiếp kê 700.000 tranh chấp thu hồi đất của nông nhận và xử lý trên 1,2 triệu đơn thư khiếu dân trên toàn quốc, bình quân mỗi năm có nại, tố cáo. Đơn thư khiếu nại, tố cáo liên trên 20 vạn tranh chấp. Trong các tranh quan đến đất đai bình quân hàng năm chiếm chấp này, có 70% liên quan đến thu hồi đất 69,79%. Nội dung khiếu nại, tố cáo đối với đai, giá bồi thường và bất công trong chính các quyết định hành chính trong quản lý đất sách tái định cư. Kể cả trong điều kiện kinh đai chủ yếu tập trung: về thu hồi đất, bồi tế khó khăn, trong vài năm gần đây số thường, hỗ trợ, tái định cư chiếm khoảng lượng khiếu nại, khiếu kiện liên quan đến 70%; về giao đất, cho thuê đất, cho phép đất đai, đặc biệt là thu hồi và bồi thường đất chuyển mục đích sử dụng đất; về cấp, thu đai, không hề giảm. Bất công sẽ dẫn tới bất hồi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất(3). ổn định, điều này cũng ảnh hưởng tiêu cực Khi phân tích mối tương quan giữa cấp tới môi trường đầu tư và môi trường kinh hành chính với thực trạng của vấn đề, kết doanh của Việt Nam nói chung. quả cho thấy có 82,3% người được hỏi hiện Những năm qua, có hàng triệu lượt công đang công tác tại các xã/ phường/ thị trấn dân đến cơ quan nhà nước khiếu nại, tố cáo khẳng định có tranh chấp đất đai, tỷ lệ này về đất đai, hàng nghìn vụ khiếu kiện tập thể ở nhóm hiện đang công tác tại các cấp khác đông người. Về số vụ việc tồn đọng, bức như quận/huyện/thị xã, bộ/ban/ngành, là xúc, kéo dài, từ năm 2008 - 2011, các Bộ, thấp hơn 21,3% (chiếm 61%)(4). ngành, địa phương đã kiểm tra, rà soát, giải Tranh chấp đất đai là hiện tượng xã hội quyết dứt điểm được 1.052 vụ việc tồn phổ biến hiện đang là vấn đề nóng bỏng, thu hút được sự quan tâm của dư luận xã (2) Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2015), hội. Mâu thuẫn về đất đai thông thường rất Xử lý điểm nóng tư tưởng ở nước ta, Đề tài cấp Bộ, tr.12. dễ phát hiện bởi nó chạm tới lợi ích thiết (3) Hữu Tuấn (2013), “Giải quyết từ gốc các mâu thân của mỗi cá nhân, gia đình hay tổ chức. thuẫn về đất đai”, Báo Đầu tư online ngày 6 - 11. Vì vậy, có thể ngay lập tức vụ việc/sự việc (4) Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2015), Xử lý điểm nóng tư tưởng ở nước ta, Đề tài cấp Bộ, được phát hiện. Điều này cũng phù hợp với tr.25. kết quả mà người trả lời cho rằng đây là (5) Tlđd, tr.30. 44
3. Điểm nóng tư tưởng về giải quyết đất đai đọng, bức xúc, kéo dài, đạt 66,7%. Tại thời hàng Thế giới thì có tới trên 90% số người điểm ngày 2 tháng 5 năm 2012, còn lại 528 được hỏi có ý kiến không hài lòng về cơ vụ việc tiếp tục xem xét, giải quyết. Đến chế khiếu nại và giải quyết khiếu nại đối ngày 11 tháng 7 năm 2014, còn 34 vụ việc với việc thu hồi đất, giải quyết bồi thường, đang được tập trung giải quyết dứt điểm(6). hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi Các số liệu trên cho thấy rằng, số tranh đất(9). Đó là những mầm mống phát sinh chấp hành chính trong lĩnh vực đất đai phát điểm nóng tư tưởng. sinh và được các cơ quan hành chính nhà Do không giải quyết kịp thời triệt để nước thụ lý, giải quyết hằng năm là rất lớn, những mầm mống ấy nên đã phát sinh điểm tập trung vào các hoạt động liên quan đến nóng tư tưởng về giải quyết đất đai trong việc đền bù, giải phóng mặt bằng, Tỷ lệ thời gian qua. Ngay từ khi điểm nóng tư số vụ việc được giải quyết so với số vụ việc tưởng về giải quyết đất đai phát sinh đã tiếp nhận cũng tương đối cao và luôn ổn không xử lý kịp thời, dẫn đến phát sinh định trên 80%, có năm đạt rất cao, xấp xỉ điểm nóng xã hội và điểm nóng chính trị - 90%; số vụ việc tồn đọng, kéo dài trong xã hội. Điểm nóng tư tưởng đã phát sinh lĩnh vực đất đai cũng được các cơ quan trước đó hàng năm ở Thái Bình rồi mới dẫn hành chính nhà nước quan tâm giải quyết đến điểm nóng chính trị - xã hội. Điểm với tỷ lệ đáng kể, có những vụ việc kéo dài nóng tư tưởng phát sinh ở Văn Giang trước tới 20 năm nhưng đã được giải quyết dứt ngày 24/4/2012 đã 8 năm không được xử lý điểm. Tuy nhiên, phân tích 257.419/290.565 triệt để. Vấn đề điểm nóng tư tưởng không đơn khiếu nại thuộc thẩm quyền của các cơ được xử lý ngay từ đầu, triệt để, kịp thời quan hành chính nhà nước từ năm 2008 đến dẫn đến bùng phát lớn. Nguyên nhân của năm 2011 cho thấy: số vụ khiếu nại đúng tình trạng đó là sự bất cập, yếu kém trong chiếm 19,8%, có đúng có sai chiếm 28%, số xử lý tình huống tư tưởng ở các cấp, các khiếu nại sai chiếm 52,2%(7). Năm 2012, ngành những năm vừa qua, cụ thể là: phân tích 31.655 vụ việc giải quyết khiếu Thứ nhất, chưa kết hợp hòa giải về tư nại của các cơ quan hành chính nhà nước tưởng với hòa giải về lợi ích, chưa đảm bảo cũng cho kết quả: khiếu nại đúng chiếm lợi ích cơ bản của người bị thu hồi đất. Lợi 21,9%, có đúng có sai chiếm 21,15%, khiếu ích cơ bản không được giải quyết thỏa đáng nại sai chiếm 56,95%(8). Như vậy, tỷ lệ thì công tác tư tưởng cũng ít tác dụng. khiếu nại đúng và khiếu nại đúng một phần từ năm 2008 đến năm 2011 là gần 50%, (6) Tổng Thanh tra Chính phủ Huỳnh Thanh Phong mặc dù tỷ lệ này trong năm 2012 có giảm trả lời phỏng vấn xuống còn 43,05% vẫn cho thấy tỷ lệ quyết Tong-Thanh-tra-Chinh-phu-noi-ve-giai-quyet-khieu- nai-to-cao/20133/165314.vgp. định hành chính, hành vi hành chính trái (7) Bloomberg, Dec 09, 2013, Vietnam Tightens Land pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp Seizure Law After Farmers Protests, pháp của người dân như vậy là rất lớn và tightens-land-seizure-law-after-protests-southeast- đáng báo động. Thực tế, phần lớn các vụ asia.html. việc tranh chấp hành chính về đất đai không (8) Báo cáo Tổng kết công tác năm 2012 và phương được giải quyết dứt điểm tại cơ sở, mức độ hướng nhiệm vụ năm 2013 của ngành Thanh tra. (9) hài lòng của người dân rất thấp. Đáng chú ý Xem: Khiếu nại đất đai: giao cơ quan tài phán hành chính, tại là trong một báo cáo nghiên cứu của Ngân giao-co-quan-tai-phan-hanh-chinh-128089.html. 45
4. Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 9(94) - 2015 Ngược lại, giải quyết thỏa đáng lợi ích, trường, Nhà nước thực hiện chính sách mới nhưng không làm tốt công tác tư tưởng thì về quản lý đất đai. Đất đai trở thành một tư người bị thu hồi đất không thấy được tính liệu sản xuất quan trọng và là một tài sản có chất khách quan, thỏa đáng của lợi ích đã giá đối với với mọi người dân. Kết hợp với đạt được, lại đòi hỏi một cách quá đáng. Đó nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến việc là một trong những nguyên nhân làm cho số lượng khiếu kiện, khiếu nại của người điểm nóng tư tưởng về giải quyết đất đai dân liên quan đến đất đai trở nên đông đảo kéo dài, phức tạp. và phức tạp. Hầu hết lỗi là do chính quyền Thứ hai, một số điểm nóng tư tưởng về một số địa phương đã “chưa làm đúng pháp giải quyết đất đai như Tiên Lãng, Văn Giang luật”, chưa công khai, minh bạch, dân chủ. thời gian qua cho thấy, phát sinh điểm nóng Điều này thể hiện năng lực, trách nhiệm của chính là do chính quyền chưa vì lợi ích chính quyền các cấp trong việc giải quyết chính đáng của dân, áp chế nhân dân, bảo kê khiếu kiện. Có nhiều nguyên nhân làm phát lợi ích của chủ doanh nghiệp, không quan sinh khiếu nại về đất đai nói chung, nhưng tâm, mà còn vi phạm lợi ích của nông dân bị chủ yếu vẫn tập trung vào các nguyên nhân thu hồi đất. Đó là xu hướng tha hóa, suy sau đây: thoái của chính quyền nhà nước. Nguyên nhân khách quan là mâu thuẫn, Thứ ba, chưa thực sự đảm bảo an dân. xung đột lợi ích quốc gia trong việc thực Sau điểm nóng thì lòng tin của nhân dân đối hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị với Đảng và Nhà nước bị suy giảm. Đó là hóa với lợi ích của một bộ phận nhân dân bị một nguy cơ sẽ tiếp tục gây nên sự bất ổn thu hồi đất để xây dựng khu công nghiệp, xã hội và tái phát điểm nóng. thương mại, dịch vụ, đường giao thông và Từ sự đánh giá trên có thể rút ra những các công trình văn hóa, phúc lợi xã hội kinh nghiệm sau: một là, phải có biện pháp Lợi ích quốc gia do Nhà nước đại diện cho giải tỏa ngay từ đầu của quá trình xung đột nhiều tầng lớp, nhiều lực lượng, trong đó để không phát sinh thành điểm nóng tư lợi ích các chủ doanh nghiệp có vốn đầu tư tưởng. Khi xuất hiện điểm nóng tư tưởng các công trình, dự án là trực tiếp và cơ bản, cần có giải pháp kịp thời triệt để, ngăn ngừa còn các tầng lớp, lực lượng khác là gián xu hướng trở thành điểm nóng xã hội hoặc tiếp và không cơ bản. Ruộng đất bị thu hồi điểm nóng chính trị - xã hội; hai là, cần thuộc lợi ích của một bộ phận nhân dân (cơ phải kết hợp hòa giải tư tưởng với hòa giải bản là nông dân), đây là lợi ích cơ bản, lâu lợi ích, đảm bảo lợi ích cơ bản của người bị dài, là nguồn sống của bản thân, gia đình, thu hồi đất là giải pháp quan trọng nhất để con cái họ. Xung đột về lợi ích dẫn đến giải tỏa xung đột, khắc phục điểm nóng; ba xung đột về tư tưởng là tất yếu diễn ra trong là, để xử lý điểm nóng có hiệu quả cần phải quan hệ giữa ba chủ thể: Nhà nước, chủ chống phạm pháp và khắc phục sự suy doanh nghiệp đầu tư và nông dân. thoái, tha hóa của chính quyền nhà nước; Trong mối quan hệ này, nông dân là bốn là, giải tỏa triệt để xung đột tư tưởng người thiệt thòi, mất ruộng, nhận tiền đền sau điểm nóng, tạo lập lòng tin của nhân bù với giá rẻ mạt, công ăn việc làm không dân đối với Đảng và Nhà nước là giải pháp có, trước mắt thì khó khăn, tương lai thì cơ bản để điểm nóng không tái phát. mờ mịt. Ruộng đất của nông dân là thành Do chuyển đổi sang nền kinh tế thị quả đạt được của cách mạng giải phóng 46
5. Điểm nóng tư tưởng về giải quyết đất đai dân tộc, đến nay không còn giữ được. Chủ bằng 20 - 30% giá thị trường. Giá cơ hội doanh nghiệp thì có đất để xây dựng nhà tăng lên (sau khi đầu tư kết cấu hạ tầng) máy, công xưởng, nhà hàng, khách sạn, hàng chục lần so với giá đền bù, nông dân đó là nhu cầu để phát triển sản xuất kinh không được chia sẻ. Quá trình đền bù giải doanh, thu lợi nhuận, dĩ nhiên cũng góp phóng mặt bằng không ít nơi áp đặt, mất phần phát triển kinh tế cho đất nước. dân chủ, tham nhũng. Nông dân mất ruộng, Nhưng trên thực tế, chưa cần sản xuất kinh không có công ăn việc làm, Nhà nước cũng doanh, chưa có góp phần gì cho sự phát không có chính sách, giải pháp hỗ trợ, giúp triển kinh tế đã có thể thu lợi lớn, bởi vì đỡ. Những đề xuất biến một phần giá trị chỉ cần đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng ở đền bù thu hồi đất thành cổ phần của người mức độ nào đó, thậm chí có nơi chưa cần nông dân trong các doanh nghiệp để hưởng đầu tư, do quá trình đô thị hóa mà giá đất cổ tức đảm bảo lợi ích lâu dài của họ, cũng có thể tăng lên hàng chục lần. Như vậy, chỉ không được thực hiện. cần được chính quyền cấp đất, chủ doanh Chủ doanh nghiệp có đất để xây dựng nghiệp đã thu được lợi lớn. Trên thực tế đã nhà máy, công xưởng, xây nhà hàng, khách sinh ra loại người chuyên chạy dự án để sạn, Họ kinh doanh thu lợi nhuận, lại thu lợi bằng cách chuyển nhượng dự án đã được hưởng giá cơ hội của đất tăng lên sau được cấp phép cho người khác. Những khi đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng; còn người được hưởng lợi này thường chia một đối với những khó khăn của nông dân mất phần lợi lộc ấy cho người cấp phép sử đất, đối với an sinh, môi trường xã hội thì dụng đất cho mình dưới nhiều hình thức. họ không có trách nhiệm; thậm chí còn gây Liên kết giữa giới kinh doanh và giới ô nhiễm làm tổn hại môi trường sinh sống quan chức để cùng nhau hưởng lợi thường của nhân dân. Lợi nhuận doanh nghiệp có thấy trong đời sống chính trị - xã hội và lẽ được trả giá cả bằng đất đai của nông cũng tất yếu đang diễn ra ở nước ta. Do bị dân, bằng môi trường sống của cộng đồng thiệt thòi về lợi ích nên nông dân bất bình, xã hội. Sự vô trách nhiệm ấy, không chỉ do phản kháng, chống đối cũng là tất yếu chính các chủ doanh nghiệp, mà còn do một khách quan. số nơi chính quyền không thực hiện những Nguyên nhân chủ quan sai lầm trong xử chính sách, luật pháp khuyến khích và buộc lý quan hệ giữa ba chủ thể: chính quyền nhà họ phải thực hiện. nước, chủ doanh nghiệp và nông dân. Xét Do lợi ích bị vi phạm nên nông dân nảy về quan hệ lợi ích thì doanh nghiệp được sinh tư tưởng bất bình, phản kháng, chống hưởng lợi, lợi ích quốc gia được đảm bảo, đối không chỉ đối với chính quyền nhà còn nông dân thì thua thiệt. Tuy nhiên, có nước, mà còn đối với cả các chủ doanh dẫn đến xung đột và bùng phát thành điểm nghiệp. Những tư tưởng đó không được tổ nóng hay không phụ thuộc vào vai trò của chức đảng, chính quyền, đoàn thể tuyên chính quyền trong việc thực hiện chính sách truyền giải tỏa, tích đọng lại, khi có sự tác và giải pháp đảm bảo hài hòa các lợi ích, động của phần tử xấu, thì tư tưởng trở thành trước hết là đảm bảo lợi ích cho nông dân. hành động khiếu kiện biểu tình chống đối Nhưng trong nhiều năm qua, chính sách của của nhân dân với chính quyền nhà nước, trở Nhà nước lại gây thiệt thòi cho nông dân, thành hành động bao vây, phong tỏa, ngăn giá đền bù đất đai thu hồi thông thường chỉ cản của nhân dân đối với hoạt động của 47
6. Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 9(94) - 2015 doanh nghiệp. về giải quyết đất đai ở nông thôn Như vậy, nguyên nhân chủ quan phát Thứ nhất, nắm sát tình hình, phân tích sinh điểm nóng ở một số địa phương trong nguyên nhân và xác định trạng thái, xu thời gian qua cơ bản là do sự thiếu trách hướng mâu thuẫn xung đột tư tưởng. Khi nhiệm của cấp chính quyền, sự thiếu trách điểm nóng xảy ra, việc nắm bắt tình hình có nhiệm của các chủ doanh nghiệp. Còn sự ý nghĩa đặc biệt quan trọng, chỉ trên cơ sở đòi hỏi của nông dân về cơ bản là chính nắm sát tình hình mới có thể đề ra giải pháp đáng, có thể có sự đòi hỏi quá đáng ở một xử lý đúng. Trước hết cần nắm được nội bộ phận nhỏ, hoặc phản ứng nhất thời của dung mà quần chúng nhân dân bất bình, người dân khi bị kích động. phản kháng, chống đối. Từ đó phân tích các Nguyên nhân trực tiếp phát sinh điểm nguyên nhân, xác định trạng thái, xu hướng nóng có thể dễ nhìn thấy, như: chính sách, mâu thuẫn xung đột tư tưởng. pháp luật của nhà nước chưa giải quyết thỏa Thứ hai, giảm bớt sự căng thẳng về tư đáng lợi ích trước mắt cũng như lâu dài đối tưởng, hạn chế sự lan tỏa và ngăn ngừa xu với nông dân mất ruộng; chính quyền nhà hướng cực đoan chống đối. Trước hết cần nước chưa giải quyết hài hòa, hợp lý lợi ích xác lập sự chỉ huy thống nhất, xác định rõ và trách nhiệm giữa xã hội, chủ doanh quan điểm, phương châm, phương thức, lực nghiệp và nông dân bị thu hồi ruộng đất; tệ lượng và phương tiện giải quyết. Để làm quan liêu, tham nhũng, mất dân chủ trong dịu, giảm bớt căng thẳng về tư tưởng cần việc đền bù thu hồi đất; chưa giải tỏa kịp phải trở lại những sự kiện ban đầu làm nảy thời xung đột ngay từ đầu để dẫn đến căng sinh sự bất bình, phản kháng, chống đối của thẳng đối đầu bùng phát thành điểm nóng, dân chúng; thừa nhận những nội dung hợp Hay nói cách khác là do chính sách, pháp lý của sự bất bình, phản kháng, chống đối luật chưa hợp lý, những giải pháp xử lý sai ấy và cam kết giải quyết. Đồng thời, làm rõ lầm của chủ thể cầm quyền đã vi phạm đến những sai lệch do sự đồn thổi, phê phán lợi ích của người nông dân. những khuynh hướng kích động chống đối, Nguyên nhân sâu xa của những sai lầm tạo sự lành mạnh trong dư luận xã hội. Giải trên có thể do yếu kém về nhận thức, nhưng pháp cơ bản là tuyên truyền, thuyết phục cơ bản là sự tha hóa của đội ngũ cán bộ, của thông qua tuyên truyền miệng, qua các bộ máy chính quyền. Một bộ phận không phương tiện truyền thông đại chúng, bằng nhỏ cán bộ trong cơ quan của Đảng và Nhà sự vận động tuyên truyền, giải thích của nước suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - đức, dẫn đến không khắc phục kịp thời xã hội, xã hội - nghề nghiệp, Những giải những bất cập về luật pháp, chính sách đối pháp này cũng nhằm hạn chế sự lan tỏa, với nông dân bị thu hồi ruộng đất. Cán bộ ngăn ngừa xu hướng chống đối và khả năng cơ sở quan liêu, tham nhũng, mất dân chủ, chuyển thành điểm nóng xã hội hoặc điểm xa dân, bị nhân dân coi thường đã dẫn đến nóng chính trị - xã hội. những giải pháp xử lý sai lầm trong thực Nếu bùng phát thành điểm nóng chính trị tiễn, gây nên sự bất bình, chống đối, phản - xã hội thì phải áp dụng tổng hợp các giải kháng của nhân dân và bùng phát thành pháp về tư tưởng, hành chính, pháp lý, kinh điểm nóng. tế, để giải tán đám đông quần chúng và 2. Giải pháp xử lý điểm nóng tư tưởng đối sách với người cầm đầu và xử lý theo 48
7. Điểm nóng tư tưởng về giải quyết đất đai quy trình xử lý điểm nóng chính trị - xã hội. công tác thanh tra cần xử lý những người vi Giải tán đám đông có thể áp dụng các giải phạm cả đối với cán bộ mắc sai lầm và cả pháp: chấp nhận yêu sách của đám đông đối với những người cầm đầu quá khích; quần chúng và cam kết giải quyết, nếu yêu đồng thời với quá trình thanh tra, xử lý là sách đó là chính đáng; tuyên truyền thuyết quá trình thanh lọc cán bộ sai lầm, lựa chọn phục để quần chúng tự giải tán; dùng biện cán bộ thay thế, củng cố các tổ chức đảng, pháp mạnh bắt buộc phải giải tán chính quyền, đoàn thể nhân dân. Đối sách với người cầm đầu có thể áp Giải quyết những công việc trên phải dụng các giải pháp: thương lượng với người gắn với công tác tư tưởng và chỉ đem lại kết cầm đầu; vạch trần những thủ đoạn sai trái quả tích cực khi thực hiện nhất quán các của người cầm đầu trước công luận để cho nguyên tắc: công khai, dân chủ, công minh quần chúng nhân dân thấy rõ; bắt người theo đúng quan điểm đường lối của Đảng, cầm đầu. pháp luật của Nhà nước và chuẩn mực văn Thứ ba, tạo lập sự ổn định tư tưởng xã hóa đạo đức của cộng đồng xã hội. hội trên cơ sở đường lối quan điểm của Thứ tư, giải quyết hòa giải lợi ích. Khắc Đảng, pháp luật của Nhà nước và chuẩn phục sự bất công trong quan hệ lợi ích, đảm mực văn hóa đạo đức của cộng đồng xã bảo hài hòa lợi ích giữa các chủ thể có liên hội. Sau khi làm giảm bớt sự căng thẳng về quan, đặc biệt là đảm bảo lợi ích trước mắt tư tưởng, hạn chế sự lan tỏa và ngăn ngừa và lâu dài của nông dân bị thu hồi đất. Hài xu hướng cực đoan chống đối thì phải áp hòa quan hệ lợi ích cần được thể chế hóa dụng các giải pháp ổn định tư tưởng. Cơ trong pháp luật, trong nguyên tắc, quy trình bản là phải phân tích rõ đúng sai, giải tỏa thu hồi đất. Đồng thời, cũng phải tuyên nỗi đau, nỗi hận trong tư tưởng mọi người, truyền, giáo dục để cho các chủ thể trong hòa giải sự bất bình, chống đối, tạo nên sự quan hệ lợi ích thấy rõ trách nhiệm và thực đồng thuận trong đời sống tư tưởng cộng hiện đầy đủ trách nhiệm ấy. Đặc biệt là các đồng. Cơ sở để xác định đúng sai, để tạo chủ thể hưởng lợi trong việc thu hồi đất (chủ lập sự đồng thuận xã hội phải trên cơ sở doanh nghiệp và chính quyền nhà nước). quan điểm đường lối của Đảng, pháp luật Thứ năm, xây dựng hệ thống chính trị ở của Nhà nước và chuẩn mực văn hóa đạo cơ sở trong sạch vững mạnh. Cùng với việc đức. Đó là những kỷ cương nhằm điều hoàn thiện thể chế, pháp luật thì việc nâng chỉnh tư tưởng và hành động của mọi cao trách nhiệm và năng lực của chủ thể ở người, chỉ trên cơ sở ấy mới tạo được sự ổn cơ sở có ý nghĩa trực tiếp quyết định để định và đồng thuận xã hội. không tái phát điểm nóng. Bởi vì, chỉ khi Nếu điểm nóng tư tưởng đã chuyển loại bỏ được nhân tố quan liêu, tham nhũng, thành điểm nóng chính trị - xã hội thì giải thoái hóa biến chất trong hệ thống chính trị pháp để ổn định xã hội không chỉ là tư ở cơ sở; tổ chức đảng, chính quyền và các tưởng mà tư tưởng phải kết hợp với các giải đoàn thể ở cơ sở thực sự vì dân, đủ năng lực pháp khác như: khôi phục những hoạt động thực hiện trọng trách của mình thì thể chế, cơ bản ở nơi xảy ra điểm nóng trở lại bình pháp luật mới thực hiện có hiệu quả; quan thường như trước đó; khắc phục những thiệt hệ lợi ích giữa các chủ thể trong việc giải hại về người, về tài sản nếu có xảy ra; thực quyết đất đai mới được đảm bảo hài hòa hiện thanh tra để phân định rõ đúng sai; sau hợp lý, không nảy sinh xung đột và tạo sự 49
8. Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 9(94) - 2015 đồng thuận trong đời sống cộng đồng. định là trình độ kỹ thuật canh tác; sẽ có Thứ sáu, thực hiện thường xuyên và triệt nhiều người chuyển khỏi nghề nông sang để quy chế dân chủ ở cơ sở. Dân chủ là làm nghề khác mà thu nhập và mức sống lại phương thức đặc hiệu để chống quan liêu cao hơn; và Nhà nước sẽ có đủ nguồn lực tham nhũng, vì vậy thực hiện thường xuyên tài chính đền bù thỏa đáng cho người bị thu triệt để dân chủ ở cơ sở mới loại trừ được hồi đất. Thực tế một số địa phương đạt quan liêu tham nhũng, đảm bảo cho chính được thành tựu trong việc thực hiện công quyền cơ sở trong sạch, vững mạnh; đảm nghiệp hóa, hiện đại hóa những năm vừa bảo thực hiện hài hòa các quan hệ lợi ích qua đã cho thấy điều đó. trong việc giải quyết đất đai. Trên cơ sở đó khơi dậy được tính tích cực của nhân dân Tài liệu tham khảo trong việc thực thi pháp luật và chính sách 1. Học viện Báo chí và Tuyên truyền (2015), của Nhà nước, tạo sự đồng thuận trong thực Giáo trình Xử lý tình huống trong công tác tư thi pháp luật, đặc biệt là Luật Đất đai năm tưởng, Hà Nội. 2013 hiện nay. 2. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Thứ bảy, xây dựng đội ngũ cán bộ làm (2015), Xử lý điểm nóng tư tưởng ở nước ta công tác tư tưởng, tuyên truyền trong tổ hiện nay, Đề tài cấp Bộ. chức Đảng, chính quyền, Mặt trận và các 3. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa đoàn thể nhân dân. Mỗi khi có vấn đề tư Việt Nam (2003), Hiến pháp năm 2013. tưởng không bình thường nảy sinh trong 4. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa cộng đồng cần có sự chỉ đạo của cấp ủy, Việt Nam (2003), Luật Đất đai 2013. phối hợp hoạt động tuyên truyền của cán bộ 5. Phan Xuân Sơn (Chủ biên) (2014), Lý thuyết chuyên trách, cán bộ lãnh đạo trong cả hệ xung đột xã hội và quản lý, giải tỏa xung đột xã hội thống chính trị ở cơ sở, kịp thời ngăn ngừa ở Việt Nam, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội. những khuynh hướng xuyên tạc, kích động, 6. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2012), Báo cáo định hướng tư tưởng theo chuẩn mực kỷ số 100/BC-BTNMT ngày 12 tháng 6 năm 2012. cương xã hội, đảm bảo sự lành mạnh đời 7. Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2012), Báo sống tư tưởng. Quan trọng là thường xuyên cáo số 263/BC-ĐGS ngày 05 tháng 11 năm 2012. tuyên truyền quan điểm, đường lối của 8. Thanh tra Chính phủ (2013), Báo cáo Đảng, pháp luật của Nhà nước và chuẩn Tổng kết công tác năm 2012 và phương hướng mực văn hóa đạo đức của dân tộc, để nhân nhiệm vụ năm 2013 của ngành Thanh tra. dân tự đề kháng với những xu hướng tư 9. Thanh tra Chính phủ (2014), Báo cáo Sơ tưởng sai lệch. kết công tác 6 tháng đầu năm, triển khai công Thứ tám, thực hiện chiến lược công tác nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2014 của Ngành nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông Thanh tra. thôn, trước hết là thực hiện thành công chủ 10. Tòa án nhân dân tối cao (2013), Báo cáo trương xây dựng nông thôn mới. Khi công Tổng kết năm 2013 và nhiệm vụ trọng tâm công tác cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đạt đến năm 2014 của ngành Tòa án nhân dân Tối cao. một trình độ nhất định thì vấn đề ruộng đất 11. Tòa án nhân dân tối cao (2012), Báo cáo có lẽ không gay gắt như hiện nay. Bởi vì, số 18/BC-TA ngày 18/7/2012 của ngành Tòa án khi đó không phải diện tích rộng mới cho nhân dân Tối cao. sản lượng nhiều và hiệu quả lớn, mà quyết 50
9. Điểm nóng tư tưởng về giải quyết đất đai 51